Methiant i ddeinasoriaid Wrecsam

Mae'n dda gan flogmenai nodi i ymdrech y Blaid Lafur yn Wrecsam i wrthod derbyn grant sylweddol gan y Cynulliad i godi ysgol Gymraeg yng Ngwersyllt fethu mewn cyfarfod o Fwrdd Cyngor Wrecsam y prynhawn yma. Amgaeaf ddatganiad i'r wasg ar y pwnc.gan y Blaid yn Wrecsam isod.

Plaid Cymru - The Party = of Wales. NO EMBARGO - Tuesday 21 = September 2010

Labour fails to block new Welsh-medium school in Wrexham

Labour attempts to derail plans for a new Welsh-medium school in Wrexham have failed.

Today's Wrexham Council executive board voted 8-2 in favour of pushing ahead with the proposed new school in Gwersyllt, where it will meet growing demand in that area for Welsh-medium education. The only two votes against the motion were the two Labour representatives.

Councillor Marc Jones, who leads the Plaid Cymru group on Wrexham Council, said the decision would mean more choice for parents in the borough: "It's an important step in meeting the demand for Welsh-medium education in the borough - just 9% of children currently get their education in Welsh-medium schools but a survey showed 44% of parents wanted it for their children.

"More immediately, this will be a huge relief for staff and parents at Ysgol Plas Coch, where currently there are 115 pupils being taught in mobile classrooms."

But he was furious with Labour opposition to the development: "The attempts to = derail this scheme by the Labour representatives - and risk a =£4.1m grant from the Welsh Government is nothing short of disgraceful. They know that nothing will be built without a full community consultation in the Gwersyllt area and meeting planning guidelines but they still tried to delay this move on the flimsiest of evidence. To vote against a new state-of-the-art school for our borough is scandalous."

Cllr Jones added: "Ysgol Plas Coch, which currently takes many children from the Gwersyllt area, is already bursting at the seams. By the time a new school opens, Plas Coch will effectively be double the size it was designed for. That's why it was so annoying to hear councillors bleating about conditions in English-medium schools when kids in Plas Coch have been taught in Porta cabins for the past three years.

"With a growing school-age = population in Wrexham, there is no threat to local English-medium primary schools or Bryn Alyn. That's another red herring used by Labour to try to block the new school. This will be a much-needed additional school - the first new Welsh-medium school for more than a decade.

"I'm very glad both officers and leading councillors have been able to secure this extra investment for Wrexham at a time when money is becoming so tight."

Newyddion drwg Kirsty mae gen i ofn

Felly mae Kirsty Williams bellach o blaid clymbleidio yn y Cynulliad ar ol chwarae rhan allweddol yn y digwyddiadau a sicrhaodd i'r Glymblaid Enfys farw yn y groth yn 2007.

Mae'n fater o loes i mi orfod torri'r newyddion drwg iddi nad ydi hi'n debygol o fod mewn clymblaid o unrhyw fath wedi'r etholiad nesaf. Beth bynnag mae'r pleidiau yn dweud ar hyn o bryd am gadw eu opsiynau'n agored ac ati, mae'r tirewdd gwleidyddol wedi newid yn llwyr ers 2007.

Byddai clymbleidio efo'r Lib Dems yng Nghymru tra yn ymladd yn erbyn y toriadau y byddai'r blaid honno yn eu hanfon o San Steffan yn gymhlethdod na fydd Llafur Cymru yn debygol o'i chwenych. Mi fyddai hefyd yn anodd iawn i Blaid Cymru glymbleidio yn erbyn Llafur efo dwy blaid fyddai'n cael eu cysylltu'n agos a phroses o chwalu gwariant cyhoeddus yng Nghymru.

Neu i edrych ar y peth mewn ffordd ychydig yn wahanol, mae'r ffaith i Lib Dems Clegg neidio i'r gwely efo Toriaid Cameron yn dra thebygol o sicrhau mai gwely gwag fydd gan Lib Dems Kirsty am bedair blynedd arall. Mi fyddai'n wenwyn gwleidyddol i'r Blaid, neu i Lafur gysylltu eu hunain efo nhw, hheb son am rannu gwely.

Trish Law yn gadael yr adeilad

Wel, dyna fo mae'n debyg - mae'r diwedd ar ddod i Lais y Bobl gydag ymadawiad Trish Law yn dilyn etholiad y Cynulliad y flwyddyn nesaf. Mi fyddwch yn cofio mae'n debyg gen i i'r grwp gael ei ffurfio yn dilyn ethol gwr Trish, Peter yn AS yn 2005. Wedi marwolaeth Peter enillodd y grwp ddwy is etholiad, y naill i'r Cynulliad a'r llall i San Steffan yn 2006. Cadwodd Trish ei sedd yn etholiadau'r Cynulliad yn 2007, ond collodd Dai Davies ei sedd San Steffan i Lafur gyda gogwydd anferth yn ei erbyn eleni. Mae'n debyg y byddai'r un peth wedi digwydd i Trish y flwyddyn nesaf.

Mae'n anodd credu rhywsut mai pum mlynedd yn unig sydd wedi mynd rhagddynt ers ffurfio'r blaid, ac mae'n anodd gwybod yn iawn pa wers i'w chymryd o gyflymder ei dirywiad yn y diwedd. Efallai mai'r prif bwynt ydi ei bod yn anodd i grwp neu blaid nad oes iddi waelod syniadaethol oroesi am fwy nag ychydig flynyddoedd. Mae'n hawdd denu pobl at grwp yn y byr dymor oherwydd eu bod yn gwrthwynebu rhywbeth neu'i gilydd (y Blaid Lafur yn yr achos hwn), ond mae'n llawer anos eu cadw efo'i gilydd am gyfnod hir wedyn oni bai bod ganddynt syniadaeth greiddiol yn gyffredin.

Y deinasoriaid yn dal yn fyw ac yn iach yng Ngwersyllt

Tybed pam ydi o bod Llafur yn tueddu i ddenu'r nytars mwyaf gwrth Gymreig yng Nghymru? Mae hyn ar ei amlycaf ym maes addysg. Cynghorau a reolir gan Lafur yn amlach na pheidio ydi'r gwaethaf am lusgo eu traed wrth ymateb i'r galw anferth yng Nghymru am addysg Gymraeg.

Esiampl diweddar o hyn ydi Ramesh Patel (a'i gyd gynghorwyr Llafur yn Nhreganna - Cerys Furlong a Richard Cook). Ymddengys nad ydi Ramesh yn credu yn y cysyniad o addysg Gymraeg o gwbl, ac mae'n ystyried cynlluniau Cyngor Caerdydd i ymateb i'r galw am addysg Gymraeg yn Nhreganna yn esiampl o buro ethnig - rhywbeth tebyg i'r hyn ddigwyddodd yn Srebrenica neu Rwanda o bosibl.

Rhywsut mae Llafur wedi llwyddo i gynhyrchu cyflenwad di ddiwedd o grancs gwrth Gymreig a gwrth ddemocrataidd ar hyd y blynyddoedd, ac mae'r olyniaeth yn parhau i gael ei throsglwyddo o un genhedlaeth i'r nesaf. Yr esiamplau diweddaraf ydi'r Cynghorwyr David Griffiths a Ted George o Wersyllt yn Wrecsam.

Mae cryn dystiolaeth o alw cynyddol am addysg Gymraeg yn Wrecsam, ond er gwaethaf hynny does yna ddim ysgol Gymraeg wedi agor yn y fwrdeisdref am ddegawd. Cymaint yw'r galw yng ngogledd y dref nes bod yr ysgol Gymraeg leol, Plas Coch yn llawn i'r ymylon. Ymateb Cyngor Wrecsam oedd ceisio diwallu rhywfaint o'r galw ac ymateb i broblem Plas Coch trwy wneud cais i'r Cynulliad am arian cyfalaf i godi ysgol Gymraeg newydd yng Ngwersyllt. Roedd y cais hwnnw yn llwyddiannus, a chafwyd grant sylweddol o £4.1m gan y Cynulliad tuag ato. Dim ond £1.7m ydi cyfraniad Wrecsam i'r fenter.

Mi fyddai rhywun yn cymryd bod hyn yn gryn lwyddiant i'r cyngor - ymateb i gyfarwyddiadau'r Cynulliad i asesu ac ymateb i'r galw am addysg Gymraeg, gwneud hynny yn effeithiol, a derbyn swm sylweddol o arian yn y fargen. Mi fyddai rhywun yn meddwl ymhellach y byddai cynghorwyr wrth eu boddau yn gweld y ffasiwn fuddsoddiad cyhoeddus yn eu rhan nhw o'r fwrdeisdref. Ond na, yn ol David Griffiths, bydd yr iaith wedi marw o fewn y ganrif beth bynnag, felly does dim pwynt cymryd unrhyw sylw o gais y llywodraeth (sy'n cael ei harwain gan ei blaid ei hun) i ymateb i'r galw am addysg Gymraeg.

