Beth fyddai'n digwydd _ _ _

_ _ _ petai pol YouGov heddiw yn cael ei adlewyrchu mewn etholiad cyffredinol?

Wel - efo'r ffiniau presenol byddai Llafur yn ennill pob sedd yng Nghymru ag eithrio Meirion / Dwyfor, Brycheiniog a Maesyfed, Ceredigion a Maldwyn.

Efo'r ffiniau newydd - byddai Llafur yn ennill pob sedd ag eithrio Gwynedd, De Penfro, Ceredigion / Gogledd Powys a Mynwy.

Mi fyddai hyn yn ein rhoi mewn sefyllfa digon tebyg i'r penllanw Llafur ymhell yn ol yn 1966.

Rwan dydi polau 'cenedlaethol' na rhaglenni darogan fel yr un mae'r lincs yn arwain ati ddim yn gweithio yn dda yng Nghymru oherwydd nad ydynt yn mesur cefnogaeth Plaid Cymru.  Hefyd rydan ni  ychydig ddyddiau ar ol cynhadledd y Blaid Lafur a thua hanner ffordd trwy'r senedd yma.  Gallai llawer iawn ddigwydd rhwng rwan a 2015.

Ond - ond dylai'r polau diweddaraf fod yn rhybudd i aelodau seneddol pob plaid ag eithrio Llafur yng Nghymru - os am oroesi i'r senedd nesaf bydd rhaid i'r rhan fwyaf ohonynt berfformio'n well na'u pleidiau yn ehangach.  Dyma'r amser i feddwl sut i wneud hynny - bydd 2014 yn rhy hwyr.

Paul Flynn a'r cynllun i newid ffiniau etholiadol

Cyd ddigwyddiad llwyr dwi'n siwr ydi bod Paul Flynn yn credu bod ffiniau presenol etholaethau seneddol yn deg, a'r ffaith y byddai un o ddwy sedd Casnewydd - lle mae Paul yn aelod - yn diflannu petai'r ffiniau yn newid. Yn wir mae Paul wedi bod yn hefru mwyfwy am anhegwch y gyfundrefn newydd ar ei flog yn ddiweddar.

Un o nodweddion y gyfundrefn bresenol ydi ei bod yn ffafrio plaid Paul yn sylweddol. Byddai'r gyfundrefn newydd yn ffafrio ei blaid hefyd, ond ddim i'r un graddau.

Os ydych eisiau rhyw syniad o faint y ffafriaeth honno ystyriwch hyn - o dan y drefn sydd ohoni petai'r Toriaid (tros y DU) yn cael llai na 4% mwy o fantais tros lafur, yna mae'n debygol y byddai gan Llafur fwy o seddi na nhw. I Lafur gael mwy o seddi na phawb arall efo'i gilydd byddai'n rhaid iddynt gael tua 3% yn fwy o bleidleisiau na'r Toriaid. Byddai'n rhaid i'r Toriaid gael tua 11% yn fwy o bleidleisiau na Llafur i gael mwyafrif llwyr. Go brin bod yna unrhyw gyfundrefn etholiadol yn unman yn y Byd gyda mantais mor sylweddol tuag at un plaid wedi ei hadeiladu i mewn iddi.

Rwan, mi fydd darllenwyr y blog yma yn gwybod nad ydi ei hawdur yn meddwl rhyw lawer o'r Blaid Doriaidd - ond mewn difri mae ceisio dadlau bod y drefn sydd ohoni yn fwy teg na'r un arfaethiedig yn chwerthinllyd.

Wedi dweud hynny dydi'r naill drefn na'r llall yn deg. Yr ateb wrth gwrs ydi cyfundrefn gyfrannol - cyfundrefn sy'n sicrhau bod pleidlais pawb yn gyfartal. Dydan ni ddim am gael cyfundrefn felly gan y naill blaid unoliaethol fawr na'r llall oherwydd byddai cyfundrefn felly yn ei gwneud yn llai tebygol y gallant ennill grym ar eu pennau eu hunain.

Ond byddai cyfundrefn felly yn eironig ddigon yn ei gwneud yn llawer mwy tebygol y byddai amrywiaeth ehangach o lawer o bleidiau yn bodoli - sefyllfa fyddai'n ei gwneud yn fwy anarferol gweld gwleidyddion sy'n edrych fel chwadan ar dir sych yn eu pleidiau eu hunain - gwleidyddion fel Paul Flynn er enghraifft.

Manylion ystadegol o politicalbetting.com.

Plaid vs Llais - y darlun ystadegol

Gweld sylw yn nhudalen sylwadau'r blogiad isod oedd yn rhoi canlyniad etholiad Bryncrug wnaeth i mi fynd at Excel yn gynharach heddiw. Ailadrodd canfyddiad sy'n un eithaf cyffredinol oedd y sylw - bod Llais Gwynedd yn gwneud yn dda yn erbyn Plaid Cymru mewn etholiadau lle mai dau ymgeisydd yn unig a geir. Yr awgrym sydd ymhlyg yn hyn ydi bod pobl sy'n wrthwynebus i'r Blaid yn tueddu i hel at ei gilydd o dan faner Llais Gwynedd mewn rasus dau geffyl.

Er bod y canfyddiad yn un cyffredin 'dydi o ddim yn wir. Mewn etholiadau dau geffyl rhwng Llais Gwynedd a'r Blaid cafodd y Blaid 5788 pleidlais i 4628 Llais Gwynedd. Mae hyn yn gymhareb o tua 56/44. Mewn etholiadau lle'r oedd tri neu fwy o ymgeiswyr cafodd y Blaid 2268 pleidlais i 2214 Llais Gwynedd - cymhareb o tua 51/49. Efallai ei bod werth nodi nad oes tystiolaeth bod pleidleiswyr y pleidiau unoliaethol yn aros adref mewn etholiadau lle nad oes ymgeiswyr yn sefyll trostynt - mae cyfraddau pleidleisio yn uchel mewn etholiadau llywodraeth leol yng Ngwynedd - yn wir maent yn uwch nag ydynt yn etholiadau'r Cynulliad mewn llawer o wardiau - yn arbennig rhai gwledig, lle mae Llais Gwynedd yn tueddu i sefyll.

Rwan mae sawl dehongliad posibl i hyn - ond yr un mwyaf amlwg ydi bod mwy o bleidleisio tactegol yn erbyn Llais Gwynedd na sydd yn gwneud hynny yn erbyn y Blaid.

Effaith posibl newid y drefn cofrestru etholwyr

Yn ol copi heddiw o'r Daily Post mae Jonathan Edwards yn ein rhybuddio y bydd cwymp sylweddol yn y nifer fydd a'r hawl i bleidleisio yng Nghymru os ydi'r drefn cofrestru etholwyr yn cael ei newid - dyna ydi bwriad y Comisiwn Etholiadol yn ol pob tebyg.

Y bwriad ydi gwneud i bobl gofrestru yn unigol, yn hytrach na gofyn i un person mewn ty gofrestru pawb. Mae'n debyg i hyn ddigwydd yng Ngogledd Iwerddon tua degawd yn ol - a'r canlyniad oedd cwymp sylweddol yn y nifer oedd ar y gofrestr pleidleisio.

