Marwolaeth ryfedd y bleidlais Wyddelig yng Nghymru

Mewn trafodaeth ymhellach i lawr y dudalen yma, mae Alwyn yn gwneud y sylw canlynol:

Yr hyn rwy'n methu ei ddeall yw pam bod Gwyddelod Pabyddol ar wasgar yng Nghymru a'r Alban yn gymaint o graig i'r Undeb ac mor wrthwynebus i'r achosion cenedlaethol ar y tir mawr.

Mae'n bwynt diddorol.

I ddechrau 'dwi ddim yn cytuno efo'r gososiad 100%. O fewn tafliad carreg i fy nhy fi yng Ngogledd Caernarfon mae yna bedwar aelod o Blaid Cymru sydd o gefndiroedd Gwyddelig, neu rannol Wyddelig (OK - y Mrs ydi un ohonyn nhw). 'Dwi ddim yn meddwl bod patrymau pleidleisio Gwyddelod y dref yma'n arbennig o wahanol i rai Cymry dosbarth gweithiol cynhenid y dref - maen nhw'n pleidleisio naill ai i Lafur neu i Blaid Cymru ac maent yn gallu symud rhwng y naill blaid a'r llall. Ond - ac mae'n ond mawr, pobl a symudodd i Gymru yn y pum degau a'r chwe degau ydi'r rhan fwyaf o Wyddelod Caernarfon. Mae'r gymuned Wyddelig yn y De yn un llawer iawn hyn - ac mae hynny'n yn arwyddocaol. Mae mwyafrif pobl y gymuned honno yn pleidleisio i Lafur, ac maent wedi gwneud hynny ers dau ddegau'r ganrif ddiwethaf. Mi wnawn ni ystyried pam ymhellach ymlaen.

Gardd Goffa Newtown - hen gymdogaeth Wyddelig yng Nghaerdydd

Yn ychwanegol at hynny, 'dwi'n cofio pan oeddwn i yn y coleg yn Aberystwyth ers talwm, roedd nifer o fyfyrwyr o gefndir Gwyddelig De Cymru yn llawer mwy penboeth na'r sawl yn ein mysg oedd o gefndir cenedlaetholgar Gymreig traddodiadol (cyfarchion os ti'n digwydd darllen Dave).

Soniais yngynt bod rhai o fy nghymdogion o gefndir Gwyddelig. Mae un o'r rheiny, fel fy ngwraig (Lyn) yn dod o Gaerdydd. Trwy gyd ddigwyddiad mae'n ymddangos bod ei chyn dadau hi, a chyn dadau fy ngwraig yn gymdogion yn Landore Court (slym Gwyddelig) Caerdydd ar ddechrau'r ganrif diwethaf. Roedd ei theulu hi - y Sextons, a theulu hen nain Lyn - yr O'Driscolls yn dod yn wreiddiol o Orllewin Cork. Doedd hyn ddim yn gyd ddigwyddiad - cafwyd mewnfudiad sylweddol o Wyddelod o'r rhan honno o'r wlad trwy borthladdoedd De Cymru yn ystod blynyddoedd y Newyn Mawr - an Gorta Mór . Cyn hynny 'doedd yna ddim niferoedd sylweddol o Wyddelod yn byw yng Nghymru (er bod rhai, yn arbennig ym Morgannwg a Gwent).

O Orllewin Cork yr oedd llawer iawn o'r trueniaid yma'n dod - lle gwyllt, gwledig anghysbell, lle a ddioddefodd yn enbyd yn ystod y newyn - a lle oedd bryd hynny'n unieithog Wyddelig. Duw a wyr beth oeddynt yn ei wneud o ddinasoedd De Cymru yng nghanol y bedwerydd ganrif ar bymtheg, O Bandon mae teulu'r Mrs yn dod yn wreiddiol. 'Dwi bron yn siwr mai o ardal Timoleague mae teulu Mari'n dod. Dydi Sexton ddim yn enw cyffredin yn Iwerddon y tu allan i ddinas Limerick, ond mi stopidd y Mrs a minnau i grwydro mynwent yn abaty Timoleague yn ddiweddar. Sextons oedd chwarter da o'r sawl oedd wedi eu claddu yno. Welais i ddim Sexton ar garreg bedd arall yn yr Iwerddon.

Mynwent Timoleague

Saith deg pump o flynyddoedd yn ddiweddarach roedd Gorllewin Cork yng nghanol stormydd mawr y Rhyfel Eingl Wyddelig a'r Rhyfel Cartref - doedd cyflafan Kilmichael na Béal na mBláth y man y lladdwyd Michael Collins ddim ymhell o Bandon a Timoleague. Mae'r holl enwau ar gofgolofnau man drefi'r ardal yn dystiolaeth i hynny hefyd. Roedd y digwyddiadau hynny ymhell yn y dyfodol pan roedd lwmp sylweddol o'r boblogaeth a oroesodd yng Ngorllewin Cork yn gwneud eu ffordd tua'r llongau oedd i'w cludo i Dde Cymru, ond roeddynt i gael effaith arwyddocaol ar wl;eidyddiaeth eu disgynyddion - a'u gyrru i gyfeiriad gwleidyddol anisgwyl.

Kilmichael

'Rwan, does yna ddim mymryn o amheuaeth i hunaniaeth cenedlaethol a gwleidyddol Gwyddelod De Cymru oroesi ymhell i mewn i'r ganrif ddiwethaf. Mae'r hunaniaeth cenedlaethol yn dal i fodoli i raddau. 'Does yna ddim amheuaeth chwaith i hynny effeithio'n sylweddol ar y ffordd roeddynt yn ymresymu'n wleidyddol. Cefnogi prif ffrwd cenedlaetholdeb cyfansoddiadol Gwyddelig wnaeth y gymuned Wyddelig yn Ne Cymru wedi 1868, er bod tystiolaeth o gefnogaeth arwyddocaol i'r Fenians ar hyd y De cyn hynny. Mae'r ymgiprys rhwng dwy ffrwd o syniadaeth cenedlaetholgar yn Iwerddon, y naill yn gyfansoddiadol a'r llall yn anghyfansoddiadol a milwriaethus yn nodwedd o genedlaetholdeb Gwyddelig ers canrifoedd. Mae'n dal yn fyw heddiw.

Yn ystod y bedwerydd ganrif ar bymtheg (ac am gyfnod wedyn wrth gwrs) lleiafrif bach oedd a'r hawl i bleidleisio. Does dim amheuaeth bod y Gwyddelod yn y De oedd a'r hawl i bleidleisio yn ymresymu mewn ffordd neilltuol Wyddelig wrth wneud hynny - ond nid oedd hynny'n golygu eu bod o anghenrhaid i gyd yn pleidleisio yn yr un ffordd.

Er enghraifft, yn etholiad 1874 roedd Rhyddfrydwyr y De yn gwneud yn fawr o'u cydymdeimlad ag achosion Gwyddelig, ond roedd y Toriaid yn gefnogol i addysg enwadol. Er bod mwyafrif llethol Gwyddelod cyffredin (di bleidlais) o blaid y Rhyddfrydwyr mae'n debyg i leiafrif sylweddol o'r sawl a gai bleidleisio roi eu pleidlais i'r Toriaid - gan sicrhau mai crafu adref wnaeth y Rhyddfrydwyr yng Nghaerdydd a cholli ym Mynwy (Casnewydd ydi'r ardal efo'r dwysedd mwyaf o bobl o gefndir Gwyddelig yng Nghymru). Mae'r rhwyg yma rhwng gofynion yr Eglwys ac ystyriaethau cyfansoddiadol hefyd yn hen rwyg sydd wedi goroesi. Wedi dweud hynny mae'n debyg i gefnogaeth i'r Rhyddfrydwyr ymysg Gwyddelod y De fynd yn fwy cadarn o lawer wedi i'r Irish Nationalist Party ffurfio cysylltiadau clos efo nhw - er i addysg godi ei ben sawl gwaith wedyn, a chostio pleidleisiau Gwyddelig i'r Rhyddfrydwyr.

Y cyfnod 1916 i 1922 yn Iwerddon oedd yn gyfrifol am newid patrymau pleidleisio'r Gwyddelod yn y De. Doedd Gwrthryfel 1916 ddim yn boblogaidd ymysg Gwyddelod y De, ond roedd dienyddio'r arweinwyr yn ddigwyddiad gwleidyddol arwyddocaol oherwydd iddo wanio cenedlaetholdeb cyfansoddiadol yn Iwerddon, a gwanio'r cyswllt rhwng y Rhyddfrydwyr a'r Irish Nationalist Party. Dyma pryd y dechreuodd Gwyddelod yn rhannau o'r De symud tuag at y Blaid Lafur, a'r Independent Labour Party - yn arbennig felly ym Merthyr.

Yn y cyfamser newidiodd etholiad 1918 yn yr Iwerddon y tirwedd gwleidyddol yno'n llwyr - fe chwalwyd cenedlaetholdeb cyfansoddiadol yn gyfangwbl, a symudodd Iwerddon yn ol at draddodiad gwleidyddol Wolf Tone. Effeithwyd ar wleidyddiaeth Gwyddelod y De gan hyn - ac eto daeth yn haws i Wyddelod bleidleisio i Lafur, ac yn fwy arbennig i'r ILP. Er enghraifft, erbyn 1921 roedd gan yr Irish Self Determination League gysylltiadau clos iawn efo'r ILP. Roedd gwleidyddion Llafur ac ILP lleol hefyd yn uchel iawn eu cloch yn erbyn rhai o weithredoedd lluoedd diogelwch Prydain yn Iwerddon yn ystod y cyfnod.

Y cam mawr, fodd bynnag, oedd ffurfio Gwladwriaeth Rydd yn Iwerddon ym 1922. Roedd y digwyddiad hwn yn 'rhyddhau'r' gymuned Wyddelig yn Ne Cymru i integreiddio yn wleidyddol ac yn gymdeithasol. Roeddynt yn cael eu rhyddhau o'r berthynas draddodiadol efo'r Rhyddfrydwyr, ac roeddynt yn gallu pleidleisio mwy yn ol gofynion eu buddiannau economaidd nhw eu hunain. Pobl drefol dosbarth gweithiol oedd y rhan fwyaf ohonynt erbyn hynny, ac roedd llawer ohonynt eisoes yn weithgar yn yr undebau Llafur. Daeth Llafur i sefydlu ei hun fel prif blaid - unig blaid mewn mannau - y De diwydiannol yn ystod cynni'r tri degau. Am y tro cyntaf roedd Gwyddelod De Cymru yn defnyddio'r un rhesymeg na phawb arall yn y De wrth bleidleisio - ac roedd y rhesymeg hwnnw'n eu gyrru i gyfeiriad y Blaid Lafur.

Mae Alwyn yn cyfeirio at wrth Gymreigwyr Llafur o gefndiroedd Gwyddelig fel Paul Murphy a Don Touhig. Mae Paul Flynn a Kevin Brennan o'r un traddodiad yn union. Mae yna ffrwd wrth Gymreig i wleidyddiaeth Llafur y De, ac mae yna ffrwd sydd ddim yn wrth Gymreig. Adlewyrchu hynny mae Messrs Touhig, Brennan, Flynn a Murphy - nid adlewyrchu'r traddodiad gwleidyddol Wyddelig yng Nghymru. Mae hwnnw i bob pwrpas wedi hen farw.

Os oes rhywun efo diddordeb yn y materion uchod, darllenwch lyfr Paul O'Leary (Gwyddel Cymreig arall oedd yn Aberystwyth yr un pryd a fi) Immigration & Integration. 'Dwi wedi pori yn hwnnw am rai o'r manylion uchod.

Cymru'n Un - buddugoliaeth ddeallusol i genedlaetholdeb?

Mae un o fy hoff blogs - Welsh Ramblings - yn tynnu sylw at yr elfennau cenedlaetholgar sydd yn apel dau o ymgeiswyr Llafur yn ras y crwbanod.

Dadl Ramblings ydi bod syniadau Huw Lewis am bartneriaeth gymdeithasol yn tynnu ar syniadau cyffelyb gan Blaid Cymru. Mae cydweithrediad glos rhwng y llywodraeth, busnes, undebau llafur, y sector wirfoddol a phartneriaid cymdeithasol eraill yn nodwedd o'r ffordd mae pethau'n cael eu gwneud mewn nifer o wledydd 'llai' Ewrop - ac yn un o'r rhesymau am lwyddiant economaidd y gwledydd hynny. Mae magu cydweithrediad felly yn ddibynol i raddau helaeth ar ymdeimlad o genedlaetholdeb ymysg y partneriaid - ymdeimlad sy'n caniatau iddynt weld ymhellach na gofynion un rhan o gymdeithas yn unig. Mae Huw'n gofyn am fwy o genedlaetholdeb - os ydi o'n sylweddoli hynny neu beidio.

Mae agenda Edwina Hart hyd yn oed yn fwy cenedlaetholgar - addasu Barnett mewn ffordd sy'n caniatau i'r fformiwla ymateb i angen (ac felly cynyddu'r adnoddau cyhoeddus yng Nghymru), cynyddu pwerau'r Cynulliad, diwygio gwasanaethau cyhoeddus mewn ffordd neilltuol Gymreig, cryfhau cysylltiadau rhwng gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru.

A fyddai brwydr am arweinyddiaeth Llafur yng Nghymru yn cael ei ymladd ar y tirwedd yma ychydig flynyddoedd yn ol?

'Dwi ddim yn meddwl. Mae'r tirwedd gwleidyddol a deallusol yng Nghymru wedi mynd yn raddol fwy gwyrdd ers datganoli, ac mae Cymru'n Un wedi cyflymu'r broses honno.

Cas wleidyddion blogmenai - ail gynnig

Wedi lobio ffyrnig gan un neu ddau, 'dwi wedi penderfynu addasu ychydig ar restr cas wleidyddion blogmenai.

Roedd cynnwys Elystan Morgan yn broblem i rai, a David Lloyd George i eraill. Wedi'r holl bledio bod Elystan yn goblyn o foi iawn (yn ogystal a'r ffaith fy mod rhywsut, rhywfodd wedi anghofio bod WJ Gruffydd yn 'wleidydd' ar un adeg) mi gaiff Elustan adael yr adeilad, a chaiff WJ ddod i mewn yn ei le.

Ar y llaw arall, po fwyaf 'dwi'n meddwl am Lloyd George y mwyaf sicr 'dwi fy mod yn rhy garedig efo fo. Felly mi gaiff hwnnw symud o bedwerydd i ail.