'Dydi David Griffiths na Ted George ddim yn credu y dylai'r cyngor dderbyn y £4.1m gan y llywodraeth, ond yn hytrach credant y dylid gwrthod hwnnw a gwario'r £1.7m o gyfraniad y cyngor ar wella ysgolion cyfrwng Saesneg Gwersyllt. Mae yna lawer mwy o alw gan rieni am ysgol Gymraeg na sydd am drwsio landeri mewn ysgolion cyfrwng Saesneg, ond 'dydi hynny ddim botwm o ots gan David a Ted - y peth pwysig ydi bod addysg cyfrwng Cymraeg yn 'ddrwg' a dydi'r cyhoedd ddim am gael mynediad i addysg felly beth bynnag mae'r cyhoedd ei eisiau. Atalnod llawn.

Rydym wedi cyfeirio eisoes at Ramesh Patel, y cynghorydd dewr hwnnw sy'n sefyll rhwng Caerdydd a phroses o buro ethnig. Mae'r dyn (gyda phob cyfiawnhad) wedi cael ei lambastio am ei agwedd at addysg Gymraeg yn gyffredinol a'i sylwadau ymfflamychol ar y pwnc hwnnw yn benodol. Ond mae yna un peth o'i blaid - o leiaf roedd yn ceisio cadw ysgol ar agor - yn afresymegol fel mae'n digwydd - ond roedd yn ceisio gwneud hynny. Does yna ddim son am gau ysgol yng Ngwersyllt - ond mae David a Ted eisiau gwrthod buddsoddiad o bron i £6m yn eu hardal beth bynnag - buddsoddiad sy'n mynd i ymateb i alw taer gan eu hetholwyr a gwella'r is strwythur yn eu hardal.

Mi fyddwn yn awgrymu'n gynnil nad ydi cynghorydd sy'n gweithio yn erbyn buddiannau ei ardal ei hun, ac yn erbyn dymuniadau ei etholwyr ei hun, am resymau sy'n ymwneud a'i ragfarnau personol, yn addas i fod yn gynrychiolydd etholedig. Cynghorwyr felly ydi Ted George a David Griffiths mae gen i ofn.

O.N - a barnu o flogio (rhyfeddol o achlysurol) Ted George dydi'r addysg Saesneg mae wedi ei gael ddim wedi caniatau iddo 'sgwennu'r iaith yn arbennig o gywir.

Fideos Gwleidyddol yr Haf 5

'Dwi'n gwybod bod yr haf wedi hen farw, ond 'fedra i ddim gwrthsefyll y demtasiwn i gyflwyno'r fideo bach yma ger eich bron.



Cefndir y fideo ydi i brif weinidog Iwerddon, Brian Cowen ymddangos am gyfweliad ar radio RTE yn fuan bore Mawrth yn amlwg wedi cael noson drom iawn. Mae cynhadledd ei blaid yn cael ei chynnal yn Galway ar hyn o bryd, ac mae cynadleddau Fianna Fail yn enwog am, ahem, ddiota rhyfeddol. Roedd Brian o gwmpas tafarnau'r ddinas hyd at tua 2:30 fore Mawrth. 'Dwi'n rhyw chwarter cydymdeimlo, mae tafarnau Galway ymysg y gorau yn Iwerddon - ac yn ddi amau, tafarnau Iwerddon ydi'r rhai gorau yn y Byd.

I ychwanegu at ei broblemau mae'r golffiwr Phil Walton yn cwyno'n groch bod Brian yn ei ddynwared yn gyhoeddus yn ystod y sesh enfawr. Mae gan Brian ddawn dynwared anarferol, ac mae gan Phil lais anarferol o uchel.

Y diweddaraf am S4C - o ddrwg i waeth

Ydw i'n methu rhywbeth tybed?

Yn ol y cyfryngau heddiw roedd yn anghyfreithlon i S4C ildio i fwlio'r Toriaid yn fuan wedi'r etholiad a rhoi £2m o'u pres iddynt. Yn fwy na hynny, roedd Awdurdod y sianel wedi cymryd cyngor cyfreithiol ynglyn a'r mater, roedd y cyngor hwnnw yn ddi amwys y byddai rhoi'r pres i'r llywodraeth yn anghyfreithlon, ond aethant ati i wneud hynny beth bynnag.

Mi wna i ailadrodd fy hun - roedd Awdurdod S4C yn gwybod bod y taliad i'r llywodraeth yn anghyfreithlon - ond gwnaed y taliad beth bynnag. Gwnaed penderfyniad gan yr Awdurdod oedd yn groes i fuddiannau'r gorfforaeth maent i fod yn gyfrifol amdani, a gwnaed y penderfyniad hwnnw mewn gwybodaeth lawn eu bod gweithredu mewn modd oedd yn eu gosod nhw eu hunain ar yr ochr anghywir i gyfraith gwlad.

Am unwaith yn fy mywyd, 'dydw i ddim yn gwybod beth i'w ddweud.

Goblygiadau newid y drefn cofrestru etholwyr

Yn ol Politicalbetting.com mae cynlluniau ar y gweill i orfodi pawb i gofrestru yn unigol (yn hytrach na gadael i'r penteulu gofrestry pawb) ar gyfer pleidleisio mewn etholiadau - er na fydd disgwyl i'r sawl sydd eisoes ar y gofrestr i wneud hynny tan ar ol etholiad San Steffan 2010. Mae'r stori yn un ddiddorol, ac mae arwyddocad pell gyrhaeddol i'r penderfyniad.

Yr hyn nad yw'n hysbys i lawer ydi bod ymarferiad tebyg wedi digwydd yn y DU yn y gorffennol cymharol agos. Tra roedd y Blaid Lafur yn ei gwneud yn chwerthinllyd o hawdd i gael pleidleisiau post (a thrwy hynny ei gwneud yn hawdd i dwyllo) yn y rhan fwyaf o'r DU, roedd twyll etholiadol yn stwmp ar eu stumogau bach yng Ngogledd Iwerddon, felly aethant ati i drefnu ymarferiad tebyg i'r un mae'r Toriaid yn ei threfnu ar hyn o bryd. Ychydig iawn, iawn o dystiolaeth o dwyll oedd yna yn y dalaith (llai na sydd yng ngweddill y DU gyda llaw), ond dyna'r unig eglurhad y gallai'r llywodraeth feddwl amdano am dwf y pleidiau mwy 'eithafol' - Sinn Fein a'r DUP. Felly gorfodwyd pawb i gofrestru yn unigol o 2002 ymlaen. Bu cwymp sylweddol yn y niferoedd o bobl ar y gofrestr etholiadol - ond y gwahaniaeth rhwng ardaloedd a chydrannau o'r boblogaeth oedd yr elfen fwyaf arwyddocaol. Collwyd mwy o bobl dlawd, a chollwyd mwy o Babyddion. Ond y gwahaniaeth rhwng ardaloedd gwledig a threfol oedd y gwahaniaeth mwyaf trawiadol. Collwyd llawer mwy o etholwyr trefol na rhai gwledig.

Er enghraifft yr etholaeth fwyaf trefol (a dosbarth gweithiol) yng Ngogledd Iwerddon ydi West Belfast. Collwyd 18.56% oddi ar y gofrestr bleidleisio rhwng 2001 a 2003, gyda 25.14% o golled yn y Lower Falls - yr ardal dlotaf a mwyaf trefol. Roedd y colledion yn North Belfast a South Belfast yn ddigon tebyg. Ar y llaw arall 7.26% yn unig o'r etholwyr a gollwyd ym Mid Ulster wledig gyda 3.29% yn unig yn cael eu colli yn ward hynod anghysbell Upperlands wrth Magharafelt. Roedd y colledion yn y ddwy etholaeth wledig fawr gyfagos, Fermanagh South Tyrone a West Tyrone yn debyg iawn i rhai Mid Ulster. Mae'r gwahaniaethau hyn yn rhai arwyddocaol iawn o safbwynt ystadegol.

Canlyniad hyn ydi bod bwlch sylweddol yng Ngogledd Iwerddon rhwng y nifer sydd a'r hawl i bleidleisio a'r nifer sydd ar y gofrestr - mae'r gwahaniaeth yn fwy nag ydyw yn unrhyw le arall yn y DU. Mae cyfran uchel o'r boblogaeth wedi colli'r hawl i bleidleisio i bob pwrpas.

