Pwysigrwydd y 'Flotilla Effect' i wleidyddiaeth Cymru

Mae'n debyg na fydd neb sy'n darllen blogmenai yn rheolaidd yn synnu rhyw lawer fy mod yn tynnu sylw at bapur diweddar Adam Price a Ben Levinger.  Mae'r papur yn sefydlu perthynas rhwng perfformiad economaidd cadarnhaol a gwladwriaethau cymharol fach - mewn cyd destun Ewropiaidd o leiaf.  Hynny yw mae'r gwaith sy'n sail i'r papur yn canfod bod gwledydd llai yn fwy tueddol o lwyddo yn economaidd na rhai mawr - ac yn bwysicach yn cynnig eglurhad am hynny - bod gwledydd llai yn gorfod canlyn polisiau o fasnach agored, eu bod yn fewnol gydlynus, eu bod yn hyblyg a bod cyfansoddiad economaidd Ewrop yn fwy addas ar gyfer gwledydd llai nag ydyw ar gyfer rhai mawr.

Rwan mae yna ffynnon go ddofn o wybodaeth i dynnu arno yn y papur - a 'dwi'n siwr y byddwn yn ceisio gwneud hynny maes o law.  Cyn gwneud hynny fodd bynnag, hoffwn nodi pwysigrwydd y gwaith mewn cyd destun gwleidyddol cyfoes.  'Does yna neb (hyd y gwn i) wedi sefydlu'r berthynas rhwng maint gwladwriaethol a llwyddiant economaidd a gosod hynny yn ei dro yng nghyd destun gwleidyddiaeth gyfoes Gymreig o'r blaen.

Er bod y papur ei hun yn nodi nad mater economaidd yn unig ydi'r cwestiwn ynglyn a threfniant cyfansoddiadol Cymru, byddwn yn dadlau bod ennill y ddadl economaidd ar lefel ddeallusol yn symud yr unig wir dramgwydd i ennill y ddadl ehangach ynglyn ag annibyniaeth Cymru.  Os ydym yn derbyn bod Cymru'n wlad (ac mae'r rhan fwyaf o bobl yn derbyn hynny bellach), ac os ydi'r ddadl y byddai'n llwyddo'n economaidd petai yn rheoli ei hun (fel y rhan fwyaf o wledydd eraill), hefyd yn cael ei hennill - yna mae'r dadleuon sy'n weddill tros gynnal yr undeb yn edrych yn hynod wachul yn fwyaf sydyn. 

Un gair bach arall am y gynhadledd

Cymhariaeth rhwng dwy araith sydd gen i heddiw - un Ron Davies ddydd Sadwrn, ac un arall y llynedd.

Yr araith wnaeth yr argraff yng nghynhadledd y llynedd oedd un Adam Price. Roedd yn ymdrech gaboledig, effeithiol a soffistigedig, gyda'r gymysgedd o hiwmor a grafitas a'r gallu i osod y tirwedd gwleidyddol sydd ohoni mewn cyd destun hanesyddol sy'n nodweddu areithiau gorau Adam. Ymysodiad chwyrn ar y Toriaid oedd prif ffocws yr araith honno. Rhywbeth a wylltiodd Llais Gwynedd yn gacwn gyda llaw.

Roedd araith Ron Davies yn wahanol fath o araith - un nad oedd iddi bolish Adam, ond roedd yn effeithiol iawn serch hynny - yn arbennig felly'r rhan lle'r aeth ati i ddatgymalu seiliau syniadaethol y Blaid Lafur Gymreig.

Ac efallai mai'r hyn y dylid ei gofio yn annad dim arall ydi mai'r Blaid Lafur, ac nid y Blaid Doriaidd ydi prif elyn Plaid Cymru, ac yn wir prif elyn Cymru. Mae hyn yn wir, er bod y rhan fwyaf ohonom sydd oddi mewn Blaid yn llawer nes i'r Blaid Lafur nag i'r Toriaid ar sawl cyfrif. Er mai cyffredinoli ydw i yma wrth gwrs, mae serch hynny yn wir i ddweud bod y Toriaid yn apelio at elfennau mewn cymdeithas Gymreig lle nad oes yna hunaniaeth Gymreig gref. Dyna pam mae y rhan fwyaf o'i haelodau seneddol yn cynrychioli ardaloedd sydd a llawer o bobl gydag hunaniaeth Brydeinig. 'Dydi pobl o'r fath ddim ar gael i Blaid Cymru beth bynnag - 'dydi achos Cymru ddim yn bwysig iddyn nhw.

