Ed Vaizey - ymgymerwr cynhebrwng S4C

Nid yn aml 'dwi'n cael fy hun ddim yn siwr beth i'w ddweud - ond dyna'r sefyllfa ar ol darllen am berfformiad rhyfeddol gweinidog darlledu San Steffan, Ed Vaizey, o flaen y Pwyllgor Dethol Cymreig heddiw.

Ymddengys nad ydi'r llywodraeth yn bwriadu sefydlu mecanwaith i amddiffyn cyllideb S4C pan fydd yn cael ei drosglwyddo i'r BBC ymhen pedair blynedd. Serch hynny, yn ol Vaizey, mae’r BBC yn annhebygol iawn o dorri cyllideb S4C a bod pobl wedi bod yn edrych ar yr ochor dywyll.

Mae'n ffodus nad oes yna lawer o bobl yn edrych ar y Pwyllgor Dethol yn mynd trwy'i bethau ar y teledu, neu mi fyddai yna syrcas o werthwyr ceir ail law, gwerthwyr time shares a ffenestri dwbl, benthycwyr arian, merched dweud ffortiwn, prynwyr hen bethau ac ati y tu allan i'w ddrws ffrynt bore fory. Os ydi Vaizey o ddifri yn credu y bydd honiadau Mark Thompson bod y Bib yn ymroddedig i ddarlledu Cymraeg yn sicrhau y bydd cyllideb y sianel yn saff wedi 2015, mi gredith y creadur gwirion unrhyw beth.

Nid dweud bod Mark Thompson yn gelwyddog ydw i wrth gwrs - 'dwi'n siwr bod Thompson a'r BBC yn ymroddedig i ddarlledu Cymraeg - yn union fel maent yn ymroddedig i Radio 1,2,3,4 a 5 Live, BBC Radio Wales, BBC Radio Cymru, BBC Radio Scotland, BBC Radio nan Gaidheal, BBC Radio Ulster, BBC Radio Foyle, BBC World Service ynghyd a llu o sianeli radio rhanbarthol yn Lloegr.

Ac wedyn wrth gwrs mae yna BBC One a BBC Two BBC Three, BBC Four, BBC News, BBC Parliament, CBBC CBeebies, BBC Northern Ireland, Scotland a Wales, BBC Alba, BBC Asia yn ogystal a fersiynau rhanbarthol Seisnig o BBC One. Gallwch gymryd yn ganiataol bod Thompson a'r BBC yn ymroddedig i'r oll o'r uchod hefyd.

Ac yna mae yna'r Wefan enfawr a drud _ _ _ - 'dwi'n blino - mae'r rhestr yn ddi ddiwedd.

Hyd yn oed a derbyn sicrwydd Thompson am ei ymroddiad i S4C, a chredu mai fo fydd cyfarwyddwr cyffredinol y Bib am byth, byth, bythoedd, mae rwdlan Vaizey yn dal yn boenus o naif. Ar ol 2015 mi fydd rhaid i S4C gystadlu efo pob math o bethau eraill mae'r Bib yn 'ymroddedig' iddyn nhw, ac mi fydd y Bib yn teimlo gwasgfa ariannol. 'Does yna ddim lle o gwbl i gredu y bydd blaenoriaeth yn cael ei roi i ddarlledu Cymraeg. Yn wir, mae creu dadl pam y dylai'r Bib wneud hynny yn hynod anodd - nid darlledu trwy gyfrwng y Gymraeg ydi prif bwrpas y Bib.

Bydd S4C yn cystadlu efo holl gydrannau eraill y Bib am gyllid, a bydd yn gwneud hynny o dan gryn anfantais - bydd y Bib yn chwilio am gostau cynhyrchu isel a chynulleidfaoedd uchel. Bydd S4C yn cynnig costau cynhyrchu uchel a chynulleidfaoedd bychain. Bydd mewn sefyllfa wan i fargeinio, a bydd yn gwywo a chrebachu'n gyflym.

Tlodi syniadaethol a deallusol yr ymgyrch Na

Mae'n debyg gen i bod natur anymunol a phersonol ymgyrchu True Wales yn adrodd cyfrolau am y diffyg dadleon synhwyrol sydd ar gael iddynt.

Pan mae ymgyrch yn gorfod awgrymu bod eu gwrthwynebwyr yn credu'r hyn maent yn ei gredu oherwydd drygioni, gwendid, llygredd neu ddiffygion persenoliaeth eraill, mae'n arwydd pendant o dlodi syniadaethol a deallusol yr ymgyrch honno.

Go brin bod yna ymgyrch mwy idiotaidd wedi ei chynnal mewn unrhyw refferendwm yn hanes y DU na hon.

Pam bod Gillan yn fygythiad i'r Toriaid

Mae yna nifer wedi cyfeirio at Cheryl Gillan yn sgil y llanast diweddaraf i ddod o gyfeiriad y ddynas - Welsh Ramblings er enghraifft - a'r sylwadau diddorol yma gan Alwyn sy'n ei gosod mewn cyd destun hanesyddol.

Wna i ddim ychwanegu at y sylwadau hynny ag eithrio i bwysleisio pa mor niweidiol ydi Gillan i achos y Toriaid Cymreig. Mae'r blaid, yng nghyd destun y Cynulliad wedi cymryd llwybr eithaf clir (ers i Nick Bourne gymryd yr awennau o leiaf). Maent wedi dod yn nes at dir canol gwleidyddiaeth Cymru mewn materion cymdeithasol ac economaidd - mae'r tir canol yng Nghymru i'r chwith i'r tir canol Prydeinig wrth gwrs - maent wedi gwneud eu hunain yn fwy 'Cymreig' mewn materion cyfansoddiadol a ieithyddol, ac maent wedi gwneud eu gorau i gyflwyno'r ddelwedd o fod yn effeithiol (competent). Mae'r ddau newid cyntaf wedi bod yn eithaf llwyddiannus, er eu bod yn ymddangos yn dreuenus o aneffeithio a di glem o ran creu polisi yn aml.

Mae ethol llywodraeth sy'n cael ei harwain gan y Ceidwadwyr yn San Steffan wedi cymhlethu'r strategaeth yma - ac o bosibl wedi ei gwneud yn anghynaladwy. Mae ymysodiadau llywodraeth San Steffan ar S4C a lleoliad gwleidyddol asgell dde'r glymblaid mewn materion economaidd yn tynnu'n groes i'r hyn mae Bourne yn ceisio ei wneud.

O dan amgylchiadau fel hyn mae'n allweddol i'r cyswllt rhwng San Steffan a Chymru fod efo'r gallu a'r dealltwriaeth i geisio lleddfu'r tyndra mae'r sefyllfa newydd yn ei greu rhwng y ddelwedd o'r blaid Geidwadol mae Bourne am ei chyflwyno, a'r un sy'n cael ei chyflwyno yn ddyddiol gan y cyfryngau.

Mae'n weddol amlwg nad ydi Gillan yn addas ar gyfer y pwrpas yma - 'does ganddi hi fawr o ddiddordeb na dealltwriaeth o wleidyddiaeth Cymru - ac mae hynny'n boenus o amlwg. Mae hyn yn ei dro yn atgyfnerthu'r canfyddiad nad oes fawr o ots gan lywodraeth San Steffan am Gymru.

John Redwood oedd yr Ysgrifennydd Gwladol diwethaf i fod yn gwbl anaddas. Nid diffyg gallu, na diffyg diddordeb oedd ei broblem , ond gwleidyddiaeth ymhell i'r dde o wleidyddiaeth Cymru, a phersenoliaeth anatyniadol iawn i lawer o Gymry. Roedd yn wyneb trychinebus o anaddas i'r Toriaid yng Nghymru.

Er iddo roi'r ffidil yn y to fel Ysgrifennydd Gwladol yn 1995 er mwyn sefyll yn erbyn John Major am arweinyddiaeth ei blaid, roedd y ddelwedd roedd wedi ei chreu yn niweidiol iawn i'r Toriaid ddwy flynedd yn ddiweddarach. Roedd eu methiant i ennill sedd o gwbl yng Nghymru yn etholiadau San Steffan 1997 a 2001 yn deillio yn rhannol o gwymp yn eu cefnogaeth ac yn rhannol oherwydd pleidleisio tactegol yn eu herbyn. Roedd delwedd wleidyddol anaddas yn cyfrannu at y ddau ffactor yma. Gallai'r modd mae Gillan yn gwyrdroi'r ddelwedd mae Bourne yn ceisio ei chyfleu gael effaith nid anhebyg i'r hyn a ddigwyddodd efo Redwood.

Petai gan y Toriaid fewath o synnwyr byddant yn cael gwared o'r ddynas cyn gynted a phosibl.

Graffiau'r Lib Dems

Fedrwn i ddim peidio a chwerthin o weld y graff *dychanol) yma ar politicalbetting.com. Cyfeiriad ydi o wrth gwrs at arfer anymunol y Lib Dems o gynhyrchu graffiau di ystyr i 'brofi' mai dim ond nhw sy'n gallu curo Plaid X mewn rhyw etholiad neu'i gilydd.