Dyma'r rhestr newydd:

(10) WJ Gruffydd
(9) David Davies
(8) Iorwerth Thomas
(7) Delwyn Williams
(6) Alan Williams
(5) Jeff Jones
(4) Neil Kinnock
(3) Arglwydd Tonypandy
(2) Lloyd George
(1) Glenys Kinnock

Mae'r ail restr yn edrych yn well na'r un wreiddiol am reswm arall hefyd - 'roeddwn wedi rhyw feddwl bod ploncio Tonypandy i gysgu rhwng y Kinnocks yn gosb addas i'r ddau oherwydd eu hamrywiol gamweddau. Mae gollwng Lloyd George yna hefyd hyd yn oed yn well.

Siom yn aros y Toriaid yng Nghymru?

Mae yna gryn dipyn o edrych ymlaen wedi bod ymhlith y Toriaid i'r etholiad cyffredinol yn sgil eu 'llwyddiant' yn etholiadau Ewrop eleni. Yn wir, bu un neu ddau yn darogan 15 neu fwy o seddi - gyda'r Toriaid yn brif blaid Cymru.

Fodd bynnag, os ydi'r arolwg hwn gan IPSOS MORI i'w gredu, bydd yr hogiau yn cael eu siomi. Fel y gwelir o'r graff isod tua hanner y cynnydd cyfartalog Prydeinig yn unig maent yn debygol i'w gael yng Nghymru.


Yr hyn mae IPSOS MORI wedi ei wneud ydi edrych ar eu holl bolio ers dechrau'r flwyddyn a rhoi'r ffigyrau at ei gilydd. Golyga hyn bod y samplau 'rhanbarthol' yn ddigon mawr i fod yn ystadegol arwyddocaol (rhywbeth sydd ddim yn wir am boliau unigol). Mae hefyd yn bwysig am nad ydi Cymru'n cael ei bolio ar wahan gan gwmni o statws IPSOS MORI yn aml.

Mae'n anodd darogan yn union beth fyddai'n digwydd petai'r patrwm hwn yn cael ei adlewyrchu tros Gymru gan nad yw'r arolwg yn dangos (eto) beth sy'n digwydd i bleidleisiau Plaid Cymru a'r Lib Dems. Ond a chymryd am funud mai gogwydd syml o 5% o Lafur i'r Ceidwadwyr a geid (heb i bleidlais y ddwy blaid arall symud) yna byddai'r Toriaid yn cadw Mynwy, Gorllewin Clwyd, Gogledd Penfro / Preseli ac yn ennill Aberconwy, Gogledd Caerdydd, Bro Morgannwg a Gorllewin Caerfyrddin / De Penfro, gan ddod a'u cyfanswm i saith.

A newid pethau ychydig a chymryd bod pleidlais Llafur yn cwympo 9% (sydd yn ddigon posibl), ond bod 4% o hwnnw yn mynd i Blaid Cymru (yn ogystal a'r 5% sy'n mynd i'r Toriaid wrth gwrs), yna gellid ychwanegu Dyffryn Clwyd at y rhestr honno gan ddod a'u cyfanswm i wyth.

Ychwanegwch at hynny'r ffaith bod rhywfaint o amheuaeth am Aberconwy a Phreseli / Penfro (a Gorllewin Caerfyrddin / De Penfro o bosibl) am gwahanol resymau, a gallai fod yn etholiad symol iawn i'r Toriaid yng Nghymru - gyda phosibilrwydd bach y byddant yn ail o ran pleidleisiau, ond yn drydydd o ran nifer seddi.

10 gwleidydd mwyaf atgas blogmenai

Dyma nhw fy rhai fi:

(10) David Davis
(9) Iorwerth Thomas
(8) Elystan Morgan
(7) Delwyn Williams
(6) Alan Williams
(5) Jeff Jones
(4) Lloyd George
(3) Neil Kinnock
(2) Arglwydd Tonypandy
(1) Glenys Kinnock

Hmm, 7 Llafur, dau Dori a Rhyddfrydwr.



Croeso i chi adael eich detholiad ar y dudalen sylwadau.

Llygad Mr Brown

Mae'r stori am fan broblem Gordon Brown efo'i lygad dde yn gwneud i rhywun feddwl. Mi gofiwch na all weld efo'i lygad chwith o ganlyniad i ddamwain pan oedd yn ifanc. Mae dyn yn cydymdeimlo efo'i sefyllfa wrth gwrs - gyda golwg yn un llygad yn unig, mae'n amlwg y byddai rhywun yn sensitif iawn i broblemau gyda'r lygad honno.

Yr hyn sy'n croesi fy meddwl ydi sut y daeth stori ynglyn a phroblem gweddol ddi ddim i sylw'r cyfryngau?

Ydi hi'n bosibl fod Brown yn paratoi exit strategy fyddai'n rhoi'r cyfle iddo ymddiswyddo heb orfod cyfaddef methiant cyn etholiad 2010? Wedi'r cwbl mae ganddo hanes o osgoi etholiadau - cofier na safodd yn erbyn Blair yng nghanol y nawdegau a'i fod wedi sicrhau nad oedd rhaid iddo wynebu etholiad am arweinyddiaeth y Blaid Lafur.

Efallai fy mod yn sinicaidd - ond hen fusnes digon sinicaidd ydi gwleidyddiaeth yn aml - ac yn arbennig felly'r math o wleidyddiaeth mae Brown yn ei hymarfer.

A fydd y toriadau mewn gwariant cyhoeddus yn effeithio llai ar Gymru nag ar Loegr?

'Dwi'n petruso cyn gofyn y cwestiwn, rhag gwneud ffwl ohonof fi fy hun - ond mi wnaf i beth bynnag.

Mae'r pleidiau mawr Prydeinig yn dweud y byddant yn cynnig gwarchodaeth i addysg a iechyd yn ystod toriadau mawr y blynyddoedd sydd i ddod.

Mae'r fformiwla Barnett yn cyllido Cymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon trwy ddarparu canran (5% yn achos Cymru) o wariant cyhoeddus ar feysydd dynodedig yn Lloegr i'r gwledydd hynny. Addysg ac iechyd sy'n cwmpasu'r rhan fwyaf o'r gwariant dynodedig hwnnw o lawer iawn.

Mae'n ymddangos i mi felly y bydd dyraniad Cymru yn 5% o feysydd fydd yn derbyn gwarchodiad.

Ydw i'n methu rhywbeth?

Ceidwadwyr Aberconwy yn siomi eto fyth!

Pan addawodd darpar ymgeisydd y Toriaid yn etholaeth Aberconwy, ddydd Sul, y byddai'n rhoi inside track i'r blogosffer Cymreig ar yr holl bethau gwych a chynhyrfus a fyddai'n siwr o ddigwydd yng nghynhadledd ei blaid ym Maenceinion (I will report back as things happen!), roeddwn yn edrych ymlaen yn arw.

Ond am rhyw reswm wnaeth Guto ddim trafferthu i adrodd yn ol o gwbl rhwng hynny a rwan. Mae'n bosibl wrth gwrs na chafodd gyfle, cyn bod y digwyddiad mor llawn a diddorol. Digon teg - ond mi gafodd gyfle i ail adrodd stori ddibwys a phlwyfol am gynghorydd yn Aberconwy oedd eisoes wedi ei hadrodd gan ei elyn achlysurol - Oscar.



Ymddengys bod Guto'n edrych ymlaen at un neu ddau o eitemau'n arbennig - I'm looking forward to a fringe meeting discussing the Centre for Social Justice report on reducing the dependency culture in the UK and also to hear Chris Grayling MP outline his ideas on how to tackle anti social behaviour.

Rydym yn aros o hyd am adroddiad o'r hyn a ddywedwyd yn y cyfarfod ymylol oedd yn ymdrin a syniadau siop rwdlan Iain Duncan Smith, a 'does gennym ni ddim syniad chwaith os ydi Chris Grayling mor awyddus a'i fos i ymgoleddu hwdis.

Hwyrach mai'r broblem ydi nad oes dim oll ond darogan gwae, angau a distryw i adrodd yn ol arno, ac nad oes gan Guto stumog mor gryf ag un George Osborne. Os nad ydi'r Toriaid eu hunain eisiau riportio ar eu cynhadledd, mi wna i yn eu lle. Peidied neb a honni nad ydi blogmenai yn darparu gwasanaeth cyflawn. Dyma rai o'r addewidion a gafwyd eisoes:

• Rhewi cyflogau 5 miliwn o weithwyr sector gyhoeddus.
• 3 biliwn o doriadau i'r weinyddiaeth sifil.
• Neb yn y sector cyhoeddus i gael cyflog uwch nag un David Cameron, heb ganiatad gan ei hen fet coleg - George Osborne.
• Diddymu ymddiriedolaethau plant i'r rhan fwyaf o bobl.
• Symud oed pension dynion o 65 i 66, a chymryd camau i symud yr oedran i ferched i'r un lle.
• Dod a'r means test yn ol mewn perthynas a chredydau treth.
• Difa gallu cynghorau i liniaru ar y toriadau arfaethiedig trwy rewi treth y cyngor.
• Cyfyngu ar fudd daliadau anabledd a gorfodi 500,000 o bobl sal i weithio.
  
• Diddymu Future Jobs Fund sy'n rhoi chwe mis o waith i 150,000 o bobl ifanc.
• Annog pobl tros 65 i 'wirfoddoli' i dalu £8,000 o flaen llaw er mwyn yswirio eu hunain rhag colli eu tai - cam fyddai'n sicr o arwain cynghorau lleol i ddympio pobl sydd wedi cymryd yr yswiriant mewn cartrefi i'r henoed yn hytrach na gofalu amdanynt adref.
• Creu worcws ar gyfer mamau sengl (OK mi gawsom ni'r em fach yma cyn y gynhadledd).

'Rwan, peidiwch a fy ngham ddeall i - 'dwi'n sylweddoli y bydd rhaid i'r Toriaid wneud rhywbeth pan fyddant yn ennill yr etholiad, ac mae rhywun yn eu hedmygu am fod yn onest - hyd yn oed os ydi'r gonestrwydd hwnnw yn amlygu'r ffaith nad ydynt wedi meddwl trwy eu polisiau yn fanwl - a bod eu toriadau, yn ol yr arfer, am effeithio llawer mwy ar y tlawd na'r cyfoethog.

Mae'r ystumio nad ydi'r dirwasgiad yn ddim oll i wneud efo nhw yn ddigri - y rheswm yr ydym yn y twll yr ydym ynddo ar hyn o bryd ydi oherwydd i Lafur ddechrau edrych ar fancwyr yn benodol, a'r sector breifat yn gyffredinol, yn yr un ffordd babiaidd na mae'r Toriaid yn edrych arnynt - duwiau nad oes angen eu rheoli am na fedrant wneud camgymeriadau. Mi fyddem yn yr un llanast yn union petai'r Toriaid wedi rheoli am y deuddeg mlynedd diwethaf.

Ta waeth - yn ol at Geidwadwyr Aberconwy. Mae'n amlwg o ddarllen eu blog mai rhyngddyn nhw a Phlaid Cymru mae hi - dydyn nhw prin yn trafferthu ymosod ar y Blaid Lafur. Eu prif (os nad eu hunig) strategaeth ydi ceisio cysylltu Plaid Cymru mor agos a phosibl at Blaid Lafur amhoblogaidd. Mae hynny'n ddigon teg - felly mae etholiadau yn cael eu hymladd.

Y strategaeth i'r Blaid yn Aberconwy ddylai fod i wneud yn glir mai Plaid Cymru, a Phlaid Cymru yn unig, all guro'r Ceidwadwyr yn yr etholaeth honno. Yn hyn o beth mae ymysodiadau mynych y Toriaid ar y Blaid o gymorth. Dylai'r rhestr faith o doriadau mae'r Toriaid am eu gweithredu, a'r awch amlwg i gael gwneud hynny, helpu hefyd. Byddai strategaeth felly hefyd yn ddigon teg.

Y tro diwethaf i lywodraeth Doriaidd gymryd trosodd oddi wrth un Llafur yn 1979, roedd yna lanast economaidd bryd hynny hefyd, ac roedd rhaid i'r Toriaid dorri'n ol ar wariant cyhoeddus. Mi wnaethant hynny, ac aethant yn llawer iawn pellach nag oedd rhaid - gyda Geoffrey Howe yn troi rhesymeg economaidd ar ei ben yn 1981 ac yn torri gwariant cyhoeddus yng nghanol dirwasgiad - rhywbeth roedd Cameron ac Osborne eisiau ei wneud eleni a llynedd.

Yr unig ffordd i bobl Aberconwy - a nifer o lefydd eraill yng Nghymru - bleidleisio'n effeithiol yn erbyn toriadau gormodol a chyn amserol mewn gwariant cyhoeddus - toriadau sydd wedi eu gyrru gan ddogma adain Dde, simplistaidd a phlentynaidd, ydi trwy fwrw pleidlais i Blaid Cymru. Mae natur ymgyrch y Toriaid yn Aberconwy yn fwy o brawf o hynny na dim y gallaf i ei ddweud.

A beth wnawn i o hynt a helynt yr LCO iaith?

'Dwi ddim yn siwr ble i ddechrau efo hon a dweud y gwir.

Dyna ni Peter Hain yn gwneud datganiad i'r wasg ynglyn a'r mater cyn i'r cyhoeddiad gael ei wneud yn y Cynulliad - ac felly'n dangos ei ddirmyg a'i wawd tuag at y corff hwnnw.

Wedyn, fel mae Vaughan yn nodi, mae bellach yn amlwg bod Ty'r Cyffredin yn ail siambar i'r Cynulliad.

Wedyn ymddengys bod cwmniau sy'n cynnig hyfforddiant - fel un Peter Hain a'i wraig bellach ddim yn dod o dan ofynion y ddeddf, oherwydd nad ydynt yn derbyn arian cyhoeddus. Gobeithio ei fod wedi datgan diddordeb os oedd angen iddo wneud hynny - rydym eisoes wedi gweld bod y boi'n gallu bod yn rhyfeddol o anghofus.

Ond y pwynt mwyaf arwyddocaol ydi hwn - pam goblyn bod y Pwyllgor Dethol ar Faterion Cymreig eisiau trafod y mater eto, a chabinet San Steffan eisoes wedi rhoi sel bendith i'r newidiadau?

Yr ateb mwyaf tebygol ydi nad oes gan Aelodau Seneddol Cymreig bellach fawr o ddim byd i wneud efo'u hamser, a dyna pam maen nhw'n torri glo man yn glapiau yn ystod y broses craffu ar argymhellion Caerdydd, a dyna pam maen nhw'n cyfarfod i drafod penderfyniadau sydd eisoes wedi eu gwneud.