Mae yna fwy i'r stori Gogledd Iwerddon fodd bynnag. Y rheswm bod y newid wedi digwydd yno oedd bod yr awdurdodau wedi argyhoeddi eu hunain mai'r unig eglurhad posibl am y twf ym mhleidlais y pleidiau 'eithafol' oedd twyll etholiadol. Roeddynt o'r farn y byddai'r newid yn gwneud twyll yn fwy anodd.

Beth bynnag - yn gwbl groes i'r darogan - canlyniad yr ymarferiad oedd cwymp sylweddol yn y ganran o'r bleidlais oedd yn mynd i'r pleidiau 'cymhedrol', a chynydd cyfatebol yng nghanran y pleidiau 'eithafol'. Mae mwy nag un eglurhad posibl am hyn, ond yr un mwyaf tebygol ydi bod cefnogwyr pleidiau 'eithafol' yn fwy ymroddedig na chefnogwyr pleidiau eraill, ac o ganlyniad maent yn fwy tebygol o gymryd y drafferth i gofrestru yn unigol.

Bydd yn ddiddorol gweld beth fydd yr effaith ar batrymau pleidleisio yng Nghymru os bydd y newidiadau yn cael eu gweithredu.

Sut i ennill etholiadau mewn pum cam (cymharol) syml

Mi fydd adroddiad Eurfyl ap Gwilym ar ddatblygu'r Blaid yn dechrau cael ei weithredu yn y dyfodol agos. Tra fy mod yn croesawu llawer o'r camau a argymhellir yn yr adroddiad, mae dau beth yn fy mhoeni - cymhlethdod yr adroddiad, a'r diffyg tystiolaeth bod y camau a argymhellir wedi eu blaenoriaethu'n ofalus.

Yn y bon mae perfformio'n dda mewn etholiadau yn fater gweddol syml - neu o leiaf mae'n fater gweddol syml os ydym yn edrych ar ennill cefnogaeth etholiadol fel proses. Byddwn yn dadlau ei bod yn broses pum cam yn ei hanfod:

(1). Creu naratif neu naratifau sy'n apelio at garfannau sylweddol o bobl.
(2). Cyfathrebu'r naratif / naratifau efo'r carfannau hynny.
(3). Cadw mewn cysylltiad efo'r carfannau targed rhwng etholiadau.
(4). Dwysau'r cysylltiad yn y cyfnod sydd yn arwain at etholiad.
(5). Sicrhau bod cymaint a phosibl o aelodau'r carfannau targed yn pleidleisio ar ddiwrnod yr etholiad - neu'n gwneud hynny trwy'r post yn ystod y dyddiau cyn yr etholiad.

Mae pethau mor syml a hynny yn y bon. Ond dydi proses syml a phroses hawdd ddim yr un peth wrth gwrs. Mae angen strwythurau effeithiol cyn y gellir gweithredu pob un o'r camau uchod yn effeithiol - ac mae cryn dipyn o waith adeiladu i'w wneud ar holl strwythurau etholiadol y Blaid.

Mae'r ail broblem yn ymwneud a blaenoriaethu. Un o'r pethau nad yw'n glir i mi ynglyn a'r adroddiad ap Gwilym ydi bod yr holl argymhellion a gynigir ynddo wedi eu graddio yn ol pryd y dylid eu gweithredu. Mae'n haws gweithredu nifer cymharol fach o newidiadau nag ydi hi gweithredu nifer fawr ar yr un pryd. Yn wir yn amlach na pheidio mae ceisio gweithredu gormod o newidiadau efo'i gilydd yn wrth gynhyrchiol, ac yn arwain at ddim newid o gwbl.

Yr hyn sy'n anodd wrth flaenoriaethu ydi dewis pa newidiadau y dylid rhoi blaenoriaeth iddynt? Mae dau ateb i'r cwestiwn hwnnw. Yn gyntaf mae'n weddol amlwg y dylid gweithredu newidiadau sy'n hawdd a di drafferth yn syth bin.

Yn ail dylid gweithredu'r newidiadau sy'n cael y mwyaf o effaith cyn rhai llai effeithiol. Gan mai llwyddiant etholiadol ydi'r bwriad yn y pen draw, awgrymaf y dylid defnyddio'r amlinelliad uchod o'r broses ennill pleidleisiau fel llinyn mesur wrth flaenori. Os ydi unrhyw newid arfaethedig yn symud un neu fwy o'r camau rwyf yn eu harenwi uchod ymlaen i raddau arwyddocaol, dylent dderbyn blaenoriaeth. Os nad ydynt, 'does yna ddim brys i'w gweithredu.

Etholiadau lleol - beth fydd yn digwydd yng Nghymru?

Mae hi'n drybeulig o anodd darogan canlyniadau etholiadau lleol o ddata polio - yn llawer mwy anodd nag ydi hi i ddarogan canlyniadau etholiadau San Steffan neu rai'r Cynulliad. Yr erfyn mwyaf defnyddiol mewn cyd destun Prydeinig mae'n debyg ydi cyfrifau Collin Rallings. Mae'r cyfrifiadau hyn yn awgrymu y bydd canran Llafur ym Mhrydain yn cynyddu 13%, un y Toriaid yn gostwng 9% a chanran y Lib Dems yn gostwng 5%.

Mae'r newid yma yn sylweddol iawn, ac o'i wireddu byddai'n arwain at ganoedd lawer o seddi yn newid dwylo tros y DU. Er ei bod yn anodd trosglwyddo'r ymarferiad i gyd destun Cymru gan fod Plaid Cymru yn blaid gref ar lefel llywodraeth leol yma, byddai patrwm tebyg i hyn yng Nghymru yn arwain at newid arwyddocaol. Fel enghraifft o hyn 'dwi am edrych yn frysiog ar Gyngor Caerdydd. Os ydych yn cymryd bod pleidlais y Blaid yn aros yn statig, a bod pleidlais y pleidiau unoliaethol yn newid yn unol a darogan Rallings, byddai cydbwysedd y cyngor yn cael ei drawsnewid yn llwyr.

Y sefyllfa ar hyn o bryd ar Gyngor Caerdydd ydi:
Lib Dems 34
Toriaid 17
Llafur 14
Plaid Cymru 6
Eraill 4

Y sefyllfa newydd fyddai:
Llafur 43
Lib Dems 19
Plaid Cymru 4
Toriaid 5
Annibynnol 4

Felly ar noswaith pryd bydd Llafur yn debygol o golli yn drwm yn nwy brif ddinas arall tir mawr Prydain, mae'n bosibl y byddant yn cael eu sgubo yn ol i rym yn ninas Caerdydd.

Rwan fel dwi wedi awgrymu eisoes, mae'n bosibl y bydd presenoldeb y Blaid yn arwain at sefyllfa wahanol yng Nghymru. Dydan ni ddim yn gwybod faint o effaith y bydd y newid yn arweinyddiaeth a chyfeiriad y Blaid yn ei gael. Mae'r etholiad am yr arweinyddiaeth hefyd wedi rhoi mwy o sylw i'r Blaid o lawer na mae'n arfer ei gael.

