Argymhellion Cheryl Gillan ar gyfer y Cynulliad

Felly mae Cheryl Gillan yn argymell yr hyn roedd pawb yn disgwyl iddi ei awgrymu ar gyfer etholiadau'r Cynulliad yn y dyfodol. Ei bwriad ydi lleihau'r nifer o etholaethau uniongyrchol o 40 i 30 yn unol a'r newidiadau yn etholaethau San Steffan, tra'n cynyddu'r nifer sy'n cael eu hethol trwy'r rhestrau rhanbarthol o 20 i 30.

Rwan mae hyn yn fwy teg na'r hyn mae Llafur yn bygwth ei wneud - mabwysiadu dull fyddai'n caniatau i'r blaid honno gael hyd at 60% o'r seddi gyda 30% o'r pleidleisiau. Ond mae'n dal yn ddull diffygiol. Mae dau reswm am hyn. Yn gyntaf mae'n ddull sy'n gwobreuo methiant etholiadol, ac yn ail mae'n caniatau i bleidiau yn hytrach nag etholwyr ddewis pwy sy'n eistedd yn y Cynulliad. Yn wir penderfyniad criw bach o Doriaid sy'n eistedd ar Fwrdd Rheoli'r Blaid Doriaidd oedd yn gyfrifol am ddewis tua hanner eu ASau - gweithred cwbl ddi gywilydd o anemocrataidd sydd heb gael unrhyw sylw gan y cyfryngau prif lif yng Nghymru.

Argymhelliad Blogmenai ydi diddymu'r etholaethau Cynulliad presenol, cynyddu nifer yr ACau o 60 i 80, mabwysiadu trefn STV a defnyddio'r siroedd fel unedau etholiadol aml aelod. Gallai hyn olygu y byddai gan Ynys Mon ddau aelod, Gwynedd tri, Rhondda Cynon Taf pump a Chaerdydd saith.

Byddai nifer o fanteision i'r dull yma.

1. Mae'n lled gyfrannol.
2. Mae'n sicrhau bod cysylltiad gan pob aelod efo etholaeth.
3. Mae'n trosglwyddo grym oddi wrth beiriannau gwleidyddol i etholwyr.
4. Mae'n osgoi gormod o ffiniau etholiadol gwahanol.
5. Mae'n caniatau i gefnogwyr pleidiau gwahanol gael cynrychiolaeth lleol o'u plaid eu hunain. Byddai gan y Toriaid a Phlaid Cymru gynrychiolaeth yng Nghaerdydd, a byddai gan Llafur (mae'n debyg) gynrychiolaeth yng Ngwynedd.

Ond 'dydw i ddim yn dal fy ngwynt mae gen i ofn. Y perygl ydi y byddwn naill a'n cael ein hunain efo trefn sy'n sicrhau mwyafrif llwyr i Lafur, neu un sy'n sicrhau bod yr Old Boys Club sy'n rhedeg y Blaid Doriaidd yng Nghymru mewn sefyllfa i roi swyddi fel ACau i'w mets. Mater o pa blaid fydd yn gwneud y penderfyniad ydi o mae gen i ofn.

Pam bod Llafur eisiau newid y dull ethol aelodau Cynulliad?

Mae'n hynod ddiddorol bod y Blaid Lafur Gymreig bellach yn cefnogi syniad gwych Peter Hain i jerimandro etholiadau'r Cynulliad o hyn allan. Mae patrwm rhyfedd dosbarthiad cefnogaeth wleidyddol yng Nghymru yn gwneud y dull maent bellach yn ei ffafrio yn fanteisiol iawn i Lafur yng Nghymru - fel mae'r tablau isod yn dangos yn glir.  Yn wir mae'r dull wedi rhoi ffafriaeth anheg i Lafur yma ers bron i ganrif.