Wir Dduw, mae pedwar deg Aelod Seneddol yn San Steffan yn ormod o beth coblyn. Byddai hanner hynny'n gwneud yr un joban yn llawer mwy cost effeithiol na'r criw presenol o holltwyr blew proffesiynol.

Apel i gynghorwyr - ym mhob man

Yn ol Andrew Davies, mae'r blynyddoedd o ddigonedd trosodd, a bydd gwasanaethau cyhoeddus yn cael eu torri tros y blynyddoedd nesaf.

'Dydw i ddim yn sicr at beth yn union mae Andrew'n cyfeirio ato pan mae'n cyfeirio at ddigonedd, ond mae'n sicr yn gywir pan mae'n dweud y bydd toriadau sylweddol y flwyddyn nesaf. Ni fydd y toriadau sy'n sicr o ddilyn yn sgil y ffaith i Mr Darling roi pob ffadan goch (a mwy) sydd gan y trysorlys tuag at gadw gwahanol fanciau yn agored, yn dechrau brathu tan 2011 - a byddant yn parhau i frathu am flynyddoedd wedi hynny.

A dweud y gwir, erbyn i'r cylch o doriadau fynd rhagddynt - ac yn arbennig felly os daw'r Toriaid i rym yn San Steffan ym mis Mai, bydd gwasanaethau cyhoeddus wedi eu trawsnewid. Bydd hyn yr un mor wir am wasanaethau llywodraeth leol nag am wasanaethau sy'n cael eu cyllido yn uniongyrchol o Gaerdydd a Llundain. Mae'r genhedlaeth bresenol o aelodau etholedig lleol yn haeddu pob cydymdeimlad - byddant yn debygol o orfod gweinyddu toriadau ar raddfa na fu'n rhaid i'r un genhedlaeth o'i blaen hyd yn oed ei ystyried. Mae'n hanfodol gwneud hyn yn gyfrifol ac yn effeithiol.

Dau beth sy'n rhaid eu harbed yn y bon - yr hyn sy'n statudol, a'r hyn sy'n cyfrannu mewn ffordd arwyddocaol at ansawdd bywyd pobl. Mae gofal yn bwysig i ansawdd bywyd yr hen a'r methiedig, mae ymyraeth ym mywydau'r bregus a'r sawl sydd yn anabl i reoli eu bywydau eu hunain a'u plant yn bwysig i ansawdd bywyd y bobl hynny, ac mae safon uchel o addysg yn bwysig i ansawdd bywydau plant yn y dyfodol.

'Dydi gwagio biniau'n wythnosol na chael rhwydwaith o doiledau cyhoeddus ddim yn effeithio ar ansawdd bywyd neb - mae toriadau yn y meysydd hyn yn dipyn o niwsans, ond dyna'r oll. Mae gofyn am gyfraniad tuag at gost teithio gan fyfyrwyr ol 16 yn ddrud i rieni'r unigolion hynny, ond nid yw'n effeithio'n arwyddocaol ar ansawdd bywyd neb. 'Dydi disgwyl mwy i gael ffyrdd wedi eu trwsio ddim am effeithio llawer ar ansawdd bywyd neb chwaith. 'Dydi cynghorau ddim angen ribidires o asedau i ddarparu gwasanaethau angenrheidiol.

Un gair bach cyn gorffen - 'dydi'r rhaniad rhwng gwasanaethau 'rheng flaen' a rhai 'swyddfa' ddim mor amlwg a mae llawer yn meddwl. Mae llawer o swyddi gweinyddol yn hanfodol er mwyn sicrhau bod gwasanaethau rheng flaen yn rhedeg yn effeithiol - ac mae llawer o swyddi felly nad ydynt yn cyfrannu i'r rheng flaen o gwbl. Yn hanesyddol 'dydi cynghorau heb fod yn dda am arenwi pa swyddi sy'n bwysig a pha rai sydd ddim mor bwysig. Mae mynd i'r afael a hynny yn hanfodol os ydi cynghorau am lwyddo i ddod allan o'r cyfnod anodd sydd o'u blaenau yn parhau i ddarparu gwasanaethau o ansawdd uchel sy'n effeithio'n gadarnhaol ar ansawdd bywydau pobl.

Gair o gyngor caredig i'r Blaid Lafur (go iawn - ia wir!)

'Dwi ddim yn disgwyl i neb o'r Blaid Lafur gymryd sylw o gyngor sy'n dod o gyfeiriad blogmenai - ond byddant yn ddoeth i gymryd sylw o'r mymryn yma o gyngor - os dim arall.

Wel dyma fo - Peidiwch a dewis arweinydd sydd ddim yn dderbyniol i Blaid Cymru - a 'dwi'n ei feddwl o.

Cyn i chi ddechrau chwerthin - hoffwn eich hatgoffa o'r blogiad bach yma. Y pwynt oeddwn yn ceisio ei wneud oedd ei bod yn ymddangos bod newid strwythurol yn digwydd yng ngwleidyddiaeth etholiadol Cymru. Mae etholiadau Ewrop eleni wedi cadarnhau bod y newid hwnnw yn digwydd. Prif ganlyniad etholiadol hyn fydd Plaid Lafur Gymreig gwanach o lawer - plaid fydd yn rhy wan i ffurfio llywodraeth ar ei phen ei hun - ac a fydd hefyd yn rhy wan i ffurfio llywodraeth gyda'r Lib Dems.



Felly yr unig lwybrau yn ol i lywodraeth i Lafur yng Nghymru ydi trwy glymbleidio gyda naill ai'r Toriaid neu gyda Phlaid Cymru. Mi fyddai'r cyfuniad cyntaf yn un hyfryd i genedlaetholwr - ond 'dydi o ddim am ddigwydd. Sy'n gadael Llafur efo un opsiwn os ydynt i gael eu hunain yn ol yn y swyddfeydd llywodraethol yng nghrombil y Senedd ym Mae Caerdydd.

'Rwan, mae yna resymau strategol cadarn iawn (mwy am hyn eto) pam mai gyda Llafur y dylai Plaid Cymru glymbleidio wedi 2011 - ond wnewch chi ddim gwthio pethau gormod na wnewch fy nghyfeillion Llafuraidd?

Mi wneith Edwina neu Carwyn y tro'n iawn - ond anghofiwch am Huw. Wedi'r cwbl mi fydd y Blaid efo dewis o pwy rydym am ffurfio llywodraeth efo nhw. Fydd gennych chi ddim dewis o gwbl.

Dallt?

A dyna i ni rhywbeth arall am ras y crwbanod_ _ _

Nid Huw Lewis ydi fy hoff wleidydd i - ond 'does yna ddim amheuaeth ei fod yn cynrychioli safbwyntiau gweddol gyffredin yn y Blaid Lafur Gymreig. Byddai dyn yn meddwl y byddai'n gymharol hawdd i wleidydd adnabyddus a chyn weinidog, sydd yn cynrychioli ffrwd pwysig o ran meddylfryd ei blaid, roi ei enw ymlaen i sefyll am arweinyddiaeth y blaid honno. Mae hynny'n arbennig o wir pan mae'r ddau ymgeisydd tebygol arall yn cynrychioli agweddau cwbl wahanol i rai Huw.

Ond na - 'dydi pethau ddim cweit yn gweithio felly yn y Blaid Lafur Gymreig. O farnu o flog Vaughan, cafodd Huw gryn drafferth i ddod o hyd i'r chwech Aelod Cynulliad roedd eu hangen er mwyn cael rhoi ei enw ymlaen. Petai ganddo fwy na chwech, go brin y byddai wedi gorfod rhoi ei enw ei hun ac un ei gymar, Lynne Neagle ar y papur.

Erbyn meddwl mae sylwadau Lynne ar y mater yn rhai digon anisgwyl: - Now, there are three good candidates to choose from. Carwyn's easy, affable manner is an attractive quality in the Assembly Chamber; Edwina's decisive nature as Health Minister has been a valuable asset - but I don't live with either of them.

A barnu o'r sylwadau hynny mae'n rhyw ymddangos nad ydi Lynne eisiau pleidleisio i Huw mewn gwirionedd, ond ei bod yn teimlo bod rhaid iddi arwyddo ei bapur er mwyn osgoi misoedd o dreulio min nosweithiau ynghanol ysbeidiau hir o ddistawrydd pwdlyd, gwrando ar ddrysau yn clecian a chysgu cefn wrth gefn efo'i phartner.

Am blaid ryfedd, wir Dduw.

Iwerddon yn fotio 'Ia'

Er mai canran isel iawn o'r blychau pleidleisio sydd wedi eu hagor, mae'n weddol amlwg mai 'Ia' fydd y canlyniad yn ail etholiad Lisbon - a hynny gyda mwy na 60% o'r bleidlais. Mae hyn yn gryn newid ers Lisbon 1. Mae hefyd yn adlewyrchiad o'r hyn ddigwyddodd yn 2001 - 2002 lle cafwyd dwy refferendwm Nice. 'Doedd y canlyniad cyntaf ddim yn dderbyniol i sefydliad gwleidyddol Ewrop, felly cafwyd ail refferendwm yn gofyn fwy neu lai yr un cwestiwn.

Wna i ddim gwneud mor a mynydd o'r refferendwm - mae gen i deimladau cymysg am Lisbon, ond bydd yn ddiddorol gweld os bydd hen batrwm mewn refferendwms (os mai dyna lluosog refferendwm) Gwyddelig.



Mae refferendwm yn beth cyffredin iawn yn yr Iwerddon - mae'n rhaid cael un cyn addasu'r cyfansoddiad mewn unrhyw ffordd. Yn yr ystyr yna mae'r Iwerddon yn fwy democrataidd nag unrhyw wlad arall yn Ewrop.

Ond ceir gwahanol fathau o refferendwm, gan gynnwys rhai ynglyn a materion cymdeithasol a chyfansoddiadol. Mae rhai o'r rhai cyfansoddiadol yn cael eu hystyried yn fygythiad i'r Weriniaeth gan gydrannau o gymdeithas y wlad. Roedd Lisbon a Nice yn syrthio i'r categori yma.

Mewn refferendwms sy'n ymwneud a materion cymdeithasol (ysgariad neu erthyliad er enghraifft), mae ardaloedd ceidwadol (gwledig a Gorllewinol yn aml), yn pleidleisio'n drwm yn erbyn unrhyw newidiadau. Mae cymunedau dosbarth gweithiol, trefol yn pleidleisio'n drwm iawn o blaid - weithiau'n drymach na neb arall. Mae cymunedau dosbarth canol yn tueddu i fod yn rhyddfrydig.

Fodd bynnag, mewn refferendwms sy'n ymddangos i gynnig newidiadau sy'n bygwth y Weriniaeth, mae'r cymunedau dosbarth gweithiol, trefol a'r rhai ceidwadol gwledig yn pleidleisio yn yr un ffordd. Er enghraifft yn ystod Lisbon 1 pleidleisiodd Donegal North East - lle gwledig iawn, anghysbell a hynod geidwadol a Dublin South West sydd wedi ei ganoli ar stad tai cymdeithasol enfawr Tallaght, yn yr un ffordd yn union (tua 65% yn erbyn). Roedd etholaethau cyfoethog iawn Dublin South a Dublin South East yn drwm o blaid y cynnig.

Mae'r patrwm yma'n mynd yn ol i gyfnod cyn creu'r Weriniaeth - ceidwadwyr gwledig a phroletariaid trefol oedd fwyaf taer tros ei sefydlu.

Bydd yn ddiddorol gweld os bydd y patrwm hwnnw'n cael ei ailadrodd unwaith eto.

Pam nad oes gan Lafur ymddiriedaeth yn eu haelodau eu hunain?

Gyda ras y tri chrwban newydd gychwyn, efallai ei bod werth gofyn os ydi Llafur yn bwriadu ymuno efo'r ugeinfed ganrif cyn i'r unfed ganrif ar hugain ddod i ben?

Yn hytrach na gadael i'w haelodau ddewis, mae gan Lafur ddull rhyfeddol o gymhleth o ddewis arweinydd - traean yn unig o'r pleidleisiau sydd yn nwylo'r aelodau cyffredin. Mae traean arall yn nwylo'r undebau, ac mae'r draen sy'n weddill yn nwylo'r aelodau etholedig.

'Rwan mae'r drefn yma yn rhyfeddol o anemocrataidd, gydag arweinyddion cyflogedig undebau yn cael y flaenoriaeth, aelodau etholedig yn ail a'r aelodau cyffredin mewn sefyllfa lle nad yw eu pleidleisiau unigol werth fawr ddim. Meddyliwch mewn difri - petai Llafur byth yn colli pob Aelod Cynulliad, a phob Aelod Seneddol namyn dau, yna byddai pleidlais y ddau aelod yna'n gyfwerth a phleidleisiau pob aelod cyffredin i gyd efo'i gilydd.

Mae'r drefn hefyd yn agored i jerimandro gan arweinyddiaeth y Blaid Lafur Brydeinig. Dyma'n union ddigwyddodd pan benderfynodd Blair ei fod eisiau Alun Michael yn brif weinidog Cymru yn hytrach na Rhodri Morgan. Mae'n debyg bod hwnnw wedi cymryd yn erbyn Rhodri Morgan oherwydd ei fod yn 'fler'. Pen draw'r penderfyniad gorffwyll hwnnw oedd colli seddau fel y Rhondda ac Islwyn yn yr etholiadau Cynulliad ym 1999.

Mi fyddai rhywun wedi meddwl y byddai gwers syml wedi ei dysgu - bod creu trefn etholiadol anemocrataidd a di draidd yn ffordd o grefu am drwbwl. Ond mae dysgu gwersi syml y tu hwnt i'r Blaid Lafur Gymreig mae gen i ofn.

Ystategau Medi 2009

Hyd y gwn i, blogmenai ydi'r unig flog i fod ddigon gwirion i wirfoddoli i syllu ar ei fotwm bol ei hun yn gyhoeddus yn fisol trwy gyhoeddi faint ymweldau a gafwyd ar y blog yn ystod y mis.

Cafwyd mwy o ymwelwyr y mis hwn nag yn ystod unrhyw fis arall eleni, ag eithrio mis Mehefin. 'Roedd yna etholiad yn ystod y mis hwnnw, a bydd traffig blogmenai yn dwblu neu dreblu yn ystod yr ychydig ddyddiau y naill ochr i etholiad. Felly bu'n fis digon llwyddiannus.

