Thursday, April 09, 2009

Pam blogio yn y Gymraeg?

Gan fy mod mewn hwyliau i gymryd rhan yn yr arfer bach llosgachol braidd o flogio am flogio sydd mor boblogaidd ar hyn o bryd, mi ddyweda i air neu ddau am y flogio yn Gymraeg. Dau sydd wedi son am hyn yn ddiweddar ydi fy nghyfaill HRF a Dyfrig Jones.

Dim ond yn y Gymraeg y byddaf yn blogio – a ‘dwi ddim yn rhagweld y byddaf byth yn blogio yn y Saesneg. Mae hyn yn golygu fy mod yn cael llai o ddarllenwyr o lawer na phe byddwn yn blogio yn y Saesneg – ‘dwi’n cau tua 80% o ddarllenwyr posibl yng Nghymru allan – heb son am ddarllenwyr y tu hwnt i’r wlad. Tua 100 o ddarllenwyr unigol fydd yn ymweld a blogmenai yn ddyddiol ar gyfartaledd, ac mae llai na dwywaith hynny o dudalennau yn cael eu llwytho yn ddyddiol. Ar ddiwrnod ‘da’ iawn bydd tua 200 o ymwelwyr unigol yn ymweld – ar ddiwrnodiau felly byddaf naill ai wedi postio sawl gwaith – neu bydd rhyw ffrae anymunol yn mynd rhagddi – bron yn ddi eithriad ynglyn a rhyw fater lleol iawn a phlwyfol iawn yng Ngwynedd. ‘Dwi’n hoff o feddwl y byddai’r ffigyrau hyn cryn tipyn yn uwch pe byddwn yn blogio trwy gyfrwng y Saesneg.


Mae HRF yn cadw dau flog – un Saesneg ac un Cymraeg. Mae’n dweud ei fod yn gwneud mwy o ddefnydd o’r un Saesneg yn rhannol oherwydd mai’r Saesneg yw ei famiaith. ‘Dydi hynny ddim yn wir amdanaf i – y Gymraeg ydi fy mamiaith – ‘dwi’n llawer mwy cyfforddus yn siarad Cymraeg, ond o ran ‘sgwennu a darllen, does gen i ddim mewath o ots pa iaith ‘dwi’n ei defnyddio – cefais fy addysg uwchradd yn bennaf yn y Saesneg, gradd Saesneg sydd gen i ond ‘dwi’n gwneud fy ngwaith dyddiol trwy gyfrwng y Gymraeg. Yn yr ystyr yna mae’n debyg fy mod ymhlith yr ychydig bobl cyfangwbl ddwyieithog.


Mater ideolegol sy’n peri i Dyfrig flogio yn y Gymraeg – mae’n ystyried dwyieithrwydd yn broblematig i’r Gymru Gymraeg. Mae gen i gydymdeimlad efo dadansoddiad Dyfrig, ond dydw i ddim yn llwyr gytuno chwaith – mae’r llinellau sydd ym myd Dyfrig yn rhy glir i mi. Nid wyf yn ystyried bod y gwahaniaeth rhwng sefyllfa’r Cymry Cymraeg y tu mewn i’r Fro a’r tu allan mor glir a mae Dyfrig yn awgrymu, a ‘dwi’n credu bod mwy i’r adfywiad yn y Gymraeg yn rhai o’r ardaloedd Seisnig na chanlyniad i ehangu’r ddarpariaeth addysg Gymraeg – ond mater i gyfraniad arall rhyw dro arall ydi hynny.


I'r Hogyn o Rachub mater o greu cornel bach lle mae'r Gymraeg yn oruchaf ydyw. Mae'n debyg mai dyma'r safbwynt sydd agosaf at fy un i.


I mi, mater ymarferol ydi blogio yn y Gymraeg – mater ymarferol o ran ceisio amddiffyn yr iaith honno. ‘Dwi’n sylweddoli ei bod yn chwerthinllyd o ryfygys a fi fawraidd i awgrymu bod blog di nod fel hwn am gael unrhyw ddylanwad ar ddyfodol y Gymraeg – ond son am egwyddorion cyffredinol ydw i. Y gwir syml ydi bod y Gymraeg yn tyfu mewn rhai rhannau o Gymru oherwydd cymysgedd o ewyllys da tuag ati a rhesymau ymarferol (neu hunanol os mynwch) – canfyddiad bod addysg Gymraeg yn un o safon uchel yn ogystal a bod siarad Cymraeg yn rhoi mynediad i adrannau (dosbarth canol) o’r farchnad gyflogaeth.. Heb yr ystyriaethau hunanol ni fyddai’r holl ewyllys day n y byd yn gwneud llawer iawn o wahaniaeth.


I roi pethau mewn ffordd mymryn yn wahanol mae pobl yn fodlon dysgu’r Gymraeg pan bod rheswm clir ac ymarferol / hunanol tros wneud hynny.


A dyna pam mae dwyieithrwydd yn broblem i minnau hefyd – os ydi pob dim yn cael ei gyfieithu mae’n rhoi un rheswm pwysig yn llai tros ddysgu’r Gymraeg. Os oes yna agweddau ar ein bywyd cenedlaethol nad oes mynediad iddynt heb allu daeall y Gymraeg mae’n rhoi rheswm ymarferol i bobl ddysgu’r iaith. Dyna’r cyd destun ‘dwi’n blogio trwy gyfrwng y Gymraeg, a thrwy gyfrwng y Gymraeg yn unig ynddo.

Pam mor effeithiol ydi gwleidydda ar y We?

Bu cryn son tros y dyddiau diwethaf am oruwchafiaeth Plaid Cymru ar y We o’n cymharu a’r pleidiau unoliaethol – mae hyd yn oed Gwilym Euros yn cydnabod hynny, felly mae’n rhaid ei fod yn wir. Y cwestiwn mwy diddorol efallai ydi pam mor bwysig ydi goruwchafiaeth digidol?

Mae’r blog yma wedi dadlau yn y gorffennol bod gwleidyddiaeth etholiadol yn sylfaenol syml, a bod deall pam mor syml ydyw mewn gwirionedd yn gam mawr tuag at lwyddiant etholiadol. Yn y bon pedwar cydadran sydd i lwyddiant etholiadol:

(1) Creu naratif gwleidyddol sy’n apelio at garfanau arwyddocaol o etholwyr.
(2) Adnabod y carfanau hynny a’u lleoli.
(3) Cysylltu efo nhw, ac aros mewn cysylltiad efo nhw.
(4) Sicrhau bod y carfanau dan sylw yn pleidleisio ar ddiwrnod yr etholiad.

Wrth ystyried pam mor ddefnyddiol ydi unrhyw beth o safbwynt etholiadol rhaid gwneud hynny yng nghyd destun yr uchod. Er enghraifft mae llwyth o bres yn amlwg yn ddefnyddiol o safbwynt pob un o’r pedwar cydadran uchod – gall gael ei ddefnyddio i dalu am ymchwilio i’r math o naratif sydd am apelio at niferoedd arwyddocaol o bobl a’u lleoli nhw, gall gael ei ddefnyddio i farchnata’r naratif, a gall gael ei ddefnyddio i dalu am hysbysebion i annog pobl i fynd allan i bleidleisio.

Beth am y We felly? Mae’n amlwg yn ffordd hynod effeithiol o gyfathrebu naratif a gall gael ei ddefnyddio mewn modd sy’n cyfathrebu gyda charfanau penodol o bobl – Cymry Cymraeg, myfyrwyr ac ati. Gall hefyd gael ei defnyddio i gysylltu’n uniongyrchol efo pobl er mwyn eu hannog i bleidleisio, i ofyn am gymorth etholiadol, cymorth ariannol ac ati – a gallai gael ei defnyddio i helpu llunio naratif trwy ddarganfod pa faterion sy’n mynd a bryd pobl.

Mewn geiriau eraill, o’i defnyddio’n feddylgar mae potensial mawr i’r We i bleidiau gwleidyddol – ond mae perygl gor ddweud pethau. Mae’n amlwg bod cefnogaeth grwp cyfryngol prif lif megis Trinity Mirror i’r Blaid Lafur (a chefnogaeth oddefol y BBC yng Nghymru i’r blaid honno) yn gor bwyso goruwchafiaeth y Blaid ar y We o bell ffordd.

Mae sawl rheswm am hyn. Y pwysicaf ydi bod mwy o bobl o lawer yn defnyddio’r cyfryngau traddodiadol na sy’n defnyddio gwefannau gwleidyddol. Mae hyn oherwydd bod pobl yn defnyddio’r cyfryngau traddodiadol yn bennaf i gael gwybodaeth am bethau mwy ‘diddorol’ na gwleidyddiaeth – cynhebrwng Jade Goody, canlyniadau gemau pel droed, newyddion lleol, sgandalau rhywiol ac ati. Mae’r cyfryngau yn cario storiau gwleidyddol yn ogystal a rhai sydd ag apel ehangach iddynt, ac o ganlyniad mae pobl yn cael mynediad i wleidyddiaeth y cyfrwng yn ddiarwybod iddyn nhw eu hunain.

Ar y llaw arall mae gwefannau gwleidyddol yn tueddu i ganolbwyntio’n llwyr ar wleidyddiaeth, ac o ganlyniad mae’r sawl sydd yn eu defnyddio yn tueddu i fod a diddordeb mewn gwleidyddiaeth – ac mae barn wleidyddol pobl felly yn tueddu i fod yn anhyblyg ac yn ddi gyfnewid – ac wrth gwrs ‘does yna ddim llawer ohonyn nhw.

Dydi hyn ddim yn golygu am funud nad ydwyf yn gweld gwerth i wleidydda ar y We – i’r gwrthwyneb – fyddwn i ddim yn gwastraffu amser yn blogio’n wleidyddol petawn yn credu hynny. Yr hyn ‘dwi’n ei ddadlau ydi mai cyfyng ydi effaith gwleidydda ar y We pan mai’r bwriad ydi cyffwrdd yn unig efo’r cigfyd ag argyhoeddi’r sawl sy’n defnyddio’r gwefannau gwleidyddol yn unig.

Mae’n gweithio’n well o lawer pan mae’n llifo i mewn i’r cigfyd. Y ffordd y gellir gwneud hyn ydi trwy arfogi’r sawl sydd yn ei ddarllen gyda dadleuon a ffeithiau y gallant hwy yn eu tro eu defnyddio yn y cigfyd wrth gyfathrebu gyda’r bobl o’u cwmpas. Dyna sy’n gwneud gwleidydda ar y We yn ddiddorol ac yn heriol – does yna ddim pwrpas ailadrodd yr hyn a geir ar y cyfryngau traddodiadol – mae digon o hynny i’w gael yn barod. Mae’n rhaid cynnig perspectif gwreiddiol, ond un sy’n berthnasol i’r byd gwleidyddol go iawn.

Y perygl o wleidydda ar y We ydi syrthio am y syndrom Martin Eaglestone – cyn ymgeisydd Llafur mewn aml i etholiad yn Arfon. Bydd rhai’n cofio bod blog Martin yn lloerig o gynhyrchiol yn y misoedd cyn etholiadau’r Cynulliad yn 2007 – ac roedd llawer o bobl oedd yn dilyn gwleidyddiaeth ar y We, ond nad oedd yn gwybod llawer am wleidyddiaeth Arfon yn meddwl y byddai’n gwneud yn dda.



Ond ni wnaeth yn dda – cafodd gweir. Roedd y rheswm am hynny’n weddol syml – ychydig iawn o wleidydda oedd yn ei wneud ar lawr gwlad a ‘doedd yr hyn roedd yn ei ddweud ar ei flog ddim yn berthnasol i wleidyddiaeth llawr gwlad. Roedd yn llwyr ddibynol ar flogio aneffeithiol a di ddychymyg.