Rwan, ag ystyried hyn dylai cip ar fap etholiadol Prydain ddangos beth sy'n debygol o ddigwydd - mae cefnogwyr Llafur yn tueddu i fyw mewn trefi a rhai'r Toriaid mewn llefydd mwy gwledig. Yn wir gallai'r gwahaniaeth rhwng ardaloedd o ran gostyngiad mewn etholwyr fod yn fwy yn y DU nag oedd yng Ngogledd Iwerddon. Mae gwleidyddiaeth o fwy o ddiddordeb i bobl dosbarth gweithiol yng Ngogledd Iwerddon nag yw i'r dosbarth canol. Mae'r sefyllfa yn gwbl groes yn y DU. O ganlyniad, mae'n rhesymol cymryd y bydd y dosbarth gweithiol trefol yn llai tebygol i drafferthu i gofrestru na'u tebyg yng Ngogledd Iwerddon. Pe byddwn i yn strategydd etholiadol Llafur byddwn yn poeni llawer mwy am yr ymarferiad yma nag am y cynlluniau i newid ffiniau etholaethau.

Gyda llaw, yn anisgwyl braidd (i'r llywodraeth o leiaf) y prif wahaniaeth yng Ngogledd Iwerddon rhwng etholiadau Cynulliad 2003 a rhai San Steffan 2001 oedd i'r tir canol gwleidyddol chwalu yn yr ail etholiad. 'Doedd hyn ddim yn anisgwyl i'r DUP a Sinn Fein - roedd y rheiny yn gwybod o'r gorau y byddai eu peiriannau etholiadol sylweddol yn gallu delio efo'r sefyllfa newydd. Os oedd yr holl ymareferiad wedi gwneud unrhyw beth o safbwynt etholiadol, roedd wedi cryfhau'r eithafion a thanseilio'r canol.

Is etholiadau Gwynedd - etholiad Cyngor Gwynedd - Seiont

Mi edrychwn ni yn gyntaf ar yr etholiad cyngor sir yn ward Seiont. Mae'r ward yn ne orllewin tref Caernarfon - a 'dwi'n credu fy mod yn gywir i nodi mai dyma'r ward fwyaf poblog yng Ngwynedd, ac mae ymysg y Cymreiciaf o ran iaith yng Nghymru. Dim ond ei chymydog yn ne Caernarfon, Peblig a Phen y Groes (Gwynedd) sy'n Gymreiciach. Dau gynghorydd annibynnol oedd yn cynrychioli'r ward hyd yn ddiweddar, a galwyd yr is etholiad yn dilyn marwolaeth anisgwyl un o'r rheiny, Bob Anderson. Mi edrychwn ar yr ymgeiswyr fesul un.

James Endaf Cooke, Llais Gwynedd. Mae unrhyw un sy'n gweithio mewn siop brysur yn y ward mae'n sefyll i fynd yn gynghorydd arni mewn sefyllfa fanteisiol. Mae gweithio mewn siop sglodion sy'n gwneud sglodion blasus iawn yn fantais pellach am wn i. Yn ychwanegol at hynny, mae ganddo gefnogaeth rhai o'r bobl busnes sy'n cadw siopau yn agos at ei siop sglodion - ac mae gan y rheiny ffenestri da i roi posteri ynddynt. Serch hynny mae gan Endaf ambell i beth sy'n gweithio yn ei erbyn hefyd. Yn gyntaf nid yw'n byw yn yr ward - mae'n byw rhai milltiroedd i ffwrdd yn Llanllyfni. Mae'r ffaith ei fod yn treulio ei ddyddiau yn yr ward yn sicrhau nad yw hynny yn anfantais marwol, ond 'dydi o ddim yn help. Yn bwysicach efallai, gallai'r ffaith ei fod yn sefyll yn enw Llais Gwynedd brofi i fod yn gryn dramgwydd iddo.

Mae'r canfyddiad (ffug fel mae'n digwydd) bod gormod o bres cyhoeddus yn cael ei wario ar lannau'r Fenai yn greiddiol i ddealltwriaeth y meicrogrwp o'r Byd a'i bethau. A bod yn deg efo'r Llais, maent wedi gweithredu mewn modd cyson a'r camargraff hwn ers eu ffurfio. Maent o ganlyniad wedi gweithredu yn gyson mewn modd sy'n groes i fuddiannau Caernarfon - rhedeg at y papurau newydd pan gafodd Ysgol Syr Hugh Owen grant arbennig gan yr Awdurdod Addysg i'w cynorthwyo i ddod tros problemau ariannol, troi trwyn ar y cynllun i godi adeilad newydd ar gyfer Ysgol yr Hendre, mynegi'r farn mai trefi 'mawr' fel Caernarfon ddylai gynnig lloches i'r cwbl o'r di gartref, gwrthwynebu gwerthu adeilad y Goleuad, gwrthwynebu'r camau a arweiniodd at ddatblygu ardal Doc Fictoria, argymell sacio 600 o weithwyr y Cyngor (mae'r rhan fwyaf o'r rhain yn byw yn ardal Caernarfon) ac ati.

Felly, o safbwynt ymgeisyddiaeth Endaf mae'n weddol bwysig iddo nad ydi record Llais Gwynedd parthed Caernarfon yn dod yn amlwg i drigolion Seiont. Y gwrthwyneb sy'n wir am yr ymgeiswyr eraill wrth gwrs.

Mae gan Llinos Mai Thomas, Ymgeisydd y Toriaid nifer o anfanteision hefyd. Y gwahaniaeth rhyngddi hi ac Endaf ydi ei bod yn anodd dod ar draws unrhyw ffactor o'i phlaid. Hyd y gwn i, dydi hi ddim yn un dda am wneud sglodion, mae'n byw yn Ynys Mon, ac mae'n gweithio ym Mangor. Mi fydd yna ganfyddiad - yn gam neu'n gymwys - ei bod ond yn sefyll er mwyn codi ei phroffeil ar gyfer ennill ymgeisyddiaeth ar gyfer etholiadau'r Cynulliad. 'Dydi'r blaid mae'n sefyll trosti ddim am helpu chwaith. Proffeil cymdeithasegol dosbarth gweithiol sydd i Seiont (er bod iddi rannau dosbarth canol). Roedd pleidlais y Toriaid ymhell, bell o dan 20% yno yn etholiadau San Steffan eleni - ac mewn etholiadau San Steffan y bydd y Toriaid yn gwneud orau gan amlaf.

Yn rhyfedd iawn, 'dydw i erioed wedi dod ar draws yr ymgeisydd annibynnol, Gareth Edwards er i'r ddau ohonom fyw yn yr un tref am flynyddoedd mawr. Mae'n ddyn busnes, a deallaf ei fod yn gyfrifol am y wefan, Caernarfon on Line. Mae ganddo'r fantais o fod yn berson o'r dref ac o fyw yn weddol agos at y ward. Safodd mewn etholiad cyngor tref rhai blynyddoedd yn ol, ond chafodd o fawr o lwyddiant. Bydd yn gobeithio am lawer iawn mwy o lwc y tro hwn.

Byddaf serch hynny yn dod ar draws yr ymgeisydd Llafur, Tecwyn Thomas yn weddol aml - yn ystod etholiadau pan mae'r ddau ohonom yn ymgyrchu i bleidiau gwahanol. Er gwaethaf hynny byddaf yn cael Tecwyn yn un parod iawn i sgwrsio, ac mae gwrando arno yn ddiddorol i unrhyw un sydd a diddordeb yn y Blaid Lafur - fel un o hoelion wyth y blaid yn Arfon, ac yn wir yng Nghymru, mae ganddo wybodaeth drylwyr am y blaid honno. Mae iddo'r fantais bod yna bleidlais greiddiol eithaf cryf i'w blaid yn y ward, bod Llafur efo hanes cymharol ddiweddar o ennill sedd yma, a'i fod o ei hun wedi cynrychioli'r ward ar y cyngor sir, a'r cyngor tref yn y gorffennol. Ond mae ganddo nifer o anfanteision i ymgodymu a nhw hefyd.