Ond petai'r oruwchafiaeth Lafur yn cael ei hatgyfodi mor fuan wedi i Lafur golli grym yn San Steffan - a hynny er gwaetha eu amhoblogrwydd enbyd, gwta ddwy flynedd yn ol - byddai'n adlewyrchiad hynod o wael ar ein diwylliant gwleidyddol. Er gwaetha'r faith bod Cymru wedi pleidleisio i Lafur ym mhob math o etholiad, bron yn ddi eithriad ers 1918, rydan ni'n dal yn dlotach na'r unman arall yn y DU. Er gwaetha'r ffaith bod llawer yn gweld trwy Lafur pan maent mewn grym yn San Steffan, rydym yn pleidleisio iddynt mewn modd Paflofaidd cyn gynted ag y bo'r Toriaid yn ennill grym yn Llundain.

Byddai hefyd yn dysteb i fethiant hanesyddol ar ran y Blaid i ffurfio naratif sy'n cynnig cyfeiriad arall, a sy'n rhyddhau pobl o'r feddylfryd syml sy'n eu harwain i bleidleisio i Lafur fel modd o ddatgan gwrthwynebiad i'r Toriaid. Creu naratif felly ddylai fod prif flaenoriaeth arweinyddiaeth newydd y Blaid tros y flwyddyn neu ddwy nesaf.

Llais Gwynedd yng Nghaernarfon

O graffu ar y 'runners & riders' yn etholiadau Cyngor Gwynedd mae'n ddiddorol nodi bod tri ymgeisydd gan Llais Gwynedd yng Nghaernarfon. Mae hyn yn ddiddorol.


Mae'r canfyddiad (ffug fel mae'n digwydd) bod gormod o bres cyhoeddus yn cael ei wario ar lannau'r Fenai yn greiddiol i ddealltwriaeth Llais Gwynedd o'r Byd a'i bethau. A bod yn deg efo'r Llais, mae ganddynt pob hawl i gred o'r fath ac maent wedi gweithredu mewn modd cyson a'r camargraff hwn ers eu ffurfio. Maent o ganlyniad wedi gweithredu yn gyson mewn modd sy'n groes i fuddiannau Caernarfon.

Rydym wedi nodi yn ddiweddar y byddai eu cynllun i 'ail edrych' ar tua 700 o swyddi'r cyngor yn gallu bod yn hynod niweidiol i economi'r dref a'r cylch o'i gwmpas. Ond mae nifer o achosion eraill o weithredu'n groes i fuddiannau'r dref hefyd - rhedeg at y papurau newydd pan gafodd Ysgol Syr Hugh Owen grant arbennig gan yr Awdurdod Addysg i'w cynorthwyo i ddod tros problemau ariannol, troi trwyn ar y cynllun i godi adeilad newydd ar gyfer Ysgol yr Hendre, mynegi'r farn mai trefi 'mawr' fel Caernarfon ddylai gynnig lloches i'r cwbl o'r di gartref, gwrthwynebu gwerthu adeilad y Goleuad, gwrthwynebu'r camau a arweiniodd at ddatblygu ardal Doc Fictoria, ac ati.

Bydd yn ddiddorol gweld sut mae eu hymgeiswyr yn egluro hyn oll i'w darpar etholwyr.

Y tirwedd etholiadol yng Ngwynedd ym mis Mai

Mae datganiad diweddar arweinydd Cyngor Gwynedd, Dyfed Edwards i'r Daily Post yn ddiddorol i'r graddau ei fod yn rhoi cip i ni ar y tirwedd y bydd etholiadau Cyngor Gwynedd eleni yn cael eu hymladd.

Yn 2008 ar un olwg roedd dau etholiad yn digwydd yng Ngwynedd, neu o leiaf roedd yna ddau gyd destun gwahanol i'r etholiad.  Roedd yr hen gynllun ail strwythuro ysgolion yn dominyddu'r cyfryngau lleol tra bod llif cryf yn erbyn Llafur tros Gymru.  Adlewyrchwyd y ddau batrwm yng Ngwynedd gyda Llais Gwynedd yn ennill tir yn ardaloedd gwledig y gorllewin a'r de, ond hefyd gyda Phlaid Cymru yn perfformio'n gryf  ar draul Llafur yn y rhannau mwy trefol yn y gogledd a'r dwyrain.

Mi fydd yr etholiad yma'n wahanol - 'does yna ddim cynllun ail strwythuro cynhwysfawr sydd wedi dominyddu'r newyddion am fisoedd.  Mae rhannau o'r sir yn agored i'r gogwydd cenedlaethol tuag at Lafur - ond 'does yna ddim arwydd wedi bod o'r gogwydd hwnnw yng Ngwynedd - cafodd Llafur gweir yn etholiadau'r Cynulliad yng Ngwynedd y llynedd, a chawsant gweir hefyd yn y ddau is etholiad cyngor maent wedi sefyll ynddynt.

Yr hyn ddylai fod yn bwysig yn yr hinsawdd sydd ohoni ydi llywodraethiant cyfrifol a chyson mewn amgylchiadau cyllidol anodd iawn.  Adlewyrchiad o hyn a geir yn natganiad Dyfed.  Yr her o safbwynt y Blaid fydd ceisio ymladd yr etholiad ar y tirwedd yma, a'r her i Lais Gwynedd yn benodol fydd ceisio dod o hyd i dir arall credadwy i ymladd yr etholiad arno.

Cip cychwynol ar etholiadau lleol 2012

Reit - cip bach cychwynol ar brif ddigwyddiad gwleidyddol y flwyddyn nesaf - yr etholiadau lleol.  Mi gymerwn ni bethau fesul plaid.

1)  Llafur.  Mae yna hen batrwm mewn gwleidyddiaeth Cymreig bod Llafur yn adeiladu cefnogaeth yn gyflym  pan maent allan o rym yn San Steffan - ac mi ddigwyddodd hynny eleni yn etholiadau'r Cynulliad, er i Lafur fethu cael mwyafrif llwyr o drwch blewyn.  Byddwn yn disgwyl i hynny barhau yn etholiadau lleol fis Mai y flwyddyn nesaf gyda Llafur efo cyfle eithaf da o gipio'r dinasoedd oddi wrth y gwahanol glymbleidiau Lib Demaidd a'u rheoli ar eu liwt eu hunain.  Byddant hefyd yn disgwyl ail adeiladu yn y Cymoedd gan gipio rhai o'r cynghorau a gollwyd yn 2008.  Roedd eu perfformiad yn 2008 yn drychinebus - collwyd 124 o gynghorwyr.  Maen nhw'n siwr o wella ar y 342 cynghorydd a etholwyd bryd hynny.

2)  Toriaid.  Mae'r Blaid Doriaidd wedi ail adeiladu yng Nghymru ers erchyllderau 1997 - 2001.  Maent bellach yn ail yng Nghymru ar lefelau San Steffan a'r Cynulliad ac roedd cael chwarter y bleidlais yn yr etholiad honno yn gryn gamp. Fodd bynnag mae'n ddigon posibl eu bod wedi cyrraedd eu penllanw ar hyn o bryd - mae'r toriadau mewn gwariant cyhoeddus yn fwy niweidiol yng Nghymru nag ydyw yn Lloegr - ac mae yna lawer iawn o bobl yn ddibynol ar wariant cyhoeddus mewn rhyw ffordd neu'i gilydd mewn ardaloedd sy'n dda i'r Toriaid, megis Gogledd Caerdydd a Chonwy.  Maent yn debygol iawn o ddal Mynwy, a byddant yn gobeithio dal Bro Morgannwg - er eu bod yn fwy agored i gael eu niweidio gan yr adfywiad Llafur yma.  Mae ganddyn nhw bresenoldeb sylweddol yng Nghonwy a Dinbych (maent yn rhannu grym yn Ninbych) ond dydw i ddim yn rhagweld y byddan nhw symud ymlaen llawer yma.  Byddai'n llwyddiant i't Toriaid aros ym mhle y maent ar hyn o bryd, ac mae am fod yn anodd iawn iddynt wella ar y 174 cynghorydd a gawsant yn 2008.  .

