Saturday, March 25, 2017

Etholiadau cynghorau lleol - Caerdydd

Dwy sedd yn unig enillwyd gan y Blaid yn 2012 - colled o 5 sedd o gymharu a 2008 - er i'r bleidlais ar draws y ddinas ond disgyn y mymryn bach lleiaf.  Ers hynny mae is etholiadau a chynghorwyr yn croesi'r llawr wedi cynyddu'r grwp i 5.  Cynnydd sylweddol yn y bleidlais Lafur oedd yn gyfrifol am y colledion yn hytrach na chwymp yng nghefnogaeth y Blaid.

Yn wir cafodd y Blaid 12.8% o'r bleidlais ar draws y ddinas o gymharu a 16.4% gan y Dib Lems - ond cafodd y rheiny 16 sedd - 8 gwaith cymaint a'r Blaid.  Y rheswm am hynny oedd bod eu cefnogaeth wedi ei ddosbarthu'n fwy effeithiol gyda chefnogaeth trwm mewn nifer cymharol fach o wardiau aml sedd yn agos at ganol y ddinas.

Rwan mae cefnogaeth y Blaid ers hynny hefyd wedi ei ganoli ar wardiau yng Ngorllewin y ddinas a Grangetown yn y De.  Byddai cynnydd o fwy na 5% yn debygol o ddod a nifer dda o seddi iddi - cyn belled a bod y wardiau gorllewinol a Grangetown yn gweld y cynnydd hwnnw.  Mae'r ffaith bod aelodau'r grwp Llafur sy'n rhedeg y cyngor wedi bod wrthi'n ceisio dadberfeddu eu gilydd ers blynyddoedd yn gwneud pethau'n haws.

Beth bynnag dyma'r posibiliadau cryfar:  Grangetown (3), Treganna (3), Tyllgoed (3) Mae'r Blaid eisoes gyda 2 sedd yn y Tyllgoed ac 1 yn Grangetown

Wedyn mae yna bosibilrwydd o ennill rhai o'r canlynol - Caerau (2), Buteown (1), Glanyrafon (3), Treai (3), Creigiau/St Ffagan (1), Pentyrch (1)


Y nodyn negyddol o bosibl ydi perfformiad y Blaid mewn is etholiadau lleol ers 2012 - mae wedi gwneud yn dda - ond ddim cweit digon da i wneud gwahaniaeth yn unman ond Grangetown - ardal gryfa'r Blaid ag eithrio'r Tyllgoed.  Gall wneud yn dda iawn - ond bydd rhaid iddi wneud mymryn yn well nag a wnaeth mewn is etholiadau diweddar.

Wednesday, March 22, 2017

Etholiadau Cyngor - Caerfyrddin

Dwi wedi gadael i'r dadansoddiad o etholiadau'r cynghorau lithro braidd - ond mi gychwynwn ni arni unwIth eto gan edrych ar Caerfyrddin.  Wele'r canlyniadau yn 2012:


Yr hyn sy'n drawiadol wrth gwrs ydi perfformiad da Llafur, cwymp bach yn sefyllfa'r Blaid a pherfformiad gwael gan ymgeiswyr annibynnol - ond mae yna fwy i'r stori na hynny.  

O dynnu ardal Llanelli allan o'r stori gwnaeth y Blaid yn eithaf da yn 2012 gan ennill seddi oddi wrth gynghorwyr annibynnol. Ond gwnaeth Llafur yn dda iawn yn ardal Llanelli - yn arbennig felly yn erbyn y Blaid.  Felly roedd y Blaid yn ennill tir yn erbyn annibynnwyr y tu allan i ardal Llanelli ond yn colli tir yn erbyn Llafur yn ardal Llanelli.

Os ydi'r polau piniwn yn gywir bydd Llafur yn colli'r tir a enillwyd ganddynt ar hyd a lled Cymru ym mis Mai, a does yna ddim rheswm pam na fydd hynny'n digwydd yng Nghaerfyrddin.  Petai hynny'n digwydd yn ardal Llanelli a phetai'r Blaid yn parhau i ennill tir yn erbyn cynghorwyr annibynnol mewn wardiau gwledig, byddai gan y Blaid gyfle rhesymol o ddod yn agos iawn at ennill y 38 sedd sydd ei angen i reoli'r cyngor yn llwyr - 8 yn ychwanegol - mae'r Blaid ar 29 ar hyn o bryd.

Sunday, March 19, 2017

Athrylith strategol

Felly mae Andrew RT Davies wedi manteisio ar ei araith yng Nghynhadledd Wanwyn ei blaid i ymosod ar Blaid Cymru - ymddengys y byddai pleodlais iddi ym mis Mai yn beryglys ac yn arwaith at annibyniaeth.  Mae wedi defnyddio ei gyfweliadau teledu i bwrpas tebyg.


Rwan, dwi'n gwybod bod Andrew yn dweud bod ei blaid am roi ymgeiswyr i sefyll tros y lle i gyd - ond does yna ddim byd yn hanes y Toriaid yng Nghymru i awgrymu y byddant yn cael fawr o neb i sefyll mewn rhannau eang o'r wlad.  Yn wir, go brin y bydd ganddynt lawer o ymgeiswyr yn sefyll mewn etholaethau maent yn eu cynrychioli yn San Steffan megis Brycheiniog a Maesyfed. 

Ond lle maent yn sefyll mewn niferoedd a lle maent yn gystadleuol Llafur yw eu prif wrthwynebwyr bron yn ddi eithriad - Bro Morgannwg, Mynwy, a rhannau o'r dinasoedd yn bennaf.  Yr unig rannau o Gymru lle bydd Plaid Cymru a'r Toriaid ben ben a'i gilydd yn ol pob tebyg ydi yn rhai o wardiau Conwy a Dinbych, ambell i le ym Mro Morgannwg, ac ambell i ward ar gyrion Caerdydd.  Mae'n debyg y bydd yna ychydig o lefydd eraill ar hyd a lled Cymru.