‘Dwi ddim yn meddwl i’w wrthwynebydd (Alun Ffred Jones) erioed dorri gair ar flog, ond roedd yn brysur yn cyfarfod efo pobl go iawn ar stadau tai Caernarfon a Bangor ac roedd ganddo beiriant etholiadol effeithiol yn gefn iddo.

I roi pethau mewn ffordd ychydig yn wahanol – gwleidydda atodol ydi gwleidydda ar y We ar hyn o bryd – gwleidydda traddodiadol ydi’r gwleidydda pwysig – ond o’i ddefnyddio’n ddychmygus gall fod yn atodiad pwysig, a thros amser bydd yn dod yn bwysicach.

Monday, April 06, 2009

Pam mor gynaladwy ydi sefyllfa Leighton Andrews?

'Dwi'n gwybod bod clymbleidio yn gysyniad cymharol newydd yng Nghymru, a 'dwi'n gwybod ei bod yn cymryd amser i ymgynefino efo trefn newydd - ond yn fy marn i mae yna broblem efo Leighton Andrews ar hyn o bryd - ac mae'r broblem honno'n cael ei achosi gan ei berthynas gyda'n cyfaill newydd moronaidd, Aneurin Glyndwr.



Y broblem ydi bod Leighton yn cyflogi awdur AG tra'i fod yn rhan (bach mi wn) o'r llywodraeth - ac mae hwnnw'n cynhyrchu'r wefan yn ystod ei oriau gwaith.

'Rwan, fel propoganda gwleidyddol mae ymdrechion David Taylor yn dreuenus o ddi ddim. Er enghraifft, yn ei gampwaith diweddaraf mae wedi cynhyrfu'n lan oherwydd bod y blogiwr Iain Dale wedi gwneud ambell o sylw sydd yn llai na chanmoliaethus o Blaid Cymru. Nid yw'n croesi ei feddwl bod rhywbeth yn rhyfedd am Lafurwr yn gwneud mor a mynydd o eiriau dyn sy'n lambastio'r Blaid Lafur yn ddyddiol. Dydi o ddim chwaith yn gweld yr eironi hyfryd o Lafurwr yn ystyried troelli gwleidyddol yn weithred o gamarwain
Llwyddodd hefyd i'w argyhoeddi ei hun bod ymosod ar y Toriaid yn nhermau rhyfel dosbarth pump degau'r ganrif ddiwethaf yn syniad da, er gwaetha'r ffaith i'r strategaeth honno brofi'n anobeithiol o aneffeithiol yn Crew & Nantwich.

'Dydi hyn ynddo'i hun ddim yn broblem fawr wrth gwrs - mae beirniadaeth wleidyddol yn rhan o wleidydda, a 'dydi'r ffaith bod rhywfaint o'r beirniadau yn nonsens o ansawdd isel iawn ddim yma nag acw ynddo'i hun.

Yr hyn sy'n fwy o broblem o ran llywodraethu ydi stwff fel hwn. Yr hyn a geir yma ydi gwas cyflog Leighton Andrews yn ceisio sgorio pwyntiau gwleidyddol o'r ffaith bod anghytuno o fewn y Blaid ynglyn a chyfaddawd poenus (yr un ar ffioedd myfyrwyr) mae'r Blaid wedi gorfod ei gwneud fel rhan o'r broses o lywodraethu - cyfaddawd y bu'n rhaid dod iddo ar gais gwenidogion Llafur.

Mewn cyfundrefn o glymbleidio mae cyfaddawdu yn ddigon poenus ar yr amser gorau - ond pan mae yng nghefn meddwl y sawl sy'n gorfod cyfaddawdu bod y gweinidogion o'r ochr arall yn gofyn am y cyfaddawd yn rhannol er mwyn creu anghytgord a rhoi arf i'w gweision cyflog eu hunain gael eu colbio nhw efo fo, mae llywodraethu effeithiol yn mynd yn nesaf peth i amhosibl.

Croeso i Pleidiol

Da gweld bod gwefan newydd sbond newydd ymddangos - Pleidiol

'Dwi'n siwr y bydd yn cyfranu as yr oruwchafiaethsydd gan y Blaid a'i chefnogwyr ar y We ar hyn o bryd.

Hefyd mae Plaidlive.com hefyd yn ddatblygiad arloesol.

Saturday, April 04, 2009

Datganoli ac annibyniaeth


Digwydd gweld Cynog Dafis ar y newyddion y diwrnod o'r blaen yn dadlau tros ddadganoli pellach i Gymru ar y sail bod 'pob tystiolaeth' yn awgrymu bod mwy o ddatganoli yn gwneud annibyniaeth yn llai tebygol.



Mi fedraf weld pam ei fod yn cyflwyno'r ddadl yma - mae'n sicr y bydd y gwrth ddatganolwyr yn ceisio troi'r refferendwm yn un sy'n ymwneud ag annibyniaeth a nid datganoli - a bydd yn rhaid sicrhau bod y ddadl yn cael ei hymladd ar sail y cwestiwn fydd ger bron yr etholwyr, ac nid ar sail y cwestiwn yr hoffai Touig, Davies, Kinnock a'u hundeb bach o fradwyr proffesiynol ei drafod.

Serch hynny, dydi dadlau bod 'pob tystiolaeth' yn awgrymu bod datganoli yn cryfhau'r achos unoliaethol ddim yn ffeithiol gywir - ac nid yw'n briodol cyflwyno dadleuon sydd yn _ _ _ wel _ _ _ ddim yn wir. Dylid gadael hynny i Touig et al. Mi'r rydan ni tipyn bach yn well na hynny gobeithio.

'Dwi ddim yn siwr at beth mae Cynog yn ei gyfeirio pan mae'n dweud 'pob tystiolaeth.' Mae'n debyg gen i mai'r hyn sydd ganddo mewn golwg ydi bod y ganran sydd yn dweud wrth gwmniau polio eu bod o blaid annibyniaeth yng Nghymru yn is heddiw nag oedd ddeg mlynedd yn ol. Mae un o'r prif resymau am hyn yn un technegol - mae polwyr heddiw yn cynnig mwy o opsiynau - felly mae'n dilyn bod y nifer sy'n dewis pob opsiwn yn tueddu i fod yn is. Yn yr Alban wrth gwrs, mae'r ganran sy'n honni eu bod o blaid annibyniaeth yn amrywio - ond yn ol un pol piniwn cymharol ddiweddar byddai 50% o Albanwyr o blaid annibyniaeth petai'r Toriaid yn ennill yr etholiad cyffredinol nesaf.

Mae rhai sefyllfaoedd lle mae datganoli wedi bod yn nodwedd lled barhaol o lywodraethu democrataidd - yr UDA er enghraifft. Ond mae yna sefyllfaoedd eraill lle mae wedi arwain at annibyniaeth. Er enghraifft Awstralia. Dyma'r llinell amser a arweiniodd at annibyniaeth yno:

1885 - ffurfio corff gwan iawn 'cenedlaethol' Federal Council of Australasia.
1898 – 1900 - refferednwms ynglyn a mwy o ddatganoli.
1900 - Y Commonwealth of Australia Constitution Act. Erbyn hyn roedd Awstralia yn nes o lawer at annibyniaeth - ond roedd San Steffan yn parhau a'r hawl i ddeddfu tros Awstralia ac i weithredu ar ei rhan mewn materion tramor.
1927 - Royal and Parliamentary Titles Act 1927. 'Roedd y newid yma'n eithaf sylfaenol ar y pryd, er ei fod yn ymddangos yn fater technegol erbyn hyn. Roedd y brenin yn newid o fod yn frenin Awstralia yn benodol yn hytrach na brenin ar y Gymanwlad yn gyffredinol.
1931 - Statute of Westminster. Roedd hyn i bob pwrpas yn gydnabyddiaeth ffurfiol o annibyniaeth Awstralia gan senedd Prydain.
1986 - Australia Act.
Er bod Awstralia wedi bod yn annibynnol i bob pwrpas ymarferol am hanner canrif a mwy, dyma'r ddeddf a arweiniodd at ddileu unrhyw hawl ar ran San Steffan i lunio deddfau sydd yn effeithio ar Awstralia.

'Rwan mae'r patrwm yma o ddatganoli yn arwain at annibyniaeth yn un sydd wedi ei ailadrodd lawer gwaith, mewn llawer o wledydd. 'Dydi bodolaeth y patrwm ddim yn profi na fyddai annibyniaeth wedi ei ennill oni bai am ddatganoli wrth gwrs - ond mae'n sicr yn gwrth brofi'r ddamcaniaeth fod pob tystiolaeth yn dangos nad yw datganoli yn arwain at annibyniaeth.


Mi fydd rhai gwledydd yn ennill eu hannibyniaeth mewn ffyrdd eraill wrth gwrs - trwy ryfela gan amlaf. Dyma ddigwyddodd yn Iwerddon ac Unol Daleithiau'r America er enghraifft. Yr hyn sy'n ddiddorol o ran America oedd bod datganoli eisoes wedi ei ganiatau i'r taleithiau. Yr hyn wnaeth y gwahaniaeth oedd sefydlu'r
First Continental Congress yn 1774 - pan ddaeth y taleithiau at ei gilydd am y tro cyntaf. Fel yn achos y Federal Council of Australasia symudodd pethau yn gyflym tuag at annibyniaeth wedyn - ond trwy ddulliau trais y tro hwn.


Mae'r Iwerddon yn gwahanol i'r graddau na chaniatawyd unrhyw ddatganoli (hyd ei bod yn rhy hwyr). Serch hynny roedd y weithred o sefydlu (yn groes i ddymuniadau llywodraeth Prydain y tro hwn wrth gwrs)
Dáil Éireann yn 1919 yn gydadran allweddol yn y gyfres o ddigwyddiadau a arweiniodd at sefydlu'r Wladwriaeth Rydd ym 1922.

Yn fy marn bach i mae datganoli yn tueddu arwain at annibyniaeth pan fod teimlad o arwahanrwydd ac o genedligrwydd yn datblygu. Gall hyn ddeillio o wahaniaethau diwylliannol, pellter daearyddol o'r 'famwlad', neu gyfuniad o'r ddau.



Italic

Thursday, April 02, 2009

Pol piniwn Beaufort

Bu cryn stwr am y pol piniwn a ryddhawyd gan y Blaid heddiw (gydag Aneurin druan o dan yr argraff ei fod yn bol 'mewnol').

Beaufort - Ebrill 2009 - Llaf 35% Plaid 27% Toris 16% Lib Dems 12%

Gair bach o rybudd - 'dydi polio yng Nghymru ddim yn wyddoniaeth cysact o bell, bell ffordd. Ym Mhrydain ceir cywirdeb eithaf gan fod polau yn cael eu comisiynu gan y cyfryngau yn ddi ddiwedd, a'u bod o ganlyniad yn cael eu profi yn erbyn etholiadau go iawn. Felly pan mae camgymeriadau yn digwydd, mae'r fethodoleg yn cael ei addasu. 'Does gan y cyfryngau yng Nghymru ddim diddordeb mewn comisiynu polau, felly 'dydi'r fethodoleg byth yn datblygu.

Y tro diwethaf i bol Beaufort gael ei brofi gan etholiad oedd yn 2007 - dyma ddigwyddodd.

Beaufort - Ebrill 2007 - Llaf 36% Plaid 26% Toris 19% Lib Dems 13%
Etholiad - Mai 2007 - Llaf 32.2%, Plaid 22.4%, Toris 22.4%, Lib Dems 14.8%

H.y roedd tan gyfrifo o'r bleidlais Doriaidd a'r un Lib Dem, ond gor gyfrifo o un y Blaid a Llafur. 'Dydw i ddim yn gwybod os ydi'r cwmni wedi addasu'r fethodoleg yn sgil hyn - ond 'dwi'n amau hynny.