Etholiadau San Steffan:

Etholiad	Canran Llafur o'r pleidleisiau	Canran Llafur o'r seddi
1918	21.20%	27.77%
1922	40.70%	50%
1923	41.99%	52.70%
1924	40.60%	45.70%
1929	43.80%	69.44%
1931	41.70%	41.66%
1935	45.40%	50%
1945	58.30%	69.44%
1950	58.10%	75%
1951	60.50%	75%
1955	57.60%	75%
1959	56.40%	75%
1964	57.80%	77.70%
1966	60.70%	88.80%
1970	51.60%	75%
1974	46.80%	66.60%
1974	49.50%	63.80%
1979	48.60%	61.10%
1983	37.50%	52.60%
1987	45.10%	63.10%
1992	49.50%	71%
1997	54.80%	85%
2001	48.60%	85%
2005	42.70%	72.50%
2010	36.20%	65%

Ac etholiadau'r Cynulliad:

Etholiad	Canran Llafur o'r pleidleisiau	Canran Llafur o'r seddi uniongyrchol
1999	37.60%	67.50%
2003	40.00%	76%
2007	32.20%	60.00%
2010	42.30%	70.00%

Mae'n weddol amlwg pam bod y dull yn atyniadol i'r Blaid Lafur Gymreig - gallant ennill cyn lleied a 30% o'r bleidlais, ond parhau i sicrhau mwyafrif llwyr yn y Cynulliad.

Petai'r dull yn cael ei fabwysiadu, mae'n bosibl y byddai Cymru efo'r system etholiadol lleiaf cyfrannol a theg o holl wledydd democrataidd y Byd. 

Rhywbeth i fod yn wirioneddol falch ohono.

Y cyfryngau Cymreig a than eithin y sgandal treuliau

Mae'n rhyfedd o beth fel mae rhyw stori fawr newyddiadurol yn cydio tros dro gyda phob cyfrwng newyddion yn chwilio am rhyw ongl newydd ar y stori honno nes bod dyn yn mynd i feddwl bod newid sylfaenol yn y ffordd yr ydym yn edrych ar bethau ar droed. Mae'n rhyfedd hefyd mor aml mai tipyn o dan eithin ydi'r holl helynt yn y pen draw.

Chwi gofiwch mai stori wleidyddol fawr y llynedd oedd treuliau aelodau seneddol. Arweiniodd hyn at ganfyddiad bod gwleidyddion yn greaduriaid hunanol, trahaus, barus sydd a dirmyg llwyr tuag at y sawl sydd yn eu hethol. Roedd y canfyddiad hwnnw'n OTT chwadl y Sais, ond mi losgodd tan eithin yn chwyrn ac yn swnllyd am gyfnod gyda phob math o agweddau newydd ar draha canfyddiedig y dosbarth gwleidyddol yn cael eu darganfod a'u gwthio ger ein bron i gyfeiliant clecian yr eithin newyddiadurol ac udo a rhincian dannedd torfol ar ein rhan ni.

Yr wythnos diwethaf roedd yna esiampl o draha rhyfeddol ar ran cydadran o'r dosbarth gwleidyddol yng Nghymru nad ydi'r cyfryngau newyddion hyd yn oed wedi trafferthu i gyfeirio ato prin. Son ydw i wrth gwrs am benderfyniad gan bwyllgor rheoli y Toriaid yng Nghymru i ganiatau i'w haelodau rhestr gadw eu safle ar y rhestr heb fynd i'r anghyfleustra o wynebu etholiad mewnol. Mewn geiriau eraill hen gojars pwyllgor rheoli y Toriaid yng Nghymru yn rhoi seddi cwbl saff i'r criw o hen gojars sydd ar ben eu rhestrau Cymreig - no applications required from the public thank you - no job like a job for life eh Nick?