Yn y rhan fwyaf o Gymru mae'r Blaid yn cystadlu efo Llafur, neu efo ymgeiswyr annibynnol.  Dydi o ddim yn gwneud unrhyw synnwyr i Andrew RT Davies ddefnyddio ei araith a'i gyfweliadau teledu i geisio dychryn etholwyr Rhondda Cynon Taf, Caerffili neu Gastell Nedd Port Talbot rhag pleidleisio i Blaid Cymru - Llafur ac nid ei blaid ei hun fyddai'n ennill petai ei godi bwganod yn gweithio.  Mae'n gwneud llai o synnwyr fyth mewn ardaloedd fel Caerdydd - lle mai'r peth diwethaf mae Andrew angen ei wneud ydi adgyfnerthu'r bleidlais Lafur.  Nid y Toriaid fyddai ail ddewis cefnogwyr y Blaid yn y brif ddinas - na'r trydydd dewis na'r pedwerydd.

Byddai'n ddiddorol gwybod pwy sy'n cynghori'r dyn ar lunio strategaeth etholiadol.

Friday, March 17, 2017

Ddim rhagfarnau crefyddol - dim o gwbl

O gael ei hun yn y cyfryngau prif lif am drydar sylw cwbl boncyrs mae Felix Aubel am i ni ddeall nad oes ganddo unrhyw ragfarnau crefyddol neu hiliol.

Roeddwn i'n gofyn cwestiwn pen agored am sylwadau gwrth-grefyddol y trydariad, ac nid yn gwneud datganiad,

Rwyf o dras cymysg fy hun ac nid ydw i'n cytuno gydag unrhyw ragfarn grefyddol neu hiliol.

Mae hyn yn dda iawn i'w glywed - ond mi adawaf i chi benderfynu pa mor ddidwyll ydi'r datganiad yng ngoleuni'r hyn mae wedi bod yn ei drydar neu ei ail drydar tros y misoedd diwethaf.
















































































Thursday, March 16, 2017

Y cyfryngau prif lif a'r Toriaid yn ymateb i lif trydar Aubel - o'r diwedd

Ychydig ddyddiau'n ol roeddem yn trafod trydariad y Tori Felix Aubel oedd yn ein gwahodd i drafod os y dylem efelychu'r hyn ddigwyddodd yn Sbaen yn y Canol Oesoedd a mynd ati i erlid a lladd miliynau o Fwslemiaid ar sail eu crefydd.  Ymddengys bod y trydariad wedi ymddangos yn y cyfryngau prif lif - esiampl brin os nad unigryw o'r rhagfarn a'r anoddefgarwch sy'n nodweddu llif trydar Felix yn cael ei alw i gyfri a'i feirniadu.

Rwan dwi'n gwybod nad ydi Felix yn wleidydd proffesiynol, a hyd y gwn i dydi o erioed wedi cael ei ethol i unrhyw swydd gyhoeddus o gwbl.  Ond mae o'n wyneb cyhoeddus i'r Blaid Doriaidd Gymreig yng Nghymru - yn arbennig felly ar y cyfryngau cyfrwng Cymraeg.  Yn wir mae o'n cael ei anfon i siarad trostynt ar raglenni Cymraeg yn amlach na'r un gwleidydd proffesiynol bron.  Hyd yn oed efo 'r trydariad diweddar a'i gwestiwn 'pen agored' (chwadl Felix) sy'n ymddangos i ofyn os dylid erlid a llofruddio miliynau o Fwslemiaid, y cwbl sydd gan y Toriaid Cymreig i'w ddweud ydi mai mynegi ei farn ei hun mae'r dyn.  Mae'n ryddhad deall nad ydi'r Toriaid Cymreig o blaid agor trafodaeth am erlidigaeth ar sail crefydd, ond dydi'r ymateb ddim ddigon da.

Dwi ddim eisiau gwneud sylw o unrhyw fath ynglyn ag achos Neil McKevoy pan gafodd ei hun mewn trwbwl yn gynharach yn y mis yn sgil sylw a wnaeth yng nghlyw swyddog o Gyngor Caerdydd rai blynyddoedd yn ol.  Ond roedd y cyfryngau ar hyd y stori'n syth bin.  Cychwynwyd ar gamau mewnol gan y Blaid i ymateb i'r sefyllfa -  hefyd yn syth bin.  Roedd y cyfryngau hefyd tros sylwadau eithaf di niwed a wnaed gan Seimon Glyn ar ddechrau'r ddegawd ddiwethaf am fisoedd.

Mae'n ymddangos mai ffordd y Toriaid Cymreig o fynd i'r afael a rhagfarnau crefyddol a chymhelliad posibl i gasineb ydi dweud nad ydi hynny'n safbwynt swyddogol.  Mae'n anodd dychmygu ymateb mor wan a thila?  Tybed os oes ganddyn nhw strwythurau disgyblu o gwbl?

Rwan mae Felix wedi bod yn trydar ac ail drydar negeseuon sydd - ar y gorau - yn dangos anoddefgarwch crefyddol ers misoedd a does neb ag eithrio'r blog yma (pan mae gen i 'r amynedd i edrych ar y siwar agored o linell trydar mae'n ei gadw) wedi cymryd unrhyw - sylw o'r peth ac mae hynny'n adrodd cyfrolau.  Mae'r cyfryngau Cymreig yn rhyfeddol o sensitif i sylwadau annoeth gan genedlaetholwyr, ac maen nhw'n hynod ansensetif i sylwadau rhagfarnllyd gan wleidyddion unoliaethol.  I gael unrhyw sylw o gwbl rhaid i'r hyn ddywedir fod yn grotesg o eithafol. 

ON - dwi'n sylwi bod yna garthu wedi bod ar gyfri Felix yn ystod y dydd heddiw.  Diolch am screenshot.


Wednesday, March 15, 2017

O diar

Ymddengys nad ydi Baron Ellis-Thomas of Conway Stream yn awyddus i gefnogi mesur Dai Lloyd i amddiffyn ffurfiau Cymraeg ar enewau - gwrthwynebodd y mesur efo'i ffrindiau Llafur.  Roedd hyd yn oed UKIP a'r Toriaid o blaid.  

A wyddoch chi be?  - mae'r eglurhad yn un cwbl ffuantus a fi fawraidd.  Pwy fyddai'n credu?


Monday, March 13, 2017

Mwy o orffwylldra gan Felix

Am wn i mai cyfeirio at y Reconquesta mae'r dyn - cyfres o ryfeloedd a arweiniodd at tua 7 miliwn o farwolaethau.


Llongyfarchiadau i'r Dib Lems Cymreig _ _

_ _ ar lwyddiant ysgubol eu cynhadledd flynyddol.