O'r diwedd - un rheswm o leiaf i fotio tros Lafur

Er crafu fy mhen, 'dwi wedi methu meddwl am cymaint ag un rheswm pam y byddai unrhyw Gymro yn ei lawn bwyll eisiau fotio i blaid Gordon Brown.

Ond - o'r diwedd daeth un rheswm i law, un gwan mae'n rhaid cydnabod. Os ydi'r Sun yn casau Llafur, mae'n rhaid bod rhywbeth yn rhywle'n dda am y blaid honno.

Gair bach o blaid STV

Yn nhudalen sylwadau fy mlogiad diwethaf dywed Aled - Yn bersonol, mi hoffwn i weld Cymru yn arwain y blaen hefo hyn a chyflwyno system bleidleisio STV. Byddai hyn yn rhoi mwy o rym a mwy o ddewis i etholwyr wrth ethol eu cynrychiolwyr gwleidyddol, ac fe allai annog mwy o ymgeiswyr annibynnol i sefyll fyddai hefyd yn llesol i ddatblygiad democratiaeth yng Nghymru.


Ag anghofio am ennyd na fyddai Cymru ar y blaen - defnyddir STV (neu STV gydag etholaethau aml sedd i fod yn fanwl) ym mhob etholiad ag eithrio etholiadau San Steffan yng Ngogledd Iwerddon, ac mewn etholiadau lleol yn yr Alban, mae'n rhaid i mi ddweud fy mod yn cytuno.

Wna i ddim egluro'r dull yn y blogiad hwn - os oes gennych ddiddordeb gallwch ddarllen amdano yma.

Mi fyddwn serch hynny yn nodi bod i'r dull yma o bleidleisio sawl mantais - rhestraf rai isod:

(1) Mae'n fwy cyfrannol na First Past The Post (FPTP).
(2) Mae'n rhoi mwy o rym i'r etholwyr a llai i beiriannau pleidiol.
(3) Nid oes unrhyw bleidlais yn cael ei gwastraffu - os nad ydi'r person mae rhywun yn rhoi ei bleidlais gyntaf iddo / iddi, gall yr ail, trydydd neu bedwaredd dewis helpu i ethol rhywun.
(4) Nid oes yna etholaethau sydd ond yn cael eu cynrychioli gan un blaid am cyhyd a chanrif.
(5) Mae'n caniatau i bleidiau llai gystadlu am seddi a chael bod yn rhan o lywodraethau.
(6) Mae'n gorfodi cynrychiolwyr etholedig i weithio'n galed.
(7) Mae'n cynnal, ac yn wir yn atgyfnerthu'r cysylltiad rhwng aelodau etholedig ag etholaethau penodol.
(8) Mae diwrnod y cyfri yn hwyl i bawb ond yr ymgeiswyr.

Y ffordd y byddwn yn gwneud hyn ar lefel Cymru gyfan fyddai trwy ddiddymu'r etholaethau presennol a gwneud pob sir yn etholaeth seneddol, a dosbarthu seddi yn ol poblogaeth y siroedd hynny. Er enghraifft gellid rhoi un sedd ar gyfer pob 50,000 o bobl sy'n byw mewn sir, ac un arall ar ben hynny i pob sir. Byddai hyn yn rhoi tair sedd i Wynedd, dwy i Fon ac efallai 7 i Gaerdydd. Mi fyddai gan o leiaf dwy o'r pleidiau gynrychiolaeth ym Mon a Gwynedd, ac mae'n debyg y byddai pob un o'r prif bleidiau gyda chynrychiolaeth yng Nghaerdydd.

Byddai hyn yn golygu cynnydd yn y nifer o ASau Cymreig - i tua 82 (o 60), ond mae'n debyg y bydd hyn yn digwydd beth bynnag os enillir refferendwm y flwyddyn nesaf.

Oes yna unrhyw un efo dadl yn erbyn?

Pam bod y Toriaid yn gwneud mor sal?

Mae fy nhafod hanner yn fy moch wrth ofyn y cwestiwn - wedi'r cwbl mae Llafur mewn cyflwr enbyd, ac mae'r Toriaid mor sicr ag y gallant fod o ennill yr etholiad cyffredinol.

Ond - ag ystyried mor isel ydi canrannau Llafur - 'dydi rhai'r Toriaid ddim yn arbennig o iach. Tros y dyddiau diwethaf cafwyd sawl pol sy'n rhoi y Toriaid ar 40% neu lai. Gweler yma, yma, neu yma er enghraifft. 'Rwan 'dwi'n gwybod ei bod yn dymor cynhadleddau gwleidyddol, ond mae'r canrannau yma'n dal yn isel mewn cyd destun hanesyddol. Yr unig etholiadau cyffredinol lle cafwyd canrannau is yn y cyfnod diweddar oedd y rhai wedi trychineb 97, etholiad cyntaf 74 a thrychineb 45 ('dwi'n gweithio o fy nghof yma - efallai y bydd Guto yn fy nghywiro - ond dydw i ddim ymhell iawn o fy lle). Collodd y Toriaid pob un o'r etholiadau hynny.

Gwnaed llawer o 'fuddugoliaeth' y Toriaid yn etholiadau Ewrop yng Nghymru, ac roedd yn wir yn ganlyniad arwyddocaol. Ond - 'dydi 21% ddim yn ganran uchel i'r Toriaid yng Nghymru os ydym yn edrych yn ol tros y ganrif ddiwethaf.

Mae'r Toriaid yn debygol o ennill etholiad cyffredinol o filltir gyda chanran sy'n isel wrth safonau'r ganrif ddiwethaf - beth sydd yn mynd ymlaen?

Rhan o'r ateb ydi bod y defnydd o gyfundrefnau cyfrannol (PR) o bleidleisio mewn rhai mathau o etholiadau (Ewrop, Cynulliad, etholiadau lleol yn yr Alban) wedi cryfhau pleidiau a arferai fod yn ymylol yn yr etholiadau hynny, a bod hynny'n effeithio ar batrymau pleidleisio mewn etholiadau cyffredinol.

A dyna pam bod newid y gyfundrefn bleidleisio mewn etholiadau cyffredinol yn bwysig. Mae'r system bresenol yn arwain at sefyllfa lle'n bod yn cael ein rheoli'n ddi eithriad gan un o ddwy blaid sy'n chwerthinllyd o debyg i'w gilydd.

Mae'r llanast economaidd ym Mhrydain yn waeth nag yw yn y rhan fwyaf o lefydd eraill (os nad ydych yn fy nghredu, gofynwch i chi'ch hun pam bod gwerth y bunt wedi syrthio cymaint o gymharu a phob cyfundrefn ariannol hanner call arall). Rhan o'r rheswm am hyn ydi bod gennym lywodraeth sydd yn credu bod y sawl sy'n rhedeg banciau yn ymgorfforiadau o Dduwioldeb, ac na ddylid gwneud dim i reoli eu gweithdrefnnau. Mae'r gred yma'n union fel yr un mae plaid Cameron wedi ei harddel trwy'r degawdau. Mae hefyd yn gred ddagreuol o wirion.

Mae'r drefn bresenol - First Past the Post (FPTP) wedi creu cyfundrefn wleidyddol sy'n rhoi dewis i'r etholwr o faw ci neu faw cath. Mae'n bryd symud i drefn gyfrannol ym mhob etholiad - gan gynnwys rhai San Steffan.

Diwrnod du eto fyth i Brown

O diar, 'dydi pethau ddim yn mynd yn dda iawn i Mr Brown - y Lib Dems yn dal ei blaid yn y polau piniwn, Y Farwnes Scotland yn cael ei dal yn dweud _ _ _ , wel llai na'r gwir, wedyn dyma Alistair Darling yn ymosod ar ei holl blaid gan gynnwys fo'i hun a'i fos; a fel petai hynny ddim yn ddigon, mewn datblygiad dramatig a allai'n hawdd ddod a'r llywodraeth i lawr, mae Llais Gwynedd wedi galw ar y creadur i ymddiswyddo, er mwyn i'r Toriaid gael dod i rym yn gynt yn hytrach nag yn hwyrach.

Mae'r diwedd yn agos bois bach.

A oes gwersi i'w dysgu o'r 'trai Spring'?

Blogmenai ydi'r unig flog yn y byd mawr crwn sy'n gwneud arfer o gymharu gwleidyddiaeth etholiadol Cymru a gwleidyddiaeth etholiadol Iwerddon - hyd y gwn i. 'Dwi ddim yn siwr bod cymharu dwy wlad sydd mewn rhai ffyrdd yn debyg, ond sydd o ran system etholiadol a diwylliant gwleidyddol yn gwbl wahanol, yn syniad da. 'Dwi'n rhyw led ymddiheuro pob tro 'dwi'n gwneud cymhariaeth, a 'dwi'n gwneud hynny eto y tro hwn.

Beth bynnag - mae clymbleidio yn rhan anatod o ffurfio llywodraeth yn Iwerddon - y dyddiau hyn mae'n ymylu at fod yn amhosibl ffurfio llywodraeth heb wneud hynny. Mae clymbleidio yn gysyniad newydd yng Nghymru, ac mae'n amlwg o nifer o sylwadau diweddar ar y We a thu hwnt nad ydi oblygiadau bod mewn tirwedd etholiadol sy'n gorfodi clymbleidio wedi treiddio'n llawn i'r ymwybyddiaeth dorfol eto.

'Rydym eisoes wedi edrych ar sut y llwyddodd John A Costello i achub ei blaid - Fine Gael - trwy ffurfio clymblaid llywodraethol ym 1948. Y ddadl pan gynhyrchais y blogiad hwnnw oedd os oedd yn briodol i'r Blaid glymbleidio o gwbl. Y ddadl y tro hwn ydi os y dylai'r Blaid dynnu allan o glymblaid, neu newid partneriaid mewn clymblaid lywodraethol. Efallai y gall dau etholiad Gwyddelig mwy diweddar fod o gymorth i ni.

Yn fy marn bach i etholiad 1992 yng Ngweriniaeth Iwerddon oedd yr un mwyaf dramatig ers un 1918, pan sgubodd y wlad gan Weriniaethol anferth. Ton etholiadol o fath gwahanol a gafwyd ym 1992. Dwblodd y Blaid Lafur Wyddelig ei chynrychiolaeth yn y Dail o 15 i 33. Dwblwyd hefyd y bleidlais i bron i 20%. Yn yr ardaloedd trefol oedd y rhan fwyaf o'r gefnogaeth newydd, ond llwyddodd y blaid ryddfrydig yma i gael mwy na 10% o'r bleidlais yn rhai o geiri ceidwadiaeth Pabyddol Gwyddelig - llefydd fel Donegal North East er enghraifft. I mi roedd hyn yn fwy syfrdanol na'r buddigoliaethau trefol anferth.

'Roedd llawer (gan fy nghynnwys i) yn darogan ar y pryd bod newid strwythurol, hir dymor ar ddigwydd yng ngwleidyddiaeth yr ynys. Hyd hynny roedd yr ymgiprys gwleidyddol yn Iwerddon wedi croni o gwmpas yr hafn a agorwyd mewn cymdeithas Gwyddelig gan y Rhyfel Cartref. Roedd gwleidyddiaeth i raddau helaeth yn llwythol - gyda'r sawl oedd a'u teuluoedd wedi gwrthwynebu'r Cytundeb Eingl Wyddelig yn cefnogi Fianna Fail, a'r sawl a'i cefnogodd yn pleidleisio i Fine Gael. Roedd mwy iddi na hynny wrth gwrs - ond goroesodd y Rhyfel Cartref yng ngwleidyddiaeth Iwerddon am ddegawdau wedi i'r bwled olaf gael ei danio. Byddai aml i un yn dadlau bod y rhyfel yn waelodol i wleidyddiaeth y Weriniaeth hyd heddiw.

Canlyniad hyn oedd system oedd yn cynhyrchu dwy blaid - Fine Gael a Fianna Fail - oedd i rhywun o'r tu allan yn edrych yn ddigon tebyg i'w gilydd. Roeddynt yn ddwy blaid adain Dde - y naill efallai ychydig yn fwy rhyddfrydig yn gymdeithasol, a'r llall yn gogwyddo ychydig i'r Chwith weithiau mewn polisiau economaidd. 'Doedd yr hollt De / Chwith oedd yn nodweddu gwleidyddiaeth etholiadol gweddill Ewrop ddim yn ffactor ar yr Ynys Werdd.

Ac yna daeth etholiad 1992. 'Doedd y polau piniwn ddim wedi darogan yr hyn ddigwyddodd - ond roedd perfformiad rhyfeddol o gryf y Blaid Lafur a'u harweinydd carismataidd, Dick Spring - yn rhoi lle gwirioneddol i gredu bod yr hen drefn ar ddymchwel. Fianna Fail oedd y blaid gryfaf o hyd - ac wedi ychydig wythnosau o'r hym hymian arferol, cafwyd clymblaid FF / Llafur. Cafodd Llafur 6 o'r 15 sedd yn y cabinet, a gwnaethwyd Spring yn Tánaiste - dirprwy brif weinidog. Albert Reynolds, arweinydd FF oedd y prif weinidog. Cafodd Spring fuddugoliaeth bersonol anferth yn ei etholaeth ei hun - Kerry North. Bathwyd y term Spring Tide - llanw Spring i ddisgrifio'r hyn oedd wedi digwydd.

Cafwyd newidiadau sylweddol yn fuan iawn mewn polisi cyhoeddus - cynllunwyd ar gyfer refferendwm i gyfreithloni ysgariad, cyfreithlonwyd rhyw hoyw am y tro cyntaf, cafwyd deddfwriaeth i ddelio efo llygredd llywodraethol, caniatawyd gwethiant offer atal cenhedlu ac ati.

Syrthiodd yr olwynion oddi ar y wagen ym 1994. Yn dilyn un neu ddwy o is etholiadau gwael i Lafur, cafodd Spring homar o ffrae efo Reynolds ynglyn a phenodiad llywodraethol. Wna i ddim mynd i mewn i'r mater yma - mae'n gymhleth. Bu'n rhaid i Reynolds ymddiswyddo, a chymerwyd ei le gan Bertie Ahern a'r disgwyl oedd y byddai llywodraeth FF / Llafur newydd yn cael ei ffurfio - ond nid dyna beth ddigwyddodd. Y diwrnod cyn roedd y trafodaethau i fod i ddod i ben, newidiodd Spring ei feddwl - ac aeth ati i ffurfio clymblaid anhebygol efo Fine Gael a'r Democratic Left. Roedd rhaid i Bertie Ahern ddisgwyl tair blynedd arall cyn gwireddu uchelgais oes.