Yr hyn sy'n ddiddorol ar hyn o bryd ydi beth mae'n ei ddweud wrthym am etholiadau Ewrop. Ar yr olwg gyntaf mae'n awgrymu bod ail sedd Llafur yn saff - ond tybed?

Os ydi'r patrwm Beauford yn 2007 yn cael ei ailadrodd tua 30% fyddai pleidlais Llafur mewn etholiad Cynulliad - ond nid etholiad Cynulliad ydi'r un Ewrop - bydd llai o bobl o lawer yn pleidleisio - a bydd hynny yn niweidiol i Lafur ond yn dda i Blaid Cymru a'r Toriaid. Awgryma hyn mai yn y 20au% y bydd y bleidlais Lafur.

Ydi hynny'n ddigon i ennill yr ail sedd?

Efallai, ond efallai ddim.

Y blogwyr a Chyngor Gwynedd

Hmm - yn ol blog answyddogol Dyfrig Jones, mae blogiau megis blogmenai, blog Gwilym Euros ei flog ei hun a blog Hen Rech Flin yn cynnig cip llawnach ar wleidyddiaeth Gwynedd na'r cyfryngau prif lif - llawnach ond mwy 'unochrog'.


Mae gen i ofn nad ydw i'n cytuno 100%. Yn amlwg mae blogmenai yn gofnod cwbl wrthrychol, dibynadwy a rhesymegol o wleidyddiaeth Gwynedd - ac yn wir gwleidyddiaeth yn gyffredinol. Ar y llaw arall mae blogiau Gwilym ac Alwyn yn ddwy sosban sy'n llawn o lob sgows rhagfarnllyd, unochrog ac un llygeidiog sy'n cael eu cynhyrchu gan bobl sy'n estroniaid llwyr i resymeg. Mae yna fwy o rwdins yn lob sgows Gwilym, mwy o gennin yn un Alwyn. Mae'r blog answyddogol rhywle rhwng yr eithafion yma - yn nes o dipyn at flogmenai reit siwr.


Ceir esiampl o'r diffyg rhesymeg sylfaenol rwyf yn siarad amdano yma. I dorri stori hir iawn yn fyr iawn, ymateb a geir gan Gwilym i ffrae rhyngddo fo a'r cyn gynghorydd Plaid Cymru, Maldwyn Lewis sy'n cael ei chynnal yn y Caernarfon & Denbigh.


Hanfod y ffrae ydi bod Maldwyn yn honni bod cynghorwyr Llais Gwynedd yn dadlau yn siambr y cyngor mewn modd ymysodol a phersonol tra bod Gwilym yn anghytuno'n gryf. Wna i ddim cymryd ochr na gwneud sylw ynglyn a'r ddadl ei hun, gan nad wyf yn mynychu'r cyngor yn aml iawn - ag eithrio i nodi fy mod wedi clywed yr honiad yn cael ei wneud sawl gwaith o'r blaen.


Beth bynnag, mae pethau wedi mynd yn fler - mor fler nes bod Maldwyn wedi dechrau cyfeirio at Gwilym fel Euros, ac mae Gwilym wedi dechrau hefru am y peth ar ei flog. Ond yr hyn sydd mymryn yn ddi reswm ydi bod blog Gwilym yn dadlau nad ydi Llais Gwynedd yn dadlau yn bersonol ac yn ymysodol trwy gyfeirio at Maldwyn fel little Maldwyn ('dydi Maldwyn yn wir ddim ymhlith y mwyaf o blant Duw), honni ei fod wedi poeri ei ddwmi a'i forthwyl sinc allan o'i bram a chyhoeddi llun ohono ar ffurf babi.

Mae'r holl beth yn gwneud i mi feddwl am stori am rhywun sydd bellach hefyd yn gynghorydd - un a gaiff aros yn ddi enw. Gwyddel ydi'r gwr bonheddig sydd o dan sylw, ac roedd yn fyfyriwr yn Aberystwyth yn ol yn saith degau'r ganrif ddiwethaf - pan oedd y rhyfel yng ngogledd ei wlad yn ei hanterth. Cafodd ei hun mewn ffrae gyda myfyriwr o Sais ar ben y grisiau yn adeilad Undeb y Myfyrwyr. Roedd y ddau yn feddw gaib. Roedd gan y Sais ddamcaniaeth ddiddorol a rhyddfrydig mai'r rheswm am y rhyfel oedd anian y Gwyddelod - roeddynt yn bobl wyllt a di drefn nad oedd a'r gallu i reoli eu teimladau. Roedd ein cyfaill Gwyddelig yn anghytuno.

Aeth hi'n ffrae, ac aeth pethau o ddrwg i waeth. Wedi tipyn o weiddi, collodd y Gwyddel ei dymer a rhoi dwrn i'r Sais yn ei wyneb. Syrthiodd hwnnw i lawr y grisiau, ac mewn chwinciad roedd yn gorwedd ar wastan ei gefn ar waelod y grisiau. Mewn chwinciad arall roedd y Gwyddel ar waelod y grisiau hefyd yn dawnsio ar wyneb ei wrthwynebedd. Wedi ychydig o neidio i fyny ac i lawr gafaelodd yn sgrepan y Sais, ac yng nghanol y gwaed a'r dannedd mynnodd ei fod yn tynnu ei sylwadau sarhaus am anian y Gwyddel yn eu hol.

Tuesday, March 31, 2009

Ceredigion - Fermanagh and South Tyrone Cymru?

Etholaeth weddol ymylol o ran y cyd bwysedd crefyddol yng Ngogledd Iwerddon ydi Fermanagh and South Tyrone. Bydd y cyfraddau pleidleisio yno yn uchel iawn - maent yn aml ymysg yr uchaf yn y DU (ac Iwerddon o ran hynny). Pleidleisiodd tua 90% yn y ddwy is etholiad enwog ar ddechrau'r 80au - mae hyn yn agos at fod yn record yn y DU.

Mae gwleidyddiaeth yr etholaeth yma - fel y cwbl o etholaethau Gogledd Iwerddon i rhyw raddau neu'i gilydd - yn cael ei yrru gan ystyriaethau llwythol. Tribal head count ydi'r term lleol am y math yma o etholiad.

Roeddwn yn digwydd edrych trwy fanylion y pleidleisio yn etholiad Ewrop 2004 (fel y bydd dyn yn ei wneud), a sylwais ar rhywbeth rhyfedd ym mhatrwm pleidleisio Ceredigion. Er i'r Lib Dems ennill etholiad cyffredinol 2005 a dod yn ail yn etholiad y Cynulliad 2007, pedwerydd oeddynt yn etholiadau Ewrop. Dyma'r ffigyrau:

Ewro 2004
Plaid Cymru - 10,756
Toriaid - 4,264
Llafur - 3,775
Lib Dems - 3,438
UKIP - 2,694

San Steffan 2005
Plaid Cymru - 12,911
Toriaid - 4,455
Llafur - 4,337
Lib Dems - 13,130

Cynulliad 2007
Plaid Cymru - 14,818
Toriaid - 2,369
Llafur - 1,530
Lib Dems - 10,863

Yr hyn sy'n drawiadol ydi bod pleidlais Plaid Cymru yn gymharol gyson, tra bod amrywiaeth enfawr ym mhleidlais y pleidiau unoliaethol. Yn yr etholiad Ewrop, lle nad ydi pleidleisio tactegol yn bwysig - mae'r Lib Dems yn bedwerydd. Yn y ddwy etholiad arall (lle mae pleidleisio tactegol yn holl bwysig) mae eu pleidlais yn codi'n sylweddol, tra bod pleidlais y ddwy brif blaid unoliaethol yn isel. Mae etholiadau Ewrop yn gyffredinol ddrwg i'r Lib Dems - ond ddim i'r graddau yma.

'Rwan, 'dydw i ddim yn adnabod Ceredigion yn dda - er i mi fod yn y coleg yn Aberystwyth am dair blyneddyn oes yr arth a'r blaidd. Y cwestiwn sydd yn croesi fy meddwl, fodd bynnag, ydi hwn - oes yna elfen o bleidleisio llwythol yn mynd rhagddo yng Ngheredigion a la Fermanagh and South Tyrone, gyda'r bleidlais mwy 'Seisnig' yn croni o gwmpas y Lib Dems mewn etholiadau San Steffan a rhai Cynulliad, a'r un mwy 'Cymreig' yn croni o gwmpas Plaid Cymru? Wedi'r cwbl mae cyd bwysedd ethnig yr etholaeth yma yn fwy clos nag ydi un y rhan fwyaf o Orllewin Cymru.

Monday, March 30, 2009

_ _ _ a son am fideo Eluned Morgan _ _ _

Mae'r geiniog wedi syrthio a fel y rhagwelwyd ar y blog yma, mae Aneurin wedi cael gwared o'r fideo - ond wedi cadw'r geiriau. Mae'n rhaid ei fod yn meddwl eu bod yn werth eu cadw.

Ond - yn ffodus 'dwi wedi cadw'r campwaith fel y gall yr oesoedd a ddel weld y glendid a fu.

O diar - mwy o broblemau ar y We i Llafur Cymru

Wedi ymddangosiad blog newydd gogleisiol o idiotaidd Hain, Morgan a Davies - Aneurin Glyndwr, ymddengys bod Llafur efo problemau bach eraill os ydi hwn a hwn i'w credu ac mae nhw i'w credu).

I dorri stori hir yn fyr mae nifer helaeth o ddelweddau pornograffaidd wedi eu postio tros gyfnod o fis neu ddau ar fforwm Wales 20:20 - rhywbeth neu'i gilydd sydd wedi ei greu gan Aelod Cynulliad Llafur Merthyr ac arweinydd nesaf posibl y Blaid Lafur yng Nghymru, ein hen gyfaill Huw Lewis.

'Rwan, 'dwi'n siwr nad oes neb yn awgrymu am funud bod Huw, na neb arall sy'n arwain y Blaid Lafur yn ymwybodol o beth oedd yn digwydd - a byddai'n anheg ceisio gwneud elw gwleidyddol ar sail hynny. Yr oll sydd wedi digwydd, mae'n debyg, ydi bod fforwm wedi ei chreu ond nad oes neb yn cadw golwg arni, a bod rhywrai wedi cymryd mantais o hynny.

Serch hynny mae'r stori ryfedd yma ynghyd ag antics Aneurin Glyndwr yn rhoi ymdrechion Llafur Cymru i wneud defnydd o'r We i wleidydda mewn rhyw fath o gyd destun - maent yn gyfangwbl, 100% ddi glem. Mae creu fforwm yn enw plaid wleidyddol ac yna'i gadael ar drugaredd y We am fisoedd hyd yn oed yn fwy idiotaidd na fideo Eluned Morgan.

Sunday, March 29, 2009

Y straeon o'r papurau Sul na wnaeth Aneurin Glyndwr eu dwyn i'n sylw

Diolch i'n cyfaill newydd, Aneirun am ddod ag un o'r amryw o straeon gwleidyddol oedd yn y papurau Sul i'n sylw.

Yn anffodus mi anghofiodd hon:



A hon:



A'r clasur yma.

'Rwan ni all neb ddadlau nad ydi blogmenai yn fodlon cynnig cymorth i hyd yn oed ei wrthwynebwyr gwleidyddol.

Pam bod Aneurin yn ymddangos 'rwan?

Mae'r ateb i hynny'n eitha hawdd - pob hyn a hyn bydd Llafur yng Nghymru yn cael rhyw banic bach eu bod yn colli gafael ar bethau ac yn cynhyrchu rhyw gyfrwng neu'i i sicrhau'r wlad bod eu gwrthwynebwyr yn bobl ofnadwy, ofnadwy o ddrwg (a la Llais Gwynedd).