Wele'r dyrfa enfawr oedd yn gwrando ar araith eu llywydd, Mark Williams.




Sunday, March 12, 2017

Etholiadau lleol 2 - Ynys Mon

Ar bapur Ynys Mon ddylai fod y sir fwyaf hawdd i 'r Blaid ennill grym ynddi ar ol Gwynedd - roedd pethau'n agos yn 2013 - a 2013 oedd y dyddiad oherwydd i'r etholiadau gael eu gohirio yn sgil camau gan Llywodraeth Cymru i ddelio efo'r blynyddoedd o lanast yn sgil rheolaeth gan gwahanol grwpiau annibynnol lliwgar.

Cyn dechrau efallai y dylid nodi nad ydi edrych ar ystadegau moel ddim yn ddigon da ar Ynys Mon - mae gwleidyddiaeth yn llawer mwy personol yma, dwy egwyddor bwysig:

1). Rhaid wrth ymgeiswyr poblogaidd - beth bynnag y blaid.

2). Dydi etholwyr Mon ddim yn cael gwared o aelodau etholedig yn aml.

Roedd 2013 yn arwyddocaol am mai dyma'r tro cyntaf i'r Blaid dorri drwodd go iawn ar lefel lleol.

Ac mae pethau'n addawol i'r graddau bod yna lawer o lwybrau i 'r Blaid ennill.  Yn y bon yr hyn sydd rhaid ei wneud ydi: 

1). Dal yr hyn sydd ganddi yn barod

2). Ennill 4 sedd arall i fynd o 12 i 16.

Ar bapur ni ddylai hyn fod yn ofnadwy o anodd.

Gwnaeth y Blaid yn dda - yn dda iawn yn 2013.  Ond roedd ein pleidlais yn llawer is nag un Rhun ap Iorwerth yn etholiadau'r Cynulliad y llynedd.  Cafodd y Blaid 12 yn 2013 ar 32%.  Cafodd y Blaid  55% o'r bleidlais yn etholiadau'r Cynulliad.  Byddai symudiad gweddol fach oddi wrth y 32% a thuag at y 55% yn gwneud gwahaniaeth mawr o ran nifer y seddi.

Pleidleisiodd rhwng 9000 a 10,000 o bobl wahanol tros y Blaid yn 2013 - roedd pobl efo mwy nag un bleidlais wrth gwrs.  Roedd pleidlais RhaI yn 13,788 yn 2016 - os ydi'r rhain yn rhoi o leiaf un bleidlais i'r Blaid dylai fod yn ddigon i ennill grym yn eithaf hawdd.

O grenshan y ffigyrau dyma fyddai symudiadau tuag at y Blaid yn ei wneud.


1). Byddai cynnydd cyson o 1% ar draws yr ynys  yn rhoi rhoi 3 aelod ychwanegol - Aethwy, Bro Rhosyr, Seiriol.  Dydi hyn ddim yn symudiad mawr - ac mae'n cael ei wneud yn haws gan y ffaith bod cynghorwyr o bleidiau eraill yn ymddeol ym mhob un o'r tair ward.  Byddai hyn yn rhoi 15 aelod - union hanner aelodaeth y cyngor.

2).  Byddai 3% o gynnydd cyson yn rhoi 3 arall - 1 yn Twrcelyn  a 2 yn Lligwy.  Byddai hyn yn rhoi 18.

3). Byddai 5% o gynnydd yn rhoi 1 arall petai ymgeiswyr ychwanegol yn sefyll - Talebolion. 

4). Byddai 8% yn rhoi seddi eraill yn Llifon, Bro Aberffraw a Chaergybi.  

Mae'r symudiadau yma i gyd yn bosibl - ag ystyried maint pleidlais graidd y Blaid.  Yr her yn Ynys Mon fydd cael digon o ymgeiswyr mewn lle i fanteisio'n llawn ar gynnydd yn y bleidlais. O wneud hynny nid oes rheswm pam na ddylai 'r Blaid reoli yma hefyd.

Saturday, March 11, 2017

Etholiadau lleol 1 - Gwynedd

Mae'r Blaid yn rheoli Gwynedd ar hyn o bryd ar ei liwt ei hun.  Methodd wneud hynny o drwch blewyn yn 2012, ond mae cyfres o is etholiadau llwyddiannus a rhai o gynghorwyr Llais Gwynedd yn croesi'r llawr wedi rhoi grym i 'r Blaid.  

Dylai ddal at y rheolaeth hwnnw ym mis Mai.  Mae yna nifer o resymau tros gredu hynny:

1). Mae'n dra thebygol y bydd llawer mwy o ymgeiswyr gan y Blaid yn 2017 na gafwyd yn 2012 - neu mewn unrhyw etholiad arall yn hanes y sir. Mae'r dyddiau lle'r oedd lleiafrif gweddol fawr o seddi yn y sir  ddim yn cael eu hymladd gan y Blaid yn y gorffennol.

2). Mae is etholiadau cyngor diweddar wedi bod yn hynod o gadarnhaol i'r Blaid.

3). Roedd pleidlais y Blaid yn Arfon ar lefelau hanesyddol uchel iawn yn 2015 a 2016.

4). Fel yng ngweddill Cymru, 'dydi Llafur ddim mewn lle da.

5). Dydi pethau ddim yn edrych yn wych i Lais Gwynedd chwaith.  Cawsant gryn gweir ym mhob is etholiad diweddar maent wedi llwyddo i ddod o hyd i ymgeisydd ar eu cyfer.  

Serch hynny mae yna fwy o ymdrech nag arfer gan y grwp annibynnol i ddod o hyd i  lechen lawn o ymgeiswyr - yn arbennig felly yn Arfon.  Gallai hyn fod yn broblem - ond gallai hefyd fod yn gyfle i'r Blaid.  Yn wahanol i weddill Cymru, mae gan y Blaid bleidlais graidd eithaf uchel yn y rhan fwyaf o Wynedd.  I'r graddau hynny mae'n llesol iddi os ydi'r bleidlais wrth Plaid Cymru wedi hollti i gymaint o gydrannau gwahanol a phosibl.  Hynny yw mae gobeithion y Blaid o ennill yn well os oes yna wrthwynebwyr Llafur, Llais Gwynedd ac Annibynnol yn hytrach nag un ohonynt yn unig.  

Dylai'r Blaid gryfhau ei gafael yng Ngwynedd.

