Thursday, September 06, 2018

Cais bach i aelodau’r Blaid

Yn hanesyddol dydi etholiadau arweinyddol heb fod yn brofiadau cadarnhaol iawn i bleidiau gwleidyddol yn y DU - na thu hwnt o ran hynny.  Yn wir mae rhai ohonynt wedi agor holltau sydd wedi diferu gwenwyn i mewn i gylchrediad pleidiau am flynyddoedd - neu ddegawdau.  Mae hyn wedi tueddu i fod yn arbennig o wir yng nghyd destun her i arweinydd cyfredol plaid.  Meddylier Heath / Thatcher neu Thatcher / Major er enghraifft.


Ond mae yna lawer mwy na hynny - ac nid yn hanes y Toriaid yn unig - roedd yr etholiad am is arweinyddiaeth y Blaid Lafur rhwng Tony Benn a Dennis Healy ymysg y gornestau mwyaf gwenwynig a chynhenus yn hanes gwleidyddiaeth y DU.  Mae’n debyg i ymdrechion dan din Harold Wilson i gymryd arweinyddiaeth Llafur oddi ar Gaitskell yn 1960 a’r dirprwy arweinyddiaeth oddi ar George Brown yn 1962 greu drwg deimlad wnaeth barhau am flynyddoedd - er i Wilson gael ei ffordd yn 1963 wrth gwrs.


Arweiniodd yr ornest ddiwethaf i’r Blaid yn 2012 yn anuniongyrchol at ymadawiad ei chyn arweinydd Dafydd Elis Thomas.  Wnaethom ni ddim dod allan o’r ymgais arweinyddol flaenorol i DET gymryd rhan ynddi  - yr un yn erbyn Dafydd Wigley yn 1991 - yn ddi graith chwaith.  


Mae’n cyfeillion Gwyddelig yn gwneud y pethau yma yn well na neb arall wrth gwrs.  Mae’n  debyg i un o’r nifer o geisiadau i ddiorseddu Charlie Haughey fel arweinydd Fianna Fail arwain at ymladd corfforol rhwng rhai o’i haelodau seneddol yng nghoridorau Dáil Éireann.  Holltodd y blaid yn fuan wedyn.


Rwan mae ymgyrchu negyddol yn anorfod mewn Etholiad Cyffredinol.  Mae’r dechneg o glustfeinio ar union eiriad rhyw wleidydd neu’i gilydd, dehongli’r hyn sydd wedi ei ddweud mewn modd sy’n gwneud i bwy bynnag sydd wedi eu llefaru ymddangos i gymryd safbwynt afresymegol neu amhoblogaidd a rhoi cyhoeddusrwydd i hynny yn rhan o wead etholiadau rhwng pleidiau gwahanol.  Dwi wedi ei wneud o fy hun - dwi ddim yn arbennig o gyfforddus pan dwi’n gwneud hynny - ond ‘does yna ddim llawer o ddewis pan mae pob plaid arall wrthi.


Mae moesoli  yn rhan o wleidyddiaeth etholiadol hefyd - gweld drygioni mawr yn safbwynt pobl eraill.  Dydi dweud bod y Toriaid yn ‘elynion y bobl’ - er ei bod yn ymddangos bellach na ddywedwyd y  geiriau yna- ddim yn rhoi unrhyw un y tu allan i werthoedd sifig arferol chwaith.


Mae plaid sy’n defnyddio ei grym llywodraethol i geisio gwneud trwch y boblogaeth yn dlotach am resymau sy’n ymwneud a’i gwleidyddiaeth mewnol ei hun yn elyn i drwch y boblogaeth.  Ffaith syml ydi o - os cafodd yr ymadrodd ei ddweud neu beidio.  Dyna sydd yn digwydd efo Brexit - mae’r llywodraeth Doriaidd yn gwybod gyda sicrwydd 100% y bydd Brexit yn gwneud y rhan fwyaf o bobl yn dlotach nag ydyn nhw rwan - ond mae nhw’n gwthio ymlaen efo’r peth beth bynnag.


Mae etholiad oddi fewn plaid yn wahanol.  Rydan ni wedi gweithio efo’n gilydd yn y gorffennol, a bydd rhaid i ni weithio efo’n gilydd yn y dyfodol.  Mae hyn yn arbennig o wir am blaid sydd a’i haelodaeth yn gymharol fach - rhywfaint i’r gogledd o 8,000.  Dylai natur sylfaenol etholiad mewnol fod yn wahanol i etholiad lle mai’r gwrthwynebwyr ydi cynrychiolwyr pleidiau eraill.  