3)  Y Lib Dems.  Gallant ddisgwyl cweir mae gen i ofn.  Er i'r blaid wneud yn well na'r disgwyl yn nhermau seddi yn etholiadau'r Cynulliad (colli un yn unig), roeddynt yn lwcus iawn, iawn i beidio a cholli dwy sedd arall a chael eu hunain ar dair yn unig.  Tros y ddegawd diwethaf maent wedi llwyddo i adeiladu cryn bresenoldeb mewn llywodraeth leol mewn aml i ran o Gymru, ac yn arbennig felly yn y dinasoedd ac yn rhai o'r Cymoedd. Mae'n ffaith anffodus iddyn nhw mai ar draul Llafur maent wedi ennill seddau, a bydd yr adfywiad ym mhleidlais y blaid honno yn ogystal a'r cwymp anhepgor ym mhleidlais y Lib Dems yn golygu y bydd y rhan fwyaf o'u dylanwad mewn llywodraeth leol yng Nghymru yn cael ei golli - am y tro o leiaf.  Byddant yn gwneud yngymharol dda i gael 100 sedd, o gymharu a 162 yn 2008.

4)  Plaid Cymru.  Yn rhyfedd iawn gallai'r etholiad fod yn un cymharol lwyddiannus i'r blaid er gwaethaf ei phroblemau ehangach.  Mae'n wir y bydd rhaid iddynt sefyll yn erbyn yr adfywiad Llafur mewn ardaloedd megis Caerffili, Rhondda Cynon Taf a  rhannau o Sir Gaerfyrddin, ond 'dydi'r adfywiad Llafur heb gyrraedd Gwynedd na Sir Geredigion - ac mae'n ddigon posibl y bydd yn cadw y mwyafrif llwyr sydd newydd ei ail ennill yng Ngwynedd, a manteisio ar wendid y Lib Dems yng Ngheredigion.  Yn wir hyd yn oed mewn nifer o leoedd lle mae Llafur yn gryf mae lle i obeithio y bydd y Blaid yn dal ei thir yn eithaf - mae llawer o'i chynghorwyr wedi hen sefydlu eu hunain, ac mae perfformiad Cyngor Caerffili wedi bod yn ddigon clodwiw.  Bydd yn anodd cadw'r 205 cynghorydd a etholwyd ym mherfformiad penigamp 2008, ond mae'n fwy na phosibl y bydd yn cadw ei lle fel yr ail blaid fwyaf mewn llywodraeth leol yng Nghymru.  Y prif berygl i'r Blaid ydi y gallai llwyddiant cymharol argyhoeddi ei harweinwyr nad oes yna broblemau arwyddocaol i fynd i'r afael efo nhw.  Byddai hynny'n gryn gamgymeriad.

Ydi'r newidiadau yn y ffiniau etholiadol yn debygol o fynd rhagddynt?

Mi fydd hi'n hynod ddiddorol gweld os bydd newidiadau arfaethiedig y Toriaid i ffiniau etholiadol y DU yn mynd rhagddynt.  Mae'r argymhellion y Comisiwn Ffiniau eisoes wedi eu cyhoeddi yn Lloegr, Yr Alban a Gogledd Iwerddon, ond bydd rhaid disgwyl tan fis Ionawr i gael gweld beth sydd ar y gweill yng Nghymru.

Mae'n anodd dod o hyd i ddadl resymegol yn erbyn lleihau'r nifer o aelodau seneddol, nag yn erbyn gwneud maint y gwahanol etholaethau yn fwy tebyg i'w gilydd.  Wrth safonau rhyngwladol mae gan Dy'r Cyffredin lawer iawn, iawn o aelodau, ac mae'n weddol boncyrs bod rhai aelodau seneddol yn cynrychioli ddwy waith cymaint o etholwyr nag aelodau seneddol eraill.

Mae hefyd yn gwneud synnwyr o ran y Blaid Geidwadol - y nhw fyddai'n elwa o'r newidiadau ar lefel Brydeinig (er - fel dwi  wedi dadlau yn y gorffennol - nhw fydd yn colli yng nghyd destun Cymru) - ond bydd y newidiadau yn ei gwneud yn hynod anghyfforddus i lawer o aelodau seneddol unigol Toriaidd.  Yn aml iawn mae ystyriaethau hunanol yn bwysicach nag unrhyw ystyriaethau eraill - ac mae'r sgandal dreuliau wedi dangos i ni pa mor effeithiol ydi llawer o Doriaid (ac eraill wrth gwrs) am bluo eu nythod eu hunain.

Bydd y gwrth bleidiau yn pleidleisio yn erbyn yr argymhellion mewn dwy flynedd.  Mae yna rhywbeth yn dweud wrthyf na fyddant ar eu pennau eu hunain - ac o ganlyniad bydd etholiad cyffredinol 2015 yn cael ei ymladd ar yr un ffiniau ag etholiad cyffredinol 2010.

Etholiad arlywyddol Iwerddon - rhan 3

Mae'n ymddangos mai'r Llafurwr, Michael D Higgins fydd yn ennill - er bod y cyfri yn mynd rhagddo o hyd.

 

Y newidiadau yn y ffiniau etholiadol

Tra bod sylwebwyr yn Lloegr yn crafu eu pennau ynglyn a goblygiadau etholiadol y newidiadau arfaethiedig yn ffiniau'r etholaethau seneddol, mae pethau'n symlach yng Ngogledd Iwerddon - mae ganddyn nhw yr anhygoel Nick Whyte. i ddarparu dadansoddiad rhyfeddol o gysact.

Yn ol Nick bydd y DUP yn colli 1 sedd a'r SDLP yn colli 1 yn etholiadau San Steffan.  Mae hefyd o'r farn y bydd y DUP i lawr 5 ar lefel Cynulliad, SF i lawr 2, yr UUP i lawr 2, yr SDLP i lawr 1, Alliance 7 i lawr 1 tra bod y Gwyrddion a'r TUV yn canw eu hunig seddi..

Ychydig mwy am gynllun 'di duedd' Peter Hain

Diolch i Dylan am dynnu fy sylw at y ffaith fy mod yn gwneud cam  efo Peter Hain trwy ddweud ei fod eisiau gostwng y nifer o aelodau cynulliad o 60 i 30.  Ymddengys mai ei gynllun ydi cael dau aelod wedi eu hethol trwy FPTP i pob etholaeth newydd - cynllun fyddai'n cadw'r nifer fel ag y mae ar hyn o bryd - sef 60.

