Beth ydi pwrpas pleidiau gwleidyddol os nad ydynt yn sefyll mewn etholiadau?

Gyda chryn ryddhad mae blogmenai yn cael ar ddeall nad oes yna fymryn o wirionedd yn yr honiadau oedd ar led yr wythnos diwethaf bod yna glamp o ffrae wedi bod rhwng aelodau Llais Gwynedd oherwydd bod Louise Hughes (mi fydd darllenwyr y blog yma yn cofio am ei hymdrech ddewr tros doiledau'r Sir) o'r farn y dylai hi gael sefyll yn erbyn Elfyn Llwyd ym Meirion Dwyfor yn yr etholiad San Steffan fydd yn cael ei chynnal maes o law. Doedd y grwp cynghorwyr Llais Gwynedd ddim yn cytuno efo farn honno.



Yn ol y Daily Post rhywbeth a elwir yn hiccup a gafwyd. 'Dwi ddim yn rhy siwr beth ydi hiccup, ond mae'n debyg ei fod yn rhywbeth tra gwahanol i ffrae. Beth bynnag, yn ol Louise mae'n bwriadu aros gyda'i phlaid er iddi gael ei hed hyntio i fod yn ymgeisydd seneddol i'r Toriaid a'r Blaid Lafur. Ymddengys ei bod yn cael sefyll mewn rhyw etholiad cyffredinol neu'i gilydd yn y dyfodol ar ran Llais Gwynedd.

Mae'r holl stori yn codi nifer o gwestiynau diddorol. Er enghraifft, pam bod y Toriaid eisiau i Louise sefyll yn etholiadau San Steffan trostynt? Mae ganddynt ymgeisydd digon parchus ym Meirion Dwyfor (Lisa Francis), ac ymgeisydd o rhyw fath Arfon ('dwi ddim yn cofio ei enw mae gen i ofn) a fwy neu lai pob man arall. Yn sicr mae gan Nick Bourne (y dyn anarferol o lan) gryn feddwl o Louise, fel y gellir gweld yma. Mae Nick yn ei disgrifio fel the excellent Louise Hughes. Ond sut y gallai addo ymgeisyddiaeth sydd eisoes wedi ei llenwi iddi? Ydi hyn yn rhywbeth i'w wneud a'r ffaith ei fod wedi cynnig yr ail le ar restr De Ddwyrain Cymru yn etholiadau'r Cynulliad i Mohammad Ashkar am adael ei blaid, er nad ydi'r etholiad ar gyfer yr ymgeisyddiaethau hynny wedi ei gynnal eto?

Yr ail gwestiwn ydi hwn - ym mha etholiad cyffredinol y bydd Louise yn sefyll tros Lais Gwynedd ynddo ac yn lle? Ac mae'r trydydd yn codi yn naturiol o hynny - pam nad ydi Llais Gwynedd yn awyddus i wynebu'r pleidleiswyr? Roedd yna son rai misoedd yn ol bod un o'u cynghorwyr eisiau sefyll yn Arfon yn yr etholiad cyffredinol, ond ni ddaeth dim o hynny. Rydym yn gwybod i sicrwydd bod Louise am sefyll, ond nad oedd Llais Gwynedd am iddi wneud hynny.

Mae dyn yn deall pam na fyddai plaid ranbarthol yn sefyll yn etholiadau Ewrop, mi fyddai'n anodd iawn iddynt gael pleidleisiau o'r tu allan i'w rhanbarth. Ond mae yna ddwy etholaeth seneddol yng Ngwynedd, a phwrpas pleidiau gwleidyddol ydi ymladd etholiadau.

Mae'r holl stori yn sawru o lyfdra gwleidyddol mae gen i ofn.

Lib Dem Watch - rhif 94

Mi fydd darllenwyr rheolaidd y blog hwn yn ymwybodol ein bod yn edrych ar idiotrwydd gohebiaeth etholiadol y Lib Dems o bryd i'w gilydd. Mi fyddant hefyd yn ymwybodol ddamcaniaeth y blog pam bod y Lib Dems yn syrthio i bydew tyfnach na neb arall yn hyn o beth. Oherwydd eu bod yn blaid nad oes iddi unrhyw reswm mewn gwirionedd tros fodoli ag eithrio fel bwced i ddal pleidleisiau pobl sydd ag agwedd negyddol tuag at bleidiau eraill, mae'n rhaid iddynt greu rhesymau i bobl bleidleisio trostynt. 'Dydyn nhw ddim yn poeni rhyw lawer pa mor bynnag chwerthinllyd nag yn wir geirwir ydi'r rhesymau 'gwneud' yma.