Mi gawsom flas ar hynny ar ffurf y Welsh Mirror (heddwch i'w lwch) a Natwatch yn dilyn llwyddiannau Plaid Cymru yn etholiadau Ewrop a'r Cynulliad ar ddiwedd y naw degau. Mae gan Lafur etholiadau anodd ar lefel Ewrop mewn ychydig fisoedd, ac ar lefel San Steffan mewn tua blwyddyn. Y tro hwn maent yn wynebu her sylweddol o ddau gyfeiriad, ac nid un. Yn wir mae'r Toriaid yn fwy o fygythiad iddynt na'r Blaid mewn sawl ffordd y tro hwn, felly gallant ddisgwyl bod yn wrthrych llawer o'r ymysodiadau babiaidd a hysteraidd sy'n nodweddu Welsh Labour pan maent mewn twll.

O edrych ar gyfraniadau cynnar wefan, ymddengys mai etholiadau Ewrop ydi'r boen ar hyn o bryd. Ar yr olwg gyntaf mae'n anodd deall hynny - y tro o'r blaen roedd y canlyniad fel a ganlyn:

Llafur - 32.5%
Toriaid - 19.4%
Plaid Cymru - 17.4%
UKIP - 10.5%
Lib Dems - 10.5%

O dan drefn etholiadol de Hoet mae hyn yn cyfieithu i ddwy sedd i Lafur, un i Blaid Cymru ac un i'r Toriaid. Yr unig ffyrdd y gallant golli eu hail sedd ydi petai Plaid Cymru'n neu'r Toriaid yn cael mwy o bleidleisiau na nhw, neu os byddai'r Lib Dems yn sicrhau mwy na hanner eu pleidlais. (Mi allwn gymryd na fydd UKIP yn perfformio'n agos cyn gryfed y tro hwn).

Ar yr olwg gyntaf dydi hyn ddim yn edrych yn debygol, ond mae yna stori arall. Ystyrier canlyniadau etholiadau Ewrop yn 1999:

Llafur - 31.9%
Plaid Cymru - 29.6%
Toriaid - 22.8%
Lib Dems - 8.2%
UKIP - 3.1%

Roedd yna bum sedd Ewrop ar y pryd (Llaf 2, PC 2, Toriaid 1), ond petai'r patrwm hwn yn cael ei ailadrodd byddant yn agos iawn at golli un o'u seddi mewn trefn bedair sedd. Felly beth oedd y gwahaniaeth rhwng 1999 a 2004? Dau beth - roedd gwynt cryf y tu ol i Blaid Cymru bryd hynny, a roedd y nifer o bobl aeth i bleidleisio yn llawer is yn 1999 nag oedd yn 2004 (29% a 42%). Roedd y gyfradd pleidleisio yn uchel yn 2004 am bod yna etholiadau lleol ar yr un diwrnod. Fydd yna ddim etholiadau felly eleni, felly bydd y gyfradd pleidleisio yn is (ddim cyn ised a 29% efallai, ond bydd yn sylweddol is serch hynny). Mae cyfradd pleidleisio uchel yn dda i'r Blaid Lafur, mae un isel yn dda i Blaid Cymru, ac i raddau llai y Toriaid.

Felly mae Llafur yn mynd i mewn i etholiad Ewrop gyda digon i boeni amdano, etholiadau lleol gwarthus yn 2008, tebygrwydd o gyfradd pleidleisio isel, y Blaid Doriaidd efo gwynt yn ei hwyliau ar lefel 'cenedlaethol', a Phlaid Cymru mewn llywodraeth am y tro cyntaf a chyda'r etholiadau lleol mwyaf llwyddiannus yn eu hanes ond blwyddyn yn y gorffennol, a'r ddau aelod Llafur (Kinnock a Morgan) yn rhoi'r gorau iddi. Dyma sydd wrth gefn ymddangosiad Aneurin Glyndwr - ofn bod yr ail sedd yn Ewrop am gwympo.

Wna i ddim darogan y bydd Llafur yn colli eu hail sedd, ond mi wna i ddarogan y bydd pleidlais y dair Blaid fawr rhwng 20% a 33%, ac nad ydi siawns Llafur o gael dwy sedd fawr gwell na siawns y Toriaid a Phlaid Cymru.

Friday, March 27, 2009

Croeso Aneurin Glyndwr

Wel, wel, wel - ar ol bod yn poeni nad oes ganddynt bresenoldeb ar y rhithfro Cymreig mae Eluned Morgan, Peter Hain a'r anfarwol Alun Davies wedi creu blog o'r ansawdd uchaf - Aneurin Glyndwr


Er mor fyr hyd yn hyn, mae'n amlwg yn gampwaith gwybodus, deallus a soffistigedig - a does yna ddim mwy felly na'r fideo anfarwol sydd ar waelod y blog yma - sydd yn ol pob golwg yn ymdrech i lawnsio ymgyrch etholiadau Senedd Ewrop Llafur.


Does gen i ddim y geiriau i fynegi maint fy edmygedd o'r safonau cynhyrchu godidog, y sgiliau ffotoshop, y naratif deallusol ac effeithiol, geiriau soffistigedig y gan (sydd wedi eu 'sgennu gan neb llai nag Eluned ei hun), y llais soniarus, y gallu rhyfeddol i gwmpasu'r tirlun gwleidyddol cyfoes mewn ychydig eiriau _ _ _ - jyst pob dim - mae'r blydi peth yn gampwaith.

'Rwan, mae yna rhyw dderyn bach yn dweud wrthyf y bydd y fideo a'r wefan yn cael ysgariad maes o law - ond rhag i'r berl bythgofiadwy o fideo ddiflannu - a thrwy hynny amddifadu traddodiad diwylliannol Cymru o un o'i gampweithiau, 'dwi wedi ei gopio er mwyn i chi gael ei fwynhau - trosodd a throsodd a throsodd.

Os nad ydych chi'n gwrando ar gymaint ag un gair o gyngor y cewch ar y blog hwn - plis edrychwch ar y fideo - yn arbennig felly os ydych byth yn cael eich temtio am cymaint a munud i bleidleisio i blaid Eluned Morgan.

Wednesday, March 25, 2009

Pol piniwn etholiadau Ewrop yn yr Alban



Yn ol cwmni polio Progressive Scottish Opinion mae Llafur am gael etholiad Ewrop gwych yn yr Alban ym mis Mehefin.

Os byddant yn cael 41% neu fwy, neu os ydynt ar y blaen o 11% neu fwy 'dwi'n addo postio llun ohonof fy hun yn bwyta fy nhrons ar y blog yma drannoeth yr etholiad.

Tuesday, March 24, 2009

Cyngor Sir Gaerfyrddin ac ysgolion y Gwendraeth


Ymddengys bod y glymblaid Annibynnol / Llafur sy'n rheoli yn Sir Gaerfyrddin yn bwriadu cychwyn ar eu rhaglen ail strwythuro addysg uwchradd yn y Sir trwy uno dwy ysgol uwchradd Cwm Gwendraeth - Ysgol Maes yr Yrfa sy'n ysgol Gymraeg, ac Ysgol y Gwendraeth sy'n addysgu trwy gyfrwng y Saesneg. O'i weithredu byddai'n drychineb ieithyddol.

I'r rhai ohonoch sydd ddim yn gyfarwydd a'r sefyllfa, Cwm Gwendraeth mae'n debyg ydi'r rhan Cymreiciaf (o ran iaith beth bynnag) o Gymru sy'n weddill y tu allan i'r Gogledd Orllewin. Mae tua dwywaith cymaint o blant yn mynd i'r ysgol Gymraeg nag i'r un Saesneg, er mai ychydig tros hanner plant Maes yr Yrfa sy'n siarad Cymraeg adref. Os byddai'r ddwy ysgol yn cael eu huno, byddai'r ganran sy'n siarad Cymraeg yn naturiol yn yr ysgol yn gostwng i ymhell o dan hanner. Mae'r ganran o blant sydd yn siarad Cymraeg fel iaith gyntaf mewn ysgol yn bwysig, fel y cefais weld yn ddiweddar.

'Dwi wedi mynychu cyfres o gyfarfodydd yn ddiweddar mewn ysgol uwchradd yng Ngwynedd. 'Doedd wnelo'r cyfarfodydd ddim oll a'r ysgol - roedd hi'n digwydd bod yn lle cyfleus i drefnu cyfarfodydd.

Cyn cyrraedd yr ystafell gyfarfod roedd yn rhaid i ni groesi'r cowt yn ystod amser chwarae - ac felly gerdded trwy'r plant. Digwyddodd un o'r bobl oedd yn y cyfarfod diweddaraf son ei fod wedi aros mewn siop sglodion ar y ffordd i'r ysgol a'i chael yn llawn o blant ysgol, ond nad oedd yr un ohonynt yn cyfathrebu efo'i gilydd yn y Gymraeg - a'i fod wedi sylwi ar yr un peth wrth groesi'r cowt. Erbyn meddwl, prin yr oeddwn i wedi clywed gair o Gymraeg o gwbl yn ystod y pedwar neu bump tro yr oeddwn innau wedi croesi'r cowt - roedd profiad pawb arall yn ddigon tebyg.

Digwyddodd fy ngwraig ddal bws oedd yn mynd heibio'r ysgol ychydig ddiwrnodiau wedi'r cyfarfod hwnnw - a daeth nifer fawr o blant ar y bws wrth yr ysgol. Roedd ei phrofiad hithau'n ddigon tebyg un y gweddill ohonom.

Mae hyn yn estron i mi - 'dwi'n digwydd byw yn nhref Gymreiciaf Cymru, ac mae gen i bump o blant sydd naill ai yn yr ysgol uwchradd leol, neu sydd wedi mynychu'r ysgol yn y gorffennol cymharol agos a'r Gymraeg (a'r Gymraeg yn unig) oeddynt yn ei ddefnyddio gyda'u cyfeillion ysgol.

Rwan - mae tua hanner plant yr ysgol yr oeddwn yn son amdani yn dod o gartrefi Cymraeg. 'Roedd y bws a ddaliodd fy ngwraig yn mynd i bentref sy'n digwydd bod y tu allan i'r dalgylch swyddogol. Yn ol cyfrifiad 2001 roedd 77% o bobl y ward honno yn siarad y Gymraeg - y 38fed ward Gymreiciaf yng Nghymru (allan o 886). Canrannau'r wardiau eraill sy'n bwydo'r ysgol oedd 84%, 70%, 69%, 65%, 65% a 77%.

'Dydi'r canrannau hyn ddim yn arbennig o uchel wrth safonau Gwynedd - ond mae'n nhw'n uchel iawn wrth safonau gweddill Cymru. Dydyn nhw ddim ymysg yr isaf yng Ngwynedd chwaith o ran hynny. Nid y broblem ydi na all y plant gyfathrebu yn y Gymraeg efo'i gilydd - mae bron i pob plentyn yn yr ysgol yn siarad Cymraeg i safon iaith gyntaf, mae'r mwyafrif ohonynt yn astudio trwy'r Gymraeg, ac mae safonau'r Gymraeg yn yr ysgol ymysg yr uchaf yng Nghymru. Y broblem yw eu bod yn dewis cyfathrebu efo'i gilydd trwy gyfrwng y Saesneg.

'Dwi'n brysio i nodi nad ydwyf yn beio'r ysgol am y sefyllfa ar y cowt - ychydig y gall ysgol - ac yn arbennig ysgol uwchradd ei wneud i reoli pa iaith mae plant yn ei siarad pan nad ydynt mewn ystafell ddosbarth - ac mae safon yr addysg Gymraeg yno'n rhagorol.