Trefn debyg i hon a geir mewn etholiadau cyngor mewn rhannau trefol o Gymru.  Un o'i nodweddion ar y lefel honno ydi ei bod yn sobor o anheg - er enghraifft cafodd Llafur dair sedd allan o dair yn ward Treganna yn etholiadau Cyngor Caerdydd yn 2008 gyda llai na 40% o'r bleidlais.  Tros y ddinas cafodd y Lib Dems fwy na dwy waith cymaint o seddau na'r Toriaid a Llafur er i'r pleidiau hynny gael pleidlais digon tebyg.

Dydw i ddim yn gwneud cam a Peter fodd bynnag pan 'dwi'n dweud nad oes yna sail i'w honiad cwbl orffwyll ac anwybodus nad oes tystiolaeth' y byddai FPTP yn ffafrio Llafur yng Nghymru. Mae'r dystiolaeth yn llethol.  Ystyrier, er enghraifft, etholiadau San Steffan yng Nghymru rhwng 1918 a 2010:

Etholiad	Canran Llafur o'r pleidleisiau	Canran Llafur o'r seddi
1918	21.20%	27.77%
1922	40.70%	50%
1923	41.99%	52.70%
1924	40.60%	45.70%
1929	43.80%	69.44%
1931	41.70%	41.66%
1935	45.40%	50%
1945	58.30%	69.44%
1950	58.10%	75%
1951	60.50%	75%
1955	57.60%	75%
1959	56.40%	75%
1964	57.80%	77.70%
1966	60.70%	88.80%
1970	51.60%	75%
1974	46.80%	66.60%
1974	49.50%	63.80%
1979	48.60%	61.10%
1983	37.50%	52.60%
1987	45.10%	63.10%
1992	49.50%	71%
1997	54.80%	85%
2001	48.60%	85%
2005	42.70%	72.50%
2010	36.20%	65%

O 25 etholiad llwyddodd Llafur i gael mwy o seddi na'u haeddiant ar 24 achlysur.  1931 oedd yr eithriad, a hyd yn oed bryd roedd eu canran o'r seddi yn cyfateb a'u canran o'r bleidlais fwy neu lai yn union.  Ar dri achlysur yn unig y cafwyd llai na hanner y seddi - ac 1931 oedd y tro diwethaf i hynny ddigwydd.  Felly cafodd Llafur fwy na hanner y seddi ar 22 achlysur er iddynt ond llwyddo i gael mwy na hanner y pleidleisiau 9 gwaith.

Pedwar etholiad Cynulliad a gafwyd ers 1999, ac mae'r patrwm o or wobreuo Llafur hyd yn oed yn fwy amlwg amlwg yma:

Etholiad	Canran Llafur o'r pleidleisiau	Canran Llafur o'r seddi uniongyrchol
1999	37.60%	67.50%
2003	40.00%	76%
2007	32.20%	60.00%
2010	42.30%	70.00%

Felly roedd Llafur yn cael llai o lawer na 50% o'r bleidlais, tra'n cymryd mwy o lawer na 50% o'r seddi FPTP ar pob achlysur.

Mae dyn yn cydnabod bod Peter Hain wedi ymladd yn ddewr yn erbyn sustem aparteid ei wlad gynhenid, ond mae'n anodd peidio meddwl weithiau iddo fethu cael gwared o'i wneuthuriad seicolegol  feddylfryd draddodiadol y wlad honno o fod eisiau trefn etholiadol sy'n rhoi grym i'r un plaid yn dilyn pob etholiad.

Gwersi oddi wrthi y Blaid Lafur Wyddelig

Mi fydd blogmenai yn cymharu weithiau rhwng gwleidyddiaeth Iwerddon a gwleidyddiaeth Cymru. Gan fod gwleidyddiaeth y ddwy wlad mor wahanol mae yna ben draw i'r hyn y gellir ei ddysgu o gymharu, ond mae'r ymarferiad yn gallu bod yn un digon diddorol serch hynny - ac yn achos y blogiad yma (ac ambell un arall) mae yna gymhariaeth digon addas i'w gwneud hefyd.

Fy mwriad ydi cychwyn trwy edrych ar ddamcaniaeth sy'n dipyn o wireb yng Nghymru - mai'r blaid leiaf sydd pob amser yn dioddef yn etholiadol wedi clymbleidio, a'r un fwyaf sy'n elwa - ac edrych os ydi hyn yn wir yn hanes diweddar Iwerddon - mae clymbleidio yn gyffredin yn yr Iwerddon wrth gwrs. Mi fyddwn yn edrych ar hynt etholiadaol pleidiau llywodraethol yn syth wedi iddynt glymbleidio. Wnawn ni ddim mentro yn ol cyn yr Ail Ryfel Byd - mae pethau braidd rhy gymhleth yn y blynyddoedd hynny.

Y llywodraeth glymbleidiol cyntaf wedi'r rhyfel oedd un John A Costello yn 1948, ac roedd pedair plaid yn perthyn i'r glymblaid yma - Fine Gael, Llafur, Clann na Talmhan, Clann na Poblachta a'r National Labour Party. Yn yr etholiad nesaf ym 1951 aeth pleidlais Fine Gael i fyny o 19.8% i 25.8%, aeth pleidlais Llafur o 11.3% i 11.4%, syrthiodd pleidlais Clann na Talmhan o 5.5% i 2.9%, ail ymunodd yr NLP efo Llafur a syrthiodd pleidlais Clann na Poblachta o 13.3% i 4.1%.

Cafwyd clymblaid arall yn dilyn etholiad 1954, a chafodd yr etholwyr y cyfle i ddweud ei dweud am honno ym 1957. Fine Gael, Llafur a Clann na Talmhan oedd y partneriaid y tro hwnnw. Cwympodd pleidlais Fine Gael o 32% i 26.6%, syrthiodd un Llafur o 12.1% i 9.1% a syrthiodd un Clann na Talmhan o 2.4% i 1,5%.

Ni chafwyd clymblaid arall hyd 1973, a Llafur a Fine Gael yn unig oedd yn rhan o honno. Collodd y ddwy blaid gryn dipyn o bleidleisau yn etholiad 1977 gyda Fine Gael yn cwympo o 35.1% i 30.6% a Llafur yn mynd o 13.7% i 11.6%.

Cafwyd llywodraeth fyrhoedlog Llafur a Fine Gael ym 1981, ond doedd yna ddim newid mawr yn eu perfformiad erbyn 1982 gyda Fine Gael yn codi o 36.5 i 37.1 a Llafur yn syrthio o 9.9% i 9.1%. Doedd yna ddim newid yn nifer seddi y naill blaid na'r llall gyda llaw.

Yn anarferol i'r Iwerddon cafwyd llywodraeth nad oedd yn cynnwys Fianna Fail yn parhau am bum mlynedd llawn o 1982 hyd 1987. Clymblaid Llafur a Fine Gael oedd hon eto. Syrthiodd pleidlais y ddwy blaid yn sylweddol iawn y tro hwn gyda Fine Gael yn mynd o 39.2% i 27.1% a Llafur yn syrthio o 9.4% i 6.5%.

Aeth Llafur i ddwy glymblaid rhwng 1992 a 1997 - y tro cyntaf efo Fianna Fail, a'r ail dro efo'r Democratic Left a Fine Gael. Syrthiodd ei phleidlais fel carreg ym 1997 - o 19.5% i 10.4%. Cododd pleidlais Fine Gael o 24.4% i 27.9%, ac ychydig o newid fu ym mhleidlais y ddwy blaid arall.