Graff sydd gennym y tro hwn sydd wedi ei gynhyrchu gan Lib Dems Ceredigion. Yr unig adran o'r Lib Dems yng Nghymru sy'n cynhyrchu nonsens etholiadol gwirionach nag a gynhyrchir yng Ngheredigion ydi Canol Caerdydd. Mi fydd y gystadleuaeth rhwng y blaid yn y ddwy etholaeth yn yr wythnosau nesaf i gynhyrchu'r sbwriel celwyddog gwirionaf yn hynod ddifyr.


Does dim rhaid dweud mai ar gyfer ffermwyr yn unig y cynhyrchwyd y darn nodedig yma o nonsens. 'Dwi ddim yn meddwl y bydd yn cael ei stwffio trwy dyllau llythyrau yn Aberystwyth, nag yn wir yng Nghanol Caerdydd.

Fel y gwelwch, pwrpas y graff ydi 'profi' bod y Lib Dems fwy o blaid rheoli moch daear na Phlaid Cymru. I wneud hyn maent yn cymryd arnynt mai'r un blaid ydi'r Blaid Lafur a Phlaid Cymru (rhai o aelodau Llafur sydd a gwrthwynebiad o ran egwyddor i ddifa moch daear). Dydyn nhw ddim yn cymryd i ystyriaeth mai 6 aelod yn unig sydd gan y Lib Dems yng Nghymru, a bod traean ohonynt felly wedi pleidleisio yn erbyn y mesur. Dydyn nhw ddim yn son chwaith bod un o Aelodau Cynulliad y Lib Dems, Peter Black yn cynnal ymgyrch chwyrn ar ei flog yn erbyn y mesur i reoli moch daear.

'Dwi'n meddwl fy mod yn gywir i ddweud na phleidleisiodd unrhyw aelod o Blaid Cymru yn erbyn y mesur. Mae'r Lib Dems yn cydnabod i ddau o'u chwe aelod nhw bleidleisio yn erbyn y mesur. Felly mae'r Lib Dems yn gwbl fwriadol yn rhannu gohebiaeth sy'n ceisio camarwain eu darllenwyr yn llwyr - maent yn rhoi darlun cwbl gelwyddog o'r patrwm pleidleisio.

Fel dwi wedi dweud o'r blaen, 'dydan ni ddim yn dweud celwydd wrth bobl mae gennym barch tuag atynt. 'Does gan y Lib Dems ddim mewath o barch at ffermwyr Sir Geredigion.

Y blaid wrth Doriaidd?

Blogiad (arall) diddorol gan Vaughan ddoe.

Anghytuno yn rhannol mae Vaughan efo damcaniaeth Roger Scully bod cyfnod goruwchafiaeth Llafur yng ngwleidyddiaeth Cymru bellach ar ben. Dadl Vaughan ydi bod Llafur yn debygol o gadw eu goruwchafiaeth tros yng Nghymru ar lefel San Steffan o leiaf oherwydd bod eu neges mai nhw ydi'r blaid wrth Geidwadol yn un bwerus iawn yng Nghymru. Mae yn llygad ei le.

Y tro diwethaf (mewn etholiad San Steffan) i oruwchafiaeth Llafur yng Nghymru fod tan fygythiad oedd yn 1983 pan roeddynt o dan fygythiad gan yr SDP. Ychydig o dan 27% yn unig o bleidlais Brydeinig a sicrhawyd gan Lafur - mymryn mwy na'r glymblaid Rhyddfrydol / SDP. Oherwydd trefn etholiadol anarferol y DU cawsant fwy o seddi o lawer na'r glymblaid wrth gwrs. Gwnaeth Llafur yn well yng Nghymru - o tua deg pwynt canrannol - ond roedd hyn yn isafbwynt hanesyddol yng Nghymru iddynt.