Mae'r blog yma wedi mynegi gwrthwynebiad i'r drefn rhestr yn y gorffennol oherwydd ei fod yn anghynwysol ac yn wrth ddemocrataidd. Mae'n drefn sydd yn gwobreuo methiant ar lefel etholaethol, ac mae hefyd yn cryfhau gallu peiriannau etholiadol i ddewis aelodau sy'n eu siwtio nhw yn hytrach na phobl sy'n siwtio'r etholwyr (STV etholaethau aml aelod ydi'r dull 'dwi'n ei ffafrio gyda llaw). Mae'r drefn hefyd yn creu seddi hollol saff i bobl sydd ddim yn gorfod wynebu'r etholwyr yn eu henwau eu hunain.

Mae'r Toriaid yng Nghymru wedi llwyddo i droi cyfundrefn sydd yn sylfaenol lwgr yn y lle cyntaf i astudiaeth achos gwych o'r feddylfryd drahaus a gwrth ddemocrataidd oedd yn destun cymaint o feirniadaeth a dirmyg y llynedd.

A beth oedd ymateb y cyfryngau yng Nghymru? - wel mynd yn ol i edrych ar bethau trwy'r prism oedd yn gyfarwydd iawn iddyn nhw cyn y miri treuliau - ystyried ar y newid meicroscopig o fach y byddai'r trefniant yn debygol o'i gael ar faint o ferched fyddai'n cael eu hethol ar ran y Toriaid, a rhyw led edmygu'r clyfrwch o sut y cafodd y sefydliad gwleidyddol Ceidwadol wared o'r broblem Chris Smart.

Son am dan eithin wir Dduw.

Cwis bach arall - eto fyth

Peidiwch a phoeni - 'dwi ddim yn mynd i ofyn i chi pwy ydyn nhw. Y cwestiwn ydi hwn - Pa un sydd efo'r sedd saffaf? Gan fy mod i'n weithgar a chithau'n ddiog, 'dwi wedi gwneud peth o'r gwaith ymchwil ar eich rhan.

Llun o Steward Stevenson ydi'r cyntaf, Aelod Senedd yr Alban tros Banff & Buchan ydi'r cyntaf. Cafodd bron i 59% o'r bleidlais yn 2007 a 38.6% o fwyafrif. Mae Stewart yn perthyn i'r SNP.

Hywel Francis, Aelod Seneddol Llafur Aberafan ydi'r ail wrth gwrs. Cafodd Hywel 51.9% o'r bleidlais eleni - o gymharu a'r 16.3% a gafodd y Lib Dem oedd yn ail.

Mi fydd pawb nad yw'n ynfytyn llwyr yn gwybod mai TD Limerick East, Willie O'Dea ydi'r trydydd. 'Dydi'n cyfundrefn etholiadol ni ddim fel un Iwerddon, ond mae'n debyg y byddai Willie wedi cael ei ethol gyda llai na thraean o'r pleidleisiau cyntaf a gafodd (er iddo fynd i helynt am gwffio mewn tafarn ychydig cyn yr etholiad).

Gwleidydd Cymreig llai adnabyddus o lawer o'r enw'r Arglwydd Elis Thomas ydi'r nesaf. Mi gafodd o bron i 60% o'r bleidlais yn etholiadau'r Cynulliad yn 2007, o gymharu a llai nag 20% y Tori a ddaeth yn ail.

'Dydi hynny'n ddim wrth ymyl llwyddiant rhyfeddol Stephen Timms (dyna chi, y boi a gafodd ei drywanu) yn East Ham. Mi gafodd 35,471 o bleidleisiau, neu 70.4% o'r bleidlais.

Chafodd llywydd Sinn Fein ddim cymaint o bleidleisiau yng Ngorllewin Belfast, ond mae 22,840 o bleidleisiau a 71.1% o'r bleidlais yn eithaf perfformiad, yn arbennig cyn ei fod yn ymladd yr etholiad yng nghanol dwy storm newyddiadurol - y naill yn ymwneud a'i fywyd teuluol a'r llall yn ymwneud a'i gefndir milwrol.