Mae cysylltiad agos rhwng y ganran sy'n ei chael yn haws i siarad Cymraeg oherwydd mai dyna eu hiaith gyntaf a iaith buarth mewn ysgol. Mae plant yn eu harddegau yn hoff iawn o unffurfiaeth - a'r tuedd yma sy'n rhannol gyfrifol am Seisnigrwydd plant yr ysgol 'dwi newydd fod yn son amdani.

'Dydi'r union ganran lle mae iaith buarth yn troi o un iaith i'r llall ddim yn union yr un peth ym mhob man, ond gallwn fod yn weddol sicr y byddai iaith buarth Maes yr Yrfa yn Seisnig iawn petai canran ei siaradwyr Cymraeg naturiol yn cwympo i tua thraean (fel y byddai'n digwydd efo'r cynllun hwn).

A fyddai hyn yn golygu colli'r iaith fel iaith gymunedol yng Nghwm Gwendraeth? Ddim o anghenrhaid - dydi'r iaith mae pobl yn ei ddefnyddio amlaf yn eu harddegau ddim o anghenrhaid yn aros am byth. Fel mae pobl yn mynd yn hyn mae dylanwadau ehangach na chyfoedion ysgol yn dod yn fwy pwysig - y man gwaith, colegau, teuluoedd ac ati. Ond yn sicr byddai'r iaith mewn sefyllfa wanach na phetai'r Cymry Cymraeg cynhenid ddim yn cael eu boddi mewn Seisnigrwydd.

Monday, March 23, 2009

Bangor a Llais Gwynedd


Ymddengys bod Llais Gwynedd eisiau cydweithio efo grwp newydd sydd wedi ei ffurfio i hybu buddiannau dinas Bangor ar draul gweddill Gwynedd.

Mae hyn yn newyddion digon diddorol. Dadl arferol Llais Gwynedd ydi bod gormod o adnoddau yn cael eu buddsoddi ar Lannau'r Fenai - ond ymddengys eu bod hefyd o'r farn nad oes digon o adnoddau'n cael eu buddsoddi ar Lannau'r Fenai.

Wna i ddim aros llawer efo'r idiotrwydd yma, ag eithrio i nodi bod y sefyllfa'n cefnogi fy nadansoddiad o Lais Gwynedd fel plaid gwrth Plaid Cymru yn annad dim arall. Mae gwrthwynebu Plaid Cymru yn ninas Bangor yn llawer pwysicach iddynt nag ydi cynnal dadl tros gynyddu adnoddau yn rhannau gwledig y sir.

Mi wnaf serch hynny ddweud gair neu ddau am ddinas Bangor a'i gwleidyddiaeth. 'Rwan, rhag i neb gam ddeall, mae'r ddinas yn annwyl iawn i mi - mae gen i gysylltiadau teuluol agos iawn efo'r ddinas, a roeddwn yn byw yno pan oeddwn yn fabi.

Serch hynny mae yna agwedd ymysg elfennau o boblogaeth Bangor bod y ddinas yn ddi freintiedig o'i chymharu a gweddill Gwynedd, ac nad ydi hi'n cael ei siar dyledus o adnoddau. 'Dwi ddim yn amau bod rhan o'r agwedd yma yn deillio o wahaniaethau diwylliannol rhwng Bangor a'r rhannau poblog o'r sir sydd yn union i'r De a'r Gorllewin iddi. Saesneg ydi iaith y rhan fwyaf o drigolion Bangor, y Gymraeg ydi iaith ei chymdogion agosaf. Mae rhai swyddi cyhoeddus yn rhai lle mae'n rhaid gallu siarad y Gymraeg i'w cael. O ganlyniad mae llai o'r swyddi cyhoeddus yma ar gael i Fangor, a mwy i rai o'r cymunedau o'i chwmpas.

Beth bynnag am wreiddiau'r agwedd yma, mae'n gwbl, gwbl gyfeiliornus. Bangor ydi'r rhan mwyaf breintiedig o'r sir o ran buddsoddiad cyhoeddus a phreifat. Mae dau o brif gyflogwyr y Gogledd - Prifysgol Gogledd Cymru ac Ysbyty Gwynedd wedi eu lleoli yno. Mae hynny ynddo'i hun yn pwmpio degau o filiynau yn flynyddol i economi Bangor a'r cylch. Ar gyrion Bangor mae datblygiad enfawr Parc Menai wedi ei leoli - parc busnes sydd wedi denu buddsoddiad cyhoeddus a phreifat anferthol. Ym Mangor y ceir unig barc manwerthu Gwynedd - os mai dyna'r term cywir am y stribedyn o siopau mawr sy'n ymestyn ar hyd y lon tua'r Gorllewin. Mae cyfran uchel iawn o'r swyddi preifat sydd wedi eu creu yng Ngwynedd tros yr ugain mlynedd diwethaf wedi bod yn ardal Bangor - a pholisiau awdurdodau cyhoeddus sydd wedi bod yn gyfrifol am hyn oll.



CAST Technium ym Mharc Menai.

Mae gan Fangor bron ddwywaith cymaint o ysgolion na Chaernarfon - er nad oes gwahaniaeth mawr mewn poblogaeth. Cafwyd tri phrosiect adeiladu ysgolion mawr yng Ngwynedd yn ystod y blynyddoedd diweddar - Ysgol Pendalar ar gyfer plant ag anhawsterau dysgu dybryd yng Nghaernarfon, ac ysgolion Friars a Chae Top ym Mangor. Lleolir canolfan hamdden orau'r sir yno - ac er nad y Cyngor Sir sydd piau Maes Glas (y Brifysgol yw'r perchenog), caiff pawb ei ddefnyddio. Lleolir pydew llyncu pres mwyaf y Gogledd yno hefyd - Pwll Nofio Bangor - mae colledion y sefydliad yma'n llawer iawn uwch na chyfanswm colledion dau sefydliad gwledig sy'n debygol o gau'n fuan oherwydd diffyg cyllid - Pwll Nofio Harlech, a Chanolfan Hamdden y Bala.

Mae arweinydd cwynwyr Bangor - Nigel Pickavance - yn poeni nad oes cymaint o lewyrch ar Stryd Fawr Bangor nag a fu - ond mae hynny'n wir am bron i bob canol tref yn y DU ar hyn o bryd. Mae'n amlwg i unrhyw un sydd a'r mymryn lleiaf o wybodaeth am y Gogledd Orllewin bod llawer llai o siopau gweigion ym Mangor na sydd yn nhrefi cyfagos Caernarfon, Llangefni a Chaergybi.

Oherwydd hyn oll 'does gen i yn bersonol ddim llawer o gydymdeimlad gyda Mr Pickavance a'i ddilynwyr. Yr hyn a fydd o syndod i rai (ond nid i mi) ydi nad ydi Llais Gwynedd o'r un farn a mi

Thursday, March 19, 2009

Y cam pwysicaf y gallai'r Blaid ei gymryd i hybu'r Gymraeg

Mae'r blog yma wedi dadlau yn y gorffennol agos y gallai Plaid Cymru'n hawdd gael ei hun mewn llywodraeth yn lled barhaol os ydi cefnogaeth Llafur yn cwympo i'r graddau mae'r polau piniwn yn ei awgrymu - hyd yn oed os ydi'r Toriaid yn elwa mwy o'r sefyllfa yn etholiadaol na'r Blaid.

Un o ganlyniadau anochel sefyllfa felly yw rhoi'r Blaid mewn sefyllfa anhygoel o gryf wrth negydu gyda phartneriaid arfaethiedig cyn ffurfio llywodraeth. Bydd y cardiau negydu oll yn nwylo'r Blaid. Byddwn mewn sefyllfa i osod agenda genedlaetholgar yn ei lle, a sicrhau bod yr agenda honno'n cael ei dilyn.

'Dwi'n gobeithio y bydd y rhestr siopa yn un hir - a 'dwi'n gwybod beth a ddylai fod ar ben y rhestr hwnnw. Dylid mynu bod pob Cyngor Sir yng Nghymru yn gwneud asesiad trylwyr o'r galw lleol am addysg Gymraeg, a dylid defnyddio grym y Cynulliad, Estyn a'r Comisiwn Archwilio i orfodi'r cynghorau i ymateb yn ddiymdroi i'r galw hwnnw. Dyma sut y gorfodir yr agenda ail strwythuro'r gwasanaethau ysgolion ar hyn o bryd. Os ydi cynghorau megis Cyngor Merthyr yn methu yn hyn o beth, dylai'r Cynulliad gymryd rheolaeth o'r Gwasanaeth Ysgolion lleol.

Er gwaethaf (neu oherwydd) y cynnydd mewn darpariaeth Cymraeg yn y sector cyhoeddus (ac i raddau llai y sector preifat) tros y blynyddoedd diwethaf, gellir dadlau bod mwy o gyflenwad o lawer nag o alw am wasanaethau Cymraeg ym mron i pob maes - ond mae un eithriad amlwg - addysg.

Mae lle i gredu bod galw sylweddol iawn am addysg Gymraeg - efallai bod tua hanner rhieni Cymru eisiau addysg felly. O ymateb yn llawn i'r galw hwnnw byddai'r Gymraeg wedi ei hachub.



Dyma'r ffordd orau o ddigon o hybu'r Gymraeg.

Golwg, Jac Codi Baw a Gwilym Euros

Mae'n ddrwg iawn gan flogmenai ddeall bod ei gyd flogiwr Gwilym Euros Roberts wedi ei gynddeiriogi gan sylwadau anheg a wnaed amdano yn y cylchgrawn Golwg. Fel rhywun sydd wedi hen arfer at ddarllen honiadau llai na theg amdano'i hun ar y We, gallaf yn sicr gydymdeimlo. Mi fedraf hefyd rhyw hanner deall pam nad ydi Gwilym yn or hoff o Golwg, a pham ei fod yn ystyried y cylchgrawn yn rhacsyn ac yn gylchgrawn o safon isel iawn.

O dan yr amgylchiadau, mae felly braidd yn anffodus bod Gwilym yn fodlon dyfynu Golwg pan mae'r cylchgrawn yn gwneud sylwadau anffafriol am bobl eraill. Er enghraifft gwnaed sylw cwbl ddi sail am gynghorydd o Fangor yn Golwg ym mis Rhagfyr, ac aeth Gwilym ati i ddyfynu'r honiad yma. Cyfeiriodd drachefn at yr honiad yn y wasg ac ar ei flog yn ystod yr wythnos neu ddwy diwethaf.

Nid Golwg ydi'r unig bapur sy'n gwneud honiadau di sail. Adroddodd rhecsyn lleol cwmni Trinity Mirror - Y Caernarfon & Denbigh bod un o gynghorwyr Plaid Cymru wedi ymddiswyddo o'r Blaid honno ym mis Rhagfyr. Nid oedd unrhyw wirionedd yn yr honiad.

Cyfeiriodd Gwilym at y stori yn ei flog.

Hyd y gwn i nid yw wedi trafferthu cywiro'r cam argraff a adawyd ganddo.

Tuesday, March 17, 2009

Gwleidyddiaeth yr Anterliwt yng Ngwynedd

Mae'r blog hwn wedi edrych ar y berthynas rhwng Llais Gwynedd a'r dull o wleidydda a adwaenir yn Saesneg fel populism yn y gorffennol.

Wna i ddim ceisio diffinio'r term - i'r sawl sydd a diddordeb ceir ymdriniaeth yma. Mi fyddwn yn nodi fodd bynnag nad wyf yn hoff o'r math yma o wleidydda - oherwydd ei fod yn ffurf simplistig ar wleidyddiaeth, ac mae'n annog rhesymu gwleidyddol arwynebol a diog. Mae hefyd yn tueddu i greu dull o wleidydda anymunol sy'n diafoli gwrthwynebwyr gwleidyddol.