Ar pob cyfri dylai cefnogwyr ganmol eu hymgeisydd eu hunain am ei agwedd tuag at Brexit, annibyniaeth, mwd niwclear neu beth bynnag.  Does yna ddim o’i le mewn honni bod barn un person yn rhagori ar farn y gweddill chwaith.  Does yna ddim o’i le mewn gwneud achos tros un ymgeisydd yn hytrach nag un arall chwaith.  Ond mae crafu o gwmpas am gyfle i gam gynrychioli agwedd a barn wleidyddol un neu fwy o’r ymgeiswyr eraill yn sylfaenol hunan niweidiol o safbwynt pleidiol.  


Felly - os gwelwch yn dda un ac oll - a gawn ni wneud hyn mewn ffordd gall a chwrtais?  

Wednesday, August 22, 2018

Ynglyn a chynghreirio efo’r Toriaid

Bydd y sawl yn eich plith sydd yn aelodau o’r Blaid yn gwybod bod y cwestiwn o gynghreirio efo’r Toriaid wedi gwthio i mewn i’r ymgyrch arweinyddol yn ystod yr wythnos diwethaf, gyda’r arweinydd presenol yn gwneud yn gwbl glir na fydd y Blaid yn mynd y glymblaid efo’r Toriaid o dan ei harweinyddiaeth hi.  


Dwi ddim yn bwriadu trafod moesoldeb trefniant o’r fath yn y blogiad yma - gall hynny ddisgwyl am ddiwrnod arall - ond mi hoffwn gael  cip ar oblygiadau etholiadol cytundeb o’r fath neu son am gytundeb o’r fath i’r Blaid.


Mae yna ddwy ffordd lle gellir bod mewn llywodraeth yng Nghymru - cael mwy o seddi na phawb arall efo’i gilydd neu obeithio bod y fathemateg bleidiol yn caniatau i blaid glymbleidio - neu o leiaf ddod i gytundeb - efo pleidiau eraill. Os nad oes mwyafrif llwyr gan blaid, yr un gryfaf sydd yn y sefyllfa orau i arwain llywodraeth - yn arbennig os yw’n agos at y 31 sedd sydd eu hangen i gael mwyafrif llwyr.


Dydi’r ffordd gyntaf ddim yn gofyn am unrhyw lwyddiant etholiadol - dim ond dipyn o lwc o ran y niferoedd seddi pleidiau eraill.  Er enghraifft cafodd y Dib Lems druan etholiad gwirioneddol drychinebus yn 2016 - ond mae’r unig AC sydd ganddynt ar ol yn Weinidog Addysg heddiw.


Mae’r ail ffordd yn gofyn am rhywbeth llawer mwy uchelgeisiol.  Mae’n gofyn am strategaeth allai arwain at ennill nifer sylweddol o seddi ychwanegol.  Mae hyn yn anodd yn y gyfundrefn etholiadol sydd gennym yng Nghymru - ond mae’n bosibl. Daeth y blaid yn agos at greu tirwedd trawsnewidiol yn ol yn 1999 - yn agos iawn.


Efallai ei bod werth aros yma i gydnabod bod y sefyllfa yng Nghymru yn rhwystredig oherwydd bod cyfuniad o drefn pleidleisio anarferol a daearyddiaeth etholiadol y wlad yn arwain at gyfundrefn sydd ddim yn ymateb yn dda i’r farn gyhoeddus.  Mae yna amrywiaeth eithaf mawr wedi bod yng nghefnogaeth Llafur yng Nghymru ers 1999 - ond ychydig iawn o amrywiaeth sydd wedi bod yn y nifer o seddi Cynulliad maent wedi ei gael.  Ond fel y dywedwyd mae’n bosibl goresgyn y gyfundrefn - a phetai’r Blaid yn cyrraedd canran arbennig - tua 35% o bosibl, yna byddai seddi Llafur yn dechrau syrthio’n gyflym iawn - a byddai seddi’r Blaid yn cynyddu’n gyflym.  


Felly mae creu mwyafrif - neu rhywbeth sydd ddim am fod yn rhy bell o fwyafrif - yn uffernol o anodd - i’r Blaid o leiaf.  Os ydyw i ddigwydd mae’n bwysig bod pob dim mae’n bosibl ei gael yn ei le - yn ei le.  


Rydym yn gwybod o dystiolaeth polio mai Leanne ydi’r arweinydd mwyaf poblogaidd (o gryn bellter) a gallwn gymryd ei bod bod yn llawer, llawer mwy poblogaidd nag unrhyw un sy’n debygol o fod yn arwain Llafur yn 2021 - cyn belled a mae y rhan fwyaf o etholwyr Cymru yn y cwestiwn, mae’r rheiny yn ymylu ar fod yn gwbl anweledig.  


Rydym hefyd yn gwybod nad oes fawr neb sy’n pleidleisio i’r Blaid - neu fydda’n ystyried pleidleisio i’r Blaid - yn gefnogol i’r syniad o glymbleidio efo’r Toriaid.  Conglfaen strategaeth etholiadol lwyddiannus ydi sicrhau’r bleidlais  greiddiol yn y lle cyntaf ac yna ymestyn allan.  Yn ffodus rydym yn gwybod i ble i ymestyn allan - a does yna ddim cydymdeimlad efo’r Toriaid yno chwaith.