Ac wedyn daeth 1997 ag etholiad arall yn ei sgil. Collodd Llafur yr oll roeddynt wedi ei ennill yn 92 - fwy neu lai. Yng ngeiriau'r Irish Independent, roedd hi'n Payback Time. Cadwodd Spring ei sedd, ond bu'n rhaid iddo ymddiswyddo fel arweinydd y Blaid Lafur. Collodd ei sedd yn yr etholiad canlynol - un 2002 i wleidydd carismataidd arall - Martin Ferris - dyn oedd wedi treulio cyfran dda o'i fywyd fel oedolyn mewn carchar, ac a oedd yn ol pob tebyg yn un o uchel swyddogion yr IRA. 'Dydi'r Blaid Lafur byth wedi ad ennill y tir a gollwyd, ac mae strwythurau gwaelodol gwleidyddiaeth Gwyddelig yn dal yn ddigon tebyg i'r hyn a fuont ers dau ddegau cynnar y ganrif ddiwethaf.



'Rwan, nid y neidio o un gwely gwleidyddol i'r llall oedd yr unig reswm tros berfformiad sal y Blaid Lafur Wyddelig, ond roedd yn sicr yn ffactor pwysig. Llwyddodd y blaid i dynnu blewyn o drwyn pawb oedd yn gogwyddo tuag at FF, pawb oedd yn gogwyddo tuag at FG a phawb nad oeddynt yn hoff o'r Chwith eithafol mewn un tymor llywodraethol. Gwnaethant hefyd i'r blaid ymddangos yn ddi gyfeiriad ac yn anwadal.

Byd gwleidyddol hollol wahanol? Efallai. Trefn etholiadol hollol wahanol? Efallai - ond dim ond ffwl fyddai'n dweud nad oes yna wers i'w hystyried o gwbl.

Dyfrig, carchar C'narfon a Chymru'n Un

'Dwi wedi darllen blogiad ddiweddaraf Dyfrig dair neu bedair gwaith, a 'dwi'n dal i grafu fy mhen. Mae'n datgan - Tydw i ddim am eiliad yn dadlau bod penderfyniad Llywodraeth Prydain i beidio ac adeiladu carchar yng Nghaernarfon yn reswm dros dorri Cytundeb Cymru'n Un, a ildio'n lle yn Llywodraeth Cymru - ac yna'n mynd ati i son am pob dim mae'n ei ddrwg leicio am y ffordd mae'r Cytundeb yn mynd rhagddo hyd yn hyn ac yna datgan - Mae'n bryd i ni wynebu y ffaith bod Llafur wedi methu a chadw ei bargen gyda Phlaid Cymru, a gadael y glymblaid.

'Rwan dydi corff y blogiad ddim yn nodweddiadol o'r ffordd y bydd Dyfrig yn dadlau fel rheol, i'r graddau ei fod yn rhestr o gwynion sydd heb eu didoli na'u gwerthuso - tipyn bach fel petai yn un o flogiadau blogwyr Llais Gwynedd. Hynny yw, mae mwy o sylwedd i rai o'r cwynion na'r lleill - ond maent i gyd yn cael eu cyflwyno i'n sylw yn un lwmp bler fel petaent i gyd yn ddiymwad, ac i gyd yn gyfartal o ran difrifoldeb. Mae hefyd yn bwysig cofio ein bod dim ond hanner ffordd trwy'r Cytundeb.

Ydi hi mewn gwirionedd yn onest i ollwng y gyfrifoldeb am beidio a symud ymlaen efo papur dyddiol ar stepan drws Rhodri Morgan, pan mai Rhodri Glyn oedd yn gyfrifol am y penderfyniad? Ydi cynlluniau'r llywodraeth i sefydlu Coleg Ffederal mewn gwirionedd yn dystiolaeth o 'fethiant' Cymru'n Un. Ydi'r ddadl LCO iaith yn dal dwr pan mae'n amlwg bod pwyllgor deddfwriaeth y Cynulliad yn credu y dylai'r cynulliad gael y cwbwl lot o'r pwerau deddfu ynghylch yr iaith?

'Dydw i ddim yn gwybod beth i'w wneud o ddadl Dyfrig - mae o'n codi'r ddadl y dylid torri Cymru'n Un yng nghyd destun y penderfyniad ynglyn a charchar Caernarfon, ac yna'n honni y dylid tynnu allan o'r cytundeb oherwydd nad ydi Cymru'n Un wedi gwireddu ei holl amcanion hanner ffordd trwy gyfnod y cytundeb.

'Dydw i'n onest ddim yn gwybod beth i'w wneud o'r ddadl.

Yr ymatebion rhyfedd i siom carchar Caernarfon

Mae'n amlwg bod tro trwstan diweddaraf saga carchar Caernarfon wneud niwed ymenyddol rhyfeddol i bobl sy'n arfer bod yn gallach. Mae rhai o'r ymatebion wedi bod yn wirioneddol bisar. Gobeithio y bydd pawb yn well mewn diwrnod neu ddau.

I ddechrau dyma i ni eglurhad / gyfiawnhad Guto Bebb. Mae Guto o dan yr argraff nad oes yna lawer o seddi Llafur yng nghyffuniau'r carchar. Yr unig sedd nad ydi Llafur yn ei dal ar lefel San Steffan yn rhanbarth y Gogledd ydi Gorllewin Clwyd. Mae'r dair sedd agosaf - Arfon (yn dechnegol o leiaf), Ynys Mon a'r sedd mae Guto ei hun yn ei hymladd ar ran y Ceidwadwyr yn nwylo Llafur ar hyn o bryd. Tybed os mai sioc peidio cael y carchar 'ta llwyddiant rhyfeddol Plaid Cymru yn y Gogledd Orllewin tros yr ychydig flynyddoedd diwethaf sydd wedi effeithio mor ddybryd ar gof Guto?

Ac wedyn dyna i ni Gwilym Euros Roberts. Yn rhyfeddol, ni chafwyd yr ymateb Pavlofaidd* arferol o feio Plaid Cymru ar y cychwyn - er iddo ddod at ei goed ychydig oriau'n ddiweddarach a dychwelyd i'r comfort zone - wedi derbyn anogaeth o le anisgwyl. Ta waeth, fel un sydd wedi bod yn gefnogol i'r cynllun o'r cychwyn, hoffwn ddiolch i Gwilym am ei holl help, yn arbennig pan ddaeth y cynllun o flaen Bwrdd Cyngor Gwynedd yn Nhachwedd 2008.

Ond yr ymateb rhyfeddaf i mi oedd un Dyfrig Jones. 'Rwan mae Dyfrig yn ddyn deallus - ac mae teitl ei ddarn - Torri Cytundeb Cymru'n Un yn amwys. 'Dwi'n cymryd na'r hyn sydd ganddo mewn golwg ydi y dylai'r Blaid dorri Cymru'n Un - ac nad yw'n dadlau bod peidio a mynd ymlaen a'r cynllun i godi carchar yn torri'r cytundeb. Mi fyddai dadlau hynny yn chwerthinllyd fel mae Hogyn o Rachub - blogiwr sydd yn aml yn synhwyrol a chytbwys - yn dangos yn glir.

'Dydi clymbleidio ddim yn gyffredin eto yng Nghymru - ond mae'n gyffredin mewn gwledydd eraill. Mi fydd clymbleidiau weithiau yn syrthio'n ddarnau - ond 'dydi hi ddim yn ddoeth i blaid dorri cytundeb am resymau sydd ddim oll i'w wneud efo'r cytundeb hwnnw. Os ydi plaid yn gwneud hynny, mae'n gadael ei hun yn agored i gyhuddiad o oportiwnistiaeth - ac os ydi'r hollt tros fater sy'n ymwneud a lles economaidd un rhan arbennig o'r wlad (neu un grwp penodol) mae'n agored hefyd i gyhuddiad o gleiantiaeth gwleidyddol a gwleidyddiaeth casgen borc. Ar ben hynny mae plaid sy'n torri cytundebau clymbleidio am resymau fel hyn yn ei chael yn anodd dod o hyd i bartneriaid clymblaid yn y dyfodol. 'Does yna'r un plaid eisiau mentro cael ei gwthio i mewn i'r afon ddwy neu dair blynedd i mewn i dymor llywodraethu.

Mae Dyfrig a minnau wedi anghytuno ynglyn a hyn o'r blaen. Bryd hynny 'roedd Dyfrig yn cymryd agwedd mwy aruchel na fi - llywodraethu'n 'deg' oedd yn bwysig. 'Rwan 'dwi'n llai sniffy na Dyfrig ynglyn a'r math yma o beth - ond mi fyddwn yn tagu ar y syniad o ddod a llywodraeth i lawr oherwydd nad ydi datblygiad yn mynd rhagddo mewn lleoliad arbennig - a hynny oherwydd ffactorau oedd i raddau helaeth y tu allan i reolaeth y llywodraeth hwnnw.

Mae Alwyn yn cytuno efo Dyfrig - ond mae'n haws ei gymryd ganddo fo rhywsut - mae'n dod o gyfeiriad arbennig mae pawb sy'n dilyn ei flog yn ei adnabod yn dda- ac mae oddi allan i'r Blaid beth bynnag. Yr unig bwynt y byddwn yn ei godi yma yw nad yw'r awgrym na fydd carchar yng Nghymru o anghenrhaid yn gywir. Chwilio am le arall fydd y llywodraeth 'rwan.

Ymddengys nad oedd ">Rhydian yn rhyw awyddus iawn i gael carchar yn y lle cyntaf. Mae'n rhaid i ni gytuno i anghytuno ar honna mae gen i ofn.

Does yna neb mor siomedig a fi ynglyn a'r hyn sydd wedi digwydd - ond mae llawer o'r ymateb wedi bod yn - wel - rhyfedd.

* Bydd y sawl sy'n ymddiddori mewn seicoleg yn gwybod am gwn Pavlov. Llwyddodd Pavlov i berswadio cwn i lafeirio pob tro roeddynt yn clywed cloch trwy ganu'r gloch pob tro roeddynt yn bwyta. Ar ol dipyn roedd y cwn yn glafeirio pob tro roeddynt yn clywed y gloch - os oedd bwyd o gwmpas neu beidio. Y dyddiau yma defnyddir y term i ddisgrifio rhywun sy'n ymateb mewn ffordd cwbl ragweladwy i sefyllfa heb geisio rhesymu na dadansoddi. Mae nifer o aelodau Llais Gwynedd yn gwn Pavlov yn yr ystyr eu bod yn ymateb i pob newyddion drwg trwy feio Plaid Cymru am y newyddion hwnnw - ta waeth pa mor chwerthinllyd o wan ydi'r cysylltiad.

Edwina Hart i fod yn brif weinidog?

Ymddengys bod Edwina a chyfle cryf i gael joban Rhodri Morgan.

'Rwan 'does gen i ddim byd yn erbyn y ddynas - i'r gwrthwyneb, hi ydi'r gweinidog Llafur mwyaf effeithiol o filltiroedd - ac mae wedi bod felly am flynyddoedd.

Ond ydi Llafur mewn difri calon am ethol dynas i'w harwain sydd yn mwynhau cael ei holi ar y cyfryngau cymaint a mae'n mwynhau bath oer a sy'n rhedeg i'r cyfeiriad arall gyda chyflymder Usain Boltaidd, pan mae'n gweld camera yn dod i'w chyfeiriad?

M'ond gofyn?

Carchar Caernarfon

O wel, dyna'r cyfle prin os nad unigryw yna i greu saith gant o swyddi yng Ngogledd Orllewin Cymru wedi mynd.

Oes yna unrhyw un yn deall pam?

Ymddengys nad ydi'r safle yn addas. Roedd o'n addas ychydig fisoedd yn ol - 'dydi'r safle heb newid yn ystod yr amser hwnnw - felly beth yn union sydd wedi newid oni bai am y gweinidog sy'n gyfrifol am wneud y penderfyniad?

Beth mae Kirsty Williams wedi ei wneud i Nick Clegg?

Ar ol y mor o sarhad a daflwyd i gyfeiriad Plaid Cymru pan newidiodd rheiny eu polisi parthed peidio a chael ffioedd myfyrwyr, ar ol yr holl hunan gyfiawnder, ar ol yr holl ystumio, ymddengys bod polisi'r Lib Dems a Phlaid Cymru bellach yn union yr un peth. Mae'r ddwy blaid yn erbyn ffioedd fel mater o egwyddor, ond yn sylweddoli nad oes ganddynt ddewis ond byw efo nhw o dan yr amgylchiadau cyllidol presennol.

Mae'r math yma o beth yn bwysig yn nwy o etholaethau seneddol y Lib Dems - Canol Caerdydd a Cheredigion. Go brin y gwnaiff wahaniaeth yn y cyntaf - mae mwyafrif sylweddol gan y Lib Dems. Nid felly'r ail. Os oedd ganddynt unrhyw obaith o ddal Ceredigion o'r blaen, mae'r gobaith hwnnw bellach wedi mynd.

Ac wedyn mae'r datblygiad enfawr yn St Athan yn cael cic trwy'r ffenest. 'Dydi hynny ddim yn debygol o effeithio'n uniongyrchol ar y Lib Dems - does ganddyn nhw ddim gobaith ym Mro Morgannwg - ond mae'r Fro yn gymharol agos at Gasnewydd a Chaerdydd - ardaloedd sydd yn gryf iddynt ar lefel llywodraeth leol o leiaf. Eto mae eu unig sedd yn y De - Canol Caerdydd yn agos, a byddant yn gobeithio gwneud argraff yn Nwyrain Casnewydd.

Hefyd mae'r son gan Clegg am savage cuts am fod tua mor boblogaidd yng Nghymru a cherddoriaeth Leonard Cohen mewn ysbyty sy'n arbenigo mewn trin pobl sy'n dioddef o iselder ysbryd. Mewn gwlad lle mae canran uchel o'r boblogaeth yn gweithio yn y sector cyhoeddus, fydd yna ddim llawer o bobl yn dawnsio ar y strydoedd pan mae Nick yn gwintyllu'r syniad o rewi cyflogau sector cyhoeddus.