Rydw i wedi son am rai o gyfraniadau diweddar Gwilym Euros ar ei flog yn ddiweddar, a chan obeithio na fyddaf yn cael fy nghyhuddo o fod yn gas efo Gwilym, 'dwi'n mynd i edrych ar ddau gyfraniad arall diweddar ganddo er mwyn dangos pam nad wyf yn or hoff o'r traddodiad arbennig yma.

Wele'r cyfraniad cyntaf. Awgrymu mae Gwilym yma bod Plaid Cymru yn rhagrithiol oherwydd nad ydynt yn gefnogol i gynllun ad drefnu ysgolion uwchradd yng Nghaerfyrddin, tra eu bod yn gefnogol i gynllun ad drefnu addysg gynradd yng Ngwynedd. 'Dydi Gwilym ddim yn manylu'n union pwy sy'n rhagrithiol - y Blaid yng Ngwynedd, y Blaid yng Ngheredigion neu'r Blaid yn gorfforiaethol.

Beth bynnag am hynny, mae'r awgrym yn amlwg yn gwbl afresymegol. Mae awgrymu y dylai plaid gefnogi pob cynllun ail strwythuro yng Nghymru oherwydd ei bod yn cefnogi un cynllun, neu wrthwynebu pob un, oherwydd ei bod yn gwrthwynebu un, yn ymylu ar fod yn chwerthinllyd o ddi reswm. Yn amlwg mae'n rhaid i pob cynllun unigol gael ei ystyried ar ei ben ei hun. 'Dydi hi ddim yn bosibl eu hystyried nhw i gyd ac wedyn dod i gasgliad cyfansawdd.

'Rwan mae rhesymu Gwilym yn hynod o simplistaidd yma. 'Dydi hyn ddim yn golygu bod Gwilym ei hun yn simplistaidd wrth gwrs - i'r gwrthwyneb. Yr hyn sydd wedi digwydd ydi bod Gwilym wedi cael ei hun mewn sefyllfa lle mae'n rhesymu mewn cyd destun gwleidyddol simplistaidd. Diffinir y rhesymeg sydd y tu ol i benderfyniadau gwleidyddol gwrthwynebwyr mewn termau o'u drygioni - rhagrith yn yr achos yma. 'Dydi'r traddodiad populist ddim yn annog y rhai sy'n ei arddel i geisio rhesymu mewn ffordd soffistigedig wrth geisio canfod cymhelliad gwleidyddol gwrthwynebwyr gwleidyddol. Syml ydi pob dim - ac mae pob dim yn rhan o ddeialectic da / drwg.

Yr ail gyfraniad 'dwi am edrych arno ydi hwn. Ymateb mae Gwilym yma ('dwi'n meddwl) i gyfraniad cynharach gen i ar fy mlog i.

Rwan er nad ydw i'n cytuno efo rhai o fanylion Gwilym parthed genedigaeth Llais Gwynedd, a'u hynt ers hynny - 'dwi ddim am fynd ar ol pob sgwarnog. 'Dwi yn meddwl ei bod braidd yn anheg awgrymu nad ydw i'n meddwl ei bod yn briodol i Lais Gwynedd ymddwyn fel gwrthblaid -'dydi hynny ddim yn wir. Y cysyniad o fod yn wrthblaid gwrthnysig iawn a llywodraethu ar yr un pryd ydi fy mhroblem i.

Ta waeth, 'dwi'n crwydro - rhesymu simplistaidd sy'n cael ei esgor gan dirwedd gwleidyddol Llais Gwynedd ydi thema'r darn yma - ac fe awn ni ar ol hynny.

Mae'n ddiddorol bod Gwilym yn arenwi'r pwynt pan drodd aelodau Plaid Cymru yn bobl ddiafolaidd mewn termau metaffisegol. Rydym wedi gwerthu ein heneidiau i'r Diafol trwy gymryd rhan yng nghlymblaid Cymru'n Un. 'Dydi Gwilym ddim yn dweud wrthym os byddai mynd i glymblaid gyda'r Toriaid hefyd yn fater pechadurus - ond cymraf ei fod.

O sefyll yn ol am ennyd a meddwl yn hytrach na syrthio i'r demtasiwn o ddiafoli gwrthwynebwyr gallai Gwilym weld bod goblygiadau pell gyrhaeddol i unig blaid genedlaetholgar Cymru ddilyn yr egwyddor yma, a pheidio ystyried mynd i lywodraeth, oni bai bod ganddi fwyafrif llwyr. Mae'n hynod o anodd ennill mwyafrif llwyr o dan y drefn etholiadol sydd ohoni, ac nid oes unrhyw le i gredu y gallai'r Blaid ennill mwyafrif felly yn y dyfodol agos - nag yn y dyfodol canolig o ran hynny. Felly byddai agwedd o'r fath yn sicrhau mai mater i bleidiau unoliaethol yn unig fyddai llywodraethu Cymru. Agenda unoliaethol di gymysg fyddai felly yn cael ei ddilyn efallai am ddegawdau yn y Cynulliad. Byddai gweithredu yn y ffordd yma yn frad cenedlaethol yn fy marn i.

Y mater olaf hoffwn ei godi o'r cyfraniad ydi'r ffaith ei fod yn beio Plaid Cymru oherwydd bod setliad ariannol llywodraeth leol yn isel eleni ar y sail ein bod mewn llywodraeth yng Nghaerdydd. 'Rwan, mae'n hysbys i bawb am wn i bod y setliad gwael a gafodd llywodraeth leol yn dilyn yn uniongyrchol o setliad gwael a gafodd y Cynulliad gan San Steffan. Nid oes gan y Cynulliad ffordd o godi ei gyllid ei hun - mae'n cael ei ariannu gan grant blynyddol o San Steffan. Nid oes gan y Cynulliad unrhyw rol yn y broses o bennu maint y grant hwnnw. Mae Gwilym yn gwybod hyn - ond yn y tirwedd deallusol (os mai dyna'r gair) mae cynrychioli'r diffyg adnoddau fel ymdrech faleisus ar ran y Blaid i amddifadu pobl o wasanaethau yn gwneud mwy o synnwyr.

A dyna yn ei hanfod ydi'r broblem gyda gwleidyddiaeth Llais Gwynedd - anterliwt syml o ymgiprys rhwng daioni a drygioni a geir - a rhaid i pob dim ffitio i'r cyfyngiadau hynny - ta waeth pam mor amhriodol, simplistaidd a weithiau gogleisiol y casgliad.

Sunday, March 15, 2009

Y Blaid wrth Plaid Cymru

Mae yna stori o gwmpas i un o ymgeiswyr Llais Gwynedd ddisgrifio ei gwleidyddiaeth fel Dim Plaid Cymru wedi i un o'i darpar etholwyr ofyn iddi tros beth roedd yn sefyll.

'Dwi ddim yn gwybod os ydi'r stori yn wir, ond os ydi hi neu beidio mae'n ddisgrifiad da o'r hyn ydi Llais Gwynedd - plaid / grwp sy'n denu pob math o bobl o pob math o gefndiroedd, sydd a dim oll yn gyffredin rhyngddynt ag eithrio casineb afresymegol tuag at Blaid Cymru. Mae'r blog hwn wedi dadlau hynny'n gyson.

Mae'n debyg gen i mai'r dystiolaeth orau tros hyn ar y We ydi blog un o gynghorwyr Llais Gwynedd, Mr Gwilym Euros Roberts.

Mae blog Gwilym yn un digon eclectic - mae'n cynnwys gwybodaeth digon diddorol am fywyd pob dydd Gwilym, ei ddiddordebau ac ati. Mae hefyd yn flog rhannol wleidyddol, ac mae'r rhannau hynny yn rhoi cip diddorol ar ddehongliad Gwilym, a Llais Gwynedd am wn i o wleidyddiaeth Gwynedd.

Cyn edrych ar y dehongliad hwnnw, efallai y dyliwn betruso am ennyd i edrych ar y drefn yng Ngwynedd go iawn. Ceir pump grwp gwleidyddol ar Gyngor Gwynedd - Plaid Cymru, Llais Gwynedd, Annibynwyr, Democratiaid Rhyddfrydol a Llafur. Yn gwahanol i'r mwyafrif llethol o gynghorau Cymru mae'r cyngor yn cael ei reoli gan Fwrdd aml bleidiol - fe rennir y grym rhwng pawb - ac i'r graddau hynny mae pob grwp yn rheoli'r cyngor. Hyd y gwn i dim ond Powys sydd a threfn debyg.

Yn y rhan fwyaf o gynghorau mae'r grwp mwyaf, neu'r cyfuniad mwyaf yn hawlio'r grym i gyd trwy ddull Cabinet. Felly, yng Ngheredigion er enghraifft nid oes gan Blaid Cymru unrhyw rym o gwbl er mai nhw ydi'r grwp mwyaf o ddigon. Gan bod y Lib Dems a'r Annibynwyr gyda mymryn mwy o aelodau na sydd gan y Blaid maent mewn sefyllfa i reoli'r Cabinet, ac felly'r Cyngor yn ei gyfanrwydd.

Yn y tirwedd gwleidyddol a bortreadir ym mlog Gwilym fodd bynnag mae'n fyd cwbl gwahanol. Ceir dau grwp - Plaid Cymru, a Llais Gwynedd. Mae aelodau Plaid Cymru yn bobl anhygoel o ddrwg sy'n treulio pob awr yn cynllwynio sut i wneud gwahanol ddrygioni. Maent hefyd yn taflu cathod bach ar y tan, yn dwyn pres o blat y casgliad pan maent yn y Capel ac yn gwisgo mygydau anghynes er mwyn dychryn plant bach. Mae aelodau'r grwp arall, Llais Gwynedd ar y llaw arall yn saint modern - pobl sy'n ffeind efo plant ac anifeiliaid, sy'n mynd i gryn drafferth i helpu'r henoed groesi'r ffordd, pobl sy'n treulio eu holl amser yn meddwl am ffyrdd o hyrwyddo daioni. Mae yna drydydd grwp - ond plant Annwn ydi'r rheiny - yn union fel Plaid Cymru. Fe'u gelwir yn Swyddogion.

Y drwg efo'r tirwedd yma ydi ei fod yn bodoli yn nychymyg aelodau Llais Gwynedd yn hytrach nag yn y byd go iawn. Dyna pam mae blogiau fel hwn ar ad drefnu ysgolion cynradd yng Ngwynedd mor ofnadwy o rhyfedd. Nodaf isod ddwy fersiwn o'r sefyllfa parthed ad drefnu - un blog Gwilym Euros - a'r un sy'n digwydd yn y Byd go iawn.

Fersiwn Gwilym: Mae'r swyddogion anhygoel o ddrwg a'r Pleidwyr anhygoel o ddrwg yn cynllwynio i gau 25 ysgol oherwydd eu bod nhw'n bobl anhygoel o ddrwg. Mae Llais Gwynedd yn gwneud pob dim o fewn eu gallu i gadw'r 25 ysgol yn agored oherwydd eu bod nhw'n bobl anhygoel o dda. Mae pawb arall yn rhyfeddu yn geg agored at ddrygioni'r Pleidwyr a'r swyddogion ac yn dotio at ddaioni Gwilym a Llais Gwynedd. Maent hefyd yn ymgynghori gyda Gwilym, ac yn dweud wrtho mor ddigalon mae'r holl ddrygioni a ddaw o gyfeiriad Plaid Cymru yn gwneud iddynt deimlo.