'Dydi'r ddadl mai ond y Lib Dems all guro Llafur ddim yn edrych yn addawol iawn yn yr is etholiad a gaiff ei galw yn sgil ymddiswyddiad Eric Illsley yn Barnsley Central - chwech yn fwy o bleidleisiau a gafodd i Lib Dems na'r Toriaid. Ond 'dwi'n siwr y bydd creadigrwydd y Lib Dems yn y maes o gam arwain etholwyr yn delio efo'r broblem fach yma yn ddigon di drafferth.

Cof Cheryl yn methu eto fyth

'Draw ar ei flog mae Vaughan yn cael trafferth deall pam nad oedd Ysgrifennydd Gwladol Cymru, Cheryl Gillan, eisiau cyfaddef ei rhan mewn mesur yn 2002 i ddiddymu'r angen am ganiatad cyn symud organau dynol o gyrff marw er mwyn eu trawsblannu.

Mae'r ateb yn weddol syml mi dybiwn, mae gan y ddynas gof uffernol o wael. 'Dydi hi ddim hyd yn oed yn cofio ffeithiau cwbl syml sy'n ymwneud efo'i gwaith diwrnod i ddiwrnod - pwy ydi Prif Weinidog Cymru er enghraifft.

Yn ffodus mae ei chof yn gweithio'n well mewn perthynas ag agweddau eraill ar ei bywyd. Mae'n cofio bwydo ei chwn, ac mae hefyd yn cofio gwneud yn siwr mai'r cyhoedd sy'n talu am fwyd i'r dywydiedig gwn.

Y Tea Party a'r gwrth ddatganolwyr

Gadawyd y sylw isod gan Macsen ar dudalen sylwadau fy mlogiad ddoe.

True Wales = Tea Party Cymru.

Gwleidyddiaeth gwrth-wleidyddiaeth, gwrth-wleidyddion, ymosod ar y 'crachach' (Cymry Cymraeg, Caerdydd, Washington DC) ond ddim ar bobl sydd â wir grym ac sy'n wir crachach ac sy'n cadw nhw'n dlawd - bancwyr, City of London, system dreth sy'n dal i elwa'r dosbarth rentier yn fwy na threth-dalwyr cyffedin.

Macsen

'Rwan mae'r sylw yn un diddorol, ac yn wir yn un treiddgar - ond yn y bon 'dwi'n anghytuno efo fo. Er bod tebygrwydd rhwng dadleuon y Te Parti a'r gwrth ddatganolwyr, mae'r reddf waelodol sy'n eu gyrru yn sylfaenol wahanol. Mi geisiaf egluro.

Mae llawer o themau'r ymgyrch Na ar un olwg yn wrth wleidyddol - ond nid gwrth wleidyddol ydynt mewn gwirionedd, ond gwrth Gymreig. Er enghraifft, mae'r rhesymeg bod y Cynulliad yn ddrud, am godi trethi ac ati ar un olwg yn syrthio i'r patrwm hwn.

Ond o dan unrhyw linyn mesur bron, mae llywodraeth San Steffan yn ddrytach i ni o lawer na'r Cynulliad - nhw sy'n codi trethi, nhw sydd newydd godi TAW, mae Aelodau Seneddol yn cael mwy o gyflog a mwy o gostau nag Aelodau Cynulliad, mae yna 500,000 o weision sifil yn gweithio i lywodraeth San Steffan a thua 6,000 i'r Cynulliad.

Roedd yna swnian rhyfeddol am gost adeilad newydd y Cynulliad o gyfeiriad y gwrth ddatganolwyr. £67,000,000 oedd cost yr holl adeilad. Costiodd Portcullis House - bloc o swyddfeydd i 200 o Aelodau Seneddol San Steffan a agorwyd yn 2001, £235m. Costiodd y coed ffigys sy'n addurno'r lle £150,000, aeth £2,000,000 am fleinds trydanol i pob Aelod Seneddol a ddefnyddiai'r lle, a chafodd pob un gadair ar gost o £440 yr un. Gwariant San Steffan ar gyfer 2010 oedd £661,000,000,000. Gwariant y Cynulliad oedd £15,000,000,000.

Rwan, fyddwn ni ddim yn clywed swnian am hyn oll gan y gwrth ddatganolwyr - nid gwariant llywodraethol ydi'r broblem, gwariant llywodraethol Gymreig ydi'r broblem.

Yn yr un modd mae'r honiadau o lygredd llywodraethol yn dangos safonau dwbl rhyfeddol. Ag eithrio ymgais Nick Bourne i gael y cyhoedd i dalu am ei 'stafell molchi a'i ymdrech yntau ac Alun Cairns i gael i pod am ddim, mae'r Cynulliad yn drawiadol o lan. Ar y llaw arall cafodd San Steffan ei foddi gan tsunami o gyhoeddusrwydd gwael yn sgil y sgandal treuliau y llynedd. Gwnaeth y cyhoeddusrwydd hwnnw y sefydliad yn destun gwawd oddi mewn ac oddi allan i'r DU. Er hynny crafu o gwmpas am rhywbeth i'w ddweud am y Cynulliad mae'r gwrth ddatganolwyr, 'does yna ddim gair am y cafn a adwaenir fel San Steffan. Nid llygredd ydi'r broblem, ond llygredd Cymreig (dychmygol fel mae'n digwydd).

Nid ydi aneffeithiolrwydd o ran goruwchwylio'r economi yn broblem chwaith - os ydi hynny wedi digwydd ar lefel Brydeinig. Mi gostiodd yr hyn a ddigwyddodd yn sgil methiant diweddar llywodraeth y DU i oruwchwylio'r banciau £850,000,000,000 i'r trethdalwr - digon o arian i gyllido Cymru am bron i 60 o flynyddoedd. Ond aneffeithiolrwydd Cymreig ydi'r broblem - ac unwaith eto, mae hwnnw'n ddychmygol i raddau helaeth. Does yna ddim cwestiwn ynglyn ag addasrwydd y DU i fod yn gyfrifol am ei heconomi ei hun yn codi yn sgil y drychineb banciau wrth gwrs.

Mae Prydain yn wlad sydd wedi ei dominyddu gan elitiaid ffurfiol ac anffurfiol ers sefydlu'r wladwriaeth. Yn wir mae ganddi gyfundrefn ddosbarth chwerthinllyd o gymhleth a ffurfiol, gydag arglwyddi, marchogion, barwniaid, ieirll, tywysogion ac ati ar hyd y lle i gyd.

Mae mwyafrif llethol y cabinet presenol wedi bod mewn ysgolion bonedd ac maent yn gyfoethog iawn, mae tros i hanner aelodau seneddol Ceidwadol wedi bod mewn ysgolion felly hefyd. Ceir cyn ddisgyblion y sector breifat yn dominyddu grisiau uchaf mwyafrif llethol y galwedigaethau a phroffesiynau sy'n talu'n dda yn y DU. 6.5% o blant sydd yn mynychu ysgolion bonedd. Ond 'dydi'r elitiaeth yma ddim yn broblem, y 'crachach' a'r 'Taffia' ydi'r broblem - ein fersiwn tila a di ddim ni o elitiaeth.

Ychwaneger at hyn y casineb at yr iaith, y rwdlan am buro ethnig a thypdra'r Cymry ac mae'n weddol eglur mai casineb tuag at Gymru sy'n gyrru'r ymgyrch Na. Gelyniaeth a chasineb tuag at awdurdod llywodraethol sy'n gyrru'r Te Parti. Mae'r deilliannau yn gallu edrych yn debyg, ond mae'r ddeinameg sy'n gyrru'r ddau dueddiad yn dra gwahanol.

Pam bod yr ymgyrch Na yn denu cymaint o nytars?

Fydda i ddim yn dilyn tudalennau sylwadau gwefannau fel Wales Online a Blog Bethan yn aml iawn - mae criw bach o wrth Gymreigwyr obsesiynnol yn bla arnynt. Ond mi wnes i eithriad heno ac edrych ar y sylwadau ynglyn ag un stori ar ddatganoli ar WalesOnline.

Er bod y sylwadau at ei gilydd yn hynod anwybodus, ac yn aml yn hysteraidd o ran goslef, maen nhw'n ddiddorol i'r graddau eu bod yn rhoi darlun i ni o rai o elfennau'r naratif sydd wedi ei ddefnyddio gan yr ymgyrch Na yn y gorffennol, a sy'n debygol o gael ei ddefnyddio'r tro hwn.

Yn gyntaf pres - ymddengys bod mwy o ddatganoli am fod yn ddrud iawn ac am gostio llwyth i ni mewn trethi:

Only 60 AM, they'll never cope especially with only six translators each.
This is just empire building for more AM & big pay rises.

Vote No to avoid this current lot costing us more and more and more money, just when it is in short supply.

Vote yes and you will be paying income tax to London and Cardiff , there is to much money already being wasted ,first of all politicians of all parties want to start looking after the interest and listen to the people they represent , before giving any of them more power!