Mi lwyddodd y nesaf (pwy bynnag ydyw) i gael 33,973 o bleidleisiau neu 58.8% yn Witney, oedd yn berfformiad da iawn i rhywun a gafodd cyn lleied o sylw gan y cyfryngau tros yr etholiad.

Mi fydd pawb yn ymwybodol mai William Graham ydi'r olaf, un o aelodau'r Toriaid yn Nwyrain De Cymru (Oscar ydi'r llall). Er nad oedd enw Wil ar y papur pleidleisio ar ei ben ei hun (roedd yna enw tri Thori arall efo fo) mi lwyddodd y pedwar i sicrhau 20% o'r bleidlais o gymharu a 35.8% Llafur.

Mi gewch yr ateb 'fory.

Y Lib Dems a PR

Mae yna ddywediad Saesneg sy'n dweud rhywbeth fel - cymrwch ofal rhag i'r hyn yr ydych yn obeithio amdano ddod yn wir. Fedrwn i ddim peidio a meddwl am y dywediad hwnnw wrth weld canlyniad pol ddoe.

'Rwan, 'dwi'n credu yn bersonol y bydd y Toriaid yn ennill etholiad y flwyddyn nesaf yn weddol hawdd. Ond pe byddai'r pol yn gywir, ni fyddai gan y Toriaid fwyafrif, a byddai'r Lib Dems yn debygol o gael eu hunain mewn grym ar y cyd a Llafur - ac y byddant yn fodlon gwneud hynny ar yr amod bod Llafur yn dod a chyfundrefn bleidleisio cyfrannol (PR) i fodolaeth cyn yr etholiad cyffredinol ganlynol. Byddai hyn yn newid gwleidyddiaeth Prydain yn sylfaenol - ac mae'n debygol y byddai'n gwneud hynny mewn ffordd na fyddai o anghenrhaid yn llesol i'r Lib Dems eu hunain.

Mae'n debyg gen i mai un o'r prif resymau pam bod y Lib Dems eisiau diwygio'r drefn ydi'r ffaith bod eu canran nhw o'r bleidlais yn ddi eithriad yn uwch o lawer na'r ganran o seddi y byddant yn eu hennill yn San Steffan. Mae hyn yn ddigon gwir - ond mae'n bosibl na fyddai trefn newydd mor fanteisiol i'r Lib Dems na maent yn meddwl. Dyma pam:

Mae'n hawdd i bobl sydd a diddordeb mawr mewn gwleidyddiaeth anghofio'r ffaith syml nad ydi cymhelliad pobl tros bleidleisio pob amser yn un cadarnhaol. Yn amlwg bydd pobl yn pleidleisio tros bleidiau maent yn hoff ohonynt yn aml. Ond mae hefyd yn wir bod llawer yn pleidleiso mewn ffordd negyddol - yn erbyn pleidiau nad ydynt eu hoffi. Mae'r Lib Dems yn elwa o bleidleisio negyddol (neu bleidleisio tactegol fel y bydd yn cael ei alw weithiau) fwy o lawer na neb arall. Maent hefyd wedi datblygu arbenigedd mewn annog pobl (neu dwyllo pobl efallai) i resymu'n negyddol a phleidleisio iddyn nhw. Ni fyddai unrhyw angen i bleidleisio'n negyddol o dan y rhan fwyaf o gyfundrefnau pleidleisio cyfrannol.