Yn gyntaf fe'i dewiswyd i gynrychioli'r Blaid Lafur o flaen cynghorydd Llafur ar y cyngor tref - Gerald Parry. Mae Seiont yn ward dau aelod, a bydd Gerald a Tecwyn yn cyd redeg yn aml. Mi fydd Gerald yn ddi eithriad yn gwneud yn well na Tecwyn. Yn wir etholwyd Gerald i'r cyngor tref yn 2008, tra daeth Tecwyn ar waelod y pol. Mae'r rheswm am hyn yn eithaf amlwg - 'does gan Tecwyn fawr o ddiddordeb yn ochr caib a rhaw bod yn gynghorydd - rhedeg negeseuon i'r etholwyr, tra'i fod efo mwy o ddiddordeb yn yr agweddau strategol a gwleidyddol i'r swydd. Mae gen i beth cydymdeimlad efo'r agwedd yma yn bersonol - ond ysywaeth 'dydi'r etholwyr ddim yn gweld pethau felly. Mae yna gwyno ar led ar hyn o bryd bod Llafur 'wedi dewis y boi rong'. Petai hynny'n datblygu i ganfyddiad bod Llafur wedi rhoi ei hystyriaethau ei hun o flaen rhai'r dref, byddai'n creu cryn niwed etholiadol iddynt mewn ardal sydd a chryn falchder lleol yn perthyn iddi.

Menna Thomas, Plaid Cymru ydi'r ymgeisydd sy'n weddill. Anhawster Menna ydi nad dyma'r ward orau i'r Blaid yng Nghaernarfon. Tra bod y Blaid yn cynrychioli wardiau eraill y dref ar y cyngor sir, mae'n gryn gyfnod ers iddi fod a chynghorydd sir yn y ward dwy sedd yma. Serch hynny mae Menna yn byw yn y ward (yn wahanol i'r gweddill) ac mae'n gynghorydd tref trosti. Daeth yn gyfforddus o flaen Tecwyn Thomas yn etholiadau 2008. Mae'n weithgar yn y ward, ac mae wedi cael sylw yn y wasg leol ers iddi gael ei hethol. Hefyd does yna ddim mymryd o amheuaeth bod buddiannau Caernarfon yn bwysig iddi hi a'i phlaid.

Un gair bach arall am y gynhadledd

Cymhariaeth rhwng dwy araith sydd gen i heddiw - un Ron Davies ddydd Sadwrn, ac un arall y llynedd.

Yr araith wnaeth yr argraff yng nghynhadledd y llynedd oedd un Adam Price. Roedd yn ymdrech gaboledig, effeithiol a soffistigedig, gyda'r gymysgedd o hiwmor a grafitas a'r gallu i osod y tirwedd gwleidyddol sydd ohoni mewn cyd destun hanesyddol sy'n nodweddu areithiau gorau Adam. Ymysodiad chwyrn ar y Toriaid oedd prif ffocws yr araith honno. Rhywbeth a wylltiodd Llais Gwynedd yn gacwn gyda llaw.

Roedd araith Ron Davies yn wahanol fath o araith - un nad oedd iddi bolish Adam, ond roedd yn effeithiol iawn serch hynny - yn arbennig felly'r rhan lle'r aeth ati i ddatgymalu seiliau syniadaethol y Blaid Lafur Gymreig.

Ac efallai mai'r hyn y dylid ei gofio yn annad dim arall ydi mai'r Blaid Lafur, ac nid y Blaid Doriaidd ydi prif elyn Plaid Cymru, ac yn wir prif elyn Cymru. Mae hyn yn wir, er bod y rhan fwyaf ohonom sydd oddi mewn Blaid yn llawer nes i'r Blaid Lafur nag i'r Toriaid ar sawl cyfrif. Er mai cyffredinoli ydw i yma wrth gwrs, mae serch hynny yn wir i ddweud bod y Toriaid yn apelio at elfennau mewn cymdeithas Gymreig lle nad oes yna hunaniaeth Gymreig gref. Dyna pam mae y rhan fwyaf o'i haelodau seneddol yn cynrychioli ardaloedd sydd a llawer o bobl gydag hunaniaeth Brydeinig. 'Dydi pobl o'r fath ddim ar gael i Blaid Cymru beth bynnag - 'dydi achos Cymru ddim yn bwysig iddyn nhw.

Ar y llaw arall mae prif gadarnleoedd Llafur yn yr ardaloedd sydd a'r hunaniaeth Gymreig gryfaf, ac mae cefnogaeth y bobl hyn i Lafur wedi ei seilio ar eu tlodi, a'u dibyniaeth materol ar y wladwriaeth Brydeinig. Mae'r ddibyniaeth yma yn greiddiol i gefnogaeth Llafur yng Nghymru. Mae hefyd yn greiddiol i lwyddiant yr achos unoliaethol yng Nghymru.

A dyna pam bod yna fwy i'w dynnu o araith Ron nag un Adam. Dylai hoelio sylw ar y berthynas rhwng tlodi, anhyblygrwydd ac aneffeithlonrwydd ymateb y wladwriaeth Brydeinig i dlodi yng Nghymru a thaeogrwydd cibddall y Blaid Lafur Gymreig i'r wladwriaeth honno fod yn greiddiol i neges etholiadol y Blaid. Llafur ydi'r gelyn nid y Toriaid - a felly mae hi wedi bod erioed. Chwalu tirwedd syniadaethol y Blaid Lafur yng Nghymru ydi'r unig ffordd o baratoi'r tir y gellir sefydlu gwladwriaeth Gymreig arno.

Argraffiadau brysiog o'r gynhadledd

Ar ddydd Sadwrn yn unig y byddaf yn mynychu Cynhadledd Flynyddol y Blaid gan amlaf, a 'doedd eleni ddim yn eithriad.

Roedd Vaughan yn awgrymu draw ar ei flog bod awyrgylch digon cadarnhaol yna, a gallaf ddweud i mi gael yr un argraff yn union. Roedd cryn dipyn o bobl yn mynychu'r digwyddiad ac roedd yr hwyliau'n hynod o dda, yn arbennig ag ystyried bod llawer o Bleidwyr yn ystyried etholiad cyffredinol mis Mai yn un siomedig.

Yn wahanol i 'gynadleddau'r' pleidiau unoliaethol sydd yn fawr mwy na raliau estynedig mewn gwirionedd, mae cynhadledd y Blaid yn un go iawn lle mae polisi yn cael ei greu, a gwelwyd hynny yn ystod y bore gyda dadleuon digon tanbaid a phleidleisio agos iawn ar wahanol agweddau ar bolisi ynni'r Blaid.

'Roedd yna nifer o areithiau clodwiw iawn hefyd - gan y cyn lywydd, a'r un newydd, Elfyn Llwyd, Sera Evans-Fear, Dafydd Trystan a Jocelyn Davies, Y ddwy araith mwyaf tanbaid a lliwgar oedd rhai Mabon ap Gwynfor a Helen Mary - roedd un Mabon yn arbennig o gaboledig.



Yr araith a wnaeth y mwyaf o argraff arnaf fi fodd bynnag oedd un Ron Davies. 'Dydi Ron ddim yn areithiwr mor naturiol a hyderus a rhai o'r lleill, ond roedd ei ymysodiad ar y Blaid Lafur Gymreig yn un o'r ymysodiadau mwyaf clinigol a thrylwyr ar blaid wleidyddol 'dwi wedi ei chlywed ers tro byd. Mae'r cwbl o'r hyn sydd ei angen ar gyfer naratif etholiadol effeithiol gwrth Lafur yn yr araith a draddodwyd ganddo heddiw - ac os ydi'r Blaid byth i wthio Llafur o'r neilltu, rydym ddifrawr angen naratif felly.

Is etholiadau Gwynedd

Mi fydd yna bedwar is etholiad yng Ngwynedd tros yr wythnosau nesaf - dau ar Gyngor Gwynedd a dau ar Gyngor Tref Caernarfon.

Mae'r cyntaf yn ward Bowydd a Rhiw ym Mlaenau Ffestiniog ar Fedi 30.

• Donna Morgan - Llais Gwynedd-The Voice of Gwynedd
• Paul Eurwel Thomas - Plaid Cymru-The Party of Wales

Yna bydd tri arall yng Nghaernarfon ar Hydref 7 - un Cyngor Sir yn ward mwyaf poblog Gwynedd, Seiont:

• James Endaf Cooke Llais Gwynedd
• Gareth Edwards
• Llinos Mai Thomas Ymgeisydd Plaid Geidwadol Cymru
• Menna Wyn Thomas Plaid Cymru
• Tecwyn Thomas Ymgeisydd Plaid Lafur

A dau ar y Cyngor Tref - un yn Seiont:

• Glyn Thomas Plaid Cymru
• Tecwyn Thomas Ymgeisydd Plaid Lafur

Ac un yng Nghadnant:

• Dylan William Jones Ymgeisydd Plaid Geidwadol Cymru
• Glyn Thomas Ymgeisydd Plaid Lafur
• Meilyr Hywel Tomos Plaid Cymru

Mi fyddaf yn edrych eto ar rhai o'r etholiadau tros y dyddiau nesaf, ond hoffwn wneud wneud un sylw bach cyn hynny. Mae gan y Blaid gyfle rhesymol ym mhob un o'r etholiadau. Petai yn ennill yr etholiad cyngor sir byddai pedair o bump sedd Caernarfon yn nwylo'r Blaid. 'Dydi hynny erioed wedi digwydd o'r blaen. Petai yn ennill un o'r ddau etholiad cyngor tref, byddai'r Blaid yn rheoli'r cyngor hwnnw - rhywbeth arall sydd erioed wedi digwydd o'r blaen. Mae yna gyfle hanesyddol i symud o safle cryf iawn yng ngwleidyddiaeth lleol y dref i un sydd hyd yn oed yn gryfach - ond mae gwaith i'w wneud cyn hynny.