'Rwan 'does a wnelo'r refferendwm ddim oll a threthi nag arian. Os oes yna ddadl ariannol o gwbl mae'n debyg y gellid honni y byddai cael gwared o'r drefn bresennol o gicio deddfwriaeth yn ol ac ymlaen o Gaerdydd i Lundain yn fwy cost effeithiol. Ond mae cost ychwanegol honedig cymryd penderfyniadau yng Nghaerdydd wedi bod yn ganolog i'r ddau refferendwm diwethaf ac mi fydd yn hwn.

Mae elitiaeth, y Taffia a'r crachach yn thema bythol wyrdd arall. 'Dydi hi byth yn gwbl glir pwy ydi'r crachach a'r Taffia - ond mae ganddyn nhw rhywbeth i'w wneud efo'r iaith ac maen nhw yn bobl ddrwg iawn. Mae yna hefyd amheuaeth ynglyn a'u hiechyd meddwl.

Vote NO! a yes vote will give more power to the Nationalist elite TAFFIA who want onlt to withdraw from the U.K. and will force businesses out of Wales with their lunatic Welsh language proposals.

Ond yr hyn sydd tu hwnt i unrhyw amheuaeth ydi bod na grwpiau bach iawn ydi'r crachach / Taffia, grwpiau sydd yn ceisio cymryd mantais ar bawb arall. Ffermwyr a gwleidyddion proffesiynol yn ol un - dau o'r grwpiau galwedigaethol lleiaf yng Nghymru yn yr oes sydd ohoni:

Yes supporters are a bunch of 'crachach' farmers and political elite afraid to show themselves in case their freebie existence and grant dependancy.

Ac wedyn wrth gwrs mae yna anallu'r Cymry i reoli eu bywyd cenedlaethol eu hunain - yn arbennig felly mewn materion economaidd, yn thema pwysig

Wales will end up Bankrupt, and the joke of the U.K. what we really need is to get rid of the pointless WAG and find our voice where it counts, and that's Westminster, where Wales has always had excellent politicians and we have had positve and real influence within the U.K. where we all belong.

Ac mae'n bwysig hefyd cofio peidio rhoi'r cyfle i'r Cymry gymryd rhan yn eu hoff hobi - puro ethnig:

if the yes vote is the winner. its one big fix. out off 200 hundred people i asked. in caerphilly. only 16 would vote yes. asked why their reply was that they could kick out non welsh speakers. there you have it total ethnic cleansing. taffy style.

Heb son am y ffaith ein bod ni'n bobl naturiol lwgr:

AM's look after themselves eg, ieuan wyn jones (air link from north to south) yet no link from ebbw vale to newport by train.
-Jocelyn davies has a flat in cardiff (why she only lives in newbridge), office in newbridge, house in treowen and she doesn't answer emails when things get tricky.
-edwina hart opens a mental health facility in swansea because she lives there.

Rwan mae'n eithaf hawdd chwerthin ar ben y llifeiriant o nonsens plentynaidd yma - ond ag anghofio'r ieithwedd anghymedrol am ennyd, mae llawer o'r themau yn rhai sydd i'w clywed gan bobl fel Rachel Banner neu i'w gweld ar wefan True Wales.

A dyna ydi'r ymgyrch Na yn y pen draw - ymdrech i'n argyhoeddi ein bod fel pobl yn hunanol, rhanedig, llwgr, sinigaidd ac isel ein gallu.

Mewn geiriau eraill mae'n ymgyrch sydd wedi ei seilio ar niwrosis a hunan gasineb - a dyna pam ei bod mor atyniadol i'r nytars sy'n cribinio'r We am rywle i gael dweud eu dweud a rhywun i ddarllen eu mwydro gwallgo.

Bradley Manning

Bradley Manning ydi'r milwr sydd ar hyn o bryd mewn carchar yn America o dan amheuaeth o ryddhau gwybodaeth i Wikileaks am ryfeloedd a chysylltiadau diplomyddol mewnol yr UDA. Ymysg y toreth o stwff sydd wedi ei ryddhau ceir y fideo gwirioneddol anymunol yma o filwyr Americanaidd mewn hofrenyddion yn llofruddio pobl ar y llawr yn Irac.



Beth bynnag, yn ol Radical Wales mae gan Bradley Manning gysylltiadau Cymreig, mae ei fam yn Gymraes, mae ganddo deulu yma a bu'n byw yng Nghymru am dair blynedd. Ar hyn o bryd mae wedi ei garcharu yng ngharchar milwrol Quantico yn Virginia. Mae'n cael ei gaethiwo mewn cell ar ei ben ei hun ac nid yw'n cael mynediad i awyr iach, goleuni naturiol ac nid yw'n cael ymarfer. Mae'r cyfeillion sydd yn y fideo yn dal a'u traed yn rhydd wrth gwrs.

Gellir cyfrannu i gronfa amddiffyn Bradley Manning yma.

Is etholiad Oldham East & Saddleworth

Yn ol politicalbetting.com Llafur fydd yn ennill is etholiad Oldham East & Saddleworth yn weddol hawdd. Mi gofiwch i'r cyn aelod, Phil Woolas (y boi nad oedd am i Shirley Evans ac Evelyn Calcabrini gael dod i Gymru o'r Wladfa) golli ei sedd oherwydd iddo ddweud celwydd am ei wrthwynebydd Lib Dem, Elwyn Watkins. Mewn amgylchiadau cyffredin byddai'r Lib Dems yn disgwyl ennill yn eithaf hawdd - yn rhannol oherwydd cydymdeimlad tuag at Watkins, ond yn bennaf oherwydd bod y blaid yn effeithiol iawn am ymladd is etholiadau - yn arbennig lle mae yna lawer o bleidleisiau tactegol ar gael - sydd yn wir am Oldham East & Saddleworth.

Os bydd Watkins yn colli, bydd yn slap gyntaf o nifer posibl i'r glymblaid yn Llundain tros y pum mis nesaf. Byddai perfformiadau sal yn etholiadau'r Alban a Chymru yn ddigon drwg, byddai colli cannoedd o seddi cyngor ar hyd a lled y DU yn waeth, a byddai colli'r refferendwm AV yn gadael llawer o Lib Dems yn gofyn beth yn union maen nhw yn ei gael fel gwobr am adael i'w cefnogaeth ddatgymalu er mwyn i Cameron gael rhedeg y DU.

Os ydi'r glymblaid o dan straen ar hyn o bryd, mi fydd hi'n gwegian erbyn dechrau'r haf. Yr unig beth a allai ei hachub ydi'r posibilrwydd y bydd aelodau seneddol Lib Dem yn ofn am eu bywydau wynebu eu hetholwyr mewn etholiad cyffredinol, ac eisiau cicio'r diwrnod du y bydd rhaid iddynt wneud hynny cyn belled a phosibl i'r dyfodol.

Pa gyfundrefnau addysg sydd orau am 'greu' siaradwyr Cymraeg?

Mae'n un o nodweddion rhyfedd (am wn i) rhannau o'r Gogledd ein bod yn tueddu i gysylltu hunaniaeth Gymreig a'r iaith Gymraeg yn agos iawn. Yn wir, pan oeddwn i'n blentyn mewn pentref yn Arfon roeddem (fel plant o leiaf) yn cysylltu hunaniaeth a iaith yn llwyr - Cymro oedd rhywun oedd yn siarad Cymraeg, Sais oedd rhywun na fedrai ond siarad Saesneg. Roedd hyn ar un olwg yn ddigon naturiol ar y pryd - go brin ein bod yn adnabod unrhyw bobl nad oeddynt yn siarad Cymraeg nad oeddynt yn Gymry. Doedd o ddim wedi gwawrio ar lawer ohonom bod llawer o bobl, hyd yn oed ym Mangor (ychydig filltiroedd i ffwrdd), nad oeddynt yn defnyddio'r Gymraeg oedd yn ystyried eu hunain yn Gymry.

Ta waeth, mae peth o'r cymhlethdod yma sy'n perthyn i ni fel Gogleddwyr yn codi ei ben yn y drafodaeth ynglyn a'r blogiad isod. Ymhellach mae Alwyn (a Dylan) yn cyflwyno dadl y dylai Gwynedd symud o'r drefn bresenol o edrych ar y rhan fwyaf o ysgolion cynradd fel rhai 'naturiol Gymraeg', a dechrau creu ysgolion penodedig Gymraeg fel y gwneir mewn siroedd eraill. Mae trefn Mon a (a 'dwi'n meddwl un Ceredigion hefyd - 'dwi ddim mor gyfarwydd a'r fan honno) yn debyg i un Gwynedd.

Y peth cyntaf i'w ddweud ydi hyn - 'dwi'n rhyw gydymdeimlo ar un olwg efo Alwyn - heb wybod yn iawn 'dwi'n rhyw amau ei fod o wedi bod mewn sefyllfa lle'r oedd ei blant yn cael eu hunain mewn lleiafrif bach o Gymry Cymraeg mewn rhyw ysgol neu'i gilydd yn Nyffryn Conwy. Mi fyddwn i'n anghyfforddus efo sefyllfa felly. Ond 'dwi ddim yn cytuno y dylid mynd i'r cyfeiriad hwn - mi egluraf pam erbyn diwedd y blogiad.