Fersiwn go iawn: Mae adroddiad wedi ei gynhyrchu gan grwp sy'n cynnwys pob un o'r grwpiau ar Gyngor Gwynedd - Plaid Cymru, Annibynwyr, Llafur, Lib Dems a Llais Gwynedd. Ymateb ydi'r adroddiad i bwysau sy'n cael ei roi ar y Cyngor i ad drefnu gan ESTYN, y Comisiwn Archwilio a'r Cynulliad. Mae'r un pwysau yn cael ei roi ar gynghorau ar hyd a lled Prydain. Mae yna nifer o bethau yn yr adroddiad sy'n dderbyniol i bron i bawb, ac mae yna bethau sy'n debygol o fod yn gynhenus, gan gynnwys rhai pethau sy'n achosi gofid i mi.

Beth bynnag, cafodd yr adroddiad ei gymeradwyo yn unfrydol gan Bwyllgor Plant a Phobl Ifanc Gwynedd - pleidleisiodd y tri aelod Llais Gwynedd o blaid cymeradwyo'r adroddiad. Pan ddaeth y mater ger bron y Bwrdd pleidleisiodd pedwar o'r pump grwp o blaid cymeradwyo'r adroddiad, ond pleidleisiodd y ddau aelod LlG (gan gynnwys Gwilym) yn erbyn cymeradwyo'r adroddiad oherwydd eu bod yn ofni y gallai arwain at gau rhai ysgolion.

Felly y gwir sefyllfa ydi bod pob grwp ag eithrio Llais Gwynedd wedi cymeradwyo'r adroddiad, tra bod Llais Gwynedd yn ymddangos yn rhanedig ar y mater. Mae hyn ymhell, bell o'r stori fach syml o ddrygioni a daioni a bortreadir ym mlog Gwilym.

Mae gan Gwilym flog diweddar arall sydd mewn gwirionedd yn gopi o lythyr a anfonwyd ganddo ef ei hun yn ateb llythyrau a anfonwyd i'r wasg gan gyn gynghorydd Plaid Cymru o'r enw Maldwyn Lewis. Mae sylwadau Gwilym yn gwneud rhyw fath o synwyr i mi, gan fy mod wedi gweld llythyrau gwreiddiol Maldwyn Lewis - ond i'r rhan fwyaf o ddarllenwyr ei flog sydd yn ol pob tebyg ddim yn darllen Golwg na'r Caernarfon & Denbigh, mae'n rhaid ei fod yn anodd i'w ddeall. Efallai y byddai wedi bod yn ddoethach i Gwilym gopio llythyrau Maldwyn Lewis hefyd, er mwyn rhoi rhyw fath o gyd destun i'w gyfraniad ei hun.

Ta waeth, yr hyn aeth a fy sylw oedd y sylwadau hyn gan Gwilym:

Ganol Rhagfyr, mi adroddodd Golwg am aelod o Blaid Cymru yn fy ngalw i yn “f***ing idiot” wrth i mi gyflwyno cynnig arbedodd £1.4m i'r Cyngor wrth ail-strwythuro'r uwch reolaeth y Cyngor. Nid oes unrhyw aelod o Lais Gwynedd wedi siarad mewn modd mor ffiaidd a gwenwynig gyda swyddog na chyd aelod o'r Cyngor ac fyddwn i yn fawr obeithio na fyddai neb o fewn y grwp byth gwneud chwaith!

Cyfeirio mae Gwilym at stori a ymddangosodd yn Golwg. Mae Gwilym eisoes wedi ymateb i'r erthygl ar ei flog, ac wedi ei disgrifio fel un o'r erthyglau gwaethaf iddo erioed ei darllen. Mae hi hefyd yn un o'r erthyglau gwaethaf yr ydw i erioed wedi ei darllen. Ynghanol pob math o lol anealladwy, mae awdur yr erthygl yn honni i'r Cynghorydd Eddie Dogan o Fangor ddisgrifio Gwilym fel fucking idiot.

A bod yn deg efo Gwilym, yn ei gyfeiriad gwreiddiol mae'n cymryd yr honiad gyda phinsiad go dda o halen. Roedd hynny'n beth doeth i'w wneud gan na chlywodd Eddie ei hun yn gwneud y sylw, na Gwilym, na neb oedd yn eistedd yn agos at Eddie, na neb o'r grwpiau eraill, na'r un o'r swyddogion, na neb oedd yn yr oriel ag eithrio gohebydd Golwg. 'Does yna ddim arwydd o'r sylw ar y tap a wnaed o'r cyfarfod chwaith. Hynny yw, gallwn fod yn 99% sicr mai ffrwyth dychymyg gohebydd Golwg oedd y peth i gyd. Deallaf bod Golwg wedi ymddiheuro am yr honiad i Eddie.

Y rheswm mae Gwilym yn atgyfodi'r stori ydi nid am ei fod yn ei chredu, ond oherwydd ei bod yn gweddu i'r naratif presenol sydd ganddo fo a Llais Gwynedd o ddrygioni di ben draw Plaid Cymru a swyddogion Cyngor Gwynedd, a daioni anhygoel Llais Gwynedd.

Daw hyn a ni'n ol at drefn rheoli Cyngor Gwynedd. Fel y dywedais, mae'n drefn sy'n rhannu grym - ac i'r graddau yna mae'n drefn anarferol. 'Dydw i erioed wedi hoffi'r drefn hon - ond gallaf weld dadleuon o'i phlaid lle mae lled gonsensws i gyd weithio oddi mewn i'r cyngor.

'Does yna ddim cyd destun felly ar hyn o bryd. Mae un o'r grwpiau yn cymryd cymaint o rym ag y gallent ei gael, ond yn gwrthod cymryd y gyfriflodeb sy'n mynd gyda hynny. Maent yn gweld busnes y Cyngor mewn termau plentynaidd o simplistaidd, ac yn tanseilio'r cyngor ar sail y naratif simplistaidd sy'n mynd gydag hynny. Maent yn piso allan o'r babell, ac yn piso i mewn i'r babell ar yr un pryd (ag addasu sylwadau enwog John Major).

'Dydi'r drefn o reoli'r Cyngor trwy Fwrdd Rheoli ddim yn ffit i bwrpas. Mae'n hen bryd symud i drefn Gabinet.

Friday, March 13, 2009

Golwg arall ar ddemograffeg Gogledd Iwerddon

Mae David H Jones yn gwneud y sylwadau canlynol ynglyn a fy mlog diwethaf, a chan bod ei bwyntiau yn rhai diddorol, a chan bod y blog gwreiddiol yn fyr iawn mi ymatebaf ar dudalen flaen y blog yn hytrach nag ar y dudalen sylwadau.

blog difyr - fel arfer. Mae hefyd yn wir fod y gyfradd geni yn uwch yn GI nawr nag mae hi wedi bod ers 1991
http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/7939546.stm
gan fod menwyod sydd wedi osgoi dechrau teulu yn eu 20au nawr yn eu 30au canol / hwyr. Y dybiaeth fell gan fod y Catholigion yn fwy niferus yn yr oedran 30 ac iau, fod y mwyafrif o'r plant yma am fod yn Gatholigion hefyd. Roedd rhyw gred efallai ymysg Unoliaethwyr y byddai'r cwymp yn y cyfradd geni yn yr 1990au yn lleihau twf yn y gymuned Gatholig. Dydy hynny ddim yn edrych mor wir nawr.

Fy unig gwestiwn Menai yw hyn. Gallaf ddeall fod Catholigion yn pleidleisio ar lefel 'gymunedol/sectyddol' syfrdannol o gyson ond oes tystiolaeth y byddant yr un mor driw mewn refferendwm ar uno gyda'r Weriniaeth?

Dwi'n meddwl hefyd y byddai'n anodd iawn i'r Gogledd ymuno a'r De yn unig ar sail pleidlais o dyweder 51% o blaid a 49% yn erbyn. Bydd angen mwyafrif llawer mwy a chymuned unoliaethol llawer gwanach/cyfforddus gyda'r syniad o Iwerddon unedig, i wireddu'r freuddwyd honno.


Mae'n wir bod y gyfradd geni wedi cynyddu'n ddiweddar, ac mae'n debyg mai Pabyddion sydd yn gyfrifol am hyn - ond fyddwn ni ddim yn siwr tan mae canlyniadau cyfrifiad 2011 yn cael ei gyhoeddi (neu tan mae'r babanod yn ddigon hen i fynd i'r ysgol). Mae'r gyfran o'r boblogaeth Babyddol sydd o oedran epilio wedi cynhyrchu mwy o blant na'r Protestaniaid ers cryn gyfnod bellach - er ei bod yn llai o ran maint na'r un Brotestanaidd. Bellach mae'n debyg bod y gyfran yma o'r boblogaeth yn fwy ymysg Pabyddion, ac mae felly'n dilyn bod cyfraddau geni'n codi.

Roedd rhywfaint o le i gredu ar ddiwedd y naw degau bod cyfradd geni Pabyddion yn syrthio yn gynt na'r un Brotestaniaid, ond nid yw'r rhagdybiaeth yma wedi ei wireddu. Gellir dangos hyn trwy gyfeirio at y graffiau hyn yr wyf wedi bod yn ddigon digywilydd i'w dwyn o'r blog arbennig o dda - Ulster's Doomed.







Mae Cytundeb Dydd Gwener y Groglith yn gwbl glir ynglyn a statws cyfansoddiadiol Gogledd Iwerddon. Pan mae'n ymddangos i'r Ysgrifennydd Gwladol Tros Ogledd Iwerddon bod mwyafrif yn ffafrio ail uno'r wlad, yna mae'n rheidrwydd arno i alw refferendwm. Mae 50% + 1 yn ddigon i wireddu'r penderfyniad. 'Does yna ddim opsiynau eraill megis ail leoli'r ffin, neu greu endid annibynnol.

'Rwan mae'r cwestiwn os y byddai mwy o Babyddion yn pleidleisio tros y status quo na sydd o Brotestaniaid yn pleidleisio tros Iwerddon unedig yn un da iawn. Mae polau piniwn yn tueddu i awgrymu bod lleiafrif sylweddol (efallai 25% neu fwy) o Babyddion o blaid y status quo - ond - ac mae'n ond mawr - dydi polau piniwn yng Ngogledd Iwerddon ddim yn ddibenadwy. Maent yn ddi eithriad yn gor gyfrifo nerth etholiadol y canol gwleidyddol, ac yn tan gyfrifo nerth yr eithafion.

Er enghraifft yr ymchwil mwyaf cyson ydi un y Northern Ireland Life & Times Survey. Mae'r ymchwil yma yn dangos bod lleiafrif sylweddol o Babyddion yng Ngogledd Iwerddon yn fodlon aros yn rhan o'r Deyrnas Unedig. Ond - roedd yr ymchwil diweddaraf i gael ei gyhoeddi (2007) hefyd yn dangos mai 14% oedd cefnogaeth Sinn Fein. Cynhalwyd etholiadau Stormont y flwyddyn honno, ac roedd cefnogaeth SF tua dwywaith hynny. Mae hyn yn dan gyfrifo arwyddocaol iawn - llawer mwy felly na mewn unrhyw bol piniwn neu ymchwil Prydeinig neu Wyddelig arall. Mae'n rhesymol felly tybio bod gor gyfrifo sylweddol o Babyddion unoliaethol.

Mae yna fater arall y dylid ei ystyried hefyd - mae patrymau pleidleisio Gogledd Iwerddon yn cael eu gyrru gan ystyriaethau llwythol. Pan mae'r etholiad yn bwysig, mae'r pwysau llwythol i bleidleisio mewn ffordd arbennig yn cynyddu. Er enghraifft, roedd cred na allai'r ymprydiwr newyn, Bobby Sands ennill mewn is etholaeth yn etholaeth ymylol Fermanagh South Tyrone yn 1981 oherwydd na fyddai cyfran arwyddocaol o'r boblogaeth Babyddol yn fodlon pleidleisio i derfysgwr. Dyma'r canlyniad:

Bobby Sands (Anti-H-Block/Armagh Political Prisoner) 30,493 (51.2%)
Harry West (Ulster Unionist Party) 29,046 (49.8%)

Anti-H-Block/Armagh Political Prisoner majority: 1,446; electorate 72,283; spoilt votes: 3,280; votes cast: 86.9%

Mae cyfradd bleidleisio o 87% yn brin iawn ym Mhrydain, ac mae'r etholiad arbennig yma yn dysteb i rym y reddf lwythol mewn gwleidyddiaeth etholiadol yng Ngogledd Iwerddon.