Cofeb Bomber Command

A hithau'n drigain mlynedd ers y Blits ymddengys bod cynlluniau ar y gweill i gofio am y 55,000 o aelodau Bomber Command a laddwyd yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

Rwan mae dyn yn sylweddoli bod y cyfnod o dan sylw yn un anodd iawn, bod y lluoedd Prydeinig yn wynebu gelyn anymunol iawn, mai'r Almaenwyr a ddechreuodd yr arfer o fomio er mwyn lladd sifiliaid a bod y sawl oedd yn fodlon mentro i mewn i fomar yn ystod yr Ail Ryfel Byd yn ddewr iawn trwy ddiffiniad. Ond - wedyn - mewn difri ydi codi cofeb o'r fath yn briodol? Mae yna eisoes gerflun o Bomber Harris ar y Strand yn Llundain - y sawl oedd yn arwain yr RAF ar y pryd. Achosodd hynny gryn anghydfod pan gafodd ei ddadorchuddio ym 1992.

Ystyriwch y canlynol:

Mae'r amcangyfrifon o faint o sifiliaid Almaeneg a laddwyd oherwydd bomio strategol yn amrywio o 300,000 i 600,000. Nid marw oherwydd eu bod 'yn y ffordd' wnaeth y rhan fwyaf o'r rhain - roeddynt yn cael eu targedu yn fwriadol. Does yna ddim llawer o amheuaeth am hynny - mae hyd yn oed cyfarwyddiadau y Swyddfa Rhyfel ar y pryd yn cadarnhau hynny. Gweler geiriad cyfarwyddyd 5 (S.46368/D.C.A.S)- the primary objective of your operations should be focused on the morale of the enemy civil population and in particular the industrial worker - you accordingly authorized to employ your forces without restriction. Pe byddai strategaeth o'r fath yn cael ei defnyddio heddiw, 'does yna fawr o amheuaeth y byddai'r sawl oedd yn gyfrifol amdani yn cael ei hun mewn llys barn am droseddau rhyfel.

Fel y dywedais, amserau anodd a rhyfel anodd. Ond mae'r syniad o gofeb yn gadael blas drwg yn fy ngheg i mae gen i ofn. 'Dwi'n hoff o gofebau cyhoeddus - ond mae hwn yn un na ddylid ei godi.

Pob lwc Vaughan!

Ymddengys bod Vaughan yn bwriadu 'sgwennu pwt i godi calonnau pob un o'r prif bleidiau Cymreig ar drothwy eu cynhadleddau. Chware teg iddo fo - mae'n braf deall bod ganddo galon feddal.

Ond beth goblyn mae am ei ddweud i godi calonnau y Lib Dems Cymreig? Yn ol un pol (YouGov) a gyhoeddwyd heddiw maent ar 13% tros Brydain ar hyn o bryd. Os ydi patrwm 2007 yn rhywbeth i fynd arno byddai hyn yn cyfieithu i rhwng 8% a 9 % yn yr etholaethau, a rhwng 6% a 7% ar y rhestr mewn etholiadau Cynulliad.

Mewn termau seddi byddai hyn yn debygol o olygu bod y Lib Dems yn colli sedd restr y Gogledd - gan o bosibl gael llai o bleidleisiau nag UKIP a'r BNP. Byddai rhanbarth y De Ddwyrain hefyd mewn perygl yn ogystal ag un Canol De Cymru. Byddai sedd De Orllewin Cymru yn debygol o gael ei chadw.

O ran yr etholaethau byddai Maldwyn yn debygol iawn o syrthio - er y gallai hynny sicrhau sedd restr o'r newydd. Mi fyddai yna berygl o golli Brycheiniog a Maesyfed a Chanol Caerdydd hefyd - er cymaint y mwyafrifoedd. Gallai'r blaid yn hawdd gael eu hunain efo tair - os nad dwy sedd Cynulliad yr amser yma'r flwyddyn nesaf.

Felly Vaughan - pob lwc - mae'n dda gen i mai dy orchwyl di ac nid fy un i ydi codi calonnau'r Lib dems.

S4C - eto fyth

'Dwi wedi rhyw ystyried 'sgwennu pwt am S4C ers tro. Mae'n eithaf anodd serch hynny oherwydd bod y cyfryngau print prif lif am unwaith ymhell o flaen y blogosffer, a chyda mwy o fynediad i wybodaeth gywir. Gweler dwy erthygl dreiddgar iawn gan Gwion Owain yn y cyhoeddiadau cyfredol o Barn a Golwg er enghraifft. Roedd hyd yn oed Lol yn eithaf dadlennol.

Wna i ddim ail adrodd beth sydd wedi ei ddweud yn yr erthyglau hynny, maent wedi eu 'sgwennu gan bobl sydd ar y tu mewn fel petai - ond mi hoffwn wneud sylw neu ddau fel rhywun sy'n edrych ar bethau o'r tu allan. Problem ganolog S4C ydi'r ffaith ei bod yn derbyn swm sylweddol o arian cyhoeddus er nad oes yna lawer iawn yn ei gwylio. Yn hyn o beth mae'n unigryw fel sianel deledu yn y DU. Fel mae Gwion yn ei awgrymu yn ei erthygl yn Golwg, fel ymarferiad darlledu syml 'does yna ddim cyfiawnhad tros S4C - cyfiawnhad diwylliannol, gwleidyddol a ieithyddol sydd yna dros ei chynnal. Mi gafodd ei chreu oherwydd yr ystyriaethau hynny, ac mae ei bodolaeth yn llwyr ddibynnol arnynt.

O ganlyniad mae'r sianel yn gorfod cyfiawnhau ei bodolaeth i raddau nad ydi sianeli eraill yn gwneud. Nid trwy geisio ymddwyn fel sianel gyffredin ydi'r ffordd orau i wneud hynny . Wrth gwrs bod ffigyrau gwylio yn bwysig - wedi'r cwbl nid oes cyfiawnhad ieithyddol na diwylliannol i sianel nad oes yna llawer o'r sawl mae wedi ei hanelu atynt yn ei gwylio. Ond mae mwy iddi o lawer na hynny. Mae cyfathrebu effeithiol a magu perthynas dda gyda'r holl bartneriaid sy'n gysylltiedig a'r sianel yn greiddiol i hyn - y llywodraethau yn Llundain ac yng Nghaerdydd, y sawl sy'n darparu rhaglenni ar ei chyfer, ei chynulleidfa wirioneddol a'i chynulleidfa botensial, ei gweithwyr cyflogedig ei hun a'r trethdalwyr sy'n ariannu'r sianel ond sydd byth am ei gwylio.

Rwan ystyriwch sefyllfa'r sianel ar hyn o bryd - mae ei phrif weithredwr wedi ymddiswyddo / cael ei sacio yn anisgwyl, mae'r niferoedd sy'n ei gwylio yn cwympo fel carreg, mae'n wynebu toriadau enbyd o gyfeiriad llywodraeth Llundain, mae'r gefnogaeth iddi o gyfeiriad gwleidyddion Caerdydd yn sigledig, 'does yna fawr o arwydd hyd yn hyn bod yr elfennau hynny yng Nghymru a sicrhaodd ei bodolaeth yn y lle cyntaf yn styrio rhyw lawer i'w hamddiffyn, mae llawer o'r cynhyrchwyr oedd wedi ei darparu a rhaglenni ar hyd y blynyddoedd wedi eu torri allan o'r sioe, mae'r trethdalwr, fel llywodraeth Llundain, yn gweld y toriadau sydd ar y ffordd yng nghyd destun syml yr holl doriadau eraill sydd ar y gweill, ac mae moral gweithwyr y sianel yn isel. 'Dwi'n meddwl ei bod yn ddiogel casglu i rhywbeth fynd o'i le yn rhywle.