Cyn gwneud hynny 'dwi am fynd ati i edrych ar ffigyrau'r Cynulliad ynglyn a rhuglder ieithyddol plant. Mi gychwynwn ni efo'r ffigyrau tros Gymru.

Sector Cynradd

		Adref	Rhugl	Peth Cymraeg	Dim Cymraeg
Cymru - 2009/10		7.6	5.4	24.0	62.9
Cymru – 2008/09		7.5	5.2	23.3	64.0
Cymru – 2007/08		7.7	4.9	23.5	63.9
Cymru – 2006/07		7.6	5.0	23.9	63.5
Cymru – 2005/06		8.6	4.2	23.1	64.1

Dau bwynt bach ynglyn a'r rhain - rhugl ond ddim yn siarad Cymraeg adref ydi'r ail golofn wrth gwrs - ac mae'n syndod nad oes yna fwy o wahaniaeth rhwng y ffigyrau cynradd ac uwchradd ag ystyried yr holl addysg cyfrwng Cymraeg sydd ar gael bellach. Mi fyddai dyn yn disgwyl gweld gwahaniaeth mawr rhwng ffigyrau plant yn dair a phedair oed a'r ffigyrau unarddeg oed (a dyna beth ydi'r uchod yn bennaf).

Yn ail mae'n bwysig cydnabod bod yna gynnydd graddol yn y nifer o blant sy'n siarad yr iaith yn rhugl, a bod yna leihad graddol yn y ganran na all siarad y Gymraeg o gwbl.

Sector Uwchradd

		Adref	Rhugl	Peth Cymraeg	Dim Cymraeg
Cymru - 2009 2010		8.8	6.9	37.4	46.8
Cymru – 2008/09		8.7	6.6	36.5	48.2
Cymru – 2007/08		8.7	6.4	34.8	50.1
Cymru – 2006/07		8.6	6.8	30.2	54.4
Cymru – 2005/06		8.8	5.9	27.5	57.8

Y ffigyrau nesaf ydi'r rhai sy'n cymharu gallu ieithyddol plant mewn gwahanol awdurdodau lleol. Mae'r amrediad yn drawiadol - ac mae'n adlewyrchu cymhlethdod Cymru o ran iaith.

Yn ol Awdurdod Lleol - Cynradd

Awdurdod Lleol		Adref	Rhugl	Peth Cymraeg	Dim Cymraeg
Ynys Môn		36.7	6.4	39.4	17.5
Gwynedd		57.9	7.5	23.4	11.2
Conwy		11.9	1.3	24.3	62.5
Sir Ddinbych		9.9	5.3	33.0	51.8
Sir y Fflint		1.2	2.3	26.2	70.3
Wrecsam		1.7	3.6	25.1	69.5
Powys		6.0	3.8	59.0	31.3
Ceredigion		27.9	6.2	41.1	24.9
Sir Benfro		5.4	5.5	16.4	72.7
Sir Gaerfyrddin		21.3	12.9	24.5	41.4
Abertawe		2.5	3.8	9.2	84.5
Castell-nedd Port Talbot		4.6	7.5	10.0	77.9
Pen-y-bont ar Ogwr		1.2	4.3	9.7	84.8
Bro Morgannwg		3.2	5.4	5.8	85.5
Rhondda Cynon Taf		4.9	7.3	14.7	73.0
Merthyr Tudful		0.8	7.9	7.1	84.1
Caerffili		1.3	9.6	36.2	52.9
Blaenau Gwent		0.3	1.5	36.1	62.1
Tor-faen		0.1	3.5	44.9	51.6
Sir Fynwy		1.3	2.1	71.3	25.3
Casnewydd		0.2	1.9	41.1	56.8
Caerdydd		3.5	4.6	6.6	85.3
Cymru		7.6	5.4	24.0	62.9

Yn ol Awdurdod Lleol - Uwchradd

Awdurdod Lleol		Adref	Rhugl	Peth Cymraeg	Dim Cymraeg
Ynys Môn		41.4	12.9	42.6	3.1
Gwynedd		58.6	10.7	25.5	5.1
Conwy		10.4	2.7	60.9	26.0
Sir Ddinbych		12.7	5.6	49.2	32.5
Sir y Fflint		2.5	3.3	40.0	54.2
Wrecsam		4.2	5.2	23.8	66.8
Powys		6.8	4.9	62.0	26.3
Ceredigion		37.2	18.6	33.9	10.2
Sir Benfro		8.1	7.0	33.1	51.8
Sir Gaerfyrddin		25.3	10.6	26.4	37.7
Abertawe		3.3	6.0	30.6	60.1
Castell-nedd Port Talbot		6.2	5.5	30.4	57.9
Pen-y-bont ar Ogwr		1.1	2.8	23.7	72.3
Bro Morgannwg		2.0	6.6	40.8	50.6
Rhondda Cynon Taf		4.1	15.7	8.5	71.8
Merthyr Tudful		0.2	0.2	40.6	59.1
Caerffili		0.4	9.7	63.8	26.1
Blaenau Gwent		0.1	0.2	75.2	24.5
Tor-faen		1.7	9.6	67.5	21.2
Sir Fynwy		0.1	0.2	92.0	7.7
Casnewydd		0.1	0.1	50.1	49.7
Caerdydd		4.1	5.8	11.3	78.8
Cymru		8.8	6.9	37.4	46.8

Rwan mae yna ambell i beth yn y tablau nad ydynt yn taro deuddeg. Er enghraifft 'dwi'n gwrthod credu bod pump gwaith cymaint o blant cwbl ddi Gymraeg yng Nghaerfyrddin na sydd ym Mynwy. Yr unig eglurhad y gallaf feddwl amdano am y nonsens yma ydi bod pobl mewn ardaloedd lle na chlywir y Gymraeg byth, byth, mae rhieni yn meddwl bod eu plant yn gwneud yn eithaf da os ydynt yn gallu dweud rwy'n hoffi coffi, neu bore da.

Mae yna nifer o bethau eraill i edrych arnynt, ac efallai y byddaf yn gwneud hynny maes o law. Ond i bwrpas y ddadl yma yr hyn sy'n ddiddorol ydi'r ail golofn - yr un sy'n rhoi'r ganran sy'n siarad y Gymraeg yn rhugl, ond sydd ddim yn ei siarad adref. Dyma'r golofn mwyaf arwyddocaol o ran effeithiolrwydd dysgu Cymraeg i blant o gefndiroedd di Gymraeg. Mae'r ffigyrau uwchradd yn bwysicach na'r rhai cynradd yn hyn o beth.

Rwan mae'n amlwg o edrych ar y tabl bod ffigyrau Gwynedd, Mon a Cheredigion yn uchel - ond maent mewn gwirionedd yn uwch nag ydynt yn ymddangos ar yr olwg gyntaf. Oherwydd bod canrannau cymharol uchel o blant sy'n siarad y Gymraeg adref yn y siroedd hyn, mae yna lai o blant o gefndiroedd di Gymraeg i'w troi yn siaradwyr Cymraeg rhugl. Os ydym yn creu tabl newydd i ddangos pa ganran o'r plant sydd ddim yn siarad y Gymraeg adref sydd yn ei siarad yn rhugl, mae'r ffigyrau yn drawiadol:

Sector Uwchradd

Awdurdod Lleol		Cefndir di Gymraeg ond rhugl.
Ynys Môn		22
Gwynedd		26
Conwy		3
Sir Ddinbych		7
Sir y Fflint		3
Wrecsam		5
Powys		5
Ceredigion		30
Sir Benfro		8
Sir Gaerfyrddin		14
Abertawe		6
Castell-nedd Port Talbot		6
Pen-y-bont ar Ogwr		3
Bro Morgannwg		7
Rhondda Cynon Taf		16
Merthyr Tudful		0
Caerffili		10
Blaenau Gwent		0
Tor-faen		10
Sir Fynwy		0
Casnewydd		0
Caerdydd		6
Cymru		8

Hynny ydi yr ardaloedd sydd yn trin y rhan fwyaf o ysgolion fel rhai 'naturiol Gymraeg' ydi'r rhai mwyaf effeithiol am gynhyrchu siaradwyr Cymraeg rhugl o blith y sawl nad ydynt yn siarad y Gymraeg adref. 'Dydi'r trefniadau yng Ngwynedd, Mon a Cheredigion ddim yn hollol unffurf wrth gwrs - mae yna ysgolion cynradd Cymraeg penodedig ym Mangor, Caergybi ac Aberystwyth. Heb fod a'r ffigyrau, mi fyddwn yn betio mai dyma'r rhannau o'r siroedd hynny sydd leiaf effeithiol am gynhyrchu siaradwyr Cymraeg rhugl.

