Hynt a Helynt y Pleidiau ers 2016 - Plaid Cymru

 Mae’r busnes o edrych yn ôl tros y blynyddoedd ers i’r blogio rheolaidd yma ddod i ben wedi cymryd mwy o amser nag oeddwn i wedi ei ragweld – ond rydan ni’n cyrraedd tua’r diwedd – ac wedi gwneud hynny byddwn yn dechrau ymateb i ddigwyddiadau cyfredol. 

Edrych ar hynt a helynt Plaid Cymru wnawn ni nesa’, Llafur wedyn a’r iaith Gymraeg wedyn.  Wedi gwneud hynny byddwn yn symud ymlaen i edrych ar faterion cyfredol.

Mae naratif wedi datblygu i’r cyfnod ar ôl 2016 fod yn un aflwyddiannus i’r Blaid yn etholiadol.  ‘Dydi hynny ddim yn dal dwr mewn gwirionedd.  Cafwyd pump etholiad yn ystod y cyfnod – dau etholiad cyffredinol, un etholiad Senedd Cymru ac etholiadau Cyngor ddwywaith.

 Er i’r bleidlais fynd i lawr yn yr etholiadau cyffredinol rhwng 2015 a 2019 aeth nifer seddi’r Blaid i fyny o 3 i 4 tros y cyfnod a llwyddwyd i beidio colli seddi yn wyneb yr ymchwydd Corbyn yn 2017 na’r fuddugoliaeth Doriaidd fawr yn 2019.  Yn wir  roedd y canlyniadau oddi mewn i’r amrediad cul iawn o ran y ganran o’r bleidlais mae’r Blaid wedi bod yn sicrhau dros y degawdau diwethaf – rhwng 9.9% a 14.3%  mewn etholiadau cyffredinol a rhwng 17.9% 21.2% mewn etholiadau Senedd Cymru.

 

Llwyddodd y Blaid i ethol mwy o gynghorwyr sir yn 2022 nag erioed o’r blaen ag eithrio 2017. Er bod cwymp bach  yn 2022 o gymharu a 2017, digolledwyd y Blaid am hynny wrth iddi ennill rheolaeth llwyr ar bedwar Cyngor – Ynys Mon, Gwynedd, Ceredigion a Chaerfyrddin. Yn ychwanegol cafodd ei hun yn rhan o’r glymblaid sy’n rheoli cynghorau Conwy, Dinbych, Penfro a Chastell Nedd Port Talbot. Cafwyd llwyddiant arwyddocaol o ran seddi a enillwyd yn Wrecsam hefyd. 

Cafwyd cwymp bach iawn yng nghanran y bleidlais yn etholiad Senedd Cymru yn 2021, ond enillwyd sedd yn ychwanegol.

Ond rhaid cyfaddef na symudodd y Blaid ymlaen yn etholiadol – yn hanesyddol anaml y bydd hynny yn digwydd pan nad yw Llafur mewn grym yn San Steffan. 

Serch hynny mae’r cytundeb efo Llywodraeth Cymru wedi caniatáu iddi ddylanwadu yn sylweddol ar bolisi llywodraethol ac felly ar natur cyfansoddiadol Cymru yn y dyfodol a bywyd Cymru yn y presennol.  Fel yn nyddiau Cymru’n Un mae crynswth y datblygiadau ddaeth o gydweithio rhwng Plaid Cymru a’r Blaid Lafur wedi dod o gyfeiriad Plaid Cymru ac – yn wahanol iawn i’r Blaid Geidwadol -  mae felly wedi cael dylanwad sylweddol ar fywyd yng Nghymru.

Hynt a Helynt y Pleidiau ers 2016 - Y Toriaid

 Pan ddaeth y blogio rheolaidd yma i ben, roedd y Blaid Doriaidd Gymreig yn ymylu ar fod yn eithaf call a rhesymol – ar adegau o leiaf.  Er mai Andrew RT Davies oedd yn arwain bryd hynny hefyd, ‘doedd o heb syrthio i lawr y twll cwningod Adain Dde mae’n cael ei hun ynddo bellach bryd hynny – er ei fod wedi gogwyddo tua’r Dde o’r dechrau’n deg.

Beth bynnag am hynny, bu’n rhaid iddo ymddiswyddo fel arweinydd yn 2018 yn dilyn ffrae a gododd pan ddaeth yn amlwg ei fod yn cuddio ei swyddfa oddi wrth ei etholwyr ac yn dilyn sbel o gynllwynio yn ei erbyn gan aelodau seneddol Toriaidd yn San Steffan.

Cymerwyd ei le gan Paul Davies, ond bu’n rhaid i hwnnw fynd yn ei dro oherwydd iddo fod yn rhan o ddigwyddiad a allasai fod yn groes i reolau covid – er iddo yn ddiweddarach gael ei ganfod yn ddieuog o dorri Cod Ymddygiad y Senedd.

Arweiniodd hyn at ail ymddangosiad Andrew RT Davies fel arweinydd – ond a hithau’n gyfnod  Johnsonaidd  ac ôl Johnsonaidd – dychwelodd ar ffurf Andrew ‘Blanket’ Davies gwawdlun ohono fo ei hun sy’n treulio cryn dipyn o amser hynod swnllyd ar wefannau cymdeithasol yn myllio, blagardio, ffraeo, camarwain a mynegi daliadau Adain Dde plentynnaidd.

 

Cafwyd dau etholiad cyffredinol ers 2016 – y naill yn 2017 a’r llall yn 2019.  Llwyddodd y Torïaid i gynyddu canran eu pleidlais yn y ddau etholiad, gan barhau efo’r record (eithaf anhygoel a bod yn onest) o gynyddu eu canran o’r bleidlais ym mhob etholiad ers trychineb 1997.  Yn y flwyddyn honno 19.6% yn unig o’r bleidlais a sicrhawyd ganddynt a ni chawsant gymaint ag un sedd.  Cafwyd 36.1% o’r bleidlais ac 14 sedd yn 2019. 

O ran etholiadau eraill roedd pethau’n fwy cymysg o lawer.  Dyblodd y blaid eu cynrychiolaeth ar gynghorau sir yn 2017, ond cafwyd cwymp sylweddol o ran seddi a phleidleisiau yn 2022.  Enillwyd 5 sedd ychwanegol yn etholiadau Senedd Cymru yn 2021 – ond roedd hynny ar draul y pleidiau Adain Dde eraill yn bennaf yn hytrach na Llafur. Ar ben hynny – a ‘dwi ddim yn gwybod faint o bobl sydd am gofio hyn – cawsant eu canlyniad etholiadol  gwaethaf erioed yn yr etholiad Senedd Ewrop rhyfedd hwnnw a gynhaliwyd yn 2019 – daethant yn 5ed, gan sicrhau 6.5% o’r bleidlais yn unig. 