Yr astudiaeth fwyaf manwl sydd gennym o’r farn gyhoeddus yng Nghymru ydi un British Election Survey  a gynhalwyd gan brifysgolion Maenceinion, Rhydychen a Nottingham (tros Brydain) ar y cychwyn ar sail Etholiad Cyffredinol 2015 - ond gyda data ar gyfer Etholiad Cyffredinol 2017 a’r reffwrendwm Ewrop wedi ei ychwanegu.  Cryfder yr ymarferiad ydi ei faint -cymrodd 68.8k o  o bobl rhyw ran neu’i gilydd yn yr ymarferiad gyda tua 5.5k yn dod o Gymru.  Tua mil o bobl sy’n cymryd rhan mewn pol piniwn cyffredin.






I bwrpas y blogiad yma dau is set o’r 5.5k sy’n bwysig - yr is set sy’n cwmpasu y sawl sy’n pleidleisio i Blaid Cymru mewn etholiadau Cynulliad a’r is set sy’n cwmpasu’r sawl sydd ddim yn pleidleisio i’r Blaid, ond sydd ag agwedd ffafriol tuag ati. Os ydan ni’n adio’r ddau grwp yma at ei gilydd rydym yn cael tua 40% o’r sawl sy’n debygol o bleidleisio.


 Cael cymaint o’r bobl hyn i bleidleisio - a phleidleisio i’r Blaid yn 2021 ydi’r allwedd i lwyddiant etholiadol.  


Fel y gellid disgwyl mae yna lawer yn gyffredin rhwng cefnogwyr y Blaid a’r sawl sy’n gogwyddo tuag at y Blaid.  Er enghraifft mae gan y ddau grwp hunaniaeth Gymreig gref iawn a hunaniaeth Ewropeaidd eithaf cryf - ac agwedd gadarnhaol tuag at yr Undeb Ewrpoiaidd.  Mae ganddynt  farn ffafriol iawn am Leanne Wood a barn anffafriol am Teresa May., Michael Gove, Teresa May - ac yn arbennig Donald Trump. 


Yn bwysicach i bwrpas y blogiad yma mae gan y ddau grwp agwedd gadarnhaol tuag at Plaid Cymru - wrth gwrs - ond Llafur hefyd.  Ond rhywbeth arall sy’n gyffredin rhwng y ddau grwp a sydd yn eu nodweddu ydi nad ydynt yn hoffi Toriaid - a dydyn nhw ddim yn eu hoffi nhw o gwbl.  Mae’r syniad o genedlaetholwyr Cymreig ceidwadol yn fyth yn y rhan fwyaf o Gymru.  Dylai hynny fod yn amlwg beth bynnag i unrhyw un sydd yn treulio unrhyw faint o amser ar stepan drws yn siarad efo pobl.  


Mewn amgylchiadau lle mae’n bwysig creu tirwedd etholiadol sy’n ffafriol i’r Blaid - digon ffafriol i wneud gwahaniaeth go iawn i ganlyniad etholiad 2021 - mae’n  rhaid cael gwared o’r hyn sy’n milwrio yn erbyn llwyddiant a chymryd mantais o’r hyn sy’n milwrio o blaid llwyddiant.  


Rwan dydi hi ddim o fewn gallu’r Blaid - na neb arall- i reoli’r tirwedd yna yn llwyr.  Ond os ydi’r Blaid o ddifri am ennill grym yn 2021 mae’n rhaid iddi reoli’r tiredd etholiadol fydd yn bodoli bryd hynny i’r graddau bod hynny o fewn ei gallu.  Byddwn yn awgrymu bod y canlynol yn ffyrdd posibl o fynd ati.


  1. Sicrhau bod y Blaid yn mynd i’r etholiad yn cael ei harwain gan y person mwyaf poblogaidd bosibl ymysg y bobl sy’n pleidleisio i’r Blaid.  Mae’r dystiolaeth sydd gennym yn dangos yn eithaf clir mai’r arweinydd presenol ydi’r person hwnnw.
  2. Sicrhau bod y Blaid yn mynd i’r etholiad yn cael ei harwain gan y person mwyaf poblogaidd ymysg yr etholwyr yn gyffredinol - ac yn arbennig felly y gydadran o’r etholwyr sydd yn debygol o bleidleisio i’r Blaid.  Eto - mae’r dystiolaeth polio yn dangos yn glir pwy ydi honno.
  3. Sicrhau bod y Blaid yn adlewyrchu gwerthoedd a dyheuiadau’r gydadran o’r boblogaeth mae’n ceisio apelio ato - sef ein dau is set - cefnogwyr y Blaid a phobl sy’n gogwyddo tuag at y Blaid.  Mae’n gwbl amlwg o’r dystiolaeth sydd ar gael nad ydi gwerthoedd y Dde Prydeinig yn apelio at y bobl yma o gwbl - a dydi son am glymbleidio efo’r Toriaid ddim am apelio atynt chwaith.
  4. Cymryd mantais o wendidau’r pleidiau eraill - ac mae gan Llafur wendid anferth ar hyn o bryd.  Mae’r rhan fwyaf o’i chefnogwyr yn gefnogol i Ewrop tra bod safbwynt Llafur ei hun yn gwbl idiotaidd ac anaealladwy.  Mae’r Blaid yn llawer, llawer nes at y cefnogwyr Llafur hynny sy’n gogwyddo tuag at y Blaid ar hyn o bryd nag ydi’r Blaid Lafur.  Mae’n bwysig sicrhau bod safbwynt y Blaid ar fater Ewrop yn gwbl glir - gall yn hawdd ddiffinio’r tirwedd etholiadol yn 2021.