Thursday, March 12, 2009

Pam na fydd y trais yn parhau yng Ngogledd Iwerddon (o ochr y Cenedlaetholwyr o leiaf)?

Mae Gogledd Iwerddon wedi bod yn y newyddion eto am y rhesymau anghywir gyda dau filwr a heddwas yn cael eu llofruddio. Ond ym marn blogmenai 'does yna ddim llawer o berygl i ni fynd yn ol i'r hen ddyddiau.



Mae nifer o resymau am hyn - 'does ganddyn nhw ddim y gefnogaeth na'r arweinyddiaeth oedd gan y Provos yn ystod eu rhyfel nhw. Ond mae yna reswm arall pwysicach o lawer hefyd, a gellir dod o hyd i hwnnw mewn lle anisgwyl iawn - yng nghyfrifiad blynyddol gwasanaeth ysgolion Gogledd Iwerddon.

Yr hyn sydd o ddiddordeb i bwrpas y cyfraniad hwn ydi'r trydydd linc i lawr y dudalen - yr un sy'n manylu ar grefydd plant ysgol. Efallai y dyliwn betruso yma i nodi bod perthynas rhyfeddol o agos rhwng patrymau pleidleisio a chefndir crefyddol yng Ngogledd Iwerddon - mae mwyafrif llethol pobl o gefndir Pabyddol yn pleidleisio i bleidiau cenedlaetholgar, tra bod Protestaniaid yn pleidleisio i bleidiau unoliaethol.

Yn ol y cyfrifiad mae 40.7% o'r plant yn Brotestaniaid tra bod 50.9% yn Babyddion. Mae'r ganran o Babyddion yn uwch nag y bu erioed, tra bod y ganran o Brotestaniaid yn is nag y bu erioed. O edrych ar gyfrifiad 2001 mae'n deg casglu bod pob cohort blynyddol o bobl sy'n ieuengach na 30 gyda mwyafrif Pabyddol, ac mae'r mwyafrif hwnnw yn mynd yn fwy fel mae'r cohort yn mynd yn ieuengach. Ar y llaw arall mae tua dau dreuan o'r henoed yn Brotestaniaid.

Mae'r newid hwn yn cael ei adlewyrchu yn y patrymau pleidleisio. Mae'r bwlch rhwng y ganran sy'n pleidleisio i'r pleidiau cenedlaetholgar a'r rhai unoliaethol yn is nag y buont erioed - ac mae'r bwlch yn cau yn gyson.

Mewn geiriau eraill mae'r angen i ymladd tros Iwerddon unedig yn cael ei erydu o flwyddyn i flwyddyn. Y cwbl sy'n rhaid i Genedlaetholwyr ei wneud ydi disgwyl.

Mae'r stori'n dra gwahanol i Unoliaethwyr a'r grwpiau terfysgol teyrngarol wrth gwrs - a 'dydi'r rheiny heb ddi arfogi eto.

Tuesday, March 10, 2009

Allai Llafur fynd o dan ugain yn yr Etholiad Cyffredinol?

Vaughan sy'n codi'r cwestiwn ar ei flog.

Ugain yn unig a enilliodd Llafur yn etholiad trychinebus 1983. Ymddengys nad ydynt wedi ennill llai na hynny ers oes yr arth a'r blaidd.

Awgrymu mae Vaughan y gallai'r Toriaid ennill Gogledd Caerdydd a Gorllewin Caerfyrddin a De Penfro, Bro Morgannwg, Aberconwy, De a Dyffryn Clwyd, Delyn a Maldwyn i ychwanegu at y dair sydd ganddynt ar hyn o bryd. Oddi wrth y Lib Dems y byddai'r Toriaid yn cymryd Maldwyn wrth gwrs. 'Dwi ddim yn siwr pam nad yw'n ychwanegu Brycheiniog a Maesyfed felly - ond dyna fo - mater arall ydi hwnnw.

Yna mae'n cymryd y gallai Ynys Môn, Arfon, Dwyfor Meirionydd, Ceredigion, Dwyrain Caerfyrddin, Llanelli, Canol Caerdydd, Brycheiniog a Maesyfed a Blaenau Gwent fod yn nwylo Plaid Cymru, Annibynnol neu'r Lib Dems - a dyna fo - mae Llafur i lawr i ugain.

Yna mae'n nodi bod Pen-y-bont, Gorllewin Caerdydd a Gorllewin Casnewydd), wedi syrthio i'r Ceidwadwyr yn y gorffennol a bod Plaid Cymru wedi ennill Rhondda ac Islwyn ar Cynulliad a bod mai prif darged y Democratiaid Rhyddfrydol yw Gorllewin Abertawe. Byddai colli rhai o'r rhain yn ogystal a'r seddi uchod yn wir yn torri'r record.

Hoffwn ychwanegu ambell i bosibilrwydd arall, ar egwyddor tipyn yn gwahanol - perfformiadau gwan gan Lafur yn etholiadau'r Cynulliad yn 2007. Mae'n wir bod etholiadau Cynulliad a rhai San Steffan yn greaduriaid gwahanol - ond roedd Llafur yn gryfach yn y polau Prydeinig yn 07, ac mae etholiadau Cynulliad yn ffordd dda o weld gwendid. Gall gogwydd trwm yma gael ei adlewyrchu yn etholiadau San Steffan.

De Caerdydd a Phenarth - er mai hon ydi'r unig sedd yng Nghaerdydd nad yw erioed wedi syrthio i'r Toriaid - mae'r datblygiadau yn y Bae wedi newid natur cymdeithasegol yr etholaeth. Roedd perfformiad Llafur yn waeth yma nag yng Ngorllewin Caerdydd yn ystod etholiadau'r Cynulliad.

Gwyr - cymharol fach oedd mwyafrif Edwina Hart. 'Dydi 34.2% ddim yn berfformiad cryf.

Wrecsam - 'Dydi'r 29% a gafodd Llafur yn yr etholiadau Cynulliad ddim yn llenwi dyn efo hyder eu bod am wneud yn dda.

Dwyrain Casnewydd - Llai na thraean a gafodd Llafur yma - roeddynt yn hynod lwcus bod y bleidlais Doriaidd / Lib Dem wedi hollti'n gyfartal.

'Rwan 'dydw i ddim yn meddwl y bydd Llafur yn colli'r holl seddi yma - ac ni fyddant yn colli'r oll o'r rhai mae Vaughan yn eu henwi. Ond, mae mwy o seddi yn y fantol na sydd wedi bod ers y rhan gorau o ganrif.

Friday, March 06, 2009

Ydi Dicw'n byw yn yr un wlad a'r gweddill ohonom?

Wele'r map o Gymru gyda (am wn i) y rhannau o'r wlad sydd yn debygol yn ol politicshome i syrthio i'r Toriaid yn ol Barn. Gweler y cyfraniad diwethaf ar y blog hwn.



Yn anffodus nid yw'n bosibl i fap gwleidyddol Cymru edrych fel hyn ar ol yr etholiad cyffredinol oherwydd nad yw'n fap cywir o etholaethau Cymru.

Dyma'r map cywir:



Dydi'r map sydd yn Barn ddim yn cymryd i ystyriaeth bod ad drefnu sylweddol wedi digwydd yn y Gogledd Orllewin - Dydi Meirion Dwyfor nac Arfon ddim yn bodoli yn ol Dicw. Felly mae'r darn glas yn Aberconwy yn rhy fach o lawer. Am rhyw reswm nid yw Gorllewin Clwyd yn las o gwbl, er ei bod eisoes yn sedd Doriaidd. Mae dwy etholaeth yn Sir Benfro yn ol y map- ond mae De Penfro ar ei phen ei hun - sydd yn sicr ddim yn wir - dylai Gorllewin Caerfyrddin fod ynghlwm. Felly dylai'r darn glas ymestyn yr holl ffordd i dref Caerfyrddin. Mae De Clwyd yn ol yn nwylo Llafur - er gwaethaf darogan yr erthygl mai'r Toriaid sydd piau hi. Mae Llandudno fel petai'n saff yn nwylo Llafur.'Dwi'n siwr bod aml i gamgymeriad arall.

Beth bynnag, dyna fo, pwy ddiawl ydw i, i amau mapiau Dicw. Efallai mai fi sy'n byw mewn rhith Gymru, ac mai Dicw sy'n byw yn yr un go iawn.

ON - 'dwi'n gobeithio bod fy narllenwyr yn gwerthfawrogi fy mod yn mentro ennyn llid y Goron trwy ddod a'r map uchod i'w sylw.

Wednesday, March 04, 2009

Llwyddiant i'r Toriaid - newyddion da i Blaid Cymru?

Yn y rhifyn cyfredol o Barn mae Dicw'n ymdrin ag arolwg barn anferthol PoliticsHome fis Medi diwethaf o seddi ymylol tros y DU.

Os ydi'r arolwg hwnnw'n gywir, bydd map gwleidyddol Cymru'n cael ei drawsnewid wedi'r etholiad cyffredinol nesaf gyda Llafur yn cael eu sgubo o bron i pob sedd ag eithrio rhai'r cymoedd, a'r Toriaid gyda mwy o seddi na Llafur.

'Dwi ddim yn disgwyl i bethau fynd mor bell a hynny. 'Dwi'n ddigon hapus efo'r pwt o waith darogan y gwnes i yn ddiweddar.

Serch hynny, mi fydd yna newid arwyddocaol - sef y bydd nerth etholiadol Llafur wedi ei leihau'n sylweddol. Os erys y sefyllfa yna, ac os caiff ei gyfieithu i etholiadau'r Cynulliad (ac mae hynny'n sicr o ddigwydd i rhyw raddau neu'i gilydd) yna yn fy marn bach i bydd newid pell gyrhaeddol arall yng ngwleidyddiaeth Cymru, bydd Plaid Cymru mewn grym fwy neu lai yn barhaol.

Real politik gwleidyddiaeth y Pleidiau unoliaethol yn y Cynulliad ydi na all Llafur a'r Toriaid glymbleidio. Byddai hynny'n chwalu'r cyswllt rhwng gwleidyddiaeth Cymru ag un Prydain, a gallai fod yn farwol i'r achos unoliaethol yng Nghymru. Mae pob cyfuniad arall yn bosibl.

'Rwan, os ydi Llafur yn sylweddol wanach nag ydyw ar hyn o bryd, 'dydi'r cyfuniad Llafur / Dem Rhydd ddim am fod mor debygol o lawer iawn, iawn, oherwydd bod Plaid Cymru cymaint o flaen y Dem Rhydds ar lefel Cynulliad. Ond mae Llafur / PC yn bosibl, a Llaf / PC Dem Rhydd a PC / Tori a Tori / PC / Dem Rhydd.

Beth sy'n gyffredin rhwng yr holl gyfuniadau yna?

Ar lefel Cynulliad mae gan y Blaid fwy i'w ennill o wendid Llafur na neb arall - hyd yn oed os ydi'r Toriaid yn elwa mwy yn etholiadol o'r gwendid hwnnw. Ac wrth gwrs, mae'r Blaid wedi dangos yn y gorffennol ei bod yn effeithiol iawn am ddwyn pleidleisiau Llafur mewn etholiadau Cynulliad.