Wednesday, March 08, 2017

Etholiadau'r cynghorau - rhan 1

Tros yr ychydig ddyddiau nesaf rwyf yn bwriadu edrych ar yr etholiadau nesaf sydd ar y gweill - yr etholiadau ar gyfer 22 cyngor sir Cymru.  Fel arfer byddaf yn edrych ar bethau o safbwynt Plaid Cymru - a fel arfer byddaf yn ceisio bod mor wrthrychol a phosibl.  

Mi wnawn ni gychwyn efo sut aeth hi'n ol yn 2012.  Mewn gair roedd hi'n etholiad arbennig o dda i Lafur gyda'r blaid yn ennill tir yn sylweddol.  Yn wir dyma'r etholiadau lleol gorau i Lafur ers dyddiau Neil Kinnock.  

Llafur 304,296 pleidlais 36.0% +9.4% 10 cyngor +8 577 cynghorydd + 237.  
Annibynnol  190,425 pleidlais 22.5% + 0.5% 2 + 1 284 cynghorydd - 27
Plaid Cymru 133,961 pleidlais 15.8% -1.0% 0 158 cynghorydd - 41 
Toriaid 108,365 pleidlais 12.8% 2.8% 0 -2 105 cynghorydd - 66
Liberal Democrat pleidlais 68,619 8.1% - 4.9% 0 72  cynghorydd - 91
UKIP - 0

Ni fyddant yn gwneud cystal y tro hwn - yn wir gallwn ddisgwyl iddyn nhw golli nifer sylweddol o gynghorwyr a nifer o gynghorau.  Yn draddodiadol mae perfformiad Llafur mewn etholiadau yng Nghymru yn adlewyrchu eu perfformiad yn y polau piniwn Prydeinig.  Roeddynt yn gwneud yn dda iawn wrth y mesur hwnnw yn 2012 ac maent ar lefelau hanesyddol isel ar hyn o bryd.  

Ta waeth - o ran y Blaid gallwn edrych ar bethau fel a ganlyn.  Mae Haen 1 o gynghorau yn rhai lle mae ganddi gyfle da o ennill grym.  Ar hyn o bryd Gwynedd yn unig a reolir ganddi.  Maent wedi eu gosod yn nhrefn y tebygrwydd o ennill grym.
 
Haen 1:

Mae gan y Blaid gyfle da neu dda iawn o ennill grym yn y cynghorau canlynol - mewn trefn o debygrwydd:  Gwynedd / Ynys Mon / Caerfyrddin / Ceredigion / Caerffili.  

Mae haen 2 yn amlinellu dau gyngor lle gallai'r Blaid symud ymlaen yn sylweddol - ond lle mae ennill neu rannu grym yn llai tebygol.  Yn y cynghorau yma mae'n ras dau geffyl llwyr - rhwng Plaid Cymru a Llafur.

Haen 2:

Rhondda Cynon Taf / Castell Nedd Port Talbot.

Yn haen 3 ceir cynghorau lle gallai'r Blaid hefyd yn hawdd gael ei hun yn rhannu grym, lle gallai fod yn blaid fwyaf, ond bod hynny oherwydd bod cefnogaeth wedi ei rannu yn eithaf eang rhwng nifer o grwpiau.

Haen 3:

Conwy / Dinbych / Caerdydd.

Cofier hefyd ei bod yn bosibl rhannu grym gyda nifer cymharol fach o seddi.  Er enghraifft roedd y Blaid 
yn rhannu grym yn Wrecsam efo 4 cynghorydd yn unig.  

Cofier hefyd bod cynghorau lle mae'n bosibl i'r Blaid wneud argraff am y tro cyntaf - Powys a Blaenau Gwent er enghraifft.



Sunday, March 05, 2017

Brexit ac etholiadau Gogledd Iwerddon

Felly dyna ni - mae'r DU yn wynebu tri argyfwng cyfansoddiadol ar yr un pryd - negydu termau ymadawiad y DU a'r UE, ail refferendwm tebygol ar ymadawiad yr Alban a'r DU a cheisio adgyfodi Stormont.  Mae'n fwy na phosibl y bydd delio efo galwadau am refferendwm i ail uno'r Iwerddon yn cael ei ychwanegu at hynny yn y man.  Mae'r bleidlais Brexit yn gysylltiedig a'r tri argyfwng mewn rhyw ffordd neu'i gilydd.

Cyn mynd ymlaen, gair brysiog am ddigwyddiadau echdoe.  Rydym eisoes wedi edrych ar y rhesymau tros ddymchwel Stormont.  Yn fyr roedd y cyfraddau pleidleisio ymysg cenedlaetholwyr
wedi bod yn gostwng oherwydd bod y brif blaid genedlaetholgar - Sinn Fein - wedi bod mewn llywodraeth am gyfnod maith.  Roedd plaid sydd a chefnogwyr naturiol hynod o wrth sefydliadol yn ymddangos yn sefydliadol iawn.  Canlyniad i ymdrech lwyddiannus i ail fwtio'r blaid a mynd a hi'n ol at ei gwreiddiau gwrth sefydliadol - ac yn wir chwyldroadol - oedd canlyniadau ysgytwol yr etholiad.  Mae'r tablau isod yn gwneud hynny'n gwbl glir.  




A roeddynt yn ysgytwol hefyd - mewn un diwrnod chwalwyd y mwyafrif etholiadol unoliaethol i pob pwrpas.  Mae wedi sefyll ers ffurfio'r wladwriaeth bron i ganrif yn ol - beth bynnag arall ddaw, mae'r tirwedd gwleidyddol wedi ei drawsnewid yn llwyr.  Am y tro cyntaf yn hanes y dalaith mae'r unoliaethwyr wedi methu ag ennill mwyafrif yn Stormont a mwyafrif o ran y bleidlais.

Rwan, mae'r rhesymau am yr hyn ddigwyddodd yn eithaf cymhleth - y gwelltyn olaf oedd penderfyniad bach eithaf sbeitlyd gan weinidog addysg y DUP i gael gwared o grant (bychan iawn) i helpu plant sydd yn dysgu Gwyddeleg a sy'n rhy dlawd i dalu am fynd i'r Gaeltacht ar wyliau astudio.  O fewn oriau roedd Adams ar y ffordd i Derry i siarad efo McGuinness, penderfynwyd yn eithaf cyflym nad oedd gan y DUP bellach ddiddordeb mewn dilyn egwyddorion cydraddoldeb Cytundeb Dydd Gwener y Groglith, ac roedd Stormont wedi ei dynnu i'r llawr o fewn dyddiau.