Felly pedair sedd sydd ganddynt yng Nghymru ar hyn o bryd - 'doedd pethau ddim yn edrych yn arbennig o dda yng Ngheredigion beth bynnag, mae Lembit yn gwneud ei orau glas i roi Trefaldwyn i Glyn Davies (trydydd oedden nhw yno yn etholiadau Ewrop gydag UKIP o'u blaenau), ac roedd y Toriaid yn gyfforddus o'u blaenau yn yr etholiad Ewrop yng ngardd gefn Kirsty - Brycheiniog a Maesyfed. Tybed os mai Canol Caerdydd yn unig fydd ar ol ganddynt ar ol Mai 2010?

Fedra i ddim dychmygu mai Nick Clegg ydi hoff berson y Lib Dems Cymreig ar hyn o bryd - ac mae o'n gwestiwn diddorol pam ei fod yn gwneud y ffasiwn ddatganiadau mor agos at etholiad. Mae'r ateb yn weddol hawdd - mae Lloegr yn bwysicach o lawer yn etholiadol i'r Lib Dems nag ydi Cymru - ac mae'r tirwedd etholiadol yn dra gwahanol yno i'r Lib Dems nag ydi yng Nghymru.

Mae gan y Lib Dems ddau ffrynt etholiadol yn Lloegr - etholaethau dinesig a threfol lle maent yn ymladd yn erbyn Llafur a rhai mwy gwledig - ond mwy cyfoethog o lawer yn Ne Lloegr yn bennaf. Y Toriaid ydi'r gelyn yma. Oherwydd bod gogwydd sylweddol yn erbyn Llafur nid oes rhaid iddynt boeni am eu seddi dinesig - yn wir maent yn debygol o ennill mwy.

Ond oherwydd bod gogwydd sylweddol tuag at y Toriaid mae perygl mawr i'r seddi mwy gwledig a chyfoethog - ac mae yna fwy o lawer o'r rheiny. Os bydd y Lib Dems yn mynd i etholiadau San Steffan efo cynlluniau i wario'n drwm, bydd yn hawdd i'r Toriaid ddychryn etholwyr cyfoethog trwy ddarogan cynnydd anferth yn eu trethi - felly mae'n rhaid dangos eu bod am docio ar wariant - ond ceisio gwneud hynny mewn modd sydd ddim yn niweidiol yn etholiadol. 'Dydi Sain Athan ddim yn agos at nifer sylweddol o seddi ymylol Toriaidd / Lib Dem, gallant bechu myfyrwyr oherwydd nad oes ganddyn nhw gartref arall - yn Lloegr o leiaf. Cod ydi savage cuts am dim trethi uwch.

Felly 'dydi Kirsty druan na'r Lib Dems Cymreig ddim wedi pechu Nick Clegg o gwbl. Ond maen nhw'n anlwcus bod natur y tirwedd gwleidyddol Prydeinig yn gorfodi Clegg i wneud a dweud pethau sy'n niweidiol iddynt.

Mr Balls yn penderfynu y bydd y Cynulliad yn cael llai o gyllid

Mae'n ddrwg gen i am ddod a Mr Balls i'ch sylw ddwywaith mewn diwrnod - ond mae ei ddatganiad yn ei gwneud yn eithaf clir mor wirion ydi'r ffordd mae Cymru'n cael ei chyllido.

Fel bydd darllenwyr cyson y blog hwn yn ymwybodol, cyllidir Cymru yn unol a fformiwla a adwaenir fel Fformiwla Barnett. Mi fydd darllenwyr cyson yn gwybod hefyd bod awdur y blog yma'n ystyried nad ydi'r fformiwla bellach yn ffit i bwrpas - hyd yn oed os oedd synnwyr iddi pan gafodd ei dyfeisio yn saithdegau'r ganrif ddiwethaf.

'Rwan mae'r ffordd mae Barnett yn gweithio yn golygu bod penderfyniadau mewn rhai adrannau o lywodraeth Prydain yn effeithio'n uniongyrchol ar faint o gyllid mae Cymru yn ei gael - mae'r gwasanaeth addysg Seisnig ymhlith y rhain. Bydd Cymru'n derbyn 5% o gyllid yr adrannau llywodraethol dynodedig hyn. Felly - er nad oes gan Mr Balls unrhyw ddiddordeb yng Nghymru (hyd y gwyddon ni), er mai Cymru oedd y peth diwethaf ar ei feddwl pan aeth ati i weithio allan faint mae'n bwriadu ei dorri ar wariant ei adran ei hun, mi fydd ei benderfyniad yn cael effaith uniongyrchol er gwaeth ar wariant cyhoeddus yng Nghymru.

Mae hyn yn amlwg yn anheg ac yn wirion - ond mae pethau'n mynd yn waeth y mwyaf y byddwn yn meddwl am y peth.

Gadewch i mi egluro - nid yw rhai adrannau - amddiffyn er enghraifft - yn effeithio ar wariant yng Nghymru o gwbl. Felly petai yna lywodraeth Doriaidd y flwyddyn nesaf yn penderfynu cynnig elfen o warchodaeth i amddiffyn ar draul adrannau fel addysg a iechyd (mae ganddynt hanes o wneud hyn), yna gallai gwariant cyhoeddus yng Nghymru syrthio'n gynt nag y byddai yn Lloegr - ac hynny ar sail penderfyniad arall nad oes wnelo fo ddim a Chymru. Fel rydym wedi ei drafod eisoes, mae'r Barnett Squeeze yn golygu fod gwariant cyhoeddus yn syrthio'n gynt yng Nghymru nag yn Lloegr o dan amgylchiadau presenol.

Byddai cwymp hwn mewn cyllid i wasanaethau rheng flaen yn digwydd er gwaetha'r ffaith ei bod yn anhebygol iawn y byddai unrhyw un o bleidiau'r Cynulliad (gan gynnwys y Toriaid Cymreig) yn rhoi blaenoriaeth i amddiffyn tros y gwasanaethau hynny, ac er gwaetha'r ffaith nad torri ar y cyllid sydd ar gael i Gymru ydi bwriad llywodraeth San Steffan.

Neu i dorri stori hir yn fyr, mae'r gyfundrefn gyllido yn hollol wallgo.

Diolch Mr Balls

'Dydi blogmenai ddim yn gwneud sylwadau ar faterion sy'n ymwneud yn benodol a Lloegr yn aml, a 'dydw i ddim chwaith yn cynhyrchu blogiadau sydd wedi eu seilio ar newyddion o'r cyfryngau prif lif Seisnig rhag i rhywun fy nghamgymeryd am David Jones AS. Serch hynny, 'fedra i ddim ymatal rhag gwneud sylw ar brif stori'r (na allaf ddod o hyd iddi ar y We) Sunday Times heddiw.

Ymddengys bod Ed Balls - y gweinidog sy'n gyfrifol am ysgolion - yn fodlon torri 5% neu £2 biliwn ar gyllideb addysg Lloegr er mwyn helpu ein cael ni allan o'r twll mae ei lywodraeth wedi ein cael ni i mewn iddo. Mae Ed yn ddyn ffeind iawn.

Cyn mynd ymlaen mae'n debyg y dyliwn nodi nad ydi'r stori yn ymwneud yn uniongyrchol efo Cymru wrth gwrs - awdurdodau lleol sy'n cyllido ysgolion yng Nghymru - mae'r llywodraeth yn gwneud hynny'n uniongyrchol yn Lloegr.

'Rwan mae £2 biliwn yn swnio'n swm sylweddol iawn o bres, ond mae'r llywodraeth gyda rhaglen gynhwysfawr o wariant arfaethiedig ar pob math o bethau eraill:

• Trident - system filwrol gynhyrfus gyda defnydd niwclear iddi os oes angen. Mae'n caniatau i ni ladd pobl mewn unrhyw ran o'r Byd, pryd bynnag rydym eisiau gwneud hynny. Pan mae gwledydd eraill yn ceisio cael eu bachau ar rhywbeth gyda chanfed o botensial marwol y system yma, rydym yn cael ein hunain mewn stad, yn eu cyhuddo o fod eisiau WMDs ac yn defnyddio Trident arnynt. Mae'r system bresennol yn heneiddio, felly mae Llafur am ei hadnewyddu. Mae'n anodd dirnad y gost yn union, ond mae'n debyg y bydd prynu'r system a'i chynnal o flwyddyn i flwyddyn yn costio tua £26 biliwn. O drosi WMDs i healthandeducation mi fyddai hyn yn gyfystyr a £1,000 ychwanegol i pob ystafell ddosbarth yn y DU am 26 blynedd ac yn rhoi £1,000 ychwanegol ym mhoced pob nyrs am 26 blynedd.

• Cardiau adnabod - system yr un mor gynhyrfus fydd yn caniatau i'r llywodraeth gadw data o fanylion personol pob dinesydd yn y DU a thracio'r cyhoedd. Mae Llafur yn edrych ymlaen yn arw at gael gwneud hyn. Cymharol fach fyddai'r arbedion o beidio a mynd ymlaen efo hyn - tua £6 biliwn - wrth ymyl y system WMD. Ond mae'n edrych yn gymharol swmpus wrth ymyl y £2 biliwn blynyddol sydd gan Mr Balls druan i'w gyfraunu at yr achos.

• Rhyfel llwyddiannus a phoblogaidd Afganistan - fedar yna neb wadu bod amcanion y rhyfel yma'n gwbl glir, a'n bod yn gwneud coblyn o joban dda ar amddiffyn llywodraeth boblogaidd a gonest. Yr unig fan broblem ydi bod yr ymarferiad ychydig bach yn ddrud - o ran bywydau sy'n cael eu colli a phres. Roedd y gost yn £4.5 biliwn y llynedd ac ers 2001 mae'r trysorlys wedi gorfod dod o hyd i £12 biliwn i ariannu'r ymarferiad. I wneud trosiad healthandeducation arall mae hyn yn cyfateb i 23 ysbyty newydd, 60,000 o athrawon newydd neu 77,000 o nyrsus newydd. Cynyddu, nid lleihau fydd y gwariant tros y blynyddoedd nesaf.
  

'Rwan mae'r blog yma wedi dadlau'n ddiweddar bod rhaid i awdurdodau lleol ystyried eu gwerthoedd creiddiol wrth dorri eu cyllidebau. Mae'r un peth yn wir am lywodraethau - ar lefel San Steffan ac ar lefel y Bae. Mae'n anodd gen i ddychmygu y byddai neb - hyd yn oed llywodraeth Mr Brown yn anghytuno a hynny.

Ydi cael gwell WMDs na neb arall, sbeio ar y boblogaeth a chynnal rhyfel boncyrs i gefnogi llywodraeth dramor llwgr ymysg gwerthoedd creiddiol y DU? Ac os felly, pwy yn ei lawn bwyll fyddai eisiau bod yn rhan o'r DU?

Beth wnawn ni efo Mr Price dywedwch?

Mae yna dipyn go lew o ddamcaniaethu wedi bod ar y We (a thu hwnt) ynglyn a dyfodol Adam Price - gormod i mi ddechrau mynd i ddarparu lincs. Mi fydd rhaid i minnau gyfranu fy mewath mae'n debyg. Efallai y dyliwn gychwyn trwy nodi ei bod ymhlyg ym mhopeth rwyf yn ei ysgrifennu yma bod Adam yn wleidydd o sylwedd anarferol, a'i bod yn hanfodol i'r Blaid ei bod yn dod o hyd i ffordd i'w gael ym Mae Caerdydd cyn gynted a phosibl.

Cyn mynd ymlaen mi hoffwn ychwanegu un pwynt bach gweddol amlwg nad oes yna neb arall wedi tynnu sylw ato hyd y gwn i. Nid New Labour ydi Plaid Cymru - 'dydi hi ddim yn bosibl (mewn amgylchiadau cyffredin o leiaf) i'r Blaid yn ganolog orfodi'r Blaid yn lleol i wneud pethau nad ydynt eisiau eu gwneud. Ar un olwg, byddai dyn yn meddwl y byddai unrhyw blaid leol wrth ei bodd yn cael rhywun o statws a gallu Adam i sefyll trostynt. Ond - 'dydi pleidiau lleol ddim pob amser yn meddwl yn strategol genedlaethol - mae ystyriaethau lleol yn aml yn bwysicach iddynt na rhai amgenach. Nid dweud ydw i na allai Adam sefyll yng Nghastell Nedd (er enghraifft) ond nodi na fyddai pethau o anghenrhaid mor syml a di drafferth ag mae aml i un yn meddwl.

Wedi dweud hynny, hyd y gwelaf i dyma'r opsiynau - a'r tebygrwydd iddynt arwain at wireddu dymuniad Adam i fynd i Fae Caerdydd. 'Dwi'n rhoi dau sgor DIY ar ddiwedd pob opsiwn. Mae'r cyntaf yn dynodi pa mor debygol ydi Adam (yn fy marn bach i) o ddilyn y trywydd, ac mae'r nesaf yn dynodi pa mor debygol y byddai o fynd i Fae Caerdydd petai'n gwneud hynny.

(1) Sefyll yn erbyn Rhodri Glyn am enwebiaeth y Blaid yn Nwyrain Caerfyrddin. Byddai'n debygol iawn o guro Rhodri Glyn ac ennill yn yr etholiad Cynulliad, ond byddai pethau'n fler iawn a 'does yna ddim un plaid leol yn hoffi rhyfel cartref. 'Dwi ddim yn gweld Adam yn cymryd y cwrs hwn 1/10 ac 8.5/10.

(2) Bod y Blaid yn ganolog yn dwyn perswad ar Rhodri Glyn i sefyll ar gyfer San Steffan yn 2010, a bod Rhodri yn ei dro yn amseru ymddiswyddiad mewn modd fyddai'n sicrhau is etholiad Cynulliad ar yr un diwrnod ag etholiad San Steffan. Bu ymgais eisoes i wneud rhywbeth fel hyn, ond 'doedd gan Rhodri ddim diddordeb. Efallai y byddai ganddo fwy o ddiddordeb petai'n credu y gallai opsiwn (1) gael ei gwireddu, ond 'dydi o ddim yn credu hynny. 2/10 a 9.5/10.

(3) Cael ei ethol oddi ar un o'r rhestrau rhanbarthol. Mae'n ddigon posibl na fydd y Blaid yn cadw eu seddau rhanbarthol yn y Gogledd na'r Gorllewin y tro nesaf - byddai ennill Gorllewin Clwyd yn arwain at golli sedd Janet Ryder er enghraifft a byddai ennill Gorllewin Caerfyrddin / De Penfro yn golygu y byddai Nerys yn colli ei sedd. Gallai cwymp mawr yn y nifer o seddi uniongyrchol sydd gan Lafur yn y Gogledd fod yn broblem i'r Blaid hefyd. Petai'n rhoi ei enw ymlaen ar gyfer y tair rhanbarth arall, byddai'n dra thebygol o ddod yn gyntaf (neu'n ail) yn o leiaf un ohonynt. Byddai hyn hefyd yn osgoi'r broblem o orfod dod adref o America i ymgyrchu (gweler isod). 7/10 a 8/10.