Onid ydi pob dim yn eithaf syml yn y bon?


Sunday, July 29, 2018

Yr etholiad arweinyddol - record etholiadol Leanne Wood

Tra nad ydi llinellau’r frwydr am arweinyddiaeth Plaid Cymru yn gwbl glir eto, un o’r materion sy’n debygol o godi (a sydd yn wir wedi codi) ydi’r tebygrwydd o ennill llwyddiant etholiadol.  Wedi’r cwbl mae Llafur wedi arwain pob llywodraeth datganoledig Cymreig ers 1999 - ac wedi methu yn amlach na pheidio.  Mae Cymru’n barod am rhywbeth arall.  Mi fydda i’n edrych ar berfformiad etholiadol y Blaid ers i Leanne Wood ddechrau ei harwain yn y blogiad hwn, a byddaf yn edrych ar beth sy’n debygol o ddigwydd yn y dyfodol mewn blogiad dilynol.

Mae yna ganfyddiad ymysg rhai bod yna rhyw oes aur wedi bod yn y gorffennol pan roedd Plaid Cymru’n llwyddiannus yn etholiadol, ond bod yr oes aur honno bellach yn y gorffennol pell a bod y Blaid heddiw yn tan berfformio o gymharu a’r oes aur honno.  Y broblem efo’r canfyddiad yna ydi ei bod yn anodd dod o hyd dystiolaeth tros fodolaeth yr oes aur honno.  Ystyrier er enghraifft berfformiadau etholiadol y Blaid mewn etholiadau San Steffan ar hyd y blynyddoedd.  Etholiad 1970 oedd yr un cyntaf i’r Blaid gael mwy na 5% o’r bleidlais ar hyd Cymru - a wele’r hanes wedi hynny.

BlwyddynCanran
197011.5
1974 (Chwef)10.8
1974 (Hyd)10.8
19798.1
19837.8
19877.3
19928.8
19979.9
200114.3
200512.6
201011.3
201512.1
201710.4





Dim ond mewn wyth etholiad mae’r Blaid wedi ennill mwy na 10% o’r bleidlais - dair gwaith ar ddechrau’r saith degau o dan arweinyddiaeth Gwynfor Evans, dair gwaith yn y ganrif yma o dan arweinyddiaeth Ieuan Wyn Jones a dwy waith o dan arweinyddiaeth Leanne Wood.  Cychwynodd yr arweinyddiaeth hwnnw yn 2012.  Yn ychwanegol at hynny mae’r Blaid yn draddodiadol wedi ei chael yn llawer mwy anodd i ennill tir pan mae Llafur  yn rheoli yn San Steffan, na phan mae’r Toriaid mewn grym.  Dair gwaith yn unig mae’r Blaid wedi cael mwy na 10% o’r bleidlais pan bod y Toriaid mewn grym yn San Steffan - yn 2015 a 2017 o dan arweinyddiaeth Leanne Wood ac etholiad cyntaf 1974 o dan arweiniad Gwynfor Evans.

Er bod y ganran o’r bleidlais a enillwyd yn 2017 yn is na chanlyniad 2015 roedd yr etholiad yna yn un eithriadol yn yr ystyr bod mwy o bolareiddio rhwng pleidiau mawr na mewn unrhyw etholiad ers 1997.  Dioddefodd yr SNP, UKIP, y Gwyrddion, y Lib Dems a’r pleidiau llai yng Ngogledd Iwerddon.  Cynyddodd y Blaid ei nifer o aelodau seneddol.

Felly beth am y Cynulliad?  Roedd yna yn wir oes aur - neu yn hytrach 2 funud aur yn y fan honno - yn 1999.   Roedd yr etholiad y flwyddyn honno (o dan arweiniad Dafydd Wigley)  yn eithriad  a  llwyddodd y Blaid i gyrraedd lle nad yw wedi ei gyrraedd cynt na wedyn.  Fel arall mae’r canrannau wedi bod o fewn amrediad bach rhwng 17.9% a 21%.  