A rŵan rydan ni’n lle rydan ni.  Pan enillodd Thatcher 14 sedd a 31% o’r bleidlais yn 1983 cymrodd 4 etholiad cyffredinol i’r Torïaid Cymreig golli’r cwbl.  Yn sgil anhrefn Brexit, Johnson, Truss a Sunak ac ati ac ati, os ydi’r polau Prydeinig yn cael eu gwireddu, bydd yn cymryd un etholiad yn unig iddyn nhw fynd o 14 sedd i nesaf peth i ddim – neu ddim.

Ac o ran Senedd Cymru?  Mae’r sefydliad yn bodoli ers 1999 – a ‘dydi’r Torïaid ddim wedi llwyddo i ddylanwadu dim oll ar ddeilliannau llywodraethu Cymru ers hynny. Dim. Zilch. ‘Dydi hynny ddim am newid yn y dyfodol agos na chanolig – ac yn wir ‘does yna ddim rheswm i gredu y byddant byth yn ymarfer unrhyw ddylanwad ar lywodraethiant Cymru.

Hynt a Helynt y Pleidiau yng Nghymru ers 2016 - y Pleidiau Adain Dde Eithafol

 Nid Llais Gwynedd yn unig a ddiflannodd o’r tir yn ystod absenoldeb Blogmenai - diflannodd nifer o bleidiau Adain Dde eraill o Senedd Cymru os nad o’r tir.   

Roedd UKIP wedi ennill 7 sedd yn Etholiadau’r Cynulliad 1996, ond - ddim yn gwbl annisgwyl - aeth hi’n ffradach yn ddigon buan. Roedd 5 o’r 7 aelod wedi ymddiswyddo o’r blaid erbyn mis Mai 2019 ac ymunodd 4 ohonyn nhw efo Grwp Brexit newydd.  

Pan ddaeth etholiad 2021 roedd 5 plaid unoliaethol Adain Dde neu boblyddol - UKIP, Abolish, Reform, y Christian Party a rhywbeth o’r enw’r No More Lockdowns Party.  

Er nad oedd perfformiad y pleidiau Adain Dde / Poblyddol  Prydeinig mor ddifrifol o wael a’r rhai Cymreig, roeddynt ymhell, bell o ennill cymaint ag un sedd.  Yn wir mae’n anhebygol y byddant wedi ennill sedd petai holl bleidleisiau’r 5 blaid wedi eu bwrw tros un blaid yn unig.

Bydd yn fwy anodd iddynt gael aelodau wedi eu hethol i Senedd Cymru yn 2026 - mae’r trothwy o dan y drefn newydd tua ddwywaith y trothwy o dan yr hen drefn.  

Felly mae’n dra anhebygol y cawn weld i ba raddau y byddai’r pleidiau Adain Dde / Poblyddol Prydeinig wedi cyd weithredu.  Maent yn anghytuno ar faterion cyfansoddiadol Cymreig a materion ieithyddol - ond mae llawer iawn yn gyffredin rhyngddyn nhw fel arall.  

Byddai gweld i ba raddau byddant wedi cyd weithio wedi bod yn ddiddorol iawn. 

Hynt a Helynt y Pleidiau Gwleidyddol yng Nghymru ers 2016 – Llais Gwynedd ac ati.

Mi gawn ni gip tros yr ychydig flogiadau nesaf ar hynt a helynt pleidiau gwleidyddol ers ymadawiad Blogmenai.  Llais Gwynedd a’r man bleidiau cenedlaetholgar - neu rhannol genedlaetholgar yn gyntaf.

Roedd Llais Gwynedd yn thema cyson ym Mlog Menai yn y gorffennol. Diflannodd o’r tir yn ystod absenoldeb y blog, rhywbeth sy’n digwydd yn ddi eithriad yn hwyr neu’n hwyrach i’r pleidiau bach cenedlaetholgar - neu rannol genedlaetholgar yn achos Llais Gwynedd - sy’n dod i fodolaeth o bryd i’w gilydd yng Nghymru.  Serch hynny daeth dwy blaid arall i fodolaeth – Propel a Gwlad. 

Hyd yn hyn mae eu perfformiadau etholiadol wedi bod yn drychinebus o wael gyda’r ddwy blaid yn cael llai nag 1% o’r bleidlais yr un yn etholiadau Senedd Cymru yn 2021.  ‘Doedd eu perfformiad fawr gwell yn etholiadau lleol 2022. 

Wedi dweud hynny mae’n debyg iddynt gael dylanwad arwyddocaol ar ganlyniad etholiad Senedd Cymru 2021.

 Er iddynt wneud yn wael iawn yng Ngogledd Cymru mae’n debygol iawn iddynt gymryd digon o bleidleisiau oddi ar Blaid Cymru i sicrhau mai Llafur ac nid Plaid Cymru gafodd y bedwerydd sedd ranbarthol yn y Gogledd a felly’n rhoi digon o seddi i Lafur reoli Cymru heb orfod cael cymorth gan blaid arall. 

Roedd Carrie Harper o fewn 21 pleidlais o gael y bedwerydd sedd i’r Blaid – roedd Propel a Gwlad wedi cael tua 1,600 pleidlais rhyngddynt  ar y rhestrau rhanbarthol.  Hen ddigon i roi grym llwyr i Lafur ym Mae Caerdydd.

Hyd y gwelaf, rhoi mwyafrif llwyr i Lafur ydi unig gyfraniad Propel a Gwlad i fywyd cyhoeddus Cymru i bob pwrpas. Mae’n annhebygol y bydd y naill blaid na’r llall efo ni am hir – ‘dydi pleidiau sydd efo’r lefelau mor isel sydd a sydd gan y ddwy blaid yma byth yn goroesi am hir – ond bydd eu cymorth i’r Blaid Lafur yn 2022 yn sicrhau ôl nodyn iddynt yn hanes gwleidyddol Cymru yn y dyfodol.

Twf Diweddar Damcaniaethau Cynllwyn a’u Heffaith ar Wleidyddiaeth

 Ymlaen a ni at nodwedd ryfedd arall o’r tirwedd gwleidyddol newydd rydym yn cael ein hunain yn ei droedio - y bywyd newydd ddaeth i ran damcaniaethu cynllwyn – conspiracy theories yn ystod y cyfnod.

‘Does yna nemor ddim ynglŷn a hyn yn yr hen Flogmenai – ‘doedd yna ddim angen, prin bod y mater yn codi mewn gwleidyddiaeth. Serch hynny mae’n debygol iawn y bydd cryn son amdanynt yma yn y dyfodol.  Mae damcaniaethu cynllwyn bellach yn dylanwadu ar wleidyddiaeth ar sawl lefel, gan gynnwys gwleidyddiaeth leol.