Ac mae'n ddiogel casglu hefyd nad ydi'r hyn sydd wedi mynd o'i le yn rhywbeth sydd wedi ymddangos tros nos fel caws llyffant- mae'n sefyllfa sydd wedi datblygu tros amser. Mae'n cymryd amser i unrhyw gorff dorri ei holl bontydd, un ar ol y llall. 'Dwi ddim yn amau bod llawer o'r gyfrifoldeb yn syrthio ar reolwyr cyflogedig diweddar y sianel, ond mae'n rhaid codi'r cwestiwn yma - ymhle'r oedd Awdurdod S4C yn ystod yr holl ddatgymalu yma? Sut y cododd sefyllfa lle'r oedd y cyfeiriad strategol a ddilynwyd gan y tim rheoli mor wallus a di hid o'r strwythurau hynny oedd yn rhoi i'r sianel ei hygrededd a'r cyfiawnhad am ei bodolaeth? Efallai y dylai Awdurdod y sianel, ac yn arbennig ei gadeirydd ystyried y cwestiwn hwnnw yn ddwys.

Beth bynnag am hynny - mae'r cam nesaf yn amlwg ddigon - ceisio ail gysylltu efo'r gynulleidfa greiddiol - Cymry Cymraeg ar hyd a lled Cymru sy'n defnyddio'r iaith o ddydd i ddydd (neu pobl sy'n dymuno ei defnyddio o ddydd i ddydd), a cheisio ail adeiladu'r ymdeimlad o berchnogaeth o'r sianel ymysg y cyfryw bobl - symud yn ol i'r dyfodol os y mynwch. O ail godi'r bont yma yn gyntaf, mi fydd yn haws ail godi'r gweddill wedyn.

Netanyahu, Abbas, Faulkner, a Fitt, - gwers fach ynglyn a sicrhau heddwch

Os ydym i gredu'r cyfryngau mae peth optimistiaeth ynglyn a'r trafodaethau rhwng llywodraeth Israel a gweinyddiaeth Glan Orllewinol yr Iorddonen. Mae gen i ofn bod yr optimistiaeth hwnnw yn ol pob tebyg wedi ei seilio ar dywod ac yn ei dro mae hynny oherwydd bod problem sylfaenol ynghlwn a strwythur y trafodaethau. Mae'r gwendid yma wedi tanseilio ymgeisiadau yn y gorffennol i ddod a heddwch i'r Dwyrain Canol - ac yn nes at adref na hynny.

Mae'n hawdd anghofio heddiw bod sawl ymgais wedi ei wneud i ddod a'r rhyfel yng Ngogledd Iwerddon i ben cyn y cafwyd llwyddiant cymharol gyda chytundeb Dydd Gwener y Groglith. Un o'r methiannau cynnar oedd Cytundeb Sunningdale yn 1973. Ceir dyfyniad eithaf enwog gan gyn ddirprwy arweinydd yr SDLP (y blaid genedlaetholgar gymhedrol yn y Gogledd), Seamus Mallon mai Sunningdale i bobl ag anhawsterau dysgu oedd cytundeb dydd Gwener y Groglith. Y pwynt roedd yn ei wneud oedd bod y ddau gytundeb yn debyg, ond bod amser maith rhwng gwrthod un a derbyn y llall. Roedd wedi cymryd chwarter canrif i'w elynion ar ddwy ochr y ffens wleidyddol i'w 'gweld hi'. Roedd y sylw yn or symleiddiad o ran sylwedd y ddau gytundeb - roedd gwahaniaethau eithaf sylweddol. Roedd gwahaniaeth arall pwysicach fodd bynnag - un nad oedd yn ymwneud a manylion y cytundebau.

Ym mis Mawrth 1973, bedair blynedd wedi i'r wladwriaeth Brydeinig golli eu gafael ar rannau helaeth o'r dalaith cyhoeddwyd Papur Gwyn ynglyn a llywodraethiant Gogledd Iwerddon yn San Steffan. Y syniad oedd i sefydlu senedd o 78 aelod i'w hethol trwy dref gyfrannol, i rannu grym rhwng y ddwy gymuned oedd i gael rheolaeth ar amrediad o feysydd oedd yn ymwneud a bywyd pob dydd yng Ngogledd Iwerddon - ond nid diogelwch wrth gwrs. Roedd yna hefyd fwriad i sefydlu Cyngor Iwerddon er mwyn trafod materion oedd yn ymwneud a'r ddwy wladwriaeth Wyddelig. Y farn gyffredinol ar y pryd oedd bod y camau hyn yn delio efo'r canfyddiad o anhegwch sefydliadol gan Babyddion, ac mai hynny oedd wrth wraidd y gwrthdaro.

Roedd holl bleidiau 'parchus' y Gogledd yn bleidiol i'r syniad, yn ol y polau piniwn roedd 75% o'r boblogaeth o blaid y cytundeb a 8% arall yn fodlon rhoi cyfle iddo weithio.

Cafwyd cynhadledd fawreddog yn Berkshire ym mis Tachwedd i ffurfioli'r cytundeb. Yn union wedi cyrraedd roedd hwyliau ardderchog ar bawb - canodd arweinydd yr SDLP, Gerry Fitt y Sash i ddiddanu'r cynadleddwyr, ac aeth arweinwyr yr Unoliaethwyr, Brian Faulkner ati i ganu Galway Bay. Wedi pedwar diwrnod o drafod digon cyfeillgar cafwyd cytundeb. Y ddau ganwr oedd i arwain y weinyddiaeth newydd. Cafwyd naw swydd cabinet arall i'w rhannu rhwng y pleidiau a sefydlwyd Cyngor Iwerddon. Roedd pawb wrth eu bodd - Esgob Conway, arweinydd yr Eglwys Babyddol yn Iwerddon, Teddy Kennedy, pob un papur newydd o bwys yn yr Iwerddon a Phrydain, holl bleidiau San Steffan, yr holl gyfryngau torfol eraill, ac ati, ac ati. Ac roedd optimistiaeth cyffredinol yn y gwynt.

Oddi mewn i chwe mis roedd yr holl sioe yn deilchion ar y llawr ynghanol trais sylweddol, anhrefn sifig, streic 'gyffredinol', blacowts deuddeg awr, dim nwy na phetrol mewn ardaloedd helaeth, prinder bwyd, ffyrdd ar hyd a lled y dalaith wedi eu cau a ffrwydradau yn Nulyn a Monaghan a arweiniodd at farwolaeth dau ddeg wyth o ddinasyddion y Weriniaeth.

Y cwestiwn sy'n berthnasol i'r ddadl yma ydi beth oedd y gwahaniaeth rhwng Sunningdale a Chytundeb Dydd Gwener y Groglith? Yr ateb ydi bod ymdrech wedi ei gwneud yn y naill achos i gynnwys yr elfennau mwy eithafol (yn aml iawn y sawl oedd yn gyfrifol am yr ymladd) ac na wnaed ymdrech felly yn yr achos arall.

Roedd y broses a arweiniodd ddistryw y sefydliadau datganoledig yn eithaf syml. Ymateb yr IRA i'r broses oedd cynyddu lefel y trais o'u hochr nhw yn sylweddol, roedd hyn yn arwain at gynnydd mewn trais gan eithafwyr teyrngarol oedd yn arwain at gynyddu'r gefnogaeth i'r IRA, oedd yn arwain at ganfyddiad ymysg Unoliaethwyr 'cymhedrol' bod y cytundeb wedi methu, oedd yn arwain at wrthwynebiad i'r cytundeb, oedd yn arwain i wrthdaro ar y strydoedd, oedd yn arwain at gynnydd yn y gefnogaeth i'r IRA, oedd hyn yn arwain at gynnydd mewn trais _ _a rownd a rownd a ni eto.

Rwan 'dydi hi ddim yn anhepgor bod cylch dieflig fel hyn yn cael ei greu pob tro y ceir ymgais i greu heddwch trwy lunio cytundeb rhwng elfennau sy'n cadw'r heddwch tra'n anwybyddu'r sawl nad ydynt yn cadw'r heddwch. Ond fedra i ddim yn fy myw gredu bod cytundeb di Hamas am fod yn fwy llwyddiannus na Suningdale - yn arbennig o ystyried bod gan Hamas fwy o gefnogaeth nag oedd gan elfennau milwriaethus yng Ngogledd Iwerddon 1973 - 1974.

Mi fydd llawer ohonoch yn gyfarwydd a'r gofgolofn isod, mae wedi ei lleoli ar ben Talbot Street, gyferbyn a Connolly Station yn Nulyn. Fe'i codwyd i gofio am y sawl a laddwyd gan fomiau Teyrngarol yn y ddinas honno a Monaghan ar ddiwrnod mwyaf marwol y rhyfel hir yn y Gogledd. Proses heddwch ddiffygiol a greodd y cyd destun gwleidyddol a milwrol a arweiniodd at y ffrwydriadau hynny.