(4) Sefyll mewn sedd gyfagos - Castell Nedd neu Orllewin Caerfyrddin De Penfro. Mae llawer yn anghofio i'r Blaid ddod yn llawer nes at ennill yn 07 yn y sedd Orllewinol nag y daethant yng Nghastell Nedd. Yn wir roedd yr ymgeiswyr wedi ysgwyd llaw gan gredu bod John Dixon wedi ennill nes i rhywun sylwi nad oedd y pleidleisiau post wedi eu cyfri. Mae yna ddwy broblem - yr un a soniais amdani ar y cychwyn, a'r ffaith na fyddai'n bosibl iddo ymgyrchu llawer yn y naill etholaeth na'r llall - mae America'n bell ac mae angen paratoi'r tir yn ofalus os ydi rhywun yn sefyll mewn etholaeth sy'n newydd iddo. 'Dwi ddim yn gwybod am gyflwr peirianwaith y naill etholaeth na'r llall ond byddwn wedi meddwl y byddai'n rhaid mynd ar ofyn peirianwaith sylweddol etholaethau cyfagos megis Dwyrain Caerfyrddin a Llanelli i ymgyrchu tros gyfnod estynedig os na fyddai'r dyn ei hun ar gael llawer. Wedi dweud hynny gallai ennill y naill etholaeth neu'r llall. 7/10 a 7/10.

(5) Cyfuniad o (3) a (4). Yn ol y son mae'r Toriaid yn bwriadu newid y rheolau er mwyn caniatau i ymgeiswyr sefyll ar y rhestr rhanbarthol ac mewn etholaethau y tro nesaf. Byddai hyn yn caniatau i Adam sefyll ar restr y Gorllewin a'r Canolbarth ac yng Ngorllewin Caerfyrddin / De Penfro ar yr un pryd. Pe na byddai'n llwyddo i ennill yng Ngorllewin Caerfyrddin / De Penfro yna byddai'n debygol o gael ei ethol oddi ar y rhestr oni bai bod rhywbeth anisgwyl yn digwydd yn Nhrefaldwyn neu Benfro Preseli. Mae'n anodd gweld y Blaid yn ennill yn Nhrefaldwyn - a thra ei bod yn ddigon posibl gweld y Blaid yn ennill yng Ngogledd Penfro / Preseli, mae'n anodd dychmygu y gallai ddigwydd mewn etholiad lle byddai Adam yn colli yn y sedd ddeheol, mwy Pleidiol. Un broblem fyddai Nerys Evans - byddai'n sicr o golli ei sedd - a byddai hynny'n anffodus. Mae'n eneth dda. Ond mae hi'n ifanc ac efallai bod goleuadau Llundain yn atyniadol iddi. Mae yna swydd wag yn Nwyrain Caerfyrddin. 5/10 ac 8/10.

Fy hoff opsiwn i yn bersonol fyddai (2), ond gan nad yw'n debygol o gwbl o ddigwydd, fy ail hoff opsiwn fyddai (5).

Da iawn Louise Well done Louise

'Dydi hyn ddim yn digwydd yn aml iawn, ond hoffwn gefnogi blogiad gan fy nghyfaill achlysurol Gwilym Euros Roberts.

Yr hyn sydd gan Gwilym ydi bod cynghorydd Llais Gwynedd Llanegryn yn ddynes arbennig o wych oherwydd iddi feicio 63 milltir o'i chartref i Gaernarfon mewn ymgais i gadw toiledau cyhoeddus y sir ar agor. Mi fedraf innau hefyd edmygu Louise - 'dwi'n cofio reidio o Gaernarfon i Ddolgellau ac yn ol mewn diwrnod ers talwm, ac roedd fy mhen ol yn brifo am bethefnos. 'Dwi ddim yn hollol siwr sut mae beicio 63 milltir am gadw ceudai'r sir ar agor, ond mae'n debyg fy mod yn methu rhywbeth.

Fel mae Gwilym yn dweud byddai cau toiledau yn codi gwrychyn amryw o drigolion yn eu mysg yr henoed, mamau ifanc, gyrrwyr loris a'r rhai sydd yn dioddef anhwylder. Mae'n anodd anghytuno.

Mae holl awdurdodau lleol y Deyrnas Gyfunol yn wynebu toriadau enbyd tros y blynyddoedd nesaf. Bydd rhaid i Wynedd ddod o hyd i £16 miliwn. O dan amgylchiadau fel hyn mae'n hanfodol ein bod yn blaenori - yn dod i gasgliadau pendant am yr hyn y gellir ei dorri, ac am yr hyn na ddylid cyffwrdd a fo. Felly mae'n dilyn bod rhaid i pob cyngor benderfynu beth sy'n greiddiol, beth sy'n hanfodol, beth sy'n waelodol i'w gwerthoedd sylfaenol.

Ac mae Llais Gwynedd am ddechrau efo toiledau.



Da iawn chi bois - mi fydd yna wahanol nytars yn ymbil, yn crefu ac yn bygwth tros y misoedd nesaf ar y Cyngor i gau toiledau a dileu gwasanaethau ac asedau nad ydynt yn greiddiol i anghenion trigolion Gwynedd, er mwyn ceisio amddiffyn yr hyn sydd yn hanfodol - gofal, addysg, gwasanaethau cymdeithasol. Ond mi fydd Llais Gwynedd yn sefyll yn y bwlch yn gadarn eu cri o blaid y toiledau.

Fel arwydd o ewyllys da, mi hoffwn wneud un awgrym bach i Lais Gwynedd. Roedd penderfyniad Llafur i newid eu henw i New Labour yng nghanol y ddegawd diwethaf yn gam ysbrodoledig a arweiniodd at lwyddiant etholiadol.

'Dwi'n siwr os gwnaiff Llais Gwynedd ddechrau galw eu hunain yn Llais Toiledau Gwynedd, gallant ddisgwyl llwyddiant tebyg. Wedi'r cwbl mae pawb angen toiled, ond dim ond plant sydd angen ysgol, dim ond yr hen a'r methedig sydd angen gofal a dim ond pobl sydd a phroblemau dwys sydd angen cymorth gwasanaethau cymdeithasol.

Llythyr Peter Hain i'r Guardian

Gallwch weld campwaith Peter yma.

Poeni mae Peter bod y Toriaid am ddod yn gyntaf yng Nghymru fel y gwnaethant yn etholiadau Ewrop, a felly mynd i lywodraeth yn San Steffan. Mi fyddai canlyniadau hyn yn anymunol gan bod y Toriaid yn wahanol i Lafur yn 'ddau wynebog'. Ymhellach, mae gan Adam Price gynllun cudd i glymbleidio efo'r Toriaid.

Y ffordd i osgoi hyn wrth gwrs ydi i bawb yng Nghymru fotio i blaid Peter - wedi'r cwbl fel a ddaeth yn amlwg yn 2007 pleidlais i'r Toriaid ydi pleidlais i Blaid Cymru mewn gwirionedd a mae'r Lib dems mor fach nad ydyn nhw'n werth pleidleisio trostynt beth bynnag.

'Rwan 'dwi'n petruso cyn awgrymu bod gan Peter issues yn ymwneud ag ansawdd ei ddeallusrwydd, ond 'dydw i ddim yn gwybod beth arall i'w feddwl.

Cymerer am eiliad bod pleidleiswyr Plaid Cymru i gyd yn sylweddoli mai pleidleisio i'r Toriaid maent mewn gwirionedd ac mai clymblaid Tori / Plaid Cymru sy'n rheoli yng Nghaerdydd a bod Rhodri Morgan yn Geidwadwr o fri. Cymerer eu bod yn credu celwydd Hain am gynlluniau cudd Adam Price.Cymerer bod cefnogwyr y Lib Dems yn derbyn bod eu plaid yn rhy fach i drafferthu pleidleisio iddi. Cymerer bod pwerau perswadio Peter mor rhyfeddol nes ei fod yn argyhoeddi holl gefnogwyr y Toriaid yng Nghymru (hyd yn oed Guto Bebb) bod eu plaid yn ddau wynebog ac na ddylid pleidleisio trosti. Cymerer bod pob copa walltog (a'r copaon moel) yng Nghymru yn pleidleisio i blaid Peter - yna beth fyddai'n digwydd?

Wel - mi fyddai'r Blaid Lafur yn ennill unarddeg sedd ychwanegol yng Nghymru. Yn y cyfamser mae'r Toriaid ugain pwynt ar y blaen yn Lloegr - 45% i 25%. Mae hyn yn ogwydd o 10%. Mae 533 o'r 650 sedd yn Nhy'r Cyffredin yn rhai Seisnig. Mae'n anodd bod yn fanwl yma - ond mae'n debyg y byddai hyn yn arwain at tua 270 mwy o seddi Toriaid yn Lloegr na fyddai yna o rai Llafur. Piso dryw bach yn y mor fyddai'r unarddeg sedd Llafur newydd yng Nghymru. Piso gwylan fyddai'r deugain sedd Gymreig.

Neu i roi pethau mewn ffordd ychydig yn wahanol, mae pleidlais i Lafur gan berson sy'n byw yng Nghymru yn wastraff llwyr o bleidlais. Y gorau y gall pleidlais i Lafur ei wneud ydi dychweld rhywun fel Nia Griffiths neu Chris Bryant i gymryd eu lle ymysg nifer fechan o aelodau shellshocked Llafur, Seisnig fydd a'u hysbryd yn isel. Mi fyddant hefyd yn destun gwawd cyffredinol.

Beth mewn difri fyddai'n gwneud i'r Toriaid betruso cyn gwneud i Gymru yr hyn mae'r Toriaid yn ei wneud pob tro - gweld Cymru yn dychwelyd at ei hen batrwm gwleidyddol aneffeithiol, di ddannedd, lleddf a hynny mewn cyd destun Prydeinig lle na fydd Llafur mewn grym eto am genhedlaeth, ta gweld cyfundrefn wleidyddol newydd yn dechrau ffurfio yng Nghymru - un sy'n fygythiad i'w hannwyl Deyrnas Gyfunol?

'Dwi ddim yn meddwl bod yr ateb i'r cwestiwn hwnnw'n anodd iawn.

Plaid Cymru, y dirwasgiad a Barnett

Mae sylwadau Gwilym Euros, ymateb dychanol Simon i dueddiad Llais Gwynedd i feio Plaid Cymru am holl ddrygioni'r Byd a'r drafodaeth sy'n dilyn yn codi pwyntiau diddorol.

Yn gyntaf 'dwi'n meddwl bod Gwilym o dan gamargraff os ydi'n meddwl bod y toriadau mae o a gweddill cynghorwyr Cymru yn gorfod ymgodymu efo nhw yn 2010 yn cael eu gyrru gan y dirwasgiad. Cymhlethdodau'r fformiwla Barnett sy'n gyrru toriadau 2010 yn bennaf. O 2011 hyd 2014 fydd y glec o ganlyniad i'r dirwasgiad yn cael ei gweithredu. Mi fydd canlyniadau hynny'n llawer, llawer gwaeth na'r hyn sydd o'n blaen ar hyn o bryd.

'Rwan mae Simon wedi dangos yn glir iawn bod y Blaid wedi gwrthwynebu toriadau 2011 - 2014. Yr unig bwynt y byddwn yn hoffi ei ychwanegu ynglyn a hynny ydi hyn - o'r pleidiau sydd ar gael yng Nghymru, dim ond y Blaid sydd wedi bod y tu allan i'r consensws o neo ryddfrydiaeth economaidd tros y ddegawd diwethaf - y consensws hwnnw yn annad dim arall a luniodd y tirwedd masnachol a ganiataodd i'r llanast banciau ddigwydd. Byddai'n fwy cywir i ddadlau bod mai yng nghyd destun gwleidyddol Cymru, mai'r Blaid yn unig oedd yn erbyn y gyfundrefn a arweiniodd at y toriadau arfaethiedig.

Y Blaid hefyd ydi'r unig blaid Gymreig sydd eisiau diwygio Barnett er mwyn caniatau i Gymru gael ei chyllido yn ol angen yn hytrach nag yn y ffordd fympwyol y caiff ei chyllido ar hyn o bryd. 'Does yna'r un plaid arall yng Nghymru yn cymryd y safbwynt yna. Mae hi'n bwysicach bod y ddadl yma yn cael ei hennill nawr nag oedd o'r blaen - dyna'r unig ffordd y gallwn osgoi'r toriadau gwirioneddol enbyd sy'n ein hwynebu o 2011 i 2014 - yr unig ffordd.

Felly hoffwn awgrymu gyda chymaint o garedigrwydd ag y gallaf ddod o hyd iddo mai'r peth gorau y gall grwpiau, sydd yn wirioneddol boeni am wariant cyhoeddus yng Nghymru, ei wneud ydi cefnogi ymgyrch y Blaid i ddiwygio Barnett. 'Tydi ceisio beio'r Blaid am greu hinsawdd cyllido sydd wedi ei lunio gan ddigwyddiadau y tu allan i'r wlad ddim o unrhyw gymorth o gwbl. Yr unig beth mae'n ei wneud ydi gwneud y sawl sy'n ceisio gwneud y cysylltiad edrych yn chwerthinllyd o ddi niwed a di glem.

Bygythiad erchyll i flogmenai

Roedd hi'n ddigon drwg dim ond llwyddo i ddod yn drydydydd o ran poblogrwydd ymysg blogiau Cymru eleni - fyddai rhywun ddim yn credu y gallai pethau fynd yn waeth.

Ond mae Simon yn ei ol yn ei holl ogoniant llachar. 'Dwi ddim am ddangos delwedd o'r dyn ar dudalen flaen y blog rhag niweidio'r sawl sy'n dioddef o ffitiau, neu ddychryn yr hen, yr ifanc neu'r sawl a ddylanwadir arnynt yn hawdd. Os ydych ddigon dewr, gallwch edrych yma. Mi fyddwn i'n awgrymu'n gryf eich bod yn osgoi'r profiad - am resymau sy'n ymwneud a chwaeth yn ogystal a iechyd a diogelwch.

'Dwi'n poeni.

Beth os mai'r ail flog mwyaf poblogaidd mewn tref mor fach a Chaernarfon fydd blogmenai y flwyddyn nesaf? Neu'r ail mwyaf poblogaidd yng nghangen Plaid Cymru Caernarfon? 'Dydi o ddim yn gysur mawr mai ni ydi'r gangen Plaid Cymru fwyaf yn y Bydysawd.