Hynny ydi mae'n ymddangos i mi bod system sy'n trin mwyafrif llethol ein hysgolion cynradd fel rhai 'naturiol Gymraeg' yn fwy effeithiol am 'greu' Cymry Cymraeg nag ydi'r systemau eraill.

'Dwi'n gwybod bod yna newidyn arall pwysig - bod yna lawer o gymunedau naturiol Gymraeg yn y siroedd o dan sylw, a bod plant yn clywed y Gymraeg yn cael ei siarad o'u cwmpas y tu allan i'r ysgol.

Ond - a chydnabod hynny - mi fyddwn hefyd yn nodi y byddai'n gam mawr i symud o gyfundrefn sy'n ymddangos i fod yn un llwyddiannus i un sy'n ymddangos i fod yn llai llwyddiannus.

Data Cynulliad ydi'r cwbl o'r uchod, oni bai am y tabl olaf. Ffigyrau oll yn ganrannau.

ON 3.30 - 'Dwi newydd sylwi ar y blogiad hwn gan Alwyn, sy'n ymdrin a'r pwnc dan sylw.

Hunaniaeth Gymreig

Alwyn achosodd tipyn o syndod i mi y bore 'ma trwy honni mai 60% yn unig o bobl Gwynedd sydd yn Gymry bellach. 'Dwi ddim yn siwr beth yn union oedd sail ei honiad, ond yn ol Ioan cyfeirio roedd at gyfeiriad o ystadegau o'r Labour Market Survey ar y blog Wales Home ddoe.

'Rwan, ystadegau ar hunaniaeth ydi'r rhain - ac maent wedi eu casglu o arolwg. Mae dibynadwyedd arolwg wedi ei seilio ar effeithiolrwydd y fethodoleg a ddefnyddir - hynny yw bod y sawl a holir yn cynrychioli'r grwp sy'n wrthrych ymchwil yn ei gyfanrwydd yn eithaf agos. Mae cael y grwp a holir i gynrychioli'r grwp cyfan yn anodd.

'Rwan mae gennym ffigyrau dibynadwy am hunaniaeth un grwp ym mhoblogaeth Cymru, sef plant ysgol. Mae'r ffigyrau hyn yn ddibynadwy oherwydd bod pob plentyn yn cael ei gyfri (mae pob dim yn cael ei gyfri ym myd addysg 'da chi'n gweld), a rhiant y plentyn sydd yn diffinio'r hunaniaeth. Lle mae pawb yn cael ei gyfri, 'does yna ddim angen llunio methodoleg arolwg - mae'r ffigyrau yn gywir. Wele'r ffigyrau diweddaraf (2009 / 2010):

	Cymreig	Seisnig	Prydeinig	Gw / Alb	Arall
Ynys Mon	66.6	8.2	23.7	0.4	1.1
Gwynedd	74.4	7.9	15.5	0.2	2.0
Conwy	49.6	7.4	40.8	0.5	1.7
Dinbych	49.5	14.3	33.7	0.3	2.2
Fflint	37.6	23.7	36.2	0.6	1.9
Wrecsam	55.1	9.4	31.3	0.5	3.7
Powys	42.6	18.7	36.0	0.5	2.2
Ceredigion	63.3	12.1	20.3	0.5	3.7
Penfro	53.2	8.6	35.6	0.4	2.2
Caerfyrddin	64.7	6.7	26.1	0.4	2.2
Abertawe	62.7	4.5	27.5	0.3	5.0
C/N Port Talbot	73.6	4.0	20.9	0.3	1.2
Pen y Bont	70.6	4.0	23.3	0.2	1.9
Bro Morgannwg	51.1	3.7	42.1	0.5	2.6
Rhondda Cynon Taf	74.8	2.3	21.6	0.1	1.1
Merthyr Tydfil	79.4	1.8	15.3	0.2	3.4
Caerffili	69.1	2.3	27.7	0.2	0.7
Blaenau Gwent	76.5	2.8	19.4	0.1	1.2
Torfaen	58.8	3.5	36.0	0.2	1.4
Mynwy	35.1	10.6	52.2	0.4	1.7
Casnewydd	50.2	4.1	39.1	0.3	6.2
Caerdydd	53.8	2.8	34.5	0.4	8.5
Cymru	59.5	6.8	30.3	0.3	3.0

Mae hunaniaeth Gymreig ar ei gryfaf yn y Gogledd Orllewin (Gwynedd) a rhai o gymoedd y De Ddwyrain (Blaenau Gwent, Rhondda, Merthyr yn ogystal a Chastell Nedd Port Talbot a Phen y Bont).

'Rwan 'dwi'n sylweddoli nad ydi'r ddau grwp (pobl yn y gweithlu a phlant) yn union yr un peth, ond mae pobl yn y gweithlu yn rhieni i blant, a byddai dyn yn disgwyl cyfatebiaeth gweddol glos rhwng y naill grwp a'r llall.

Mae yna dystiolaeth bod dirywiad mewn hunaniaeth Gymreig, ond 'dydi'r patrwm yma ddim yn syml - mae llai yn diffinio eu plant fel Cymry nag oedd yn 2004 / 2005 ond mae mwy nag oedd yn 2007 / 2008. Mae ychydig o gynnydd yn y ganran sy'n cael eu disgrifio fel Saeson, ac mae'r ganran Brydeinig (fel yr un Gymreig) yn gyfnewidiol. Yr unig grwp sydd ar gynnydd cyson ydi'r sawl nad ydynt gydag hunaniaeth sy'n deillio o Ynysoedd Prydain.

	Cymreig	Seisnig	Albanaidd / Gwyddelig	Prydeinig	Arall
2009/2010	59.5	6.8	0.3	30.3	3.0
2008/09	57.8	6.5	0.3	32.4	3.0
2007/08	59.0	6.5	0.3	31.5	2.7
2006/07	60.8	6.6	0.3	29.9	2.3
2005/06	62.2	6.5	0.3	29.0	1.9
2004/05	63.4	6.5	0.3	28.1	1.6

Data Cynulliad ydi'r cwbl o'r uchod. Ffigyrau oll yn ganrannau.

Arfon 1 - Deinosoriaid 0

'Dwi'n gwybod fy mod yn hwyr ar hon, ond llongyfarchiadau i'r ymgyrch i gael ysgol cyfrwng Cymraeg yng Ngwersyllt ger Wrecsam. Ceir sylwadau ar y mater ar flog Plaid Wrecsam.

Mae'r blog yma wedi trafod helynt ysgol Gymraeg Gwersyllt ar sawl achlysur -yma ac yma er enghraifft. Felly mae'n fater o gryn lawenydd nodi i David Griffiths a Ted George (cynghorwyr Llafur Dwyrain a De Gwersyllt) a'u tebyg fethu yn eu hymdrech i berswadio Cyngor Wrecsam i beidio ag ymateb i'r galw sylweddol yn ardal Gwersyllt am addysg cyfrwng Cymraeg.

Mae hefyd yn bleser cael llongyfarch yr ymgyrchwyr tros ysgol Gymraeg am symud achos yr iaith yn ei flaen yn yr ardal, ac yn arbennig felly cynghorydd Gorllewin Gwersyllt, Arfon Jones.

Dechrau da i'r ymgyrch Ia

Mae'n amlwg, a barnu o'r Lansiad, bod cryn dipyn o feddwl wedi mynd i'r ymgyrch Ia.

Mae'r syniad o osgoi defnyddio gwleidyddion i gyflwyno'r dadleuon tros bwerau deddfu i'r Cynulliad, a phwysleisio bod pwerau pellach am wneud pethau yn fwy heriol i wleidyddion yn tanseilio dadl greiddiol yr ymgyrch Na mai cynllwyn gan elit gwleidyddol ydi'r cynnig.

Mae'r ddadl ganolog y dylid deddfu ar bethau sy'n ymwneud a Chymru yn unig yng Nghymru yn synhwyrol, yn syml, yn gymhedrol ac yn debygol o fod yn boblogaidd.

Mae'r arwyddion cynnar yn gadarnhaol.

Pleidleisio tactegol yn etholiadau'r Cynulliad

Mae rhyw led gonsensws ymysg sylwebyddion gwleidyddol yng Nghymru nad oes yna fawr o bwynt mewn mynd ar ol pleidleisiau rhanbarthol. Y ddamcaniaeth ydi y daw'r pleidleisiau rhanbarthol yn sgil rhai etholaethol, ac nad oes modd rheoli'r hyn sydd yn digwydd yn y rhanbarthau oherwydd cymhlethdod y gyfundrefn cyfri a dosbarthu seddi. 'Dydw i ddim cweit yn cytuno. Er bod llawer o'r rhesymu yma yn gywir, mae yna eithriad pwysig.