Ond roedd Brexit yn gefndir i hyn oll.  Mae gadael yr UE yn broblem ym mhob rhan o'r DU, ond mae'n fwy o broblem yng Ngogledd Iwerddon nag yw yn unman arall.  Mae ffin rhyngwladol 'galed' yn debygol o niweidio Gogledd Iwerddon yn economaidd - bydd yn hawdd iawn i gwmniau sy'n allforio i Ewrop adleoli yng Ngweriniaeth Iwerddon.  Yn ychwanegol at hynny bydd yn creu rhwystr i bobl fynd o gwmpas eu bywyd pob dydd - bydd yn rhwystro pobl rhag symud yn rhwydd at eu ffrindiau a'u teuluoedd - bydd yn creu rhwystr rhyngddyn nhw a'u gwaith, eu tafarnau, eu hanifeiliaid a'u eglwysi. Yn yr etholaethau sy'n agos at y ffin oedd rhai o'r symudiadau mwyaf ysgytwol tuag at SF trwy'r dalaith.  Mae 19 o'r 25 sedd ar hyd y ffin bellach yn nwylo Cenedlaetholwyr neu Weriniaethwyr.

Mae yna lawer o oblygiadau anfwriadol i Brexit - ac un o'r rheiny ydi straen ychwanegol sylweddol ar bensaerniaeth y wladwriaeth Brydeinig ei hun - ac mae hynny 'n wir am Ogledd Iwerddon o leiaf cymaint a'r Alban erbyn hyn.

Sunday, February 26, 2017

Y DUP ac ariannu'r ymgyrch i adael Ewrop

Rhywbeth sydd wedi ei fethu gan cyfryngau Prydeinig (ond nid rhai Iwerddon) ydi'r stori fach ryfedd yma.

Yn ei hanfod yr hyn sydd yn y stori ydi bod y DUP - prif blaid unoliaethol Gogledd Iwerddon - wedi cyfrannu swm anferthol - £435k i'r ymgyrch i adael Ewrop.

Cafodd y pres ei wario yn hwyr yn ystod yr ymgyrch.  Fel rheol mae'r DUP gyda meddylfryd  blwyfol iawn ac mae'n gweithredu ar lefel hollol leol.  Fodd bynnag yn yr achos yma cafodd y pres ei wario - ymysg pethau eraill - ar hysbyseb anferth yn y Metro - papur sy'n cael ei ddarllen yn eang iawn ar dir mawr y DU - lle nad oes gan y DUP unrhyw ASau a lle nad ydynt yn sefyll mewn etholiadau.  Yn wir cafodd i bron i'r cwbl o'r pres ei wario y tu allan i Ogledd Iwerddon.

Ymddengys i grwp o gefnogwyr cyfoethog Brexit  (o bosibl cyn lleied ag un cefnogwr)  roi'r pres i'r blaid unoliaethol.  Y rheswm mae'n debyg ydi bod yr ymgychoedd i adael Ewrop wedi hen wario yr hyn roedd ganddynt hawl i'w wario yng Nghymru, Lloegr a'r Alban, ond bod hawl gan y DUP i wario o hyd. 
A beth ydi ffynhonnell wreiddiol yr arian?  Wel y tebygrwydd ydi bod cysylltiad efo Saudi Arabia. 
Rwan mae yna nifer o gwestiynau wedi eu codi eisoes am ariannu'r ymgyrch Gadael - mae yna ymchwiliadau i drefniadau ariannu'r ddwy ymgyrch ar hyn o bryd.  
Ond mae'r stori hefyd yn codi un neu ddau o bwyntiau diddorol.  

Yn gyntaf mae'n ymddangos bod y DUP wedi caniatau iddynt eu hunain gael eu defnyddio i alluogi i rywbeth ddigwydd sy'n groes i ddymuniadau pobl Gogledd Iwerddon a sy'n debygol o beri niwed economaidd sylweddol i 'r dalaith.  Mae'n debyg y bydd yna bris i'w dalu am hynny wythnos nesaf.

Yn ail mi fydd y cysylltiad Saudi Arabia yn anghyfforddus i rai o'n cyfeillion Islamoffobaidd.  Ymddengys bod y wlad Islamaidd mwyaf anrhyddfrydig yn ystyried Brexit fel rhywbeth cadarnhaol o'u safbwynt nhw.




Thursday, February 23, 2017

Mwy o 'Fake News' gan Gwilym Trump Owen

Mae 'Fake News' yn derm sydd wedi dod yn gyfarwydd iawn yn ddiweddar - yn arbennig felly yn sgil ethol Donald Trump.  Cafwyd enghraifft eithaf da yn ddiweddar pan aeth ati i honni bod ymysodiad terfysgol newydd ddigwydd yn Sweden oherwydd ei fod wedi gweld rhyw stori neu 'i gilydd am Sweden y noson cynt ar Fox News.  Roedd Donald eisiau cael dweud bod ymysodiad terfysgol wedi digwydd yn Sweden cymaint nes bod stori anghysylltiedig a therfysgaeth wedi cael ei throi yn stori felly yn ei feddwl.  Mae'n debyg mai rhywbeth felly sydd wedi digwydd efo Donald Trump Cymru, sef Gwilym Owen.  

Yn y golofn 'Plaid Cymru Bad' ddiweddaraf mae Golwg yn gadael iddo gyhoeddi pob pethefnos mae'n mynd trwy ei bethau yn ol ei arfer cyn gorffen efo'r honiad cwbl anhygoel bod hanner miliwn o gwynion ffon wedi eu gwneud i Gyngor Gwynedd' y llynedd, a bod 145,000 o'r rheiny wedi mynd ar goll.  Rwan mae hwn yn ffigwr hynod, hynod anhebygol - a byddai unrhyw un sy'n hanner o gwmpas ei bethau yn gwybod hynny.  123,000 o drigolion sy'n byw yng Ngwynedd, ac mae'n debyg bod Gwilym yn credu bod pob dyn, dynes, plentyn a babi sy'n byw yn y sir yn cwyno ar gyfartaledd bedair neu bum gwaith am y cyngor pob blwyddyn ar y ffon yn unig. 