Cafwyd dwy glymblaid PDs a Fianna Fail wedyn o 1997 i 2002 ac o 2002 i 2007. Cynyddu mymryn wnaeth pleidlais FF yn 2002 (39.3% i 41.5%). Syrthiodd pleidlais y PDs o 4.7% i 4% - ond dwblwyd eu seddi o 4 i 8. Aros yn ei hunfan wnaeth pleidlais Fianna Fail yn 2007 ond syrthiodd un y PDs i 2.7%.

Clymblaid Fianna Fail, Gwyrdd a PD gafwyd o 2007 i 2011 ac fe chwalwyd pleidlais pob un o bleidiau'r glymblaid yn sgil y llanast economaidd - FF o 41.5% i 17.4%, y Blaid Werdd o 4.6% i 1.8% ac ni thrafferthodd y PDs i sefyll.

Rwan mae'r patrwn yma'n gymhleth. Mae cydadrannau lleiaf y clymbleidiau yn tueddu i golli llawer o bleidleisiau - ond mae pleidiau bach yn tueddu i golli pleidleisiau ym mhob etholiad yn yr Iwerddon beth bynnag. Mae yna batrwm mewn gwleidyddiaeth Gwyddelig lle ceir pleidiau newydd yn ymddangos, yn gwneud yn dda am ychydig flynyddoedd ac yna yn colli pleidleisiau etholiad ar ol etholiad, ac yn y diwedd yn marw.

O ran y ddwy blaid fawr does yna ddim patrwm - maent yn elwa o glymbleidio weithiau, tra'n dioddef dro arall. O ran Llafur serch hynny mae yna batrwm pendant o golli pleidleisiau ar ol clymbleidio - ond hyd yn oed pan nad ydynt mewn llywodraeth am gyfnodau maith, nid ydynt yn llwyddo i dorri allan o'r rhychwant 10% i 20%. Dyna ydi eu norm hanesyddol - ac nid ydynt yn ymddangos i fod gyda'r gallu symud oddi yno - clymblaid neu beidio.

A daw hyn a ni yn ol at Gymru, a Phlaid Cymru. Fel y Blaid Lafur Wyddelig, mae'r Blaid yn sownd mewn rhychwant gweddol gul o ran cefnogaeth etholiadol - er bod amrediad y Blaid wedi cynyddu ers dyfodiad datganoli, ac er iddi ddangos ei bod yn bosibl iddi dorri allan o'r amrediad hwnnw yn 1999. Fel y Blaid Lafur Wyddelig mae'n cael trafferth apelio at garfannau sylweddol o etholwyr. Mae'r Blaid yn cael trafferth efo elfennau arwyddocaol o'r Gymru ddi Gymraeg - yn arbennig yn y dinasoedd, ar hyd y gororau ac ar hyd arfordir deheol y wlad. Ni all y Blaid Lafur Wyddelig gysylltu efo pobl sy'n byw y tu allan i drefi a dinasoedd, efo pobl sy'n byw yn agos at y ffin, nag efo elfennau o'r dosbarth gweithiol trefol hyd yn oed. Mae ei delwedd ol genedlaetholgar yn broblem sylweddol i lawer iawn o bobl dosbarth gweithiol.

Rwan 'dydi'r Blaid Lafur heb newid i ddelio gyda'i phroblemau etholiadol, ond mae wedi llwyddo i fod mewn llywodraeth am gyfnodau rhesymol, ac wedi llwyddo i wireddu rhai o'i delfrydau rhyddfrydig yn sgil hynny. 'Dydi hi heb addasu llawer, ond mae wedi dylanwadu ar sut wlad ydi Iwerddon.

Hyd y gwelaf i mae gan y Blaid ddau ddewis - efelychu Llafur Iwerddon a pharhau yn ffyddlon i'r hyn ydyw, tra'n bachu ar pob cyfle i reoli er mwyn gwneud y wlad yn fwy tebyg iddi hi ei hun ydi un dewis. Newid mewn modd radicalaidd sy'n gwneud y Blaid yn fwy tebyg i'r Gymru gyfoes ydi'r llall. Byddai hyn yn ehangu'r potensial am gefnogaeth yn sylweddol, byddai hefyd yn hynod o anghyfforddus i lawer o'i chefnogwyr traddodiadol. 'Dydi hynny ddim o anghenrhaid yn golygu na ddylid clymbleidio - ond 'does yna ddim rheidrwydd i wneud hynny os mai dyma'r dewis.

Ond yr hyn sy'n sicr ydi nad ydi gwrthod newid a hefyd peidio a chymryd mantais o gyfleoedd i reoli yn opsiwn. Byddai'r dewis yma yn caniatau i'n gelynion gwleidyddol newid y wlad yn raddol ar eu llun a'u delwedd eu hunain tra'r ydym ninnau'n aros yn yr unfan - yn mynd yn llai a llai tebyg i'r etholwyr yr ydym yn ceisio apelio atynt, ac yn mynd yn raddol fwy a mwy amherthnasol.

Sut i ennill etholiadau mewn pum cam syml

Mae'r Blaid ar hyn o bryd yn edrych ar y gwersi sydd i'w dysgu yn sgil ei pherfformiad siomedig yn etholiadau'r Cynulliad eleni. 'Dwi'n siwr y bydd y broses yn gynhwysfawr ac yn edrych ar pob dim gan gynnwys strategaeth a thactegau etholiadol, lleoliad gwleidyddol y Blaid, trefniadaeth mewnol, defnydd o adnoddau ac ati.

Rwan mae'r ymarferiad yn sicr o fod yn un gymhleth - ac mae'n rhaid wrth ymarferiad felly os ydi'r adolygiad i gwmpasu pob dim sydd angen ei gwmpasu. Ond mae hefyd yn bwysig cofio mai mater syml ydi gwneud yn dda mewn etholiadau yn y bon. Gellir torri'r broses o lwyddo yn etholiadol i bump cam syml:

(1) Llunio 'stori wleidyddol' glir sy'n apelio at grwpiau cymharol fawr o bobl.
(2) Arenwi'r bobl mae ein 'stori'n apelio atynt.
(3) Cysylltu efo'r bobl hynny.
(4) Cadw mewn cysylltiad rhwng etholiadau, ac yn ystod ymgyrchoedd etholiadol.
(5) Sicrhau eu bod yn pleidleisio ar ddiwrnod yr etholiad.

Byddai gwella ar pob un o'r pwyntiau uchod yn gam sylweddol i'r cyfeiriad cywir o ran llwyddo'n etholiadol.

Newidiadau i ffiniau etholaethol Cymru

Mae Golwg 360 heddiw yn tynnu sylw at y goblygiadau i Gymru o astudiaeth y Guardian o'r hyn sy'n debygol o ddigwydd yn sgil y newidiadau yn ffiniau sydd ar y gweill ar gyfer etholaethau San Steffan.