Ond roedd cael 20.5% yn 2016 gyda llywodraeth Doriaidd yn Llundain yn llawer anos na chael 21% yn 2007 pan roedd Tony Blair yn hynod amhoblogaidd ac ym misoedd olaf ei arweinyddiaeth o’r Blaid Lafur.  Enillodd Leanne yn y Rhondda, a daeth y Blaid yn agos i ennill yn Llanelli, Aberconwy, Gorllewin Caerdydd a Blaenau Gwent.  Ail enillwyd y statws o brif wrthblaid o flaen y Toriaid.

BlwyddynCanran
199930.5
200319.7
200721
201117.9
201620.5





Beth felly am etholiadau lleol?  Wel does yna ddim llawer o dystiolaeth o ddirywiad yma chwaith - i’r gwrthwyneb a dweud y gwir, mae’n debyg mai etholiadau 2017 oedd y rhai mwyaf llwyddiannus yn hanes y Blaid.  Roedd yr etholiadau lleol 2012 wedi eu cynnal llai na 2 fis ar ol i Leanne Wood ennill yr arweinyddiaeth.

BlwyddynCanran
199512.5
199918.2
200416.4
200816.8
201215.7
201716.5





A daw hynny a ni at yr unig etholiad arall i gael ei chynnal yng nghyfnod Leanne Wood fel arweinydd y Blaid - etholiad Ewrop 2014 - mae’n debyg yr un lleiaf llwyddiannu yn ystod ei chyfnod fel arweinydd i’r graddau bod y ganran o’r bleidlas y gafodd y Blaid yn is nag oedd wedi bod ers 1989.  Ond roedd yr etholiad hwnnw yn un hynod anarferol os nad unigryw yng Nghymru a’r DU.  Roedd yn etholiad lle’r oedd pethau wedi polareiddio rhwng Llafur ac UKIP gyda phob plaid arall (ag eithrio’r SNP) yn colli tir - mae pedair blynedd yn amser maith mewn gwleidyddiaeth.

BlwyddynCanran
197911.7
198412.2
198912.9
199417.1
199929.6
200417.4
200918.5
201415.3



Rwan mae’n debyg gen i y bydd yna nifer o ystyriaethau yn wynebu aelodau’r Blaid ym mis Medi pan maent yn penderfynu pwy i bleidleisio drosto / drosti - a bydd pwy sydd fwyaf tebygol o arwain y Blaid at fuddugoliaeth yn 2021 yn un o’r rhai pwysig.  ‘Does yna ddim ym mherfformiad etholiadol y Blaid yn ystod y chwe mlynedd diwethaf i awgrymu na all y Blaid berfformio’n dda gyda Leanne Wood yn arweinydd arni. Mae ein perfformiadau wedi bod yn ddigon soled yn ystod y cyfnod.  Mae’n anarferol i arweinydd plaid golli’r arweinyddiaeth ar unrhyw sail ag eithrio diffyg llwyddiant etholiadol, ‘Does  yna ddim diffyg llwyddiant yn yr achos yma.  

Sunday, July 01, 2018

Arweinyddiaeth y Blaid - llythyr agored at Leanne Wood

Wele lythyr agored at arweinydd y Blaid.  Os oes unrhyw gynghorydd sir arall eisiau arwyddo - a dwi’n siwr bod - cysylltwch. 


Annwyl Leanne

 

Rydym yn ysgrifennu atoch fel grŵp o gynghorwyr sir o pob rhan o Gymru i fynegi cefnogaeth i’ch ymgeisyddiaeth am arweinyddiaeth y Blaid.

 

Hoffwn i chi wybod ein bod yn gwerthfawrogi’r holl waith rydych wedi ei wneud yn teithio ar hyd a lled Cymru yn hyrwyddo cenhadaeth a gwerthoedd y Blaid.  Rydym yn arbennig o ddiolchgar i chi am eich ymgyrchu di flino yn ystod etholiadau’r cynghorau sir yn 2017.   Rydym hefyd yn nodi bod yr etholiad hwnnw ymysg yr etholiadau lleol mwyaf llwyddiannus yn hanes y Blaid.  Rydym yn nodi ymhellach bod etholiadau cyffredinol 2015 a 2017 yn rhai llwyddiannus, a bod eich gallu chi i fynegi negeseuon y Blaid yn glir ac effeithiol ymysg y prif resymau tros y llwyddiant hwnnw.

 

Rydym felly yn edrych ymlaen i weithio efo chi i ddatblygu strategaeth etholiadol effeithiol ar gyfer etholiadau’r Cynulliad yn 2021, i ymgyrchu efo chi ar gyfer yr etholiad hwnnw, a rydym yn hyderu y byddwch yn arwain y Blaid i lywodraeth yn 2021, ac yn sicrhau bod gwerthoedd ac amcanion y Blaid yn cael eu gwireddu – a hynny fel Prif Weinidog Cymru.