Gan nad ydi Donald, sori Gwilym yn dweud o lle mae wedi cael y wybodaeth ryfeddol yma, mae'n debyg bod rhaid i ni geisio dyfalu.  Yr unig beth diweddar y gallaf i ddod ar ei draws ydi papur a gyflwynwyd i un o bwyllgorau craffu Cyngor Gwynedd wythnos diwethaf yn edrych ar ansawdd yr ymateb i alwadau ffon i'r cyngor.  Mae hwnnw'n nodi i tua 540,000 galwad gael eu gwneud i gyd efo'i gilydd y llynedd.  Does yna ddim gair yn yr adroddiad i awgrymu mai cwynion ydi'r galwadau - jyst y galwadau mae'r cyngor yn eu cymryd ydyn nhw.   Mae pob cyngor yn cymryd cannoedd o filoedd o alwadau pob blwyddyn.  Yn ddiamau mae rhai o'r galwadau yn gwynion - ond gallwn fod yn eithaf sicr mai cyfran bychan iawn o'r galwadau ydi 'r rheiny.  Yn wir, os ydi rhywun eisiau cwyno mae'n llawer saffach ebostio neu 'sgwennu.

Mae'r golofn yma'n llwyddo i osod safonau is ac is mewn newyddiaduriaeth pob pethefnos erbyn hyn mae gen i ofn.

Wednesday, February 22, 2017

Saga Ysgol Llangennech a'r Cynllun Miliwn o Siaradwyr

Dwi ddim yn canmol gweinidogion Llafur yn aml iawn, ond mae Cynllun Miliwn o Siaradwyr Alun Davies yn haeddu canmoliaeth.  Mae'r ddogfen ymgynghorol yn uchelgeisiol, mae'n drylwyr ac mae'n gyson a pholisiau eraill Llywodraeth Cymru.  



Ond mae yna un man gwan - neu fan cryf - dibynnu sut rydym yn edrych ar bethau.  Yn gyffredinol mae proffil demograffig y Gymraeg yn eithaf iach yn yr ystyr bod yr ifanc yn llawer mwy tebygol o siarad y Gymraeg na'r hen.  Mae hyn yn awgrymu y bydd y niferoedd sy'n siarad y Gymraeg yn cynyddu yn y dyfodol.  Y rheswm am hyn ydi bod y system addysg yn cynhyrchu Cymry Cymraeg.  Yn wir erbyn hyn mae tua 80% o blant sy'n siarad y Gymraeg wedi ei dysgu yn yr ysgol yn hytrach na'r cartref.  Mae'r rhan fwyaf o bobl fy oed i a phobl hyn na hynny hyd yn oed wedi dysgu'r Gymraeg yn y cartref.  Fodd bynnag dydi'r niferoedd plant sy'n cael eu haddysgu trwy'r Gymraeg ar hyn o bryd ddim yn agos at fod yn ddigon i fod yn ddigon i gynhyrchu miliwn o siaradwyr erbyn 2050. 

I gwrdd a'r targed hwnnw byddai'n rhaid cynyddu'r nifer o blant sy'n cael addysg cyfrwng Cymraeg yn sylweddol.  Mae'r ddogfen yn cydnabod hynny.  Ar un olwg ddylai hynny ddim bod mor anodd a mae o bosibl yn edrych.  Rydym yn gwybod bod cryn dipyn mwy o alw am addysg Gymraeg na sy'n cael ei ddarparu mewn rhannau sylweddol o Gymru.  Dylai fod yn fater syml i orfodi awdurdodau lleol i asesu'r galw lleol am addysg cyfrwng Cymraeg a'i ddarparu.  Mae yna fecanwaith i wneud hynny eisoes yn bodoli - sef y gwasanaeth arolygu.  Y ffaith nad ydi hwnnw'n cael ei fygwth yn y cynllun ydi 'r gwendid.  Byddai'r posibilrwydd o fethu arolygiadau oherwydd diffyg trefniadau i asesu'r galw am addysg cyfrwng Cymraeg  ac ymateb i'r galw hwnnw yn gorfodi pob awdurdod addysg yng Nghymru i fynd i 'r cyfeiriad mae Alun Davies am iddynt fynd.

Ond mae yna broblem arall - sef agwedd llawer o aelodau, dilynwyr ac actifyddion Llafur ar lawr gwlad.    Rwan - a bod yn deg - mae Llafur Cymru wedi dod ymhell yn eu hagwedd tuag at y Gymraeg yn ystod fy mywyd i.  Mae'r casineb a welwyd yn y gorffennol tuag at yr iaith yn y gorffennol yn llawer llai cyffredin erbyn heddiw.  Serch hynny mae yno o hyd ymysg lleiafrif, a dydi'r lleiafrif hwnnw ddim yn un di nod o bell ffordd.

Mae'r stori am actifyddion Llafur yn cydweithio efo'r Dde eithafol i wrthwynebu troi Ysgol Llangennech yn esiampl o hyn wrth gwrs, ac mae'r ffaith bod Cyngor (Llafur) Rhondda Cynon Taf yn gwario bron i'r cwbl o'u harian cyfalaf yn awgrym ohono hefyd.  

Yr hyn sy'n wirioneddol boenus am y sefyllfa Llangennech ydi ymateb y sefydliad Llafur i'r sefyllfa.  Mae Cyngor Caerfyrddin yn dilyn y trywydd mae Llywodraeth Cymru am iddo ei ddilyn.  Mae rhai o aelodau Llafur yn lleol yn cydweithredu efo'r Dde eithafol i chwystrellu gwenwyn i mewn i'r holl sefyllfa.  Y gorau y gellid ei ddweud am yr AC a'r AS Llafur lleol ydi eu bod yn edrych i'r cyfeiriad arall - a gallwn fod yn llawer, llawer llai caredig na hynny.  A gallwn ddweud rhywbeth tebyg am Lywodraeth Cymru - doedd yna ddim condemnio ymddygiad cwbl bisar eu haelodau lleol.  Cofier bod Llafur u DU wedi bod yn taflu pobl allan o'r blaid - neu'n eu gwahardd rhag pleidleisio yn yr etholiad arweinyddol  - am aildrydar negeseuon cwbl ddi niwed gan aelodau o'r Blaid Werdd.  Ddigwyddodd 'na ddim byd nes i Jonathan Edwards dynnu sylw Jeremy Corbyn at y sefyllfa - a phan ddigwyddodd hynny cafwyd gweithredu o fewn oriau.  A wedyn cyhoeddwyd ymchwiliad i Blaid Lafur Llanelli.