Mae’r gau resymu sydd yn gyrru’r damcaniaethau hyn yn hen nodwedd o wleidyddiaeth y Dde eithafol, er nad yw wedi ei gyfyngu i’r rhan yna o’r sbectrwm gwleidyddol chwaith.  Ond hyd yn ddiweddar rhywbeth oedd yn nodweddu’r cyrion gwleidyddol oedd.  Mae bellach wedi ymestyn ymhell o’r cyrion.

Roedd y math yma o resymu yn un o’r ffactorau oedd tu ôl i’r bleidlais Trump a Brexit.  Ond yr hyn roddodd fywyd newydd go iawn i rai o’r damcaniaethau hurt yma, a thynnu pobl atynt o’r newydd oedd ymateb rhai carfannau o bobl i covid, y cyfnod clo a’r mesurau roedd rhaid i lywodraethau ar hyd a lled y Byd eu cymryd i amddiffyn eu dinasyddion oddi wrth y feirws. Nid oes angen dweud bod bodolaeth gwefannau cymdeithasol hefyd yn ffactor allweddol.

Mae’n debyg mai’r dair ddamcaniaeth sydd wedi ffynnu yn sgil covid ydi’r Great Replacement Theory, y Great Reset Theory a QAnon.

Damcaniaeth ydi’r Great Replacement  sydd wedi ei seilio ar y gred bod cynllwyn yn mynd rhagddo i gyfnewid poblogaethau gwyn Ewrop a’r UDA am bobl sydd ddim yn wyn o gyfandiroedd eraill.  Mae’r ddamcaniaeth yn amlwg yn hiliol yn ei hanfod.

Mae’r Great Reset Theory yn ddamcaniaeth sy’n hawlio bod cynllwyn ar waith  i ail osod cymdeithas mewn modd sy’n ffafrio gwahanol elitau, corfforaethau, llywodraethau  ac ati trwy amddifadu pawb arall o’u eiddo, rhyddid, arian ac ati. 

Mae’r ddamcaniaeth yma yn anwybyddu grymoedd economaidd sylfaenol (‘dydi poblogaeth sydd heb allu i wario ddim yn fanteisiol i gorfforaethau cyfalafol) ac yn drysu cyfalafiaeth am sosialaeth.

Er bod y ddamcaniaeth hon wedi tyfu yn ystod y cyfnod covid, ail wampiad ydi hi mewn gwirionedd o ddamcaniaeth arall – y New World Order – a dyfodd o gwahanol obsesiynau gwrth lywodraethol efengyliaeth Americanaidd, ond sydd mewn gwirionedd wedi benthyg llawer o syniadau o ddamcaniaethau cynllwyn o’r ddeunawfed ganrif.  Mae ffrwd gwrth semitaidd gref yn llifo trwy’r ddamcaniaeth hefyd.

Damcaniaeth wallgo sydd wedi tyfu o’r cwlt Trump ydi QAnon.  Mae’r ddamcaniaeth yn wrth semitaidd yn ei hanfod ac yn gofyn i’w dilynwyr gredu bod criw Satanaidd sy’n bwyta plant ac yn eu cam drin yn rhywiol yn rheoli’r Byd, a bod Trump am fynd i’r afael efo’r broblem a dienyddio’r holl ddrwg weithredwyr.

 ‘Doeddwn i heb fwriadu son am hon a bod yn onest gan mai rhywbeth Americanaidd ydi hi wedi bod hyd yn ddiweddar. Ond mae yna arwyddion ei bod yn dechrau angori yr ochr yma i’r Iwerydd, ac yn wir mewn gwleidyddiaeth leol.

Mae’r dair ddamcaniaeth wrth reswm yn nonsens llwyr a heb eu gwreiddio mewn realiti – rhywbeth sy’n wir am ddamcaniaethau cynllwyn fwy neu lai yn ddi eithriad – ond mae’r rhan fwyaf o’r gwahanol syniadau ffug sydd o gwmpas heddiw wedi eu gwreiddio yn un neu fwy o’r dair ddamcaniaeth, ac mae nhw’n ymddangos fwyfwy mewn gwleidyddiaeth genedlaethol a lleol.

Mae nifer o ragdybiaethau yn gyrru damcaniaethau cynllwyn gan gynnwys y canfyddiadau bod pob dim yn gysylltiedig, nad ydi pethau fel mae nhw’n ymddangos a bod grymoedd maleisus a chudd ar waith.  Mae’r patrwm hwn o feddwl yn caniatáu i’r sawl sy’n arddel y feddylfryd i weld cynllwyn ym mhob twll a chornel – ac yn bwysicach ym mhob newid bach neu fawr i gymdeithas neu bolisi cyhoeddus.

Felly mae damcaniaethau cynllwyn yn creu fframweithiau sy’n caniatáu i’r sawl sydd yn eu harddel gwestiynu neu herio unrhyw beth nad ydyn nhw’n reddfol yn eu hoffi – canlyniadau etholiad, newidiadau demograffig, camau i leihau llygredd neu allbynnau carbon, newidiadau mewn agweddau tuag at ryw a rhywioldeb, digiteiddio gwasanaethau neu arferion gwaith, datblygiadau technolegol eraill, newidiadau mewn polisi iechyd cyhoeddus, meddyginiaeth i ddelio efo haint, camau i sicrhau tegwch i grwpiau lleiafrifol neu grwpiau sy’n dioddef oherwydd rhagfarn ac ati ac ati.

Roedd damcaniaethau cynllwyn yn bodoli pan ddaeth y blogio rheolaidd yma i ben yn 2016 wrth gwrs, ond prin eu bod yn treiddio i wleidyddiaeth prif lif yr ochr yma i’r Iwerydd.  Mae hynny bellach wedi newid ac mae damcaniaethau cynllwyn yn gyforiog ar wefannau cymdeithasol ac yn dylanwadu ar wleidyddiaeth genedlaethol a lleol. 

Byddwn yn dychwelyd at y pwnc yma maes o law.

Brexit a Gogledd Iwerddon

 Un o ganlyniadau eraill Brexit sydd ddim yn cael digon o sylw yr ochr yma i’r Mor Celtaidd – ond sydd yn cael sylw di ben draw yng Ngogledd Iwerddon - ydi’r effaith ar y berthynas rhwng Gogledd Iwerddon a gweddill y DU. 

Mae’n ffaith bod y broses Brexit wedi gwthio Gogledd Iwerddon ymhellach oddi wrth gweddill y DU nag yw wedi bod ers canrifoedd.  I’r graddau yna mae Brexit yn rhoi mwy o straen ar undod y DU mwy nag unrhyw beth arall ar hyn o bryd.  ‘Dydi hi ddim yn anodd egluro’r fecanwaith sy’n arwain at hyn.