Ar y llaw arall mae prif gadarnleoedd Llafur yn yr ardaloedd sydd a'r hunaniaeth Gymreig gryfaf, ac mae cefnogaeth y bobl hyn i Lafur wedi ei seilio ar eu tlodi, a'u dibyniaeth materol ar y wladwriaeth Brydeinig. Mae'r ddibyniaeth yma yn greiddiol i gefnogaeth Llafur yng Nghymru. Mae hefyd yn greiddiol i lwyddiant yr achos unoliaethol yng Nghymru.

A dyna pam bod yna fwy i'w dynnu o araith Ron nag un Adam. Dylai hoelio sylw ar y berthynas rhwng tlodi, anhyblygrwydd ac aneffeithlonrwydd ymateb y wladwriaeth Brydeinig i dlodi yng Nghymru a thaeogrwydd cibddall y Blaid Lafur Gymreig i'r wladwriaeth honno fod yn greiddiol i neges etholiadol y Blaid. Llafur ydi'r gelyn nid y Toriaid - a felly mae hi wedi bod erioed. Chwalu tirwedd syniadaethol y Blaid Lafur yng Nghymru ydi'r unig ffordd o baratoi'r tir y gellir sefydlu gwladwriaeth Gymreig arno.

Diolch i Stonemason

Doeddwn i erioed yn meddwl y byddwn yn cael unrhyw reswm o gwbl i ddiolch i'r blogiwr lloerig o wrth Gymreig, Stonemason, ond mae wedi fy siomi ar yr ochr orau trwy dynnu sylw at yr araith yma gan Adam Price yng nghyfarfod blynyddol Sefydliad Gwleidyddiaeth Cymru yn Aberystwyth. Hwyrach na fyddwn wedi sylwi arni fel arall.



Mae Stoney (fel y bydd Gwilym yn cyfeirio ato) wedi cymryd at yr araith i'r ffasiwn raddau nes iddo gyfri pob gair. Mae'n werth darllen pob un o'r 8,491 gair - hyd yn oed os ydi'n cymryd dipyn o amser.

O - a da iawn WalesOnline am gyhoeddi'r araith yn ei chyfanrwydd.

Beth wnawn ni efo Mr Price dywedwch?

Mae yna dipyn go lew o ddamcaniaethu wedi bod ar y We (a thu hwnt) ynglyn a dyfodol Adam Price - gormod i mi ddechrau mynd i ddarparu lincs. Mi fydd rhaid i minnau gyfranu fy mewath mae'n debyg. Efallai y dyliwn gychwyn trwy nodi ei bod ymhlyg ym mhopeth rwyf yn ei ysgrifennu yma bod Adam yn wleidydd o sylwedd anarferol, a'i bod yn hanfodol i'r Blaid ei bod yn dod o hyd i ffordd i'w gael ym Mae Caerdydd cyn gynted a phosibl.

Cyn mynd ymlaen mi hoffwn ychwanegu un pwynt bach gweddol amlwg nad oes yna neb arall wedi tynnu sylw ato hyd y gwn i. Nid New Labour ydi Plaid Cymru - 'dydi hi ddim yn bosibl (mewn amgylchiadau cyffredin o leiaf) i'r Blaid yn ganolog orfodi'r Blaid yn lleol i wneud pethau nad ydynt eisiau eu gwneud. Ar un olwg, byddai dyn yn meddwl y byddai unrhyw blaid leol wrth ei bodd yn cael rhywun o statws a gallu Adam i sefyll trostynt. Ond - 'dydi pleidiau lleol ddim pob amser yn meddwl yn strategol genedlaethol - mae ystyriaethau lleol yn aml yn bwysicach iddynt na rhai amgenach. Nid dweud ydw i na allai Adam sefyll yng Nghastell Nedd (er enghraifft) ond nodi na fyddai pethau o anghenrhaid mor syml a di drafferth ag mae aml i un yn meddwl.

Wedi dweud hynny, hyd y gwelaf i dyma'r opsiynau - a'r tebygrwydd iddynt arwain at wireddu dymuniad Adam i fynd i Fae Caerdydd. 'Dwi'n rhoi dau sgor DIY ar ddiwedd pob opsiwn. Mae'r cyntaf yn dynodi pa mor debygol ydi Adam (yn fy marn bach i) o ddilyn y trywydd, ac mae'r nesaf yn dynodi pa mor debygol y byddai o fynd i Fae Caerdydd petai'n gwneud hynny.