A dyna ydi'r risg i Gynllun Miliwn o Siaradwyr Llywodraeth Cymru mewn un stori fach dwt.  Mae'n un o nodweddion Llafur Cymru bod osgoi gwrthdaro mewnol yn flaenoriaeth iddi - yn wir gellir dadlau mai dyna ei phrif flaenoriaeth.  Oni bai ei bod yn wynebu'r elfennau gwrth Gymraeg yn ei rhengoedd ei hun ac yn cefnogi awdurdodau - o pa bynnag blaid - sy'n gweithredu ar ei ddymuniadau fydd yna ddim tri chwarter miliwn siaradwr Cymraeg erbyn 2050 heb son am filiwn.  

Dydi gorffennol y Blaid Lafur Gymreig ddim yn rhoi llawer o le i ni fod yn obeithiol mae gen i ofn.


Monday, February 20, 2017

Dirgelwch diweddaraf yr Egin

Roedd yna bwt byr iawn heno ar Newyddion 9 am hynt a helynt yr Egin.  

Yn ol y stori 'dydi'r Theatr Genedlaethol - sydd wedi ei leoli ar hyn o bryd mewn adeilad cyfagos - ddim yn bwriadu symud i'r Egin oherwydd 'diffyg lle addas'. 

Rwan, ar yr olwg gyntaf 'dydi hon ddim yn edrych fel fawr o stori, ond o ail ystyried efallai ei bod hi.  Y syniad efo 'r Egin ydi creu clwstwr o ddiwydiannau 'creadigol' ar safle Coleg y Drindod.  Ond hyd y gwyddom, unig denant y datblygiad arfaethedig hyd yn hyn ydi S4C - ond ymddengys nad oes lle i denant newydd - hyd yn oed un sy'n sicr yn 'greadigol' a sydd ddim angen llawer iawn o le.  'Dydw i erioed wedi clywed am glwstwr sydd ond ag un cydadran o'r blaen.

Dwi'n siwr bod yna eglurhad rhesymegol - ond fedra i ddim yn fy myw a meddwl am un.  Oes gan unrhyw un awgrym?

Chwaneg o gwestiynau am S4C a'r Egin

Mwy o gwestiynau - wedi eu gadael ar un o dudalennau sylwadau fy mlog y tro hwm:

Mae S4C angen talu £3 miliwn i'r Egin, gan na fydd S4C yn gallu gwerthu yr HQ yn Llanisien sy werth £3 miliwn nes bod y staff technegol yn gallu symud i adeilad newydd y BBC (yn 2020) o le fydd y 3 miliwn yn dod? Budget rhaglenni? 

Mae S4C yn cynnig 45c y filltir i'r 50-55 staff am 6 mis o deithio (cyfanswm o £375k) iddyn nhw gael trio gweithio yn yr Egin gyntaf cyn derbyn tal diswyddo, cyfanswm o £1.5 miliwn ychwanegol os yw 50 o staff yn dewis aros yng Nghaerdydd ar ddiwedd y cyfnod prawf. O le fydd y £1.9 miliwn yma'n dod? Budget rhaglenni?

Sunday, February 19, 2017

Mi fyddech chi wedi gallu trystio'r clown _ _

_ _ i dreulio'i amser yn cribinio'r We am rhyw ddigwyddiad neu'i gilydd yn Sweden i 'gyfiawnhau' rwdlan Donald Trump.





Tudalen flaen y diwrnod


A thrydariad y diwrnod - bai Plaid Cymru ydi o bod aelodau Llafur yn cyd weithredu efo'r Dde eithafol rydach chi'n gweld.



Friday, February 17, 2017

Yr Egin - ble ydan ni arni?

Mae'r stori am ail leoli S4C yng Nghaerfyrddin yn datblygu i fod yn un hynod gymhleth ac anisgwyl ac mae yna gryn dipyn o gwestiynau newydd yn codi'n ddyddiol bron.  Mae'r stori wedi bod yn y newyddion heddiw oherwydd sylwadau gan Carwyn Jones, ond mae yna ffeithiau eraill wedi dod i olwg cyhoeddus.  Mae'n siwr y byddai'n well i ni geisio gwneud synnwyr o'r holl beth, a manylu ar yr hyn rydym wedi ei ddysgu'n ddiweddar a'r cwestiynau sydd wedi codi.

Yr hyn rydym wedi ei ddysgu:

1). Roedd Carwyn Jones a Llywodraeth Cymru'n deall bod 'cost niwtral' yn golygu dim colled i'r pwrs cyhoeddus.  Mae hyn yn bwysig oherwydd bod yr argraff wedi ei roi gan rai yn ddiweddar - yn ddamweiniol neu fel arall - bod y niwtralrwydd yma'n ymwneud ag S4C yn unig.  Roedd bod yn 'gost niwtral' yn un o amodau'r ceisiadau o'r dechrau'n deg.

2). Roedd Carwyn Jones eisiau anfon S4C i Ddyffryn Aman, ond iddo gael ei berswadio bod Caerfyrddin yn syniad gwell oherwydd nad oedd unrhyw gostau i fod ynghlwm a hynny. Dwi ddim yn gwybod beth i'w wneud o hon - ni wnaed cais o gwbl o'r fan honno.

3). Mae Carwyn Jones yn dal 'mewn egwyddor' eisiau ad leoli yng Nghaerfyrddin.  

4). Mae rhan o'r cyllid ar gyfer y blaendal o £3m yn cael ei godi trwy werthu swyddfeydd S4C yn Llanishen.

5). Mae bellach yn amlwg bod yr enwog £3m yn rhan o gais gwreiddiol y Drindod - 'doedd o ddim yn rhywbeth brys i lenwi bwlch ariannol yng nghynllun yr Egin.

Cwestiynau

1). Faint yn union mae'r Egin yn mynd i'w gostio?  Y ffigwr sy'n cael ei drafod yng nghyd destun S4C ydi £12m - £3m i ddod fel blaendal gan S4C, £6m gan Lywodraeth Cymru a £3m o adnoddau Coleg y Drindod.  Serch hynny mae'r cofnod hwn ynglyn a chais am gyllid o dan y cynllun City Deal yn dangos bod cynllun i wario £24.3m.