Mae yna un math o etholiad Prydain gyfan sydd yn gyfangwbl gyfrannol - etholiad Ewrop. 'Dydi'r Lib Dems ddim yn gwneud yn dda yn yr etholiadau hynny. Pedwerydd oedd y Lib Dems ar lefel Prydeinig a phumed yng Nghymru. Trydydd oeddynt yn Ne Orllewin Lloegr - y tir etholiadol sydd yn aml orau iddynt. O'r pedair etholaeth Gymreig lle mae ganddynt sedd yn San Steffan, yng Nghanol Caerdydd yn unig y daethant yn gyntaf. 'Dwi'n derbyn nad oedd y Lib Dems yn gwneud yn arbennig dda ar lefel Ewrop pan nad oedd trefn gyfrannol. Ond 'dwi hefyd yn siwr mai un plaid ymysg nifer o rai canolig eu maint fyddai'r Lib Dems ar lefel Prydeinig, ac er y byddant yn cael eu hunain yn rhan o lywodraeth glymblaid o bryd i'w gilydd, byddant yn wynebu llawer o gystadleuaeth a rhywbeth achlysurol fyddai eu cyfnodau mewn grym.

Gair bach o blaid STV

Yn nhudalen sylwadau fy mlogiad diwethaf dywed Aled - Yn bersonol, mi hoffwn i weld Cymru yn arwain y blaen hefo hyn a chyflwyno system bleidleisio STV. Byddai hyn yn rhoi mwy o rym a mwy o ddewis i etholwyr wrth ethol eu cynrychiolwyr gwleidyddol, ac fe allai annog mwy o ymgeiswyr annibynnol i sefyll fyddai hefyd yn llesol i ddatblygiad democratiaeth yng Nghymru.


Ag anghofio am ennyd na fyddai Cymru ar y blaen - defnyddir STV (neu STV gydag etholaethau aml sedd i fod yn fanwl) ym mhob etholiad ag eithrio etholiadau San Steffan yng Ngogledd Iwerddon, ac mewn etholiadau lleol yn yr Alban, mae'n rhaid i mi ddweud fy mod yn cytuno.

Wna i ddim egluro'r dull yn y blogiad hwn - os oes gennych ddiddordeb gallwch ddarllen amdano yma.

Mi fyddwn serch hynny yn nodi bod i'r dull yma o bleidleisio sawl mantais - rhestraf rai isod:

(1) Mae'n fwy cyfrannol na First Past The Post (FPTP).
(2) Mae'n rhoi mwy o rym i'r etholwyr a llai i beiriannau pleidiol.
(3) Nid oes unrhyw bleidlais yn cael ei gwastraffu - os nad ydi'r person mae rhywun yn rhoi ei bleidlais gyntaf iddo / iddi, gall yr ail, trydydd neu bedwaredd dewis helpu i ethol rhywun.
(4) Nid oes yna etholaethau sydd ond yn cael eu cynrychioli gan un blaid am cyhyd a chanrif.
(5) Mae'n caniatau i bleidiau llai gystadlu am seddi a chael bod yn rhan o lywodraethau.
(6) Mae'n gorfodi cynrychiolwyr etholedig i weithio'n galed.
(7) Mae'n cynnal, ac yn wir yn atgyfnerthu'r cysylltiad rhwng aelodau etholedig ag etholaethau penodol.
(8) Mae diwrnod y cyfri yn hwyl i bawb ond yr ymgeiswyr.

Y ffordd y byddwn yn gwneud hyn ar lefel Cymru gyfan fyddai trwy ddiddymu'r etholaethau presennol a gwneud pob sir yn etholaeth seneddol, a dosbarthu seddi yn ol poblogaeth y siroedd hynny. Er enghraifft gellid rhoi un sedd ar gyfer pob 50,000 o bobl sy'n byw mewn sir, ac un arall ar ben hynny i pob sir. Byddai hyn yn rhoi tair sedd i Wynedd, dwy i Fon ac efallai 7 i Gaerdydd. Mi fyddai gan o leiaf dwy o'r pleidiau gynrychiolaeth ym Mon a Gwynedd, ac mae'n debyg y byddai pob un o'r prif bleidiau gyda chynrychiolaeth yng Nghaerdydd.

Byddai hyn yn golygu cynnydd yn y nifer o ASau Cymreig - i tua 82 (o 60), ond mae'n debyg y bydd hyn yn digwydd beth bynnag os enillir refferendwm y flwyddyn nesaf.