Problemau William Hague

Mae datganiad William Hague yn gwadu honiadau sydd wedi eu gwneud amdano ar y We tros y dyddiau diwethaf yn eithriadol i'r graddau eu bod yn dinoethi gwybodaeth am ei fywyd priodasol mewn ffordd nad ydi gwleidyddion yn ei wneud yn aml. Mae'r hyn sydd ganddo i'w ddweud yn ddigon i ennyn cydymdeimlad o'r galon galetaf, ond mae ganddo broblemau o hyd.

Mi fyddwch mae'n debyg gen i yn ymwybodol bod yr honiadau yn ymwneud a'r ffaith ei fod wedi rhannu ystafell o bryd i'w gilydd gyda chymhorthydd etholaethol o'r enw Christopher Myers a bod hwnnw wedi cael swydd yn y Swyddfa Dramor gan Hague fel ymgynghorydd polisi. Yr awgrym wrth gwrs ydi bod perthynas hoyw rhwng y ddau ddyn.

'Rwan mae yna ddwy broblem wleidyddol yn codi o'r sefyllfa, y naill yn ymwneud a hoywder honedig y berthynas honedig, a'r llall yn ddim oll i'w wneud efo hynny. Mi gychwynwn ni efo'r ail. Pe byddai gan Mr Hague berthynas rywiol efo dynas, a'i fod wedyn yn mynd ati, yn dilyn cael ei benodi i safle bwerus, yn defnyddio'r safle hwnnw i roi swydd iddi nad yw'n ymddangos yn gymwys i'w chyflawni, byddai hynny yn amhriodol. Efallai na fyddai'n gorfod ymddiswyddo - ond byddai ganddo gwestiynau i'w hateb. Byddai'r sefyllfa yr un peth yn union petai'r cariad honedig yn ddyn.

Yn ail mae yna broblem yn codi o hoywder honedig y berthynas. Petai Mr Hague yn hoyw, ond yn teimlo na allai gydnabod hynny yn gyhoeddus mae'r posibilrwydd o flacmel yn gryfach nag y byddai pe na byddai'r berthynas honedig yn un hoyw. Byddai hynny'n broblem mewn unrhyw swydd cabinet, ond mae'n arbennig o berthnasol ynglyn a dyn sy'n derbyn adroddiadau cyfrinachol gan MI6 yn ddyddiol. 'Dydi'r ffaith ei fod wedi gorfod gwadu honiadau ei fod yn hoyw yn y gorffennol ddim o llawer o gymorth yn hyn o beth. Roedd hynny yn ystod ei ymgeisyddiaeth i fod yn arweinydd y Blaid Geidwadol yn ol yn 1997.

Mi fedrwn fentro y bydd y wasg (neu elfennau o'r wasg o leiaf) yn mynd trwy fywyd personol Mr Hague efo crib man tros y dyddiau nesaf, ac mi fentra i na fyddant yn dod o hyd i fawr ddim. Y broblem ydi y byddant hefyd yn mynd ar ol bywyd personol Mr Meyers, ac mae'n fwy na phoibl na fydd yna ddim byd yn y fan honno chwaith. Ond os bydd rhywbeth sy'n berthnasol i'r stori yn codi mi fydd yn broblem sylweddol i'r Ysgrifennydd Tramor, hyd yn oed os yw'n hollol ddi euog o'r honiadau sy'n cael eu gwneud yn ei erbyn. Fel rydym wedi nodi yma, gall pethau fod yn sobor o anodd ar wleidydd pan mae straeon yn cerdded.

Un gair bach cyn gorffen. Mae'n dda nodi bod y blogiwr Toriaidd Iain Dale yn dwrdio Guido Fawkes am ddod a'r stori i'r agored. 'Dwi'n cytuno efo llawer o'r hyn mae Dale yn ei ddweud - ond byddai ei gwyno yn cario mwy o bwysau efo fi petai ef ei hun yn ymatal rhag cynnwys lincs i flog Guido pan mae hwnnw'n dod o hyd i sgandalau am wleidyddion Llafur.

Ystadegau'r mis

Diolch _ _

_ _ _ i'r rhai yn eich plith oedd ddigon caredig i bleidleisio i'r blog yma yng nghystadleuaeth totalpolitics. Roeddwn ddigon ffodus i ennill yn y categori Cymreig eleni - er bod rhai o'r blogiau sydd ychydig yn is i lawr y rhestr yn well pethau na hwn mewn gwirionedd.

Roedd yn dda nodi bod dau flog arall cwbl Gymraeg o ran cyfrwng yn y deg uchaf - da iawn Alwyn a Vaughan, a bod Guto Dafydd ond mymryn y tu allan i'r deg uchaf. Mi fydd o'n beryg bywyd flwyddyn nesaf!

Mae'n dda iawn nodi hefyd bod cymaint o flogiau sy'n gefnogol, neu'n lled gefnogol i'r Blaid wedi sgorio'n uchel - yn arbennig felly Plaid Wrecsam a Syniadau oedd yn ail ac yn drydydd. Dau flog arbennig o dda yn eu ffyrdd gwahanol.


1 (3) Blog Menai
2 (10) Plaid Wrecsam
3 (6) Syniadau
4 (14) Hen Rech Flin
5 (7) Vaughan Roderick
6 (12) Miserable Old Fart
7 (11) Cardiff Blogger
8 (26) Betsan Powys
9 (16) Peter Black AM
10 Everyone's Favourite Comrade
11 Blog Guto Dafyyd
12 (12) Pendroni
13 (41) Wales Home
14 (5) Welsh Ramblings
15 (35) Freedom Central
16 (18) Bethan Jenkins AM
17 Ffranc Sais
18 Dib Lemming
19 The Druid of Anglesey
20 (13) Valleys Mam
21 (36) Blog yr Hogyn o Rachub
22 (23) Glyn Davies MP
23 Plaid Panteg
24 (15) Polemical Report
25 (49) A Change of Personnel
26 (24) Leanne Wood AM
27 (20) Politics Cymru
28 (42) Blog Answyddogol
29 Liberal Smithy
30 Inside Out - A Jaxxland Perspective
31 (45) Alun Williams
32 (28) Gwilym Euros Roberts
33 Institute of Welsh Affairs
34 (29) Dylan Jones-Evans
35 (22) Borthlas
36 (30) Paul Flynn MP
37 (27) David Cornock
38 Morfablog
39 Red Anorak
40 Mike Priestley
41 (44) 07.25 to Paddington
42 Blog Golwg
43 Plaid Cymru Llundain
44 (53) Rene Kinzett
45 (32) This is My Truth
46 (46) Denverstrope
47 Independence Cymru
48 Grangetown Jack
49 Blog Rhys Llwyd
50 (8) Cambria Politico

Yr ymgyrch ryfedd ar y We yn erbyn Alun Davies

Mi fydd llawer ohonoch yn ymwybodol bod Alun Davies wedi bod yn cwyno yn y wasg bod ymgyrch i'w bardduo wedi ei chynnal ar y We. Gellir gweld manylion yma er enhraifft. Fedra i ddim dweud fy mod wedi bod yn wrthrych ymgyrch pardduo, ond mi fydd yna honiadau celwyddog yn cael eu gadael amdanaf ar y We o bryd i'w gilydd, ac mae'n brofiad digon anymunol. Mae'n un o nodweddion anffodus y We bod pobl yn gallu gadael stwff yn ddi enw ac mae'n anodd gwneud fawr ddim am hynny. Mae'n dilyn felly bod gennyf gydymdeimlad efo Alun.

Cyn mynd ymlaen hwyrach y dyliwn ddweud gair neu ddau am Alun. Mae'n aelod rhanbarthol Llafur tros Ganolbarth a Gorllewin Cymru, ond mae wedi penderfynu sefyll yn erbyn Trish Law (Llais y Bobl) yn etholaeth Mlaenau Gwent yn 2011. Mae Alun yn gyn aelod o Blaid Cymru, ac mae wedi sefyll dros y blaid honno yn y gorffennol. Fel mae'r fideo isod ohono yn ystod ei gyfnod fel aelod o'r Blaid yn ei ddangos, mae'n gymeriad lliwgar, di flewyn ar dafod ac uniongyrchol iawn. Mae'r ffaith bod ganddo dueddiad i ddefnyddio iaith ymfflamychol yn nodwedd o'i gymeriad sy'n creu gelynion.