Mae safonau gwahanol o ran nwyddau, trefniadau masnachu ac ati yn sicr o arwain at ffin eithaf caled rhwng yr endidau sy’n arddel safonau gwahanol. Os na wneir hyn mae nwyddau ac ati o’r endid sydd efo safonau is yn sicr o lygru marchnadoedd yr endid sydd a safonau uwch.  Mae hyn yn wir ym mhob ran o’r Byd.

Petai Gogledd Iwerddon yn ddrws cefn i nwyddau israddol gyrraedd yr  UE, byddai hynny’n fygythiad gwirioneddol i’r Farchnad Sengl. ‘Doedd yr UE erioed am gymaint ag ystyried hynny.  Felly oni bai bod y DU yn cytuno i ffin eithaf caled ni fyddai cytundeb erioed wedi dod i fodolaeth rhwng yr UE a’r DU – a byddai goblygiadau economaidd sylweddol i hynny.

Tra bod dealltwriaeth o hyn yn bodoli o’r cychwyn mae’n debyg bod rhagdybiaeth gan lawer o bobl oedd o blaid Brexit y byddai’r rhwystrau i fasnach yn cael eu gosod ar hyd ffin Gogledd Iwerddon / Gweriniaeth Iwerddon.  ‘Doedd hynny erioed am ddigwydd mewn gwirionedd. Mae sawl rheswm am hyn. 

Yn gyntaf byddai ffin ar dir mawr Iwerddon yn broblem sylweddol i’r Weriniaeth (ac i’r Gogledd wrth gwrs) a ‘doedd yr UE erioed am flaenoriaethau’r DU dros y Weriniaeth. ‘Dydi’r UE ddim yn blaenori gwledydd sydd ddim yn aelodau ar draul rhai sydd yn aelodau.

Yn ail ni fyddai’n  bosibl plismona ffin sydd a 300 a mwy o leoliadau croesi. ‘Doedd hi ddim yn bosibl selio ffin Gogledd Iwerddon pan oedd degau o filoedd o filwyr ac is adeiledd milwrol enfawr yn ceisio gwneud hynny a phan roedd y fyddin Brydeinig wedi chwythu i fyny 90% o’r ffyrdd oedd yn croesi’r ffin.

Yn drydydd roedd mwyafrif clir o boblogaeth Gogledd Iwerddon yn erbyn gadael y DU (ac roedd mwyafrif mwy ohonynt o blaid y protocol ac mae mwyafrif tebyg o blaid Fframwaith Windsor gyda llaw). 

Nid yn aml mae pleidiau unolaethol yng Ngogledd Iwerddon yn gywir am unrhyw fater o gwbl, ond mae hyd yn oed cloc wedi stopio yn gywir ddwywaith y diwrnod.  Mae eu canfyddiad bod y mesurau i reoli symud nwyddau rhwng Gogledd Iwerddon a gweddill y DU yn fygythiad sylweddol i undod y DU yn gwbl gywir. Mae’r trefniadau sy’n bodoli ar hyn o bryd yn gosod Gogledd Iwerddon ar lwybr economaidd cwbl wahanol i weddill y DU, ac mae goblygiadau pellgyrhaeddol am fod i hynny.  

Nid bod y DUP, TUV ac ati yn haeddu unrhyw gydymdeimlad wrth gwrs – gwthio am y Brexit caletaf bosibl wnaethon nhw hyd iddyn nhw weld (yn hwyr iawn) y canlyniadau anhepgor i Ogledd Iwerddon – canlyniadau oedd mewn gwirionedd yn anhepgor o’r dechrau’n deg.

Dau ddigwyddiad gwleidyddol enfawr 2016

 Fel soniais ddoe bydd y blogio tros yr wythnos neu ddwy nesaf yn edrych ar y newidiadau gwleidyddol sylweddol rhwng 2016 a rŵan – ac roedd 2016 yn goblyn o flwyddyn wleidyddol. 

Roedd dau ddigwyddiad gwleidyddol mawr, annisgwyl a phellgyrhaeddol yn ystod 2016 – refferendwm Brexit ac ethol Trump yn arlywydd yr UDA. 

Roedd y ddau benderfyniad democrataidd yn gamgymeriadau sylweddol, ond roeddynt wedi eu seilio ar ragdybiaethau digon tebyg – canfyddiad bod gormod o fewnfudo i’r ddwy wladwriaeth, cred nad ydi’r system ariannol ryngwladol yn gweithio er budd niferoedd sylweddol o bobl, anniddigrwydd ymhlith pobl canol oed a hyn na hynny ynglŷn a newidiadau cymdeithasol eithaf mawr sy’n mynd rhagddynt yn Byd Gorllewinol a chanfyddiad sydd ymhlyg yn niwylliant  gwleidyddol y ddwy wlad eu bod yn wledydd unigryw a felly nad ydynt angen dilyn yr un rheolau a gwledydd eraill a nad ydynt angen cydweithredu efo gwledydd eraill chwaith – exceptionalism. 

Roedd y ddau benderfyniad wedi eu seilio ar addewidion o ddatrysiadau syml i broblemau cymhleth, ac roedd y datrysiadau hynny’n aml  yn tynnu’n groes i egwyddorion economaidd sylfaenol, ac yn wir i’r ffordd mae’r Byd yn gweithio. Ond roedd y datrysiadau yn syml ac roeddynt yn cael eu gwthio gan gyfryngau prif lif dylanwadol iawn oedd (a sydd) yn hollol hapus i wthio  naratifau nad oeddynt wedi ei seilio ar ffeithiau.

Mae’r canlyniadau wedi bod yn drychinebus, ac mae llawer o ynni gwleidyddol y ddwy wladwriaeth wedi ei losgi wrth i’w systemau gwleidyddol, ariannol a chyfreithiol geisio delio efo canlyniadau’r penderfyniadau ers hynny.  Mae hynny yn debygol o barhau i’r dyfodol canolig os nad y tu hwnt i hynny. Mae’r penderfyniadau a wnaed – ynghyd a’r cyfnod Covid wedi effeithio’n sylweddol iawn ar ein gwleidyddiaeth ni heddiw.

O edrych ar bethau yng nghyd destun gwleidyddiaeth y DU yn benodol mae’r goblygiadau wedi bod yn hynod bell gyrhaeddol.

Enillodd y Blaid Doriaidd  ddau etholiad cyffredinol – y naill o drwch blewyn a’r llall efo mwyafrif anferth. Mae hefyd werth nodi y cafwyd cyflafan o aelodau seneddol cymharol synhwyrol y Blaid Doriaidd cyn etholiad 2019.   