 

Yn gywir


Dear Leanne


We are writing to you as a group of Councillors from across Wales to express our support to your candidacy for the leadership of Plaid Cymru.

We’d like you to know that we appreciate all of the work that you have made travelling across the length and breadth of Wales promoting the mission and the values of Plaid Cymru. We are particularly grateful to you for your tireless campaigning during the local election campaigns in 2017. We also note that those elections were amongst the most successful in the history of plaid Cymru. We further note that the 2015 and 2017 General Elections were successful, and that your ability to articulate the party’s messages clearly and effectively was amongst the main reasons for those successes.


We therefore look forward to working with you to develop an effective election strategy for the 2021 Assembly Elections, to campaign with you for those elections, and we are confident that you will be leading Plaid Cymru to Government in 2021, ensuring that the values and aims of Plaid Cymru are realised – and that as Wales’ First Minister.


Sincerely


Nicola Roberts Canolbarth Mon Ynys Mon 

Elyn Stevens Ystrad Rh C T

Shelley Rees-Owen Pentre Rh C T

Sera Evans Treorchy       Rh C T 

Maureen Weaver Pentre Rh C T

Josh Davies Penygraig Rh C T

Darren Macey Ynyshir Rh C T 

Alun Cox Porth Rh C T

Julie Williams Porth Rh C T

Alison Chapman Treorchy Rh C T


Emyr Webster Treorchy Rh C T 

Karen Morgan Hirwaun Rh C T

Danny Grehan Tonyrefail East Rh C T 

John Cullwick Penygraig Rh C T

Geraint Davies Treherbert Rh C T 

Pauline Jarman Mountain Ash East Rh C T 

Larraine jones Ystrad RCT

Jamie Evans Neath South NPT 

Nigel Hunt Aberavon NPT 

Scott Bamsey Aberavon NPT 


Anthony Richards Pontardawe NPT

Jo Hale Bryncoch S NPT

Carolyn Edwards Blaengwrach NPT

Chris Williams Bryncoch S NPT

Linet Purcell Pontardawe NPT

Alun Williams Aberystwyth Ceredigion

Mark Strong Aberystwyth Ceredigion

John Roberts Cwm Aber / Aber Valley Caerffili 

Marc Jones Grosvenor Wrecsam 

Carrie Harper Queensway Wrecsam 


Gwenfair Jones Gwersyllt West Wrecsam 

Mabon ap Gwynfor Llandrillo Dinbych 

Glenn Swingler Upper Denbigh and Henllan Dinbych 

Rhys Thomas Lower Denbigh Dinbych

Huw Jones Corwen Dinbych

Dave Cowans Eirias Conwy

Ian Jenkins Gower Conwy

Sue Lloyd-Williams Llansannan Conwy 

Austin Roberts Eglwysbach Conwy

Aaron Wynne Crwst Conwy


Craig ab Iago Llanllyfni Gwynedd

Steve Collings Deiniol Gwynedd

Dafydd Meurig Arllechwedd Gwynedd

Catrin Wager Menai (Bangor) Gwynedd

Cai Larsen Seiont Gwynedd

Huw Wyn Jones Garth Gwynedd

Seimon Glyn Tudweiliog Gwynedd

Gruff Williams Nefyn Gwynedd

Gareth Griffith Y Felinheli Gwynedd

Rhys Sinnett Milford West Sir Benfro


Cris Tomos Crymych Sir Benfro 

Clive Davies Penparc Ceredigion 

Lynford Thomas Llanfihangel Ystrad Ceredigion 

Stephen Kent St Martins Caerffili

Thursday, May 31, 2018

Gadael yr UE - rhan 4