Ar hyn o bryd mae Plaid Cymru mewn clymblaid efo Llafur yn y Bae. Mae'r ddwy blaid yn gytun ar y prif fater gwleidyddol ar hyn o bryd - y toriadau mewn gwariant cyhoeddus. Does gan Llafur ddim gobaith o gwbl o ennill seddau rhanbarthol yn yr un o't tair rhanbarth De Cymru. Prin iawn ydi eu gobaith yn y Gogledd hefyd. Y rheswm am hyn ydi'r ffaith bod ganddynt cymaint o seddi uniongyrchol diogel. I bob pwrpas mae pleidlais i Lafur ar y rhestrau rhanbarthol yn wastraff pleidlais ym mhob rhanbarth ag eithrio'r Canolbarth a'r Gorllewin. 'Dydi pleidlais i'r Blaid ddim yn wastraff - yn wir mae nifer o seddi rhanbarthol y Blaid yn ymylol iawn, ac mae pob pleidlais yn bwysig iddi.

'Dydi'r rhan fwyaf o bobl ddim yn deall y gyfundrefn bleidleisio - ond dylai fod yn rhan o strategaeth etholiadol y Blaid i'w gwneud yn gwbl glir i gefnogwyr Llafur ym mhedair o'r pump rhanbarth bod pleidlais ranbarthol i Lafur yn ei gwneud yn fwy tebygol y caiff Tori, Lib Dem, neu aelod o UKIP neu'r BNP seddi - a bod pleidlais ranbarthol i'r Blaid yn ei gwneud yn llai tebygol y caiff aelodau o'r cyfryw bleidiau eu hethol.

Llwyddiannau Glyn Davies

Ag yntau bellach wedi ei ethol yn Aelod Seneddol Maldwyn, efallai y bydd rhaid i ni ddod i arfer at negeseuon arlywyddol ar ddiwedd pob blwyddyn ar flog Glyn Davies. Yn unol a'r traddodiad o negeseuon arlywyddol, clodfori ei lwyddiannau ei hun ydi un o nodweddion amlycaf neges Glyn.

Un o brif uchafbwyntiau'r flwyddyn iddo wrth gwrs oedd 'achub' S4C:

Also, ensuring that S4C moved forward with a sustainable budget was another 'highlight'

Felly mae gorfodi S4C i gymryd toriad o 25% a symud i gyfundrefn ariannu a allai erydu'r adnoddau sy'n weddill iddi i'r nesaf peth i ddim mewn ychydig flynyddoedd yn 'uchafbwynt''? 'Dydi Orwelaidd ddim yn ansoddair digon cryf rhywsut.

Roedd un peth wedi siomi Glyn yn ystod y flwyddyn fodd bynnag, ac roedd hynny yn ymwneud ag S4C hefyd:

_ _ _even if I have been disappointed by aspects of how the Channel's board has performed.

Hmm, felly mae Glyn yn arenwi gwrthwynebiad Awdurdod S4C i'r newidiadau cynhyrfus mae Jeremy Hunt wedi eu cynllunio ar gyfer y sianel fel un o'r o'r ychydig siomedigaethau iddo eu profi yn ystod y flwyddyn.

Ond 'tydi bywyd yn galed dywedwch?

Yr ymgyrch i atal Arwel Elis Owen rhag cael ei benodi'n brif weithredwr S4C

Efallai i'r stori yma yn y Western Mail lithro oddi tan radar y rhan fwyaf ohonom ynghanol rhialtwch y 'Dolig a 'ballu. 'Dwi'n ei dyfynnu yn llawn.

A BEHIND-THE-SCENES campaign is under way to stop S4C’s interim chief executive

Arwel Ellis Owen getting the role on a permanent basis, the Western Mail can reveal today.

Mr Owen was appointed to the role on a part-time basis in August, immediately after his full-time predecessor Iona Jones was ousted. She is now taking the broadcaster to an employment tribunal, alleging unfair dismissal.

In October S4C learned that the Department for Culture, Media and Sport (DCMS) would be cutting its budget by nearly 25% over the next four years, and that after that the channel will get the bulk of its funding from the BBC licence fee.

Initially Mr Owen was employed on a three-month contract, but it was extended after delays in advertising for a permanent chief executive. Earlier this month, following the resignation of S4C Authority chairman John Walter Jones, a decision was taken to postpone the appointment of a new chief executive until a new chairman was in place.

Mr Owen has refused to say whether he has applied for the full-time chief executive post, but it is widely assumed that he has done so. Now an email campaign has got under way with the aim of ensuring that he is not appointed.

Emails sent to a number of recipients, including the Western Mail, include a chapter from a book published in 1994 that touches on Mr Owen’s departure from the BBC in 1988.

At the time he was head of programmes at BBC Northern Ireland, which showed an investigative programme about the shooting dead of three unarmed IRA members by British troops in Gibraltar.

The book, Don’t Mention the War: Northern Ireland, Propaganda and the Media by David Miller, told how there had been political pressure from the Thatcher Government not to screen the programme. The BBC decided to show the programme despite the pressure.

Nevertheless, the book states: “On the day following transmission, Owen gave a radio interview in which he criticised the BBC’s caution in the face of governmental attack. In particular he is said to have alleged that the transmission of the programme hinged on the tone of Mrs Thatcher’s comments at [Prime Minister’s] Question Time.

“Senior management at the BBC deny that Mrs Thatcher’s performance had any bearing on the decision to broadcast the programme. One senior executive involved in the decision making commented to the author that ‘that is just ridiculous. It does not work like that’.

“The interview [given by Mr Owen] came to the attention of senior management when it was proposed that it should be transmitted on Radio Four’s PM programme. It was then pulled on the instructions of the Director General [Michael Checkland].”

Later, says the book, Mr Owen was “eased out” of the BBC.

A broadcasting industry source told the Western Mail: “His departure from the BBC was not a moment of glory.

“The question must be asked whether he is the most appropriate person to be S4C’s chief executive at a time when the channel’s relationship with the BBC will be crucial to survival.”

Questions have also been raised about Mr Owen’s ability to commit time to S4C, given that he is also chairman of the Care Council for Wales.

An S4C spokesman said: “Mr Owen does not wish to comment on his departure from the BBC.

“His commitment to the Care Council is two days a week, while his commitment to S4C is three days a week. There is time in a working week for him to fulfil both roles, and it is common for those holding public service appointments of this kind to do other things.”

S4C vice chairman Rheon Tomos said: “Arwel’s commitment to everything he does is without question. His contract with S4C is for three days a week, but he commits far more than the stipulated time to the role.”

'Rwan mae'r holl fater yn ddiddorol ar sawl cyfri. Honiad sydd yma bod ymgyrch ar droed i argyhoeddi'r wasg bod amgylchiadau ymadawiad Arwel o'i swydd pennaeth rhaglenni BBC Northern Ireland, yn ogystal a'r ffaith ei fod yn treulio rhan o'i wythnos waith yn cadeirio Cyngor Gofal Cymru yn ei wneud yn anaddas i fod yn brif weithredwr S4C.

Yn eironig ddigon mae'r blog yma wedi crafu asgwrn yn y gorffennol efo Arwel oherwydd iddo gynhyrchu adolygiad o'r ffilm Hunger i Barn trwy brism naratif BBC Northern Ireland yn nechrau wythdegau'r ganrif ddiwethaf. Haeriad y blogiad hwnnw oedd bod ymdriniaeth Arwel o bwnc sydd bellach yn rhan o hanes, yn rhy wasaidd i lif propoganda'r Bib ar y pryd.

Mae'r awgrymiadau mae'r Western Mail yn adrodd arnynt yn wahanol - bod llyfr wedi awgrymu i Arwel gael ei symud o'r Bib yng Ngogledd Iwerddon am siarad ar ei gyfer mewn cyd destun gwleidyddol yn ystod anghydfod rhwng y Bib a llywodraeth Geidwadol y dydd. Ymhellach roedd y materion dan sylw yn rhai hynod sensitif yn wleidyddol (arweiniodd y digwyddiadau dan sylw at gryn anhrefn a thywallt gwaed ar strydoedd Gorllewin Belfast am wythnosau) mewn cyfnod hynod sensitif yn wleidyddol.

Mae'r cynhwysion elfennol hynny yn bodoli yng Nghymru heddiw - llywodraeth Geidwadol, pwnc cynhenus yn ymwneud a'r cyfryngau a chyfnod o sensitifrwydd gwleidyddol. Mae'r awgrym yn glir - peidiwch a dewis hwn rhag iddo droi'r drol unwaith eto ar amser anodd.

Mae awgrym pellach wrth gwrs - y gallai drwg deimlad sydd wedi goroesi ers yr amser hynny rhwng Arwel a'r Bib fod yn broblem o dan yr amgylchiadau presenol.

Rwan o edrych ar hanfodion y briffio mae'n amlwg petaent yn wir yn y byddant yn niweidiol i ymgeisyddiaeth Arwel, ond faint sydd y tu ol iddynt mewn gwirionedd? - awgrym na chafodd ei gefnogi a thystiolaeth mewn llyfr a gyhoeddwyd yn 1994, a llyfr oedd ag agenda clir gwleidyddol ar hynny (agenda 'dwi'n cytuno a hi yn gyffredinol gyda llaw - ond stori arall ydi honno). Dim mwy. Mae'r ensyniadau (sydd yn niweidiol) wedi eu codi ar y nesaf peth i ddim tystiolaeth glir. Does yna ddim llawer mwy na hel clecs yma mewn gwirionedd.