Mae’r hyn a ddilynodd etholiad 2019 wedi bod yn syfrdanol. Ers 2016 mae’r DU wedi mynd trwy 5 Prif Weinidog, 6 Ysgrifennydd Cartref (gan gynnwys Braverman ddwywaith), 6 Ysgrifennydd Tramor a 6 Canghellor y Trysorlys. Mae’r blaid hefyd wedi colli’r rhan fwyaf o’i hygrededd ac yn polio 15% i 20% yn is nag oeddynt yn 2019.  O’i wireddu mewn Etholiad Cyffredinol byddai hynny’n arwain at golli’r rhan fwyaf o’u haelodau seneddol, a hynny o ddigon. 

Gwaddol arall ddaeth yn sgil Brexit oedd niwed sylweddol i’r economi yn arbennig felly yng nghyd destun masnach ryngwladol, chwyddiant, buddsoddiad, y farchnad stoc  a thwf economaidd. Masnach ryngwladol ydi conglfaen twf economaidd y rhan fwyaf o wledydd, ac yn sicr rhai o faint cymedrol fel y DU, ac mae codi rhwystrau i fasnachu (fel mae Brexit yn ei wneud) yn rhwym o gael effaith economaidd negyddol. Wnaeth y cyfnod Covid ddim helpu wrth gwrs, ond mae perfformiad  economaidd y DU yn sylweddol waeth na pherfformiad gwledydd cyffelyb.

Mae niwed i’r economi wedi effeithio’n sylweddol ar wariant cyhoeddus, ar lefelau trethiant ac incwm real pobl ac mae hynny yn ei dro yn cael effaith negyddol ar ansawdd bywyd fwy neu lai pawb yn y DU.

Ond fel arfer yn y DU ceir problemau ychwanegol – mae’r wlad yn anarferol yng nghyd destun Ewrop o ran yr anghyfartaledd economaidd strwythurol sy’n ei nodweddu. Gellir gweld yr anghyfartaledd hwnnw yn y boblogaeth yn ei chyfanrwydd ac yn rhanbarthol – gyda Chymru ymysg rhanbarthau tlotaf y DU wrth gwrs.  Ac ar ben hynny mae Cymru wedi colli cyfraniadau strwythurol yr UE.  Mae’n debyg bod Brexit wedi cael effaith mwy negyddol ar Gymru nag unman arall yn y DU. 

Y sefyllfa economaidd dywyll ydi un o’r prif resymau pam fod y Torïaid yn gwneud mor wael yn y polau ar hyn o bryd.  Gan nad ydi’r holl rwystrau i fasnach sy’n dod yn sgil Brexit wedi eu gweithredu eto, mae’r niwed i’r economi yn debygol o waethygu tros y blynyddoedd nesaf. Yr ymgais i ddelio efo hynny fydd prif ffocws llywodraethau’r DU tros y blynyddoedd nesaf.

‘Dydi safbwynt Llafur ar sefydlu perthynas nes – a mwy ffyniannus – efo’n cymdogion agosaf ddim yn sylfaenol wahanol i un y Toriaid (nag yn wir, safbwynt yr ERG).  Os ydym i gredu’r hyn mae Llafur yn ei ddweud maent yn erbyn ail ymuno efo’r Farchnad Sengl a’r Undeb Tollau. 

A chymryd hynny mae posibilrwydd cryf y bydd Llafur yn cael eu hunain mewn llywodraeth – a hynny efo mwyafrif enfawr - yn ddiweddarach eleni, ond mai llywodraethu am un tymor yn unig fydd y blaid.  Fydd hi ddim yn bosibl mynd i’r afael efo’r problemau economaidd sylweddol mae Brexit wedi eu creu heb gydnabod bod y math o Brexit rydym wedi ei gael yn sylfaenol niweidiol i’r economi.

Atgyfodi Blog Menai

 Reit – yn unol ag addewid blwyddyn newydd – dyma atgyfodi’r blog  o drwmgwsg sydd wedi parhau braidd yn rhy hir.

Er i’r blogiadau diwethaf ymddangos yma yn 2019, roedd y blogio rheolaidd wedi dod i ben tua thair blynedd ynghynt, yn rhannol – ac yn eironig braidd – oherwydd i mi ymddeol a mynd ati ymhél mwy a gwleidyddiaeth yn fewnol i’r Blaid ac ar raddfa leol yng Ngwynedd.

‘Dwi’n gynghorydd sir a thref tros ward Canol Tref Caernarfon ar Gyngor Gwynedd ers 2017 a ‘dwi hefyd yn eistedd ar Bwyllgor Gwaith Cenedlaethol Plaid Cymru fel ei Chyfarwyddydd Etholiadau.

Arweiniodd mwy o ymwneud diwrnod i ddiwrnod efo gwleidyddiaeth at lai o ryddid i ‘sgwennu yn agored am y pwnc ac at lai o lawer o awydd i wneud hynny.

Felly dyma ymgais i ail gychwyn arni, ond bydd pethau braidd yn wahanol i sut oeddynt yn 2016. 

Yn gyntaf fydd ‘na ddim yn agos cymaint o flogio nag oedd yn 2016.  Roeddwn yn blogio fwy neu lai yn ddyddiol bryd hynny.  Yn y dyfodol byddaf yn ceisio blogio unwaith yr wythnos, ond ‘dwi ddim yn addo cadw at hynny. 

Yn ail mae gwleidyddiaeth – a fy rôl innau mewn gwleidyddiaeth – wedi newid a bydd y blog yn rhwym o adlewyrchu hynny. Yn wir mae’r dirwedd wleidyddol wedi newid yn llwyr mewn cyfnod byr iawn – i raddau sydd yn ymylu ar fod yn ddigynsail, ac mi wnawn ni gychwyn efo hynny – y gwahaniaeth rhwng y dirwedd wleidyddol rŵan o gymharu a 2016.

‘Dwi wedi dweud uchod mai yn wythnosol y byddaf yn blogio yn y dyfodol, ond byddaf yn gwneud hynny fwy neu lai yn ddyddiol am rhyw wythnos er mwyn sefydlu’r dirwedd wleidyddol newydd rydym yn ei throedio.  Byddwn yn cychwyn ar y dasg honno ‘fory.

Pam y byddai ethol Dewi Evans yn gadeirydd yn weithred hunan niweidiol ar ran y Blaid

Mae’n debyg y dylwn gychwyn trwy ddatgan diddordeb.  ‘Dwi’n eistedd ar Bwyllgor Gwaith Cenedlaethol y Blaid ac ar ei Phwyllgor Aelodaeth, Safonau a Disgyblu.  Roeddwn ar y panel disgyblu yn ystod gwrandawiad cyntaf Neil McEvoy a roeddwn yn y gwrandawiad a fethodd ddod i benderfyniad os dylid ganiatáu iddo ail ymaelodi a’r Blaid.  Fodd bynnag nid oes gennyf fwriad i gyfeirio at achos Neil McEvoy yn benodol,nag at unrhyw achos arall - i’r graddau bod hynny’n bosibl.