(1) Sefyll yn erbyn Rhodri Glyn am enwebiaeth y Blaid yn Nwyrain Caerfyrddin. Byddai'n debygol iawn o guro Rhodri Glyn ac ennill yn yr etholiad Cynulliad, ond byddai pethau'n fler iawn a 'does yna ddim un plaid leol yn hoffi rhyfel cartref. 'Dwi ddim yn gweld Adam yn cymryd y cwrs hwn 1/10 ac 8.5/10.

(2) Bod y Blaid yn ganolog yn dwyn perswad ar Rhodri Glyn i sefyll ar gyfer San Steffan yn 2010, a bod Rhodri yn ei dro yn amseru ymddiswyddiad mewn modd fyddai'n sicrhau is etholiad Cynulliad ar yr un diwrnod ag etholiad San Steffan. Bu ymgais eisoes i wneud rhywbeth fel hyn, ond 'doedd gan Rhodri ddim diddordeb. Efallai y byddai ganddo fwy o ddiddordeb petai'n credu y gallai opsiwn (1) gael ei gwireddu, ond 'dydi o ddim yn credu hynny. 2/10 a 9.5/10.

(3) Cael ei ethol oddi ar un o'r rhestrau rhanbarthol. Mae'n ddigon posibl na fydd y Blaid yn cadw eu seddau rhanbarthol yn y Gogledd na'r Gorllewin y tro nesaf - byddai ennill Gorllewin Clwyd yn arwain at golli sedd Janet Ryder er enghraifft a byddai ennill Gorllewin Caerfyrddin / De Penfro yn golygu y byddai Nerys yn colli ei sedd. Gallai cwymp mawr yn y nifer o seddi uniongyrchol sydd gan Lafur yn y Gogledd fod yn broblem i'r Blaid hefyd. Petai'n rhoi ei enw ymlaen ar gyfer y tair rhanbarth arall, byddai'n dra thebygol o ddod yn gyntaf (neu'n ail) yn o leiaf un ohonynt. Byddai hyn hefyd yn osgoi'r broblem o orfod dod adref o America i ymgyrchu (gweler isod). 7/10 a 8/10.

(4) Sefyll mewn sedd gyfagos - Castell Nedd neu Orllewin Caerfyrddin De Penfro. Mae llawer yn anghofio i'r Blaid ddod yn llawer nes at ennill yn 07 yn y sedd Orllewinol nag y daethant yng Nghastell Nedd. Yn wir roedd yr ymgeiswyr wedi ysgwyd llaw gan gredu bod John Dixon wedi ennill nes i rhywun sylwi nad oedd y pleidleisiau post wedi eu cyfri. Mae yna ddwy broblem - yr un a soniais amdani ar y cychwyn, a'r ffaith na fyddai'n bosibl iddo ymgyrchu llawer yn y naill etholaeth na'r llall - mae America'n bell ac mae angen paratoi'r tir yn ofalus os ydi rhywun yn sefyll mewn etholaeth sy'n newydd iddo. 'Dwi ddim yn gwybod am gyflwr peirianwaith y naill etholaeth na'r llall ond byddwn wedi meddwl y byddai'n rhaid mynd ar ofyn peirianwaith sylweddol etholaethau cyfagos megis Dwyrain Caerfyrddin a Llanelli i ymgyrchu tros gyfnod estynedig os na fyddai'r dyn ei hun ar gael llawer. Wedi dweud hynny gallai ennill y naill etholaeth neu'r llall. 7/10 a 7/10.

(5) Cyfuniad o (3) a (4). Yn ol y son mae'r Toriaid yn bwriadu newid y rheolau er mwyn caniatau i ymgeiswyr sefyll ar y rhestr rhanbarthol ac mewn etholaethau y tro nesaf. Byddai hyn yn caniatau i Adam sefyll ar restr y Gorllewin a'r Canolbarth ac yng Ngorllewin Caerfyrddin / De Penfro ar yr un pryd. Pe na byddai'n llwyddo i ennill yng Ngorllewin Caerfyrddin / De Penfro yna byddai'n debygol o gael ei ethol oddi ar y rhestr oni bai bod rhywbeth anisgwyl yn digwydd yn Nhrefaldwyn neu Benfro Preseli. Mae'n anodd gweld y Blaid yn ennill yn Nhrefaldwyn - a thra ei bod yn ddigon posibl gweld y Blaid yn ennill yng Ngogledd Penfro / Preseli, mae'n anodd dychmygu y gallai ddigwydd mewn etholiad lle byddai Adam yn colli yn y sedd ddeheol, mwy Pleidiol. Un broblem fyddai Nerys Evans - byddai'n sicr o golli ei sedd - a byddai hynny'n anffodus. Mae'n eneth dda. Ond mae hi'n ifanc ac efallai bod goleuadau Llundain yn atyniadol iddi. Mae yna swydd wag yn Nwyrain Caerfyrddin. 5/10 ac 8/10.