'Dwi'n teimlo argyfwng gwacter ystyr yn syrthio arnaf. 'Dwi'n mynd i'r gwely - er ei bod yn lled anhebygol o gael cwsg.

Araf y ticia'r cloc yr oriau meithion _ _ _ _

'Dydi'r blog yma ddim yn ymdrin a Llais Gwynedd yn aml iawn - ond un o'r pleserau o wneud hynny ydi bod ymateb i'w gael - weithiau o fewn eiliadau i gyhoeddi blogiad.

Yn anffodus 'dwi'n dal i ddisgwyl ymateb i fy ngwahoddiad i'r cyfryw blaid awgrymu'n gynnil i'w cefnogwyr beidio a bwrw pleidlais tros UKIP yn etholiadau San Steffan 2010. Ta waeth, 'dwi'n ddyn amyneddgar ac mi allaf ddal i drio a dal i ddisgwyl.

Mae gan UKIP pob hawl i'w barn wrth gwrs, a fi ydi'r cyntaf i ddadlau y pwysigrwydd iddynt gael lleisio'r farn honno. Ond mae eu barn yn un rhyfeddol o wrth Gymreig - 'dydyn nhw ddim hyd yn oed yn derbyn bod Cymru'n wlad, ac maent yn awyddus iawn i gau'r Cynulliad Cenedlaethol. Yn wir byddant yn sefyll yn etholiadau 2011 ar sail eu bwriad i ddychwelyd i'r hen drefn o lywodraethu Cymru'n uniongyrchol o San Steffan. Petai rhywun yn dadlau y dylid diddymu San Steffan a rheoli'r DU yn uniongyrchol o Frwsel 'dwi'n rhyw feddwl y byddai UKIP eisiau ei roi yn erbyn wal a'i saethu am frad - ond stori arall ydi honno.

'Rwan 'dwi ddim eisiau gwybod sut mae neb yn fotio, ond mi fyddwn i'n hoffi gofyn yn garedig a chyfeillgar os ydi Llais Gwynedd yn gallu perswadio nhw eu hunain i argymell i'w cefnogwyr beidio a phleidleisio i UKIP.

'Dydi hyn ddim yn anodd iawn.

Ac wedyn dyna i ni Carwyn Jones

Mae Carwyn yntau yn ei flog gwych a gwreiddiol yn egluro i ni bod pleidlais i Blaid Cymru mewn gwirionedd yn bleidlais i'r Toriaid.

Eglurwyd hyn i ni yn fanwl iawn yn ystod etholiadau'r Cynulliad yn 2007. Prif ladmerydd y newyddion yma yn y parthau hyn oedd Martin Eaglestone. Dadl Martin oedd nad oedd yn bosibl i Lafur gyd weithio efo'r Blaid oherwydd gwahaniaethau athronyddol cymhleth a dwys - llawer rhy gymhleth a dwys i Martin fedru eu trafod na hyd yn oed eu harenwi. Felly byddai pleidlais i'r Blaid yn arwain at lywodraeth Doriaidd yng Nghaerdydd - ac roedd pawb yn gwybod bod rheiny yn bwyta babis ac yn lluchio'r henoed i'r ffynnon.


Beth bynnag daeth yr etholiad, cafodd Martin gweir ac roedd Llafur ar eu gliniau yn crefu ar y Blaid i glymbleidio efo nhw mewn chwinciad chwanen. Oni bai am lwyddiant y Blaid yn yr etholiadau hynny ni fyddai plaid Martin yn rhannu grym heddiw.

Fast forward i 2009, ac mae Carwyn yn ail adrodd yr un hen fantra blinedig.

Hoffwn awgrymu'n garedig ac yn wylaidd mai'r hyn mae Carwyn yn ei olygu pan mae'n dweud bod pleidlais i'r Blaid yn bleidlais i'r Toriaid mewn gwirionedd, ydi na all feddwl am cymaint ag un rheswm call pam y byddai rhywun eisiau pleidleisio i Lafur yn hytrach nag i Blaid Cymru, felly mae'n gwau ffantasi lliwgar ac afresymegol ac yn stwffio hwnnw ger ein bron.

Cwestiwn bach i Lais Gwynedd

Hmm dau gyfraniad treiddgar yn ymwneud a chynhadledd y Blaid yn Llandudno tros y dyddiau diwethaf.

Mae Guto Bebb wedi dod i gasgliadau pendant bod y peth i gyd yn bantomeim hyd yn oed cyn iddo ddigwydd - ac felly dangos ei fod yn credu bod ganddo'r gallu anarferol (a defnyddiol 'dwi'n siwr) i ragweld y dyfodol.

Wedyn mae yna un o rants rhannol ddealladwy enwog un o gynghorwyr Llais Gwynedd. Os 'dwi'n deall y tantro yn gywir mae Gwilym wedi cael ei ypsetio'n lan oherwydd i Adam Price feiddio beirniadu'r Toriaid yn ei araith arbennig ddoe.

'Rwan mae'r cwestiwn wedi ei godi ar flog Gwilym eisoes - i bwy mae o'n pleidleisio pan nad yw Llais Gwynedd yn sefyll mewn etholiad? Am resymau sydd yn glir iddo fo'i hun yn unig, nid oedd yn fodlon ateb. Mae ambell i gynghorydd arall Llais Gwynedd yn ddigon gonest i gyfaddef ei fod yn gobeithio gweld llywodraeth sy'n cael ei harwain gan y Toriaid. Mae gonestrwydd yn rhinwedd i'w edmygu.

Felly, yn y gobaith o gael rhyw lun ar ateb, mi ofynaf y cwestiwn eto mewn ffordd ychydig yn wahanol. Ydi Llais Gwynedd yn argymell i'w cefnogwyr beidio a phleidleisio i rhyw blaid neu'i gilydd? Mae dyn yn cymryd (nid bod unrhyw fath o sicrwydd na chysondeb ynglyn a phrosesau meddwl aelodau LlG wrth gwrs) eu bod yn anghymeradwyo pleidleisio i Blaid Cymru, gan eu bod dragwyddol yn cael eu poeni gan weledigaethau erchyll ac anymunol o aelodau'r blaid honno'n dawnsio'n noeth yn y coed efo'r anifeiliaid gwyllt a'r diafol.

Ond beth am eu cyd bleidiau unoliaethol, gwrth genedlaetholgar? Mynegodd Alwyn bryderon eisoes bod aelodau o'i deulu wedi pleidleisio i UKIP oherwydd nad oedd enw aelod o Lais Gwynedd ar y papur pleidleisio. 'Dwi ddim yn credu i hynny ddigwydd yn aml iawn a dweud y gwir, ond mae'n amlwg o dystiolaeth Alwyn iddo ddigwydd ambell waith.

Ydyn nhw'n fodlon o leiaf argymell nad yw eu cefnogwyr yn pleidleisio i'r blaid arbennig honno?

Ydi hi'n bosibl ennill poblogrwydd trwy gymryd penderfyniadau amhoblogaidd?

'Dwi'n gwybod ei fod o'n swnio'n gwestiwn gwirion - ond beth ydym i'w wneud o'r pol piniwn yn Express fory sy'n darogan gogwydd sylweddol iawn tuag at yr SNP yn etholiadau San Steffan yn 2010 ac etholiadau Holyrood yn 2011.

Petai'r canlyniadau yn cael eu gwireddu byddai Llafur yn colli hanner ei haelodau seneddol yn San Seffan, a byddai gan yr SNP fwy o seddi nag unrhyw ddwy o'r pleidiau unoliaethol efo'i gilydd yn Holyrood.



Mae'n debyg gen i y bydd hyn yn siom enfawr i'r pleidiau unoliaethol yn yr Alban - roeddynt yn gobeithio y gallant elwa'n etholiadol yn sgil y ffaith i weinidog cartref yr Alban, Kenny MacAskill, ryddhau'r bomiwr Al-Megrahi, yn ystod yr haf, oherwydd ei fod yn marw o gancr.

Aeth y pleidiau unoliaethol yn yr Alban i ben y caets - ac roedd yn edrych am wythnos neu ddwy wedi'r penderfyniad bod yr SNP wedi dioddef niwed etholiadol sylweddol. Ond chymerodd hi fawr o amser i'r SNP ail ennill eu mantais glir tros y pleidiau eraill yn y polau.

Y cwestiwn diddorol ydi pam? Un rheswm mae'n debyg ydi ymateb bisar y Blaid Lafur i'r holl beth. Roeddynt yn groch yn erbyn ar lefel Holyrood, ond yn gwrthod mynegi barn ar lefel San Steffan, tra bod tystiolaeth yn adeiladu eu bod wedi gwneud eu gorau y tu ol i'r lleni, i ryddhau Al-Megrahi.

Ond efallai bod rheswm arall pwysicach. Roedd y penderfyniad yn un roedd angen stumog go gryf i'w gymryd - ond roedd hefyd yn benderfyniad oedd y unol a chyfraith yr Alban. Mae'r gyfraith yn caniatau, yn wir yn annog trugaredd o dan yr amgylchiadau hyn. Trwy gymryd y penderfyniad roedd Kenny MacAskill yn dangos ei fod yn fodlon mentro amhoblogrwydd er mwyn gweithredu'n unol a chyfraith ei wlad.

Mi fyddwn i'n rhoi mwy o ymddiriedaeth mewn dyn felly, nag mewn un sy'n fodlon anwybyddu cyngor cyfreithiol er mwyn peidio a cholli poblogrwydd etholiadol. Ymddengys bod llawer iawn o Albanwyr yn cytuno efo fi.

Cynhadledd Plaid Cymru

Dydw i ddim yn rhyw gynadleddwr mawr mae gen i ofn - ond mi fyddaf yn mynychu cynhadledd flynyddol y Blaid ar y dydd Sadwrn, a 'doedd y tro hwn ddim yn eithriad.

'Rwan mae yna berygl mewn ceisio darllen gormod i mewn i unrhyw gynhadledd wleidyddol - mae nhw'n ddigwyddiadau digon artiffisial ar sawl gwedd. Serch hynny mae'n rhaid i mi ddweud i mi fwynhau'r diwrnod - roedd y lle'n llawn - roedd yr areithiau yn rhai digon caboledig. ac roedd ymdeimlad pendant y gallai'r Blaid - yn wir y dylai'r Blaid - dorri pob record o ran cynrychiolaeth yn San Steffan y flwyddyn nesaf. Byddai ennill chwech neu saith sedd, a bod yn ail cryf mewn efallai ddwsin o rai eraill yn ein rhoi mewn safle lle y gallwn edrych ymlaen at gyfle gwirioneddol i arwain y llywodraeth nesaf ym Mae Caerdydd.

Roedd un neu ddau o bwyntiau yn fy nharo fodd bynnag.

Yn gyntaf roedd cryn dipyn o'r ymosod gwleidyddol yn cael ei gyfeirio at y Toriaid. Ar un wedd mae hyn yn anarferol - fel rheol y blaid sydd mewn llywodraeth sydd yn derbyn beirniadaeth mewn digwyddiad fel hyn. Fodd bynnag mae'r ffordd yma o fynd ati yn synhwyrol - mae pawb yn gwybod bod Llafur yn wynebu cweir anferthol yn yr etholiad nesaf - ac mae strategaeth o hawlio'r tir o amddiffyn y wlad oddiwrth y Toriaid yn allweddol os yw'r Blaid i ddod yn brif rym gwleidyddol Cymru - fel rydym wedi ei drafod yma.

Yn ail roedd yn amlwg o araith feistrolgar Adam Price ei fod yn awyddus i ysgwyd llwch San Steffan oddi ar ei draed. Mae Vaughan yn cyffwrdd a hyn yma. Dweud mae Vaughan y bydd tri gwleidydd o sylwedd arbennig yn sefyll yn enw'r Blaid yn 2011 - ac mae'n enwi dau - Dafydd Wigley ac Adam. 'Dwi'n cymryd mai'r trydydd sydd ganddo mewn golwg ydi Ron Davies. Mae ansawdd rhai o'r aelodau sydd gan y Blaid yn y Cynulliad eisoes yn uwch o lawer na'r hyn sydd gan y pleidiau eraill i'w gynnig. Byddai etholiad Cynulliad gydag Adam yn sefyll yn (dyweder) Gorllewin Caerfyrddin / De Penfro, Dafydd yn sefyll yng Ngorllewin Clwyd a Ron yng Nghaerffili (neu o bosibl Islwyn) yn un lle byddai proffeil y Blaid yn uchel - yn llawer uwch nag un unrhyw blaid arall.

Y trydydd pwynt ydi'r refferendwm. Y son oedd y byddai refferendwm i gael pwersau pellach i'r Cynulliad yn cael ei gynnal yn hydref 2010 - ychydig fisoedd cyn etholiadau'r Cynulliad. Byddai hwn yn amser da ar sawl cyfrif. Yn gyntaf byddai'r awyrgylch o greisis sy'n sicr o ddilyn toriadau'r Toriaid mewn gwariant cyhoeddus yn gwneud y tebygrwydd o ganlyniad cadarnhaol. Mae hefyd yn bosibl y byddai canlyniad da yn y refferendwm yn rhoi hwb etholiadol i'r Blaid yn genedlaethol - fel a ddigwyddodd yn sgil refferendwm 1997.

Felly, ar ddiwedd cynhadledd - am y tro cyntaf erioed, gallaf ddweud fy mod yn teimlo ein bod mewn sefyllfa i hyderu y bydd y ddwy flynedd nesaf yn rhai trawsnewidiol o ran hynt etholiadol y Blaid ac o ran statws cyfansoddiadol Cymru. Yr her i ni fel Pleidwyr ydi gafael yn y cyfle a'i goleddu. Efallai na ddaw cyfle tebyg am genhedlaeth arall.

Cwis bach rhif 3

Yn ysbryd y ddadl bach yma mae'n bleser o'r eithaf gen i osod cwis bach arall ger eich bron:

1 Pwy ddywedodd: we insisted on reserving the right to bomb niggers

(A)

(B)


(C)


2 Pwy ddywedodd am Adolf Hitler - One man has accomplished this miracle. He is a born leader of men. A magnetic, dynamic personality with a single-minded purpose, a resolute will and a dauntless heart. He is not merely in name but in fact the national Leader.

(A)
(B)
(C)


3 Pwy ddywedodd am Hitler: The greatest living German?

(A)
(B)

(C)