Rwan mae'n bosibl bod y cynllun i fynd rhagddo dros gyfnod maith gan gymryd mwy nag un cam, ond mae'r ffigwr newydd yn cymhlethu pethau - ac yn codi cwestiwn newydd.

2). O'r £24.3m sydd ei angen rydym yn gwybod bod S4C am ddarparu £3m.  Mae cais wedi ei wneud i Lywodraeth Cymru am £6m, ond dydi hwnnw heb ei gadarnhau eto.  Gwnaed cais arall o £5m trwy gynllun City Deal - ond mae'n ymddangos nad ydi hwnnw wedi ei gadarnhau eto chwaith.  Mae hyn yn gadael £10.3m yn weddill - o ble mae hwnnw'n dod?  

3). Oedd y cyrff eraill a wnaeth geisiadau yn ymwybodol y gellid cael £3m o flaendal rhent gan S4C?

4). Faint o swyddi newydd fydd y datblygiad yn eu creu?  Mae yna pob math o ffigyrau yn cael eu taflu o gwmpas - 940 yma er enghraifft, 150 yma, 507 yma ond 203 yn y ddogfen uchod.









Thursday, February 16, 2017

O ble daw'r pres i achub yr Egin?

Wel - a barnu oddi wrth y trydariad yma mae yna ymdrech wedi ei gwneud i gael hyd i bres i achub yr Egin er mwyn caniatau i S4C symud i'r lle.



Felly mae yna ymgais yn cael ei gwneud i symud pres o'r gyllideb addysg - a gallwn gymryd yn ganiataol mai'r gyllideb addysg bellach ydi'r targed - byddai'n amhosibl cyfiawnhau cymryd pres o ysgolion a'i roi i Goleg y Drindod.  O ystyried mai'r gweinidog perthnasol ydi Kirsty Williams - bydd Ken Skates yn gorfod rhoi uffern o ffeit i gael ei ddwylo ar ddima goch.  

Felly beth sydd ar ol?  Wel, gellid mynd i'r arian sydd gan y llywodraeth wrth gefn wrth gwrs - ond mae yna wariant sylweddol wedi dod o'r fan honno yn ddiweddar iawn - i roi cymorth i'r Gwasanaeth Iechyd fynd i'r afael a phroblemau'r gaeaf.  Y lle amlwg arall ydi gwariant ar yr iaith Gymraeg - ond byddai dod o hyd i'r £6m llawn yn mynd a thua chwarter y gyllideb  flynyddol ar y Gymraeg.  Byddai hynny'n gwbl, gwbl anerbyniol - yn ol panel sydd wedi ei greu i gynghori'r llywodraeth does yna ddim budd ieithyddol, addysgol na chymdeithasegol ynghlwm a'r cynllun.  

Oni bai bod y peth mor ddifrifol byddai yna rhywbeth gogleisiol yn y syniad o wario lwmp o gyllideb y Gymraeg ar gynllun sydd o ddim budd i'r Gymraeg.

Mae'r holl sefyllfa yma'r tu hwnt i grediniaeth.  Ymddengys bod Llywodraeth Cymru yn chwilio am bres i roi grant i gorff sydd - yn ol tystiolaeth S4C i'r Pwyllgor Dethol Cymreig - efo'r adnoddau i lenwi'r bwlch ariannol beth bynnag.  Pwrpas grant ydi caniatau i rhywbeth llesol na fyddai'n digwydd heb gymorth ariannol fynd rhagddo.

Tros y dyddiau nesaf byddaf yn ysgrifennu dau lythyr - un i Archwilydd Cyffredinol Lloegr (mae'r rhan fwyaf o gyllid y sianel yn cael ei ddarparu rhwng y Bib) yn gofyn iddo edrych ar sut mae S4C wedi delio efo'r symudiad i Gaerfyrddin - ac yn arbennig felly'r blaendal o £3m mewn rhent, a'r llall i Archwilydd Cyffredinol Cymru yn gofyn iddo edrych sut mae'r Drindod wedi rhoi eu cais at ei gilydd, ac ymateb Llywodraeth Cymru  i'r cais am bres i lenwi bwlch ariannol  yng nghynllun y Drindod.

Monday, February 13, 2017

Cwestiwn bach arall am S4C a'r Drindod

Tudalen ydi'r isod o gofnodion o gyfarfod o Bartneriaeth Sir Gaerfyrddin ar Fai 2 2014.  Mae'r eitem ar adleoli S4C yn ymwneud a'r fideo i gyflwyno cais y Drindod oedd wedi ei gyflwyno i S4C ychydig fisoedd ynghynt.  Roedd Coleg y Drindod wedi clywed eu bod wedi derbyn y lleoliad yn ystod y Mis Mawrth blaenorol.

Yr hyn sy'n ddiddorol yma ydi bod y £3m yn cael ei ddisgrifio fel 'investment' ac nid fel rhent wedi ei dalu o flaen llaw.  Rwan mae'n bosibl mai blerwch ar ran rhywun neu'i gilydd sy'n gyfrifol am hyn - ond mae'n amlwg bod taliad o £3m gan S4C yn rhan o'r cais a dderbyniodd S4C.  Y cwestiwn sy'n codi ydi sut oedd Coleg y Drindod yn gwybod na fyddai gofyn i S4C am £3m yn cael ei weld fel rhywbeth nad oedd yn gost niwtral?   Roedd niwtraliaeth o ran y gost yn amod cais llwyddiannus.  Petai amheuaeth am hyn ni fyddai'r Coleg wedi ei gynnwys yn y cais - felly mae'n dilyn ei bod yn debygol iawn bod trafodaeth rhwng y sianel a'r coleg ynglyn a'r trefniadau ariannu wedi digwydd cyn i'r cais gael ei gyflwyno.  

Ac mae yna gwestiwn arall yn codi wrth reswm - pam bod S4C a Choleg y Drindod yn credu bod grantiau o Ewrop ar gael pan nad oeddynt ar gael?  Byddai dyn yn disgwyl y byddai'r ddau gorff wedi gwirio bod y cynllun yn addas ar gyfer grantiau cyn cyflwyno a derbyn y cais ad leoli.  Efallai bod gwiriad felly wedi digwydd wrth gwrs ac mai'r ateb oedd yn wallus - ond mae'n fater sydd angen sylw.