'Does yna ddim llawer o amheuaeth bod ymgyrch felly wedi bod yn mynd rhagddi - mae'r blogiwr yma yn ogystal a nifer o rai eraill wedi derbyn nifer o negeseuon o dan enw ffug yn gwneud nifer o gyhuddiadau. Mae Alun o dan yr argraff bod cysylltiad rhwng yr honiadau a'r ffaith iddo alw yn ddiweddar iawn alw am ymddiswyddiad ymddiriedolwyr S4C. Gan bod natur yr honiadau o leiaf mor niweidiol i'r sawl sy'n rheoli S4C nag ydynt i Alun, fyddwn i ddim yn meddwl hynny a bod yn onest. Mi fydd yr anoracs go iawn yn eich plith yn cofio i Alun ddangos parodrwydd i wneud defnydd o reolau rhyddid gwybodaeth er mwyn achosi niwed gwleidyddol i Trish Law yn y gorffennol a bod rhai o'i ymysodiadau arni wedi bod yn ffyrnig ac yn bersonol. Mi fyddwn i'n gweld yr honiadau am Alun yng nghyd destun hynny a'r drwg deimlad, ac yn wir y gwenwyn sydd wedi bod yn ffrwtian ers blynyddoedd yn sgil y rhyfel cartref oddi mewn i'r Blaid Lafur yn y De Ddwyrain.

Mae'r honiadau yn erbyn Alun wedi eu seilio ar ddau gais i S4C o dan y Ddeddf Rhyddid Gwybodaeth, gan rhywun sy'n defnyddio enw ffug - y naill am fanylion treuliau Alun pan oedd yn gweithio i S4C a manylion am gontract rhwng S4C, a'r llall am wybodaeth ynglyn a chontract honedig rhwng S4C a chwmni lobio Alun, Bute Communications. Mae'r ail wedi ei wneud yn ddiweddarach yn dilyn datganiad clir gan Alun nad oedd contract rhwng Bute Communications a S4C mewn bodolaeth, yn holi os oedd contract personol rhwng Alun yn bersonol ag S4C. Byddai trefniant sydd er budd cwmni ond wedi ei arwyddo yn enw unigolyn yn anarferol a dweud y lleiaf - ac mae'n anodd credu bod unrhyw sylwedd i'r awgrym am y rheswm hwnnw . Gweler yma ac yma am fanylion.

'Dydi'r naill gais na'r llall wedi eu hateb gan S4C eto - ond mae ganddynt ddigon o amser i wneud hynny o dan amodau'r Ddeddf. Mae'r ymholiad cyntaf yn swnio fel trol digon cyffredinol, a 'dwi am ei anwybyddu am y tro am y rheswm hwnnw. Mae'r ail yn fwy manwl ei natur. Yr hyn sydd gan y sawl sy'n holi, ydi bod S4C wedi 'cael gwared' o Alun trwy roi contract iddo fo neu i'w gwmni, a gwneud hynny heb fynd trwy'r drefn dendro arferol. Mi fyddai gweithredu yn y ffordd yma yn gwbl groes i ddeddfwriaeth corfforiaethol Ewropeaidd (o ran S4C yn hytrach na Bute Communications neu Alun wrth gwrs). Lobio cyrff cyhoeddus ar ran S4C oedd natur y gwaith gyda llaw.

Mae'n bwysig nodi yma nad oes yna (yn absenoldeb ymateb S4C i'r cais rhyddid gwybodaeth) affliw o ddim tystiolaeth y tu ol i'r honiad, a bod Alun yn ei wrthod yn llwyr yn ei gyfweliad efo Wales on Line - I am speechless about these allegations, which are without a shred of truth. Yna a ymlaen i nodi ei fod yn dymuno y byddai'r sawl sydd wedi gwneud yr honiad yn cyhoeddi ei enw fel y gallai fynd a fo i gyfraith.

Yn anffodus i Alun, dydi hynny ddim yn debygol, ac yn bwysicach efallai mae'n anodd iawn i wleidydd proffesiynol ennill achos enllib - mae'r bar i bobl felly yn uchel iawn oherwydd bod budd cyhoeddus yn cael ei ystyried yn fater sylweddol gan y llys. Dau achos diweddar y gallaf feddwl amdanynt o wleidydd yn ennill achos enllib - Archer yn erbyn y News of the World a George Galloway yn erbyn y Telegraph. Y ffaith i Archer fod yn fodlon dweud celwydd yn ogystal a thalu i eraill i wneud hynny a arweiniodd at ennill y cyntaf, a diffyg proffesiynoldeb dybryd a rhyfeddol ar ran y Telegraph a arweiniodd at yr ail.

Ac efallai mai dyna'r brif wers i'w chymryd o'r holl hanes - sef bod gwleidydd - unrhyw wleidydd yn agored iawn i'r math yma o beth - yn fwy agored o lawer nag ydi'r rhan fwyaf o bobl. 'Dydi'r gyfraith ddim yn cynnig cymaint o amddiffyniad iddynt na mae'n ei wneud i chi neu fi. Mae gwleidydd sy'n mynd ati i gythruddo pobl ac ymddwyn yn ymysodol iawn yn fwy tebygol o fod yn darged i ymgyrch bardduo nag ydi un llai cynhenus, ac mae llai o barodrwydd i gydymdeimlo efo fo pan mae'n wrthrych ymgyrch bardduo. 'Dydi dweud hynny ddim yn cyfiawnhau ymgyrch o'r fath wrth gwrs, ond mae'n sicr yn rhywbeth i wleidyddion feddwl amdano.

Blogio ysgafn

Ymddiheuriadau am y blogio ysgafn (wel y dim blogio o gwbl a dweud y gwir), 'dwi wedi cael fy llusgo gan 'Nacw i Budapest am ychydig ddyddiau.

Rhag ofn nad ydi rhai ohonoch yn fy nghredu, ac yn meddwl fy mod wedi bod yn diogi o gwmpas tafarnau Caernarfon neu rhywbeth, 'dwi'n amgau llun o dafarn a thafarnwr hynod nodweddiadol o ddinas Budapest.

Yr hyn sy'n gyffredin rhwng S4C a hanner peint o John Smiths

Chwi gofiwch 'dwi'n siwr bod rhai o ymgeiswyr, (a bellach Aelodau Seneddol) y Toriaid wedi bod yn mynd o gwmpas y gorsafoedd radio cyn yr etholiad cyffredinol yn ein sicrhau na fyddai cyllideb S4C yn cael ei thorri. Mi fyddwch hefyd yn cofio i'r llywodraeth 'berswadio' S4C i gymryd toriad o £2,000,000 yn wirfoddol yn fuan iawn wedi i George Osborne gael ei ben ol ar leder moethus 11 Downing Street, ac i doriad llai gwirfoddol hyd yn oed o £25m dros 4 blynedd gael ei ddatgan yn fuan wedyn. 'Dydi Jeremy Hunt, y gweinidog treftadaeth yn Llundain ddim yn ol pob golwg yn rhy awyddus i drafod y mater efo'r gweinidog cyfatebol yng Nghymru.


Yn ol Golwg mae Arwel Ellis Owen yn bwriadu cynnal ymgyrch i ennill cefnogaeth i'r sianel. 'Does yna ddim manylu ar natur yr ymgyrch, na'r gefnogaeth sydd ei hangen. I mi mae natur y gefnogaeth sydd ei hangen yn eithaf syml - dylid dwyn cymaint o bwysau gwleidyddol a phosibl i leihau, neu ddileu'r toriadau. Calon yr ymgyrch honno ddylai fod y cysyniad bod S4C yn achos arbennig - yn achos sydd y tu hwnt i'r storm gyllidol bresenol. Mae S4C wedi bod yn achos arbennig ers y diwrnod y penderfynwyd ei sefydlu - cyfiawnhad gwleidyddol a ieithyddol oedd yna tros ei sefydlu - dim arall. Mae'r sianel yn rhan pwysig o'r rhwydwaith o strwythurau sy'n cefnogi'r iaith - mae ei gwanhau yn debygol o wanhau'r holl strwythur. Y cwestiwn a ddylai fod yn greiddiol i ymgyrch Arwel ydi hwn - ydi'r iaith werth £25m i'r glymblaid Doriaidd / Lib Dem?

A faint ydi £25m i'r llywodraeth? Wel o'r £661,000,000,000 a werir yn flynyddol gan y wladwriaeth mae'n dod i lai na 0.004%. Neu i roi pethau mewn ffordd ychydig yn wahanol - dychmygwch bod teulu sydd ag incwm o £30,000 y flwyddyn yn gorfod gwneud toriadau oherwydd eu bod yn gwario gormod, a'u bod yn crafu yma ac acw am ffyrdd i arbed arian. Mi fyddai'r £25m yn cyfateb i £1.20 - hanner peint y flwyddyn o John Smiths yn Wetherspoons.

A oes angen dweud mwy am agwedd y glymblaid at y Gymraeg?