 

Yr hyn hoffwn ei wneud ydi cywiro ambell i gam ganfyddiad ynglŷn a sut mae prosesau disgyblu’r Blaid yn gweithio.  Mae gen i ofn bod cryn dipyn o droelli cwbl gam arweiniol ynglŷn a phrosesau disgyblu’r Blaid.- enghraifft o hynny ydi yr hyn mae Dewi Evans yn ei ddweud yma (What is not healthy is when differences get personal, and members are being expelled for being in the ‘wrong’ group or being on the ‘wrong’ side of the debate.)  Mae’n gwbl gamarweiniol i awgrymu bod y broses disgyblu yn gweithio yn y modd yma – ac mae’n fwy na phosibl bod yr honiad yn fwriadol gamarweiniol.  Efallai y byddai o gymorth i edrych  ar bwrpas a gweithdrefn y Pwyllgor Aelodaeth, Safonau a Disgyblu.  

 

Prif orchwyl y corff ydi ystyried pa gamau i’w cymryd pan mae cwyn yn dod i law bod aelod neu aelodau o’r Blaid wedi torri ei rheolau sefydlog.

 

Fel mae’r enw yn awgrymu pwrpas rheolau sefydlog ydi rheoli’r ffordd mae’r Blaid a’i aelodau yn gweithredu yn fewnol.  

 

Yn y bon mae tri cham wedi i gwyn am aelod gael ei derbyn gan y Blaid yn ganolog.:

 

1. Y gwyn yn cael ei throsglwyddo i banel o dri (gan amlaf).  Y panel yn ystyried y gwyn, yn chwilio am dystiolaeth bellach os oes angen gwneud hynny, ac yn cynnal gwrandawiad os yw o’r farn bod achos i’w ateb.  Yn dilyn y gwrandawiad daw i ddyfarniad os oes rheolau sefydlog wedi eu torri neu beidio - ac os oes rheolau wedi eu torri daw i gasliad ynglyn a sancsiwn priodol.
2. Os ydi’r sawl sydd wedi ei ddyfarnu’n euog o dorri rheolau sefydlog yn teimlo ei fod / bod wedi cael cam gall apelio’r dyfarniad a / neu briodoldeb y gosb.  Bydd panel o dri yn ystyried y cais - ac yn amlwg nid oes cysylltiad rhwng aelodau’r panel newydd a’r penderfyniad gwreiddiol.
3. Os ydi aelod wedi ei wahardd gall wneud cais i ail ymuno a’r Blaid wedi i gyfnod y gwaharddiad ddod i ben.  Nid panel, ond yn hytrach y Pwyllgor Aelodaeth a Disgyblaeth llawn sydd yn ystyried y cais yma.  Mae gorchwyl y pwyllgor yn wahanol y tro hwn.  Yr hyn sydd yn cael ei ystyried ydi os oes tystiolaeth bod yr apelydd yn deaebygol o dorri’r un rheolau sefydlog, a’i fod / bod felly yn anhebygol y bydd yn torri’r un rheolau eto.  Mae rhesymau da am hyn.  Os nad ydi apelydd yn deall ei fod / bod wedi torri rheolau sefydlog y tebygrwydd ydi y bydd yr aelod yn torri’r un rheol eto, ac y bydd cwyn arall tebyg yn dod i law ac y bydd y broses yn cychwyn eto.

 

Yn groes i awgrym Dewi Evans nid oes ystyriaeth o unrhyw fath yn cael ei roi i farn gwleidyddol  neb – oni bai bod y farn honno yn groes i reolau sefydlog y Blaid, ac mai’r farn honno fyddai’r rheswm am y gwyn.  ‘Dwi ddim yn ymwybodol o unrhyw achos lle mae hyn wedi digwydd.

 

Mae’r broses  yn annibynnol - a ni all neb o’r tu allan amharu arni. Petai Dewi Evans yn cael ei ethol yn gadeirydd y Blaid ni fyddai ganddo’r mymryn lleiaf o rym i ganiatau i aelodau sydd wedi eu gwahardd ddychwelyd - ddim mwy na fyddai ganddo petai’n arweinydd, prif weithredwr, aelod etholedig, yn aelod o’r Cyngor Cenedlaethol, neu aelod cyffredin o’r Pwyllgor Gwaith nad yw hefyd yn eistedd ar y Pwyllgor Disgyblu. 

 

Eto mae rheswm da pam nad yw pobl sydd y tu allan i’r broses yn gallu dylanwadu arni - er mwyn osgoi amharu ar sail gwleidyddol neu bersonol. Dyma yn ol yr hyn a ddeallaf fwriad Dewi Evans os caiff ei ddewis yn gadeirydd y Blaid - amharu ar broses ddisgyblu am resymau gwleidyddol.  Byddai ceisio gwneud hyn yn achosi cryn anhrefn mewnol.

 

Mae ymhlyg yn ymgyrch Dewi Evans nad oes angen cyfundrefn ddisgyblu o gwbl – neu o leiaf cyfundrefn ddisgyblu sydd efo dannedd. Byddai cyfundrefn ddisgyblu sydd ddim yn cosbi neb am dorri rheolau sefydlog  ddim gwerth ei chael.  Os nad oes gan y Blaid gosb effeithiol am dorri’r rheolau hynny does ganddi hi ddim parch at ei rheolau ei hun - ac os nad oes ganddi barch at ei rheolau ei hun ‘does ganddi ddim parch ati hi ei hun chwaith yn y pen draw. 

 

 

‘Dwi’n troi rwan at gam argraff arall sy’n ymddangos i fod ymhlyg yn ei ymgyrch, sef y canfyddiad bod llawer o bobl ar hyn o bryd wedi eu gwahardd o’r Blaid.  ‘Dydi hynny ddim yn wir.  Gellir cyfri’r sawl sydd yn y sefyllfa yna ar un llaw.

 

Er enghraifft mae yna ganfyddiad bod nifer fawr o bobl wedi eu gwahardd yn dilyn anghytundeb yn Llanelli ynglŷn a dewis ymgeisydd i sefyll yn Etholiad Cyffredinol 2017. ‘Dwi’n credu fy mod yn gywir i ddweud mai un aelod yn unig a waharddwyd gan y Pwyllgor Disgyblu, ac mae hwnnw’n rhydd i wneud cais i ail ymaelodi bellach - os yw eisiau gwneud hynny.   

 

Mae’n wir i rai aelodau adael o’u gwirfodd, a bu’n rhaid i’r cadeirydd presennol wahardd cangen tref Llanelli dros dro - yn dilyn gweithredu anghyfansoddiadol  cyson o fewn y gangen honno.  Mae’r gwaharddiad hwnnw wedi dod i ben ers tro byd.