Felly mae'r cwestiwn yn codi eto - pwy sydd yn briffio, a pham? Rydym eisoes wedi edrych ar bennod arall o friffio yn ystod helynt S4C - briffio yn erbyn yr Awdurdod y tro hwnnw. Bryd hynny daethom i'r casgliad mai'r sawl sydd fwyaf tebygol o ofni newid ydi'r sawl sydd a'r mwyaf i'w golli o'r newid hwnnw. Byddai newid mewn polisi comisiynu a phwrcasu rhaglenni yn cael effaith sylweddol ar lif incwm ambell i gwmni cynhyrchu.

Yma y byddwn i'n chwilio gyntaf am ffynhonnell y briffio yn erbyn Arwel hefyd.

Diolch _ _ _

_ _ _ i bawb wnaeth alw draw yn 2010. Mae'n rhaid eich bod wedi dod o hyd i rhywbeth i'ch diddanu.

Y ffigyrau misol oedd:



A'r ffigyrau chwarterol am y ddwy flynedd ddiwethaf oedd:

Unwaith eto, diolch yn fawr - mi'ch gwelaf eto yn y flwyddyn newydd - gobeithio.

O - a bu bron i mi ag anghofio - blwyddyn newydd dda.

Rhagolygon 2011

Diwrnod olaf y flwyddyn yn barod! Mae'r blynyddoedd 'ma yn hedfan fel gwenoliaid fel mae dyn yn heneiddio.

Ta waeth am yr athronyddu - mi fydd y flwyddyn nesaf yn un diddorol yn wleidyddol - yma, yn yr Alban a thros y Mor Celtaidd. Mi fydd yna ddwy refferendwm - un yn ymwneud a newid y drefn bleidleisio, a'r llall yn ymwneud a rhoi pwerau deddfu i'r Cynulliad. Mae etholiadau'r Cynulliad a Senedd yr Alban yn gyflym agosau, bydd yna etholiadau Cynulliad a chyngor yng Ngogledd Iwerddon, ac mae'n 99.9% sicr y bydd yna etholiad cyffredinol yng Ngweriniaeth Iwerddon hefyd.

Mae'r etholiadau Gwyddelig yn fwy diddorol nag ydi rhai'r Alban a Chymru. Mae yna bosibilrwydd yng Ngogledd Iwerddon y bydd y brif blaid genedlaetholgar (Sinn Fein) yn ennill mwy o seddi na'r blaid unoliaethol fwyaf (DUP), a byddai hynny yn ei dro yn arwain at Weinidog Cyntaf cenedlaetholgar. 'Dydw i fy hun ddim yn gweld hynny yn digwydd y tro hwn, ond mae'n bosibilrwydd. Mi fydd yna ddiddordeb hefyd yn yr etholiadau lleol yn Belfast. Yn ogystal a bod yn gyngor mwyaf y dalaith o ddigon mae Belfast yn dalwrn o ran demograffeg, ac mae'n debygol bod yna fwy o etholwyr o gefndir Pabyddol na sydd yna o gefndir Protestanaidd yno bellach. Gallai hyn yn ei dro newid cyfansoddiad cyngor y ddinas a rhoi mwyafrif i'r cenedlaetholwyr am y tro cyntaf erioed. Byddai hynny'n gryn garreg filltir yn hanes gwleidyddol y dalaith.

Mae'r diddordeb yn etholiadau'r Weriniaeth yn wahanol. Ers sefydlu'r wladwriaeth mae'r hollt wleidyddol wedi cwmpasu hafn mewn cymdeithas Wyddelig a agorwyd gan y Rhyfel Cartref. Mae'r brif blaid, Fianna Fail, yn cynrychioli'r sawl a wrthododd y cytundeb efo'r DU ac a gollodd y Rhyfel Cartref, ac mae'r ail blaid, Fine Gael, wedi esblygu o'r elfennau a enillodd y Rhyfel Cartref ond a gollodd y rhyfel etholiadol wedi hynny. Mae'r model yma wedi bod yn un hynod o wydn, ac mae wedi parhau ymhell, bell wedi i'r ffactorau a'i creodd ddiflannu i'r gorffennol.

Mae'r drychineb ariannol sydd wedi amgylchu'r Weriniaeth yn ddiweddar fodd bynnag yn bygwth y model mewn ffordd nad yw wedi ei fygwth o'r blaen. Mae'r polau yn awgrymu i gefnogaeth Fianna Fail chwalu tros y misoedd diwethaf, gyda'u cefnogaeth yn mynd i pob cyfeiriad. Y cwestiwn diddorol ydi beth sydd yn digwydd nesaf? - a wnaiff a model chwalu am byth gyda gwleidyddiaeth Gwyddelig yn cymryd y ffurf De / Chwith sy'n fwy cyffredin yn Ewrop? Er mwyn i hyn ddigwydd byddai'n rhaid i'r Chwith Gwyddelig, sydd wedi ei hollti i sawl cydadran gwahanol, weithredu mewn ffordd gweddol gydlynus, naill ai fel gwrthblaid neu (yn llai tebygol o lawer) fel llywodraeth. Os na ddigwydd hyn, gallai'r hen fodel ail ymddangos - mewn ffurf diwygiedig.

Mae yna rhywbeth yn ddigon tebyg am yr etholiadau yng Nghymru a'r Alban - y cwestiwn ydi os ydym yn mynd yn ol i'r dyfodol fel petai. Hynny yw os y byddwn yn dychwelyd at lywodraethau Llafur. Llywodraeth Llafur / Plaid ydi'r un yng Nghaerdydd wrth gwrs, a bydd Llafur yn gobeithio mynd yn ol i'r sefyllfa 2003 - 2007 lle'r oeddynt yn rheoli ar eu pennau eu hunain. Mae hynny'n anodd - ond mae'n sicr yn bosibl.

Mi fyddan nhw hefyd yn gobeithio ennill grym yn yr Alban. Mae'n anodd dychmygu y byddant yn mynd yn ol i glymblaid efo'r Lib Dems oherwydd amgylchiadau yn San Steffan, ond mae yna pob tebygrwydd o lywodraeth leiafrifol Llafur (mae'n anodd iawn cael mwyafrif llwyr yn yr Alban). Mi fydd llywodraeth leiafrifol Lafur yn llai sefydlog na'r un SNP, ac mi fyddai yna gryn dipyn o wrth daro am flynyddoedd.

Mi fyddai'n anffodus a dweud y lleiaf petai llywodraethau Caeredin a Chaerdydd yn mynd yn ol i rhywbeth tebyg i drefn cyn 2007 - mae'r llywodraethau o dan ddylanwad y cenedlaetholwyr wedi bod yn fwy effeithiol, mwy creadigol a mwy arloesol na'r rhai blaenorol. Mae'r rhagolygon o osgoi mynd yn ol i'r gorffennol yn well yng Nghymru nag yw yn yr Alban.

Mi fyddaf i yn pleidleisio Ia yn y refferendwm AV, ond 'dwi ddim yn meddwl y caiff y cynnig ei dderbyn. Bydd gwleidyddiaeth ehangach yn amharu ar y canlyniad - bydd cefnogwyr Llafur yn pleidleisio Na er mwyn rhoi cic i'r llywodraeth, a bydd llawer o Doriaid yn pleidleisio Na am nad ydyn nhw'n hoffi unrhyw newid cyfansoddiadol o unrhyw fath. Dyna ydi'r broblem efo refferenda - mae pobl yn pleidleisio yn aml gyda materion ag eithrio'r un dan sylw yn eu meddyliau.

Ac yn eironig ddigon bydd y ffaith etholiadol yma yn gwneud pleidlais Ia yn llawer mwy tebygol ar Fawrth 3. Mae lliw gwleidyddol y llywodraeth yng Nghaerdydd mwy at ddant y rhan fwyaf yng Nghymru ar hyn o bryd nag ydi lliw gwleidyddol y llywodraeth yn San Steffan. Bydd hyn yn effeithio ar y canlyniad, ac oherwydd y ffaith yma rwy'n llawer mwy hyderus bellach mai Ia fydd yr ateb nag oeddwn chwe mis yn ol.

Newyddion da o'r diwedd i'r byd darlledu yng Nghymru

Fel rydym wedi trafod sawl gwaith yn ddiweddar ar y blog yma mae yna cryn dipyn o newyddion drwg yn amgylchu'r diwydiant cynhyrchu yng Nghymru ar hyn o bryd. Ond mae'n braf weithiau gallu cyfeirio at ychydig o newyddion cadarnhaol.

Daw hwnnw o gyfeiriad y grwp cynhyrchu Boomarang Plus. Er nad ydi canlyniadau (ariannol) y grwp wedi bod yn arbennig o wych yn ddiweddar, gydag elw o 2.4% o gymharu a chymedr yn y diwydiant o 8% i 10%, mae'r dyfodol yn edrych yn well - Yn ol eu canlyniadau ariannol mae ganddynt werth £50m o waith ar y gweill.