Oes yna unrhyw un efo dadl yn erbyn?

Pam bod y Toriaid yn gwneud mor sal?

Mae fy nhafod hanner yn fy moch wrth ofyn y cwestiwn - wedi'r cwbl mae Llafur mewn cyflwr enbyd, ac mae'r Toriaid mor sicr ag y gallant fod o ennill yr etholiad cyffredinol.

Ond - ag ystyried mor isel ydi canrannau Llafur - 'dydi rhai'r Toriaid ddim yn arbennig o iach. Tros y dyddiau diwethaf cafwyd sawl pol sy'n rhoi y Toriaid ar 40% neu lai. Gweler yma, yma, neu yma er enghraifft. 'Rwan 'dwi'n gwybod ei bod yn dymor cynhadleddau gwleidyddol, ond mae'r canrannau yma'n dal yn isel mewn cyd destun hanesyddol. Yr unig etholiadau cyffredinol lle cafwyd canrannau is yn y cyfnod diweddar oedd y rhai wedi trychineb 97, etholiad cyntaf 74 a thrychineb 45 ('dwi'n gweithio o fy nghof yma - efallai y bydd Guto yn fy nghywiro - ond dydw i ddim ymhell iawn o fy lle). Collodd y Toriaid pob un o'r etholiadau hynny.

Gwnaed llawer o 'fuddugoliaeth' y Toriaid yn etholiadau Ewrop yng Nghymru, ac roedd yn wir yn ganlyniad arwyddocaol. Ond - 'dydi 21% ddim yn ganran uchel i'r Toriaid yng Nghymru os ydym yn edrych yn ol tros y ganrif ddiwethaf.

Mae'r Toriaid yn debygol o ennill etholiad cyffredinol o filltir gyda chanran sy'n isel wrth safonau'r ganrif ddiwethaf - beth sydd yn mynd ymlaen?

Rhan o'r ateb ydi bod y defnydd o gyfundrefnau cyfrannol (PR) o bleidleisio mewn rhai mathau o etholiadau (Ewrop, Cynulliad, etholiadau lleol yn yr Alban) wedi cryfhau pleidiau a arferai fod yn ymylol yn yr etholiadau hynny, a bod hynny'n effeithio ar batrymau pleidleisio mewn etholiadau cyffredinol.

A dyna pam bod newid y gyfundrefn bleidleisio mewn etholiadau cyffredinol yn bwysig. Mae'r system bresenol yn arwain at sefyllfa lle'n bod yn cael ein rheoli'n ddi eithriad gan un o ddwy blaid sy'n chwerthinllyd o debyg i'w gilydd.

Mae'r llanast economaidd ym Mhrydain yn waeth nag yw yn y rhan fwyaf o lefydd eraill (os nad ydych yn fy nghredu, gofynwch i chi'ch hun pam bod gwerth y bunt wedi syrthio cymaint o gymharu a phob cyfundrefn ariannol hanner call arall). Rhan o'r rheswm am hyn ydi bod gennym lywodraeth sydd yn credu bod y sawl sy'n rhedeg banciau yn ymgorfforiadau o Dduwioldeb, ac na ddylid gwneud dim i reoli eu gweithdrefnnau. Mae'r gred yma'n union fel yr un mae plaid Cameron wedi ei harddel trwy'r degawdau. Mae hefyd yn gred ddagreuol o wirion.

Mae'r drefn bresenol - First Past the Post (FPTP) wedi creu cyfundrefn wleidyddol sy'n rhoi dewis i'r etholwr o faw ci neu faw cath. Mae'n bryd symud i drefn gyfrannol ym mhob etholiad - gan gynnwys rhai San Steffan.

Llafur a PR

Newydd weld hwn ar flog Saesneg Hen Rech Flin.

Mae'n ddiddorol, ond mae'n cam gynrychioli pethau. Gan nad ydw i wedi darllen erthygl Rhodri Morgan, 'dwi ddim yn siwr os mai Rhodri ta Alwyn sydd wedi drysu. Efallai bod y ddau yn y niwl.