  1. 17.  Fel mae’r negydu yn mynd rhagddo mae’n dod yn amlwg y bydd rhaid i’r DU ddewis rhwng gadael yr Undeb Tollau a chael masnach rydd efo’r UE.  Felly mae’r Cabinet yn dechrau ffraeo ynglyn a dau gynllun gwahanol.  Mae May eisiau gweithredu ar  gynllun sydd ddim yn cael ei ddefnyddio yn unrhyw le arall yn y Byd lle byddai’r DU yn hel tollau ar ran yr UE.  Mae Boris Johnson yn disgrifio’r cynllun fel un ‘gorffwyll’.  Yn y cyfamser daw’n amlwg bod y cynllun mae Boris yn ei ffafrio - creu ffin sy’n cael ei phlismona gan dechnoleg - am gostio £20bn y flwyddyn - os ydi hi’n bosibl creu’r system yn y lle cyntaf - ac mae hynny’n hynod amheus. Mae hyn yn llawer mwy o arian na mae’r DU yn ei wario ar aelodaeth y DU ar hyn o bryd ac mae’n gyfystyr a chael dau Ogledd Iwerddon newydd i’w hariannu.  Mae’r Cabinet yn mynd ati i dreulio wythnosau yn ffraeo pa un o’r ddau gynllun boncyrs maent yn ei ffafrio - sy’n wastraff amser braidd cyn bod yr UE wedi dweud o’r cychwyn nad ydi’r naill gynllun na’r llall yn dderbyniol iddyn nhw.
  2. 18. Mae Cymru - neu ei llywodraeth - yn penderfynu ildio i ddymuniadau llywodraeth Doriaidd y DU a gadael iddyn nhw gadw’r pwerau ‘datganoledig’ sy’n cael eu ad ennill o Frwsel am gyfnod o flynyddoedd gan ddisgrifio eu llyfdra fel ‘cyd weithio’.  Unwaith eto mae llywodraeth genedlaetholgar yr Alban yn cymryd trywydd gwahanol ac yn gwrthod y math o ‘gyd weithredu’.  Maent yn cael cefnogaeth y gwrthbleidiau i gyd ag eithrio’r Toriaid a Jeremy Corbyn. Ac unwaith eto mae Cymru yn dangos nad oes rhaid i Lywodraeth San Steffan ei chymryd o ddifri.
  3. 19. Mae May yn cael syniad newydd - cicio Brexit ymhell i’r dyfodol, ac i gyfnod pan na fydd hi yn Brif Weinidog a felly ddim yn gorfod poeni am yr holl smonach.  Mae’n dechrau son am ymestyn y cyfnod trawsnewidiol ymhellach - i 2023 y tro hwn.  Petai yr UE yn derbyn yr argymhelliad (a go brin y byddan nhw) byddai ymadawiad y DU a’r UE wedi cymryd saith blynedd - ac mi fyddai yna ddigon o sgop i wthio pethau ymhellach fyth i’r dyfodol.

A dyna lle ydan ni ddwy flynedd ar ol penderfynu y byddai’n syniad da gadael yr UE.  ‘Dydan ni ddim wedi diffinio beth ydym ei eisiau, mae pob fersiwn o Brexit yn sicr o achosi niwed economaidd i’r DU, mae’r cloc yn tician efo llai na blwyddyn i fynd cyn ein hymadawiad - a’r unig beth tebyg i strategaeth sydd gan y DU ydi ceisio symud y penderfyniad i’r dyfodol pell.

Tuesday, May 29, 2018

Gadael yr UE - rhan 3





13.  Trwy gydol y cyfnod yma daw’n amlwg bod pob math o broblemau na ragwelwyd yn dod i’r amlwg.  ‘Fedar y DU ddim deall pam bod yr UE yn cymryd ochr ei haelodau ei hun mewn anghytundebau tiriogaethol (Gibralta ac Iwerddon), daw’n amlwg y bydd rhaid i’r DU gael ei system GPS (hynod ddrud) ei hun, y bydd yn fwy anodd a chostus i unigolion deithio yn yr UE, na fydd yn cael dylanwadu ar gyfreithiau amddiffyn data, daw’n amlwg bod pob math o gytundebau rhyngwladol bydd rhaid eu ail negydu a daw’n amlwg bod pob fersiwn o Brexit am fod yn niweidiol i economi’r DU gyda’r fersiynau caletach yn fwy niweidiol na’r rhai meddalach.  

14.Mae’r DU a’r UE yn cytuno i gyfnod ‘trawsnewidiol’ wedi i’r DU adael yr UE pan na fydd fawr ddim yn newid.  Bydd y cyfnod yn parhau am ddeunaw mis.

15. Dydi’r cyfnod o negydu go iawn ddim yn dechrau’n dda.  Mae May yn mynd ati i roi gwahanol linellau coch iddi hi ei hun - llinellau coch sydd yn croes ddweud ei gilydd a nad ydi hi’n bosibl cadw atynt oll.  Mae hi’n benderfynol na fydd y DU yn aros yn yr Undeb Tollau na’r Farchnad Sengl ond eisiau mynediad di lyfethair i’r UE.  Yn amlwg dydi hi ddim yn bosibl gwneud y tri pheth yma.

16. A daw hyn a ni yn ol at y ddadl a fethwyd ei hateb yn ystod yr ymgyrch Refferendwm ‘ Bydd yr UE yn siwr o ildio i’n gorchmynion i adael i ni fasnachu efo nhw am ddim tra’n tanseilio eu marchnadoedd eraill oherwydd eu bod eisiau gwerthu Prosecco i ni’.  