Mae'r astudiaeth yn un ddiddorol, a digon treiddgar.Yn sicr mae egwyddorion yr ymchwil yn ymddangos yn eithaf rhesymol. Byddai dyn yn disgwyl i Lafur wneud yn well na neb arall yng Nghymru (i'r graddau eu bod yn colli canran is o'u seddi na Phlaid Cymru a'r Toriaid) ac i'r Toriaid wneud hynny tros y DU. Byddai dyn hefyd yn disgwyl i'r Lib Dems gael cryn glec cyn bod llawer o'u seddi nhw wedi eu hamgylchu gan rai Toriaidd. Mae unrhyw broses sydd yn arwain at lai o seddi yn debygol o ffafrio'r pleidiau mwyaf ar draul y rhai llai.

Ond, os ydym yn edrych ar bethau mewn cyd destun Cymreig, mae'n anodd bod yn sicr beth yn union fydd yn digwydd - the devil is in the detail chwadl y Sais. Mae yna ambell i ardal lle mae'n bosibl rhagweld yn fras gyda pheth hyder beth fydd yr effaith, ond mae'n fwy anodd darogan yn union beth fydd effaith y newid mewn ardaloedd eraill.

Er enghraifft gallwn dybio y bydd Sir Gar sydd efo dwy etholaeth a hanner ar hyn o bryd yn dychwelyd at ei phatrwm hanesyddol o ddwy etholaeth - y naill gyda thref Caerfyrddin yn ganolbwynt iddi, a'r llall wedi ei lleoli o gwmpas Llanelli. Mae union natur yr etholaethau yn dibynnu'n llwyr ar pa wardiau sy'n mynd i pa etholaeth - ac oherwydd hynny mae'n anodd dweud os mai mewn etholaeth Llafur neu Blaid Cymru y bydd Llanelli a Chaerfyrddin wedi 2015.

Mae'n anodd hefyd gweld sut y gellir ymestyn Mon heb gynnwys Bangor yn yr etholaeth newydd. Byddai hynny (mewn etholiad San Steffan o leiaf) o gymorth i Lafur ym Mon, ond byddai yn chwalu ei phleidlais yng ngweddill Gwynedd. Ond ni fyddai ychwanegu Bangor at Fon yn ddigon o bell ffordd i greu etholaeth o'r maint cywir. Byddai ffawd yr etholaeth yn ddibynnol ar pa wardiau eraill fyddai'n cael eu hychwanegu - mae mwyafrif llethol y gweddill yn pleidleisio i Blaid Cymru - rhai yn drwm iawn, rhai yn llai trwm. Byddai pob dim yn dibynnu ar pa wardiau yn union fyddai'n cael eu hychwanegu at yr etholaeth newydd.

Un peth sy'n sicr - 'does yna ddim ffordd o ychwanegu rhannau o Arfon at Fon heb ei gwneud yn amhosibl i'r Toriaid ennill. 'Does yna ddim rhan arwyddocaol o Arfon gyda mwy na thua 20% o'r bleidlais yn mynd i'r Toriaid, ac mae'r ffigyrau yn y rhan helyw o'r etholaeth yn is o lawer na hynny. 'Does yna ddim ffordd chwaith o wybod i ba raddau y byddai pobl yn pleidleisio am resymau daearyddol - gallai hynny yn hawdd ddigwydd mewn etholaeth sy'n cynnwys Mon a rhan o Wynedd.

'Does yna ddim digon o etholwyr i gael dwy etholaeth yn Sir Benfro, ond mae yna ormod ar gyfer un. Mae'n rhesymol felly cymryd y bydd rhan o ardal y Preseli yn mynd yn ol at Sir Geredigion. Unwaith eto mae'n anodd dweud pa effaith gaiff hynny - cymharol ychydig o bleidleisiau Lib Dem a Phlaid Cymru oedd yn y Preseli y llynedd, ond ychydig o rai Llafur a Cheidwadol oedd yn Sir Geredigion. Mae'n debyg bod yna gryn dipyn o bleidleisio tactegol yn y ddwy etholaeth ar hyn o bryd - byddai canfyddiad bod gan pob un o'r pleidiau rhyw fath o obaith yn lleihau'r duedd i bleidleisio'n dactegol, a gellir yn hawdd dychmygu newid sylweddol ym mhatrymau pleidleisio yn yr etholaeth newydd.

Mae yna ambell i ardal lle mae pethau'n ymddangos yn dwtiach. Byddwn yn tybio y bydd Caerdydd yn colli un etholaeth (o'i phedair) ac y bydd ardal Penarth o etholaeth De Caerdydd yn mynd at Fro Morgannwg - ei gartref naturiol, ac y byddai ambell i ardal arall ar gyrion y ddinas yn cael eu colli. Wedyn byddai'n rhaid addasu ffiniau etholaethau Caerdydd i gael tair etholaeth gyfartal. Mae'n debyg y byddai trefniant felly yn cryfhau Llafur yng Nghaerdydd, ond yn gwneud pethau'n haws i'r Toriaid ym Mro Morgannwg.

Felly tra bod yr ymarferiad yn un digon diddorol, mae'n anodd darogan yr union effaith yn y rhan fwyaf o Gymru - hyd y byddwn yn gweld y manylion - ym mis Medi mae'n debyg.

Perfformiad yr SNP eleni

'Dwi'n dwyn y ffigyrau a'r stori ganlynol o'r blog penigamp o Ogledd Iwerddon, Slugger O'Toole.

Y pwynt mae Slugger yn ei wneud ydi bod yr SNP wedi dod yn rhyfeddol o agos at ennill pob sedd uniongyrchol yn etholiadau Senedd yr Alban eleni:

Coatbridge and Chryston 2,741 Llaf
Motherwell and Wishaw 587 Llaf
Uddingston Bellshill 714 Llaf
Glasgow Maryhill and S’burn 1,292 Llaf
Glasgow Pollock 623 Llaf
Glasgow Provan 2,079 Llaf
Glasgow Rutherglen 1,779 Llaf
Orkney 868 Lib Dem
Shetland 3,328 Lib Dem
Edinburgh North and Leith 595 Llaf
Cowdenbeath 1,247 Llaf
Ayr 1,113 Tori
Dumfrieshhire 4,274 Llaf
East Lothian 151 Llaf
Ettrick, Roxburgh & Ber’shre 5,334 Tori
Galloway and West Dumfries 862 Tori
Dumbarton 1,639 Llaf
Eastwood 4,885 Llaf
Greenock and Inverclyde 511 Llaf
Renfrewshire South 2,587 Llaf

Yn ol Slugger mi fyddai 18,624 pleidlais (yn y lleoedd cywir) i'r SNP yn hytrach na phleidiau eraill wedi rhoi pob sedd etholaethol iddyn nhw.

'Rwan, dyna beth fyddai stori etholiadol.

Sut y dylid ethol aelodau i'r Cynulliad?