Fy hoff opsiwn i yn bersonol fyddai (2), ond gan nad yw'n debygol o gwbl o ddigwydd, fy ail hoff opsiwn fyddai (5).

Cwestiwn bach i Lais Gwynedd

Hmm dau gyfraniad treiddgar yn ymwneud a chynhadledd y Blaid yn Llandudno tros y dyddiau diwethaf.

Mae Guto Bebb wedi dod i gasgliadau pendant bod y peth i gyd yn bantomeim hyd yn oed cyn iddo ddigwydd - ac felly dangos ei fod yn credu bod ganddo'r gallu anarferol (a defnyddiol 'dwi'n siwr) i ragweld y dyfodol.

Wedyn mae yna un o rants rhannol ddealladwy enwog un o gynghorwyr Llais Gwynedd. Os 'dwi'n deall y tantro yn gywir mae Gwilym wedi cael ei ypsetio'n lan oherwydd i Adam Price feiddio beirniadu'r Toriaid yn ei araith arbennig ddoe.

'Rwan mae'r cwestiwn wedi ei godi ar flog Gwilym eisoes - i bwy mae o'n pleidleisio pan nad yw Llais Gwynedd yn sefyll mewn etholiad? Am resymau sydd yn glir iddo fo'i hun yn unig, nid oedd yn fodlon ateb. Mae ambell i gynghorydd arall Llais Gwynedd yn ddigon gonest i gyfaddef ei fod yn gobeithio gweld llywodraeth sy'n cael ei harwain gan y Toriaid. Mae gonestrwydd yn rhinwedd i'w edmygu.

Felly, yn y gobaith o gael rhyw lun ar ateb, mi ofynaf y cwestiwn eto mewn ffordd ychydig yn wahanol. Ydi Llais Gwynedd yn argymell i'w cefnogwyr beidio a phleidleisio i rhyw blaid neu'i gilydd? Mae dyn yn cymryd (nid bod unrhyw fath o sicrwydd na chysondeb ynglyn a phrosesau meddwl aelodau LlG wrth gwrs) eu bod yn anghymeradwyo pleidleisio i Blaid Cymru, gan eu bod dragwyddol yn cael eu poeni gan weledigaethau erchyll ac anymunol o aelodau'r blaid honno'n dawnsio'n noeth yn y coed efo'r anifeiliaid gwyllt a'r diafol.

Ond beth am eu cyd bleidiau unoliaethol, gwrth genedlaetholgar? Mynegodd Alwyn bryderon eisoes bod aelodau o'i deulu wedi pleidleisio i UKIP oherwydd nad oedd enw aelod o Lais Gwynedd ar y papur pleidleisio. 'Dwi ddim yn credu i hynny ddigwydd yn aml iawn a dweud y gwir, ond mae'n amlwg o dystiolaeth Alwyn iddo ddigwydd ambell waith.

Ydyn nhw'n fodlon o leiaf argymell nad yw eu cefnogwyr yn pleidleisio i'r blaid arbennig honno?

Etholiad 2010 a gwers o 1983 i'r Mudiad Cenedlaethol

Sylwadau diddorol gan ddau o flogiau gorau Cymru - Welsh Guerilla Warefare a Syniadau ynglyn ag erthygl gan Adam Price yn y Western Mail heddiw.

Rhybudd a geir gan Adam ei bod yn bryd i'r Mudiad Cenedlaethol droi ei sylw at y Toriaid a pharatoi am gyfnod gwleidyddol ol Lafur. Mae Syniadau yn anghytuno efo un agwedd yn benodol ar ei ddadl - sef y dylai'r Blaid fynu (petaem yn cael ein hunain mewn senedd grog) bod y Pwyllgor Dethol Cymreig yn adlewyrchu cydbwysedd gwleidyddol Cymru yn hytrach nag un y DU. Ei gred yw bod hyn yn ffordd o daflu rhaff achub i Lafur gan mai nhw sy'n debygol o fod a'r mwyafrif o Aelodau Seneddol Cymru. Mae'r canfyddiad hwn yn un cywir.

Beth am edrych yn ol chwarter canrif am funud i 1983 - isafbwynt etholiadol Llafur yn y DU?