Mae hyn yn gamddealltwriaeth llwyr o’r hyn ydi’r UE.  Bloc masnachu oedd ar y cychwyn, a dyna yw o hyd yn annad dim arall.  Pwrpas bloc o’r fath ydi edrych ar ol buddiannau aelodau’r bloc ar draul gwledydd eraill, nid edrych ar ol buddiannau gwledydd sydd ddim yn aelodau o’r bloc ar draul aelodau’r bloc.  Mae’r DU yn gofyn i’r UE wneud yr ail - a byddai gwneud hynny’n tanseilio’r rheswm tros fodolaeth y bloc.  Byddai hefyd yn arwain at wledydd sydd eisoes wedi dod i gytundebau masnach efo’r UE yn ceisio ail negydu eu cytundebau fel eu bod hwythau hefyd yn cael eu trin yn well nag aelodau’r bloc.  Byddai hefyd yn groes i gyfraith yr UE.  

Mae yna ystyriaethau eraill hefyd. Mae ymhell tros 40% o allforion y DU yn mynd i’r UE, 8% o allforion yr UE sy’n mynd i’r DU.  Mae allforion i’r UE gyfwerth a thua 12% o economi’r DU tra bod allforion y ffordd arall yn gyfwerth a thua 3% o economi’r UE.  Ac mae yna fater bach arall hefyd - un mae’r UE yn rhy - ahem - gwrtais i son amdano.  Bydd Brexit yn cynnig cyfleoedd yn ogystal a heriau i’r UE.  Os na fydd Nissan yn gallu gwerthu ceir yn broffidiol ar dir mawr Ewrop, bydd hynny’n gadael bwlch yn y farchnad i Peugeot.  Os na fydd cwmniau allforio o Iwerddon eisiau mynd drwy’r rigmarol a’r gost anfon eu cynnyrch trwy ffin galed yng Nghaergybi a Plymouth, bydd cyfle i Rotterdam fanteisio ac os bydd ffatri Airbus yn cau ym Mrychdyn bydd yn adleoli i Limerick, neu Marsailles neu le bynnag arall oddi mewn i ffiniau’r UE.

Monday, May 28, 2018

Gadael yr UE - rhan 2


6. Yr ochr Gadael yn dehongli’r canlyniad agos fel y fuddugoliaeth fwyaf yn hanes gwleidyddiaeth y DU ac yn gyfiawnhad tros y Brexit caletaf bosibl.
7.  Cameron yn rhoi’r ffidil yn y to a May yn cael ei gorseddu yn ei le.  Negydu yn cychwyn - ond daw’n amlwg o’r cychwyn nad ydi ochr y DU wedi paratoi ac nad ydyn nhw’n hollol siwr beth maen nhw ei eisiau.  Mae’r lluniau teledu o’r cyfarfod cyntaf rhwng y ddau dim negydu lle mae ochr yr UE efo ffeiliau tew o’u blaenau tra nad oes darn o bapur rhwng tim negydu’r DU yn adrodd cyfrolau.
8.  Erthygl 50 yn cael ei gweithredu, a’r cloc ymadael yn cychwyn.
9.  May yn galw etholiad yn anisgwyl, yn colli ei mwyafrif ac yn cael ei hun yn ddibynol ar blaid adain dde eithafol y DUP i aros mewn llywodraeth.
10.  Trafodaethau efo Ewrop yn dechrau o ddifri - ond daw’n amlwg o’r ochr Ewropiaidd mai trafodaethau am sut gall y DU symud ymlaen i drafod a geir.  Mae’r UE yn ei gwneud yn glir bod rhaid i’r DU gytuno i dalu iawndal, sicrhau na fydd ffin yn Iwerddon a chytuno i ganiatau i ddinasyddion yr EU sy’n byw yn y DU barhau i fod o dan oruwchwyliaeth y Llys Cyfiawnder Ewrop wedi i’r DU adael yr UE.  Ceir cryn dipyn o wylofain, rhincian dannedd a bygwth gan y cyfryngau a gwleidyddion Ceidwadol cyn i’r DU dderbyn yr holl orchmynion ar y chwedlonol unfed awr ar ddeg.  Y dywydedig wleidyddion a’r cyfryngau yn mynd ati i ddathlu byddugoliaeth anferth a’n sicrhau bod Brexit ar y ffordd.
11.  Tua’r amser yma daw’n amlwg nad oes gan May lawer o syniad beth mae ei eisiau o Brexit.  Mae’n siarad am ‘Red White & Blue’ Brexit a rydym yn clywed gan rai o’i dilynwyr am ‘The Great in Great Britain’.  Rydym hefyd yn deall bod May yn ceisio cael Merkel i wneud ‘cynnig’ iddi yn hytach na dweud wrth Merkel beth yn union roedd ei eisiau.
12. Daw buddugoliaeth enfawr arall - rydym am gael pasborts glas.  Mae’r dathlu cyfryngol lloerig yn parhau hyd y daw’n amlwg mai cwmni o’r Iseldiroedd yn hytrach nag un o’r DU sydd wedi cael y cytundeb i wneud y pasborts.  Daw i ben yn ddisymwth wedi i hynny ddod yn amlwg.