Yr hyn mae Alwyn yn ei ddweud ydi y byddai Rhodri yn hoffi'r syniad o ddull PR o bleidleisio yng Ngorllewin Cymru, tra'n cadw'r drefn bresenol yn y Cymoedd oherwydd y byddai hynny o fudd i Lafur. Mae'r ddadl yma wedi ei seilio ar gam ddealltwriaeth o'r ffordd y byddai PR yn debygol o weithio.

Pe byddai PR yn cael ei fabwysiadu yng Nghymru mae'n debyg mai'r dull a ddefnyddir yn yr Alban a Gogledd Iwerddon fyddai - STV etholaethau aml sedd.

'Rwan byddai rhaid gweithredu fersiwn anarferol iawn STV iddo fod o gymorth i Lafur mewn etholiadau lleol yn y Gorllewin - mae eu cefnogaeth yn rhy isel i sicrhau seddi o dan y drefn arferol.

Heb fynd yn or dechnegol, mewn etholaeth gyda phedair sedd byddai'n rhaid i ymgeisydd ddod o hyd i 20% o'r bleidlais erbyn diwedd y broses cyn ennill sedd. Petai'n etholaeth tair sedd byddai'n rhaid wrth 25% o'r cyfanswm. Petai'n un 5 sedd byddai'n rhaid dod o hyd i tua 16.5% o'r bleidlais. Ar lefel leol nid oes gan Llafur y math yma o gefnogaeth yn y Gorllewin gwledig (mae'n stori ychydig yn gwahanol ar lefel seneddol a Chynulliad).

I roi'r sefyllfa yn ei chyd destun ni allai Llafur fod yn hyderus o ennill unrhyw sedd y tu allan i Fangor yng Ngwynedd. Ar Ynys Mon dim ond yng Nghaergybi y gellid bod ag unrhyw sicrwydd. Ni fyddent yn debygol o ennill unrhyw seddi yng Ngheredigion, a dim ond yn ardaloedd Doc Penfro ac Aberdaugleddau y gallent sicrhau unrhyw beth ym Mhenfro. Hwyrach y gellid ennill sedd neu ddwy yn ardal Ystradgynlais yn Ne Powys.

Ar y llaw arall byddai mantais i Lafur mewn rhai lleoedd yng Nghymru. Er enghraifft mae'r dref bresenol (FPTP) yn garedig gyda Llafur mewn etholiadau seneddol a Chynulliad yn ninasoedd y De, ond mae'n angharedig wrthynt mewn etholiadau lleol. Heb fod a'r ffigyrau wrth law, 'dwi'n weddol sicr bod pleidlais Llafur a'r Lib Dems yn debyg yng Nghaerdydd, ond cafodd y Lib Dems fwy o seddi o lawer.

Gallai PR fod o gymorth i Lafur - ond nid yn yr ardaloedd mae Alwyn a / neu Rhodri yn meddwl.

Gwersi PR i Lafur

Mae'n beth prin iawn i'r Blaid Lafur dderbyn unrhyw ganmoliaeth ar flogmenai, ond mae'n debyg eu bod yn haeddu ychydig o ganmoliaeth am ddod a dull cyfrannol o bleidleisio i fodolaeth pan sefydlowyd Senedd yr Alban a'r Cynulliad Cenedlaethol. Fersiwn hynod ddiffygiol o gynrychiolaeth gyfrannol (PR) oedd yr un a welodd olau dydd ym 1999, ac un oedd wedi ei gynllunio i amddiffyn buddiannau'r Blaid Lafur. Serch hynny roedd yn well na'r hen drefn - petai'r drefn a ddefnyddir ar gyfer San Steffan (FPTP)wedi ei fabwysiadu byddai Llafur mewn grym ar eu penau eu hunain yn yr Alban a Chymru heddiw, ac felly y byddai'r sefyllfa wedi bod ers 1999.