 

A daw a hyn a ni at rôl y cadeirydd yn y broses ddisgyblu – ac mae’n gwbl wahanol i’r hyn sy’n cael ei awgrymu gan ymgyrch Dewi Evans.  Mae dyletswyddau cadeirydd y Blaid yn ei orfodi i gymryd penderfyniadau dydd i ddydd - yn wahanol i’r rhan fwyaf o aelodau’r Pwyllgor Gwaith - yn arbennig felly pan mae argyfwng yn codi.  Os yw’n cymryd penderfyniad  bydd yna’n gofyn am sel bendith y Pwyllgor Gwaith llawn yn fuan wedyn.  Mae’r cadeirydd presennol wedi gorfod gwneud penderfyniadau felly - yn achlysurol iawn.  Mae hefyd wedi dangos cryn ddewrder wrth ymateb yn gadarn i broblemau.  

 

Mae Dewi Evans yn honni mai cymodi ydi’r ffordd o fynd i’r afael a chwynion bod aelodau wedi torri rheolau sefydlog y Blaid.  Mae’r ffordd yma o edrych ar bethau yn sylfaenol wallus.  ‘Dydi cymodi ddim yn ffordd o ddelio efo aelodau sy’n torri rheolau sefydlog – llwfdra di gyfeiriad ydi mynd ati i wneud hynny. Ffordd o ddelio efo sefyllfa pan mae carfannau  yn anghytuno ydi cymodi, ac mae hynny - wrth gwrs - wedi digwydd mewn sefyllfaoedd felly.  Yn wir mae cryn ymdrech wedi ei wneud i gymodi rhwng gwahanol garfanau yn y gorffennol – ac mae’r cadeirydd presennol wedi chwarae rhan blaenllaw yn yr ymdrechion hynny i gymodi.

 

‘Dwi’n credu ei bod yn deg casglu o’r hyn mae Dewi Evans wedi ei ddweud na fyddai fel cadeirydd y Blaid yn fodlon ymateb yn gadarn i argyfwng, ac na fyddai am i aelodau  sy’n gweithredu yn groes i’r rheolau sefydlog yn wynebu unrhyw ganlyniadau am wneud hynny.  Byddai’n treulio ei amser yn ceisio cymodi yn hytrach nag amddiffyn y Blaid oddi wrth y sawl fyddai’n gweithredu’n groes i’w rheolau.  Byddai hefyd yn ceisio amharu ar y broses ddisgyblu – er nad oes ganddo unrhyw hawl cyfansoddiadol  i wneud hynny.

 

Byddai ethol cadeirydd sydd ddim eisiau amddiffyn rheolau sefydlog y Blaid, sydd ddim eisiau cymryd camau effeithiol pan mae argyfwng yn codi, ond sydd eisiau amharu ar brosesau sydd y tu hwnt i’w faes gorchwyl yn gamgymeriad dybryd. Y peth diwethaf mae’r Blaid ei angen ar yr adeg yma yn ei hanes ydi cadeirydd gwan – a chadeirydd sy’n ymffrostio yn ei wendid ei hun.

Brexit - canlyniad hen ragfarnau Prydeinig

Un o’r pethau mwyaf trawiadol - a diddorol mewn rhai ffyrdd - am yr holl fusnes Brexit yma - ydi’r ffaith bod cymysgedd o hen ragfarnau a mytholeg Prydeinig yn elfen greiddiol o’r ffordd mae cefnogwyr Brexit yn rhesymu ac yn rhesymoli eu agweddau. .Yr agwedd gryfaf ar feddylfryd yma ydi’r gred yn netholusrwydd (os mai dyna’r gair Cymraeg am ‘exclusivism’) y DU - y gred bod y DU yn wahanol i wledydd eraill ac yn well na nhw.

Mae’r rhesymau tros barhad y gred yma yn gymhleth ac wedi goroesi am gyfnod maith.  Ond un o’r rhesymau  ydi’r ffaith nad ydi’r DU erioed wedi gorfod wynebu ei hanes yn yr un ffordd a mae gwledydd sydd wedi colli rhyfeloedd mawr wedi gorfod gwneud.  

Mae yna gilfachau - a chilfachau mawr ar hynny - hynod dywyll yn hanes yr Ymerodraeth Brydeinig.  ‘Does yna ddim ymwybyddiaeth eang o hynny yn y DU, ac mae agweddau’r gwledydd oedd yn rhan o’r Ymerodraeth Brydeinig yn dra gwahanol i’r profiad o fod yn rhan o ymerodraeth nag ydi agwedd Prydeinwyr.  ‘Does ddim rhaid mynd cyn belled a Kenya neu India i ddeall hyn - byddai taith fyrach o lawer i Ddulyn yn gwneud y tro’n iawn.

Ac mae’r ffaith nad yw Prydain wedi cymryd golwg gwrthrychol ar ei hanes yn creu pob math o ffwlbri chwerthinllyd.  Er enghraifft dyna i ni Gavin Williamson, pan oedd yn Weinidog Amddiffyn yn egluro wrthym syniad mor dda fyddai anfon llongau rhyfel i For De China yn dilyn Brexit.  Mae’n anodd gwybod ymhle i ddechrau efo hon.  Mae llywodraeth Williamson yn dweud ein bod yn gadael yr UE i bwrpas gallu dod i gytundebau masnach efo gwledydd mewn rhannau o’r Byd megis y gwledydd ym Mor De China ar yr un llaw, tra bod Williamson eisiau eu bygwth ar y llaw arall.  Mae’r dyddiau pan roedd Prydain yn ddigon pwerus i anfon llongau rhyfel i fomio Ting-ha er mwyn gorfodi’r Tseiniaid i dderbyn opiwm o India wedi mynd, a ‘dydyn nhw ddim yn debygol o ddychwelyd.

Tybed a fyddai Prydain yn edrych yn fwy ffafriol ar China petaent yn anfon llongau rhyfel i For y Gogledd?  

A wedyn dyna i ni y canfyddiad rhyfedd gan lywodraeth y DU a’r cyfryngau Prydeinig bod dyletswydd ar arweinwyr gwledydd eraill i flaenori buddiannau’r DU tros fuddiannau eu gwledydd eu hunain.  Weithiau mae’r canfyddiad yma’n cael ei fynegi mewn ffordd ychydig yn wahanol - sef bod llywodraeth y DU neu ei chyfryngau yn daeall yn well buddiannau gwledydd eraill nag ydyn nhw eu hunain yn eu deall - a bod y buddiannau hynny trwy gyd ddigwyddiad ffodus yn rhedeg yn union gyfochrog a rhai’r DU.