Mae’n ddiddorol nodi o flog Jonathan Edwards bod y Blaid yn San Steffan eisiau diwigio’r gyfundrefn ethol aelodau Cynulliad. Byddwch yn ymwybodol mai’r drefn ar hyn o bryd ydi bod 40 o aelodau yn cael eu hethol yn uniongyrchol o’r etholaethau, tra bod ugain arall (pedwar i pob rhanbarth) yn cael eu hethol trwy system rhestr. Ymddengys bod y Blaid yn pwyso ar Cheryll Gillan ddefnyddio ffiniau etholaethol newydd San Steffan ar gyfer y Cynulliad (hy 30 ac nid 40 o seddi) ac ethol 30 aelod trwy ddull rhestr (6 i pob rhanbarth). Y ddadl ydi y byddai’r dull fel hyn yn fwy cyfrannol, ac yn rhannol ddileu’r tuedd yn y drefn bresenol i ffafrio’r Blaid Lafur. ‘Dwi’n anghytuno mae gen i ofn – a dyma pam:

(1) Gall y drefn rhestr fod yn hynod anemocrataidd ac anatebol oherwydd bod y sawl sydd ar frig y rhestrau yn aml yn cael eu dychwelyd heb i’r etholwyr feddwl rhyw lawer am yr hyn maent yn ei wneud efo’u hail bleidlais. Er enghraifft lle ceir pleidiau efo diwylliant mewnol anemocrataidd – fel y Blaid Doriaidd – gallant fynd ati i gamddefnyddio’r drefn. Nid oedd y rhan fwyaf o ymgeiswyr oedd ar ddwy safle uchaf rhestrau’r Toriaid eleni wedi eu hethol gan neb ond rhyw bwyllgor bach canolig o Doriaid pwysig, pwysig. Penderfynodd y rheini y dylai pawb oedd yn y Cynulliad eisoes fynd i frig y rhestrau yn ddi etholiad – sut bynnag yr oeddynt wedi perfformio – a dyna ni, roeddynt i bob pwrpas wedi eu hethol gan lond dwrn o bobl o’r un plaid a nhw eu hunain. Hyd yn oed lle mae’r drefn fewnol yn iachach, nifer fechan o aelodau yn aml sy’n pleidleisio ynglyn a phwy ydi’r ymgeisydd.

(2) ‘Dydi newid y drefn yn y ffordd mae Jonathan eisiau ddim yn sicrhau y canlyniad mae ei eisiau. Er enghraifft, yn yr Alban ceir 73 aelod yn cael eu hethol yn uniongyrchol a 56 (7 i bob rhanbarth trwy’r rhestrau). Wnaeth y trefniant yma ddim atal yr SNP rhag cael mwyafrif llwyr er mai 45.4% o’r bleidlais a gafwyd yn yr etholaethau a 44% ar y rhestrau. Yn wir mi lwyddodd yr SNP i ennill sedd ranbarthol yn eu perferdd dir yng Ngogledd Ddwyrain yr Alban er iddi ennill yr with sedd uniongyrchol yn y rhanbarth.

(3) Yn bwysicach ‘dydi’r newidiadau mae Jonathan yn eu hawgrymu ddim yn cyd fynd ag amcanion hir dymor y Blaid. Ar hyn o bryd mae pobl yn tueddu i uniaethu mwy efo San Steffan nag y gwnant efo’r Cynulliad. Mae’r newidiadau mae’r Toriaid yn bwriadu eu gweithredu i ffiniau etholaethau San Steffan yn gyfle i newid y patrwm hwn. Mi fydd y newidiadau yn creu unedau etholiadol anaturiol – rhai na fydd pobl yn gallu uniaethu efo nhw. Bydd cymoedd sy’n edrych yn agos at ei gilydd ar fap, ond sydd mewn gwirionedd yn bell oddi wrth ei gilydd o safbwynt teithio, yn cael eu rhoi mewn un etholaeth. Bydd Ynys Mon yn cael ei gosod gyda rhan o Wynedd a bydd rhannau o Geredigion yn cael eu rhoi yn yr un etholaethau a rhannau o Bowys yn ol pob tebyg. Mae’n well o lawer bod yr etholaethau Cynulliad yn aros fel ag y maent (yn ddigon tebyg i’r hyn a ddigwyddodd pan newidwyd ffiniau San Steffan yn yr Alban) – mae’r etholaethau presenol (gydag ambell i eithriad) yn rhai eithaf naturiol. Os ydi pobl yn uniaethu efo un set o etholaethau mwy nag efo’r llall, byddant yn uniaethu’n well efo cynrychiolwyr etholedig, yr etholaethau hynny ac efo’r sefydliad maent yn eistedd ynddynt.

Gyda llaw, mae’r blog yma wedi dadlau sawl gwaith mai’r drefn etholiadol orau ar gyfer y Cynulliad ydi dull STV aml aelod gyda thiriogaeth y cynghorau sir presenol yn unedau etholiadol. O gynyddu’r nifer aelodau i 80, gellid mynd ati i ethol un aelod am pob 50,000 o boblogaeth +1. Byddai hyn yn golygu y byddai Caerdydd yn cael 7 aelod, Ynys Mon a Cheredigion 2 yr un a Gwynedd 3 er enghraifft. Mae pobl yn gallu uniaethu hawdd efo eu ffiniau sirol oherwydd mai’r cynghorau sy’n eu darparu efo llawer o’u gwasanaethau.

Taflen gelwyddog Eifion Williams

Wele gopi o'r enwog daflen - gyda'r darnau enllibus wedi eu dileu.




Yr hyn sydd wedi digwydd yn y bon ydi bod yr ymgyrch Llafur wedi creu 'ffeithiau,' wedi eu cyhoeddi ac yna wedi mynd ati i'w dosbarthu i etholwyr Aberconwy, yn y gobaith y byddai'r rheiny yn pleidleisio i Eifion Williams ar sail y celwydd yn y pamffledi.

Mae hyn yn ddigon tebyg i'r hyn a ddigwyddodd yn Oldham yn ystod yr etholiad cyffredinol y llynedd. Diwedd y stori honno oedd i'r ymgeisydd Llafur celwyddog, Phil Woolas orfod egluro ei hun i lys barn a cholli ei sedd.

Rwan, petai Eifion yn ennill, ac yn arbennig petai'n ennill o drwch blewyn mae'n ddigon posibl y byddai pethau'n cyrraedd llys barn unwaith eto. Byddai'n dra thebygol y byddai hynny'n arwain at rhywbeth tebyg i'r hyn a ddigwyddodd yn Oldham - sydd yn codi mater digon diddorol. Byddai canlyniad Aberconwy wedi cael effaith ar y canlyniad rhanbarthol yn y Gogledd. Byddai'n rhaid cael is etholiad yn Aberconwy, ac mae'n debyg y byddai'r canlyniad yn wahanol. Felly ar rhyw olwg byddai canlyniad annilys wedi cael effaith ar y canlyniad rhanbarthol yn y Gogledd.

Mae yna rhywbeth yn dweud wrthyf bod un neu ddau oddi mewn i'r Blaid Lafur Gymreig yn gobeithio nad Eifion Williams fydd AS nesaf Aberconwy.

UKIP i gael seddi ar Fai 5?

Y ffaith mwyaf diddorol i godi o'r pol YouGov diweddaraf, ag eithrio'r gwymp ym mhleidlais Llafur ydi'r twf ym mhleidlais UKIP yn y rhanbarthau - maent ar 7% - union ganran y Lib Dems.

Petai'r ffigwr hwnnw'n cael ei wireddu byddai'n sicr y byddai'r blaid wrth Gymreig, asgell dde yn ennill seddi. Yn wir, petai eu pleidlais wedi ei ddosbarthu y fwy cyson nag un y Lib Dems - ac mae yna beth lle i gredu y gallai hynny fod yn wir, yna gallent gael mwy o seddi na phlaid Kirsty Williams.