Rwan, mae'n lled anhebygol mai o gyfeiriad S4C y daw'r rhan fwyaf o'r gwaith hwnnw - fel y gwyddom mae'r sianel yn wynebu toriadau sylweddol iawn tros y blynyddoedd nesaf, ac ar ben hynny dydi'r tendrau yr ydym yn gwybod amdanynt sy'n dod o gyfeiriad S4C ddim yn dod yn agos at gyfanswm o £50m. Mae'n rhesymol casglu felly bod Boomarang Plus wedi llwyddo i ddenu gwaith sylweddol o Loegr, neu'r tu hwnt. Mae llwyddo i ddenu gwaith sylweddol o'r sector Saesneg yn dra anarferol i gwmniau cynhyrchu Cymraeg - felly llongyfarchiadau i Boomarang.

Mi fydd hi'n ddiddorol gweld yn union beth ydi'r gwaith.

Gweinidog Dyledion a Thlodi

Mae'n ddiddorol bod llywodraeth San Steffan wedi rhoi joban newydd i Simon Hughes - rhywbeth i'w wneud efo dwyn perswad ar bobl ifanc o gefndiroedd tlawd i fynd i addysg bellach ac adeiladu dyledion sylweddol y byddant yn gorfod eu ad dalu am lwmp go lew o'u bywydau.

Beth nesaf tybed?

Gorchest Glyn yn y Glaw

Mae'n fater o lawenydd i flogmenai nodi bod y Tori o Faldwyn, Glyn Davies wedi mwynhau ei Wyl San Steffan yn y Trallwng yn cymryd arno i fod yn rhyw fath o arwr yn sefyll yn gadarn yn erbyn y tywydd a rhagfarn.

Mae'n ddiddorol hefyd nodi cymaint mwy o angerdd sydd yn ymysodiadau Glyn ar yr Hunting with Dogs Act nag a lwyddodd i gynhyrchu wrth amddiffyn y Sianel Gymraeg. Efallai y byddai Glyn wedi gwneud mwy o ymdrech i amddiffyn y Sianel petai hela gyda chwn yn cael ei ddarlledu'n fyw arno o bryd i'w gilydd (erbyn meddwl, hwyrach y dylai Awdurdod S4C roi ystyriaeth i'r mater yma yn eu cyfarfod nesaf)

Er, mewn gwirionedd ffug 'angerdd' mae Glyn yn ei ddangos wrth gwrs. Mae plaid Glyn yn rheoli yn San Steffan ar hyn o bryd, a 'does ganddyn nhw ddim y bwriad lleiaf i ddiddymu'r Ddeddf yn ystod bywyd y llywodraeth yma; a hyd y gwn i 'dydi Glyn ddim yn ceisio dyladwadu arnynt i wneud hynny chwaith. Rhyw flogiad bach hunan dosturiol sydd yn gwneud iddo fo'i hun ymddangos yn dipyn o arwr yn sefyll yn y glaw yn erbyn rhagfarn sydd gan Glyn yma - er y byddai ymladd ei achos ar lawr Ty'r Cyffredin yn llawer mwy effeithiol mewn gwirionedd - o safbwynt cael canlyniadau a chadw'n sych. Hel fots heb orfod gwneud llawer ond gwlychu a smalio tantro ydi'r ymarferiad mae gen i ofn.

Ar nodyn cysylltiedig ond gwahanol, mae'n ddiddorol i bol gan ISPOS MORI, a gomiwsiynwyd gan y League Against Cruel Sports, ac a gyhoeddwyd ar Wyl San Steffan ddangos bod 76% o boblogaeth y DU eisiau cadw'r gwaharddiad ar hela llwynogod tra mai 18% yn unig sydd am ei wyrdroi. Mae mwy na hynny yn erbyn hela ceirw ac ysgyfarnogod, ac yn gwbl groes i'r hyn mae Glyn yn ei honni ar ei flog, mae mwyafrif clir iawn o bobl sy'n byw mewn ardaloedd gwledig yn cefnogi'r gwaharddiad hefyd.

Ond, yn y cyfamser, mae'r Countryside Alliance wedi comiwsiynu pol gan ORB lle mae cwestiynau gwahanol yn cael eu gofyn - Do you think that banning hunting and the subsequent requirement to police the ban is a good use of police resources? (62% Na, 33% Ia) a - Do you think that animal rights activists should be allowed to take the law into their own hands for the purpose of protecting wild animals? (Na 85% a Ia 13%).

'Rwan mae cwestiynau'r Countryside Alliance wedi eu llwytho wrth gwrs, ac mae'n ddamniol i'w hachos nad ydyn nhw'n fodlon gofyn y cwestiwn syml os ydi pobl yn cytuno efo'r gwaharddiad neu beidio. Ond mae hefyd yn ymarferiad diddorol o ran nodi pa mor bwysig ydi gofyn y cwestiwn 'cywir' er mwyn cael yr ateb 'cywir' mewn gwleidyddiaeth.

Problemau cytundeb etholiadol rhwng y Lib Dems a'r Toriaid

Mi fydd yna bethau rhyfeddol ac anisgwyl yn digwydd tros y Nadolig - ac mi ddigwyddodd rhywbeth felly acw heddiw - cawsom y Sunday Telegraph am rhyw reswm - ac am y tro cyntaf ers cyn cof.

Yn naturiol ddigon 'doedd yna neb eisiau cael ei weld yn darllen y peth, ac mi eisteddodd ar fwrdd y gegin heb ei agor am rai oriau. Fi oedd y cyntaf i dorri'r tabw mae gen i ofn - roedd y pennawd ar y dudalen flaen yn ormod o demtasiwn - Top Tory Calls For Vote Pact.

Byrdwn y stori ydi bod rhyw weinidog di enw sydd, yn ol y papur, yn agos at Cameron eisiau cytundeb efo'r Lib Dems iddynt beidio a sefyll yn erbyn ei gilydd mewn rhai etholaethau yn yr etholiad cyffredinol nesaf.

Rwan gall dyn weld pam y byddai hyn yn demtasiwn i aelodau seneddol Toriaid - maen nhw ar ol Llafur yn y polau ar hyn o bryd, a phetai yna etholiad fory byddant yn ol lle maent wedi bod am y rhan fwyaf o'r tair blynedd ar ddeg diwethaf - ar feinciau'r gwrthbleidiau. Byddai'n fwy o demtasiwn fyth i'r Lib Dems, pe byddai yna etholiad 'fory, mi fyddai'r rhan fwyaf ohonyn nhw yn y ganolfan waith y diwrnod wedyn.

Ond byddai yna broblemau sylweddol ynghlwm a dilyn y trywydd yma. Yn gyntaf 'dydi pleidiau gwleidyddol ddim yn 'berchen' eu cefnogwyr. Mae rhoi dwy blaid at ei gilydd yn cynhyrchu rhywbeth sy'n llai na chyfanswm y ddau ran fel rheol.

Yn fwy arwyddocaol byddai'n achosi cryn dyndra ar sawl lefel - efallai bod Clegg a Cameron yn meddwl y byd o'i gilydd, ond mae actifyddion ar lawr gwlad hyd yn oed yn llai hoff o'i gilydd na'r gweinidogion eraill. Ymhellach, byddai darparu rhyw fath o yswiriant i'r Lib Dems yn San Steffan, tra'n gadael eu cynghorwyr a'u Haelodau Cynulliad a Senedd yr Alban i gael eu llabuddio gan yr etholwyr oherwydd polisiau'r aelodau San Steffan hynny yn achosi drwg deimlad mewnol sylweddol.

Mi fydd gweld sut y bydd y stori yma'n datblygu yn ddiddorol.

'Dolig Llawen

Toriaid yn 'nutters' - Peter Black

Un rhyfedd ydi Peter Black. Fe glywsom wythnos diwethaf ei fod yn ystyried Leighton Andrews yn cretin, ond ymddengys ei fod hefyd yn ystyried partneriaid ei blaid yn San Steffan yn nutters. Wnaeth o ddim trafferthu i egluro pam bod ei blaid wedi mynd i bartneriaeth efo, a rhedeg y DU yng nghwmni y cyfryw lwyth o nutters - ond dyna fo.

Mae'n drist gweld Peter mor flin, cegog a ffraegar a hithau'n dymor o ewyllys da fel hyn. Tybed os oes yna rhywbeth neu'i gilydd yn ei boeni?

Arweinydd plaid Peter yng Nghymru efo dau nutter.

Diweddariad 20:30 - Mae Peter bellach wedi cymedroli ei sylwadau, ac mae'n ymddangos mai dim ond Toriaid adain Dde ydi'r nutters bellach - Thank goodness the Liberal Democrats are there to keep the nutters on the right wing of the Tory party in check. Toriaid yn gyffredinol oedd yn ei chael hi y bore 'ma.

Peth gwych ydi'r 'Dolig - gall feirioli'r mwyaf cegog hyd yn oed.