Mae hyn yn ymylu at fod yn ogleisiol. Mae Leo Varadkar yn cymryd yr agwedd mae’n ei chymryd oherwydd ei fod yn dilyn trywydd strategol sy’n fanteisiol i’r wlad mae yn ei harwain - Iwerddon.  ‘Dydi o ddim yn cael ei dalu i ddilyn trywydd strategol sy’n fanteisiol i’r DU.  Mae llawer mwy o allforion Iwerddon yn mynd i’r UE na sy’n mynd i’r DU - ond bod llawer o’r allforion hynny yn croesi’r DU ar hyn o bryd. Byddai Brexit caled yn golygu y byddai’n rhaid gwirio’r nwyddau sy’n cael eu gwerthu yn yr UE unwaith neu ddwywaith neu byddai’n rhaid allforio yn uniongyrchol i’r UE.  Mae hyn yn broblem strategol sylweddol i lywodraeth Iwerddon a gwaith y llywodraeth hwnnw ydi ceisio atal y broblem.  

Ond mae yna ragdybiaeth yn y DU y dylai Iwerddon roi buddiannau’r DU o flaen ei buddiannau ei hun (fel y dywedodd Malcolm Rifkind ychydig ddyddiau yn ol).  Mae’r disgwyliad yma wedi ei wreiddio mewn cyfnod pan roedd Iwerddon - a llawer i wlad arall - yn gorfod gwneud yn union yr hyn roedd llywodraeth y DU yn dweud wrthyn nhw am ei wneud.

Ymddengys i Priti Patel gymryd at y syniad o ddefnyddio dosbarthiad bwyd fel modd o roi pwysau ar lywodraeth Iwerddon i ildio i Brydain ynglyn a’r ffin rhwng Gogledd a De Iwerddon.  Rwan mae dosbarthiad bwyd ‘gwleidyddol’ yn rhywbeth roedd y DU yn ei ymarfer yn rheolaidd yn Oes Fictoria, ac mae’n lwybr polisi a arweiniodd at ddioddefaint di ben draw a miliynnau o farwolaethau yn Iwerddon ac yn y wlad mae Priti Patel yn hannu ohoni. Mae’r syniad wrth gwrs yn un idiotaidd - hyd yn oed o dan safonau gweinidog Toriaidd - mae Iwerddon yn cynhyrchu llawer mwy o fwyd na mae’n ei ddefnyddio, ac mae ymysg y gwledydd mwyaf diogel o ran cyflenwadau bwyd yn y Byd.  Mae Prydain wrth gwrs yn eithaf ansicr o ran ei chyflenwadau bwyd - gan orfod mewnforio ddim ymhell o hanner ei bwyd - y rhan fwyaf o hwnnw oddi wrth gyfeillion Iwerddon yn yr UE.  Ond unwaith eto rydym yn dod ar draws hen ffeddylfryd yn ail ymddangos mewn cyd destun cyfoes.

A daw hyn a ni at yr Ail Ryfel Byd - rhywbeth sy’n hynod o agos at galonnau cenedlaetholwyr Prydeinig.  Mae’n ganolog i’w canfyddiad o’r Byd a’i bethau i’r DU ennill y rhyfel hwnnw.  Mae’n debyg y dylai’r ffaith mai llai nag 1% yn unig o’r sawl a laddwyd yn y rhyfel oecc yn Brydeinwyr awgrymu bod y gwirionedd ychydig yn fwy cymhleth, ond wrth gwrs dydi ffeithiau na chymhlethdod ddim yn arbennig o agos at galonau cenedlaetholwyr Prydeinig.  Ond mae’r canfyddiad yn bwysig i naratif Brexit.  Dyna pam bod Dunkirk neu’r Battle of Britain yn cael eu codi pob tro mae yna son am broblemau neu dioddefaint yn sgil Brexit - ‘Os daethom ni trwy Dunkirk mi ddown ni trwy hyn hefyd’.

Ac wedyn dyna i ni’r agweddau is ymwybodol yna.  Byddwch yn cofio i Priti Patel - ia hi eto - ddatgan y bydd rhyddid i symud yn dod i ben ar Hydref 31.  Meddwl mae Priti wrth gwrs am ryddid symud i bobl o’r UE yn y DU - ond byddai cymryd y fath gwrs yn sicr o gael union yr un effaith ar ddinasyddion y DU symud yn yr UE.  Mae bron yn sicr y bydd unrhyw gamau mae Priti yn eu cymryd i erlid tramorwyr yn cael eu hadlewyrchu ar ffurf camau tebyg gan yr UE.  Ond i rhywun fel Priti mae’n rhan o’r drefn naturiol bod Prydeinwyr yn troedio’r Byd yn unol a’u dymuniad.  Onid hynny oedd yn digwydd yn nyddiau’r Ymerodraeth?  Y peth anaturiol ydi i dramorwyr droedio tir y DU - does yna ddim cysylltiad rhwng y naill beth na’r llall.

Esiampl tebyg oedd llinellau coch Theresa May - roedd y DU i adael yr UE a’r Farchnad Sengl a’r Undeb Tollau.  Cyn gynted a bod y penderfyniad yna wedi ei wneud, roedd llywodraeth y DU yn gosod ei hun ar lwybr oedd yn ei harwain i gyfeiriad fyddai’n ei gorfodi i dorri amodau cytundeb rhyngwladol pwysig roedd wedi ei arwyddo - Cytundeb Dydd Gwener y Groglith.  Mae symud di dramgwydd ar draws y ffin yn elfen bwysig - yn elfen ganolog - o’r cytundeb hwnnw.  Dydi hi ddim yn bosibl cael cyfundrefn reoliadol gwahanol mewn dwy wlad heb wirio beth sydd yn croesi o’r naill wlad i’r llall. Doedd y cysyniad bod angen symud ymlaen mewn modd nad oedd yn arwain at dorri cytundeb rhyngwladol heb wawrio ar Mrs May na’i llywodraeth - mae’r DU wedi arfer torri cytundebau pan mae hynny’n hwylus.  Mae’r strancio a’r rhincian dannedd gan wleidyddion sydd o blaid Brexit a’r wasg bod Iwerddon a’r UE yn disgwyl i’r DU anrhydeddu ei chytundebau rhyngwladol wedi bod yn rhywbeth i ryfeddu ato.

Ac mae’r syniadau yma i gyd - y dylai buddiannau Prydain gael blaenoriaeth, hyd yn oed gan wledydd eraill, bod ceisio bwlio gwledydd eraill efo bygythiadau i roi buddiannau’r DU o flaen rhai eu hunain yn briodol ac yn rhesymol, bod Prydain yn arbennig ac yn sylfaenol wahanol i wledydd eraill, bod tramorwyr yn ddichall ac yn anibenadwy, bod cytundebau thyngwladol yn bethau i’w torri pan mae hynny’n gyfleus wrth galon yr holl brosiect Brexit.  A dyna’r rheswm pam bod yna cymaint o lanast - mae dealltwriaeth y sawl sy’n hyrwyddo Brexit wedi ei seilio ar fodelau o le’r DU yn y byd sydd wedi hen, hen ddyddio.