Mae gwleidyddiaeth PR yn gwahanol i'r wleidyddiaeth a geir o dan y gyfundrefn FPTP. Y rheswm am hyn ydi ei bod yn anodd iawn i un blaid ennill grym ar ei phen ei hun. O ganlyniad mae'n rhaid i bleidiau gyd weithredu er mwyn ennill grym. Mae hyn yn groes i'r graen i'r pleidiau unoliaethol.

A dweud y gwir pan ddaeth y gyfundrefn newydd i rym, roedd y pleidiau yng Nghymru a'r Alban yn anghyfarwydd a sut i ddelio gyda PR, a bu'n rhaid dysgu gwersi yn eithaf sydyn. Mae hyn yn arbennig o wir am y Blaid Lafur - roedd yn rhaid iddi addasu a datblygu er mwyn gallu dal gafael ar rym. Serch hynny, mae rhai gwersi eto i'w dysgu ganddi. Cawn gip cyflym ar y gwersi a ddysgwyd yn ogystal a'r rhai na ddysgwyd hyd yn hyn.

Gwers 1: Mae'n anodd i blaid ennill grym ar ei phen ei hun, ac mae'n rhaid rhannu grym gyda phlaid arall weithiau. Dyma'r wers gyntaf i Lafur ei dysgu - roedd rhaid iddynt fynd i lywodraeth efo'r Lib Dems ym 2000, wedi darganfod na allent lywodraethu ar eu pennau eu hunain.

Gwers 2: Mae'r pleidiau eraill yn edrych ar ol eu buddiannau eu hunain ac nid rhai eich plaid chi. Roedd Llafur yn disgwyl i'r Lib Dems neidio ar y cyfle i rannu grym gyda nhw yn 2007. Wnaethon nhw ddim, a'r rheswm am hynny yw nad oeddynt yn credu y byddai o fudd etholiadol iddynt hwy eu hunain i gael eu cysylltu'n agos gyda Llafur. Dyna pam roedd rhaid iddynt glymbleidio gyda Phlaid Cymru.

Gwers 3: Weithiau mae'n rhaid rhannu agenda yn ogystal a grym. Pan roedd Llafur mewn clymblaid gyda'r Lib Dems, agenda Llafur oedd yn cael ei gweithredu, ond bod y Lib Dems yn cael y fraint a'r anrhydedd o helpu gweithredu'r agenda honno. Roedd pethau'n gwahanol pan y cawsant eu hunain yn gorfod rhannu grym gyda Phlaid Cymru. Roedd y Blaid yn fwy na'r Lib Dems ac yn fwy uchelgeisiol. Gellir dadlau bod rhaglen y llywodraeth bresenol - Cymru'n Un wedi ei ddylanwadu arno mwy gan Blaid Cymru na gan y Blaid Lafur.

Dydi'r Blaid Lafur heb fwynhau'r un o'r gwersi yma - i'r gwrthwyneb mae elfennau o'r blaid wedi casau pob un ohonynt. Mae gwers arall nad ydi Llafur wedi gorfod ei hwynebu eto fodd bynnag - os nad ydych yn cadw eich ochr chi o'r fargen yr ydych yn ei tharro wrth fynd i glymblaid, nid yw'r glymblaid yn debygol o oroesi a gallech gael eich hun allan o lywodraeth.

Mae'r synnau sy'n dod o gyfeiriad aelodau seneddol Llafur parthed refferendwm ac ymdrechion yr aelodau hynny i rwdlan gyda'r LCOs sy'n cael eu cyflwyno i San Steffan yn dod yn agos iawn at dorri cytundeb Cymru'n Un. Oni bai bod agwedd Llafur yn newid, fyddwn i ddim yn rhyfeddu petai Llafur yn gorfod dysgu'r wers olaf ymhell cyn 2011.