Ychydig o dan 27% yn unig o bleidlais Brydeinig a sicrhawyd gan Lafur - mymryn mwy na'r glymblaid Rhyddfrydol / SDP. Oherwydd trefn etholiadol boncyrs y DU cawsant fwy o seddi o lawer na'r glymblaid wrth gwrs. Gwnaeth Llafur yn well yng Nghymru - o tua deg pwynt canrannol - ond roedd hyn yn isafbwynt hanesyddol yng Nghymru iddynt.

Aeth Llafur ati i ail adeiladu rhwng 1983 ac 1997 tros y DU - ond yr hyn sy'n drawiadol ydi iddynt ail adeiladu'n gynt o lawer yng Nghymru. Yn etholiad 1987 roedd Llafur ar 29.5% yn Lloegr ond ar 45% yng Nghymru. 34% a 49.5% oedd y ffigyrau cymharol yn 1992. Roedd Llafur unwaith eto'n dominyddu yng Nghymru tra'u bod yn gymharol wan o hyd yn Lloegr.



'Rwan roedd nifer o resymau tros lwyddiant Llafur i ail adeiladu'n gyflym yng Nghymru - peirianwaith effeithiol, effaith polisiau economaidd y Toriaid ar Gymru, y ffaith mai Cymro oedd yn arwain y blaid er enghraifft. Ond mi fyddwn i'n dadlau bod rheswm arall hefyd - Llafur oedd ffocws y gwrthwynebiad Cymreig i lywodraeth Seisnig a Thoriaidd yng Nghymru. Mae'n hawdd i bobl sydd ag argyhoeddiadau gwleidyddol cryf i werthfawrogi bod llawer o bobl yn pleidleisio am resymau negyddol - pleidleisio yn erbyn rhywbeth, ac nid pleidleisio o blaid rhywbeth mae lleiafrif sylweddol o etholwyr. Pleidlais yn erbyn y Toriaid mwy na phleidlais tros Lafur oedd cyfadran arwyddocaol o'r cynnydd cyflym hwn yn eu pleidlais rhwng 83 a 92.

Mi fydd y Toriaid yn ennill fis Mai nesaf, a byddant yn ennill yn hawdd - fydd yna ddim senedd grog. Mae'n bosibl y bydd Llafur yn ennill llai o bleidleisiau tros y DU nag y gwnaethant yn 83, ac mae'n weddol sicr y digwydd hynny yng Nghymru. Bydd Cymru'n dioddef fwy na'r unman arall oherwydd ein bod yn ddibynnol iawn ar wariant cyhoeddus, a bydd hwnnw'n cael ei dorri i'r bon. Hefyd mae ein Senedd yn rhy wan o ran pwerau i gynnig gwarchodaeth effeithiol i'r wlad. Ond mae'n bwysig ein bod yn dysgu gwers o beth ddigwyddodd yn wythdegau a nawdegau'r ganrif ddiwethaf. Os caiff Llafur y cyfle i'w cyflwyno eu hunain fel ffocws gwrthwynebiad y genedl i lywodraeth Doriaidd, byddant yn ailadeiladu'n gyflym eto.

Her wleidyddol fawr y Mudiad Cenedlaethol tros y ddegawd nesaf fydd gwneud ei hun yn hytrach na Llafur yn ffocws i wrthwynebiad Cymru i'r llywodraeth Doriaidd. Dyma pam mai etholiadau Cynulliad 2011 fydd y rhai pwysicaf yn hanes y Blaid, ac efallai yn hanes Cymru. Os bydd Plaid Cymru yn gwneud yn dda, ac yn cael ei hun yn chwarae rhan arweiniol yn y llywodraeth nesaf yng Nghaerdydd, gall sicrhau bod y Cynulliad - a thrwy hynny hi ei hun, yn ganolbwynt i wrthwynebiad cenedlaethol i lywodraeth Doriaidd - fel y gwnaeth y Blaid Lafur chwarter canrif ynghynt. O lyddo i wneud hyn gellir disgwyl gwobr etholiadol sylweddol.



Golyga hyn bod rhaid i'r Blaid (fel mae Adam yn awgrymu) ymosod yn bennaf ar y Toriaid yn y dyfodol. Ond mae'n bwysig hefyd cadw mewn cof mai'r gwir elyn ydi Llafur - y traddodiad unoliaethol Llafur ac nid yr un Toriaidd sydd wedi rhwystro Cymru rhag esblygu'n gyfansoddiadol yn ystod y ganrif ddiwethaf. Y ffordd fwyaf effeithiol o ddifa Llafur ydi trwy chwarae rol tebyg i'r un a chwaraewyd ganddyn nhw chwarter canrif yn ol.