Aeth Llafur ati i ail adeiladu rhwng 1983 ac 1997 tros y DU - ond yr hyn sy'n drawiadol ydi iddynt ail adeiladu'n gynt o lawer yng Nghymru. Yn etholiad 1987 roedd Llafur ar 29.5% yn Lloegr ond ar 45% yng Nghymru. 34% a 49.5% oedd y ffigyrau cymharol yn 1992. Roedd Llafur unwaith eto'n dominyddu yng Nghymru tra'u bod yn gymharol wan o hyd yn Lloegr. Erbyn 1997 roedd pleidlais Llafur yng Nghymru yn ymylu ar 55%.

Yr her i'r Blaid yn y byr dymor (hy yr etholiad sydd yn brysur ddynesu) ac yn y tymor canolig (hyd yr etholiad cyffredinol nesaf) ydi i beidio a gadael i'r un peth ddigwydd eto. Yr unig ffordd o wneud hynny mewn gwirionedd ydi trwy ladd y myth mai Llafur ydi'r blaid wrth Doriaidd yng Nghymru. Mi gawn olwg ar sut i fynd ati i wneud hyn maes o law.

Derwydd y Wisg Las

Mi fydd y rhan fwyaf o bobl sy'n dilyn blogiau gwleidyddol Cymreig yn ymwybodol o ychwanegiad cymharol ddiweddar i'r teulu dedwydd - blog y Druid.

Mae'r Derwydd yn rhyw gymryd arno ei fod yn ymladdwr annibynnol tros Ynys Mon, ond dydi o ddim yn cymryd rhyw lawer o ddarllen i weld mai blog sy'n cefnogi'r Blaid Geidwadol yw mewn gwirionedd. Ceir cymysgedd o ymysodiadau ar Blaid Cymru a'r Blaid Lafur tra'n gor fynegi cyfle'r Blaid Geidwadol (trwy ychwanegu holl bleidleisiau Peter Rogers at holl bleidlesiau'r Toriaid, ychwanegu 10% a gweddio am fwy) mewn etholaeth sy'n eithaf anobeithiol iddynt. Mae'r ymysodiadau ar Lafur a'r Blaid yn amrywio o'r rhesymol i'r hysteraidd. Mae yna ambell i ymysodiad ar y Lib Dems hefyd. Ymddengys bod y ffaith i'w hymgeisydd gael ei fagu Llanelwy a'i fod wedi gweithio mewn bar yn y gorffennol yn broblem sylweddol.

Nodwedd arall o'r blog ydi'r defnydd o gobyligwc ystadegol i gefnogi ei wahanol ddamcaniaethau. Mae'r cyfaill yn hoff iawn o bolau piniwn, ond dydi o ddim yn eu deall yn dda. Mae ymdrech heddiw yn esiampl dda.

Dadlau mae'r Derwydd nad oes gan y Blaid unrhyw obaith o gwbl o fod mewn sefyllfa i ddal cydbwysedd grym yn y senedd nesaf. Mae ei ddefnydd o ystadegau a pholau piniwn yn ddethol a bod yn garedig. Craidd ystadegol ei ddadl ydi polau piniwn sydd wedi dyddio. Mae'n defynnu 'polau piniwn am fis hyd at Mawrth 4' tros Brydain ac yn defnyddio gwefan Martin Baxter i fynegi hynny ar ffurf seddi Cymreig, ac yn darogan, ar sail hynny, mai'r cyfanswm y gall y Blaid ei ennill ydi pump, ac na allant ond cael dylanwad ar bethau os ydi'r Toriaid un yn brin o fwafrif llwyr. Felly 1% ydi'r tebygolrwydd y byddem mewn sefyllfa i fargeinio. Mae hyn yn nonsens o'r radd eithaf.

Yn ol y Derwydd mae'r polau yn dweud y bydd y Toriaid yn cael 38%, Llafur 29% a'r Lib Dems 19%. Roedd hynny'n wir fis diwethaf, ond mae'r ffigyrau yn cael eu gwyrdroi gan dri phol Angus Reid - cwmni sydd erioed wedi ei brofi ym Mhrydain a sydd yn rhoi Llafur yn llawer, llawer is na mae'r cwmniau confensiynol yn ei awgrymu.

Dydi polau'r mis hwn (sydd ddim yn cynnwys un gan AngusReid) ddim yn cefnogi dadl y Derwydd, felly mae'n eu hanwybyddu. 'Dwi'n eu rhestru isod.

CONSERVATIVES	39%	38
LABOUR	34%	33
LIB DEMS	16%

CONSERVATIVES	37%	33.2
LABOUR	30%	36.2
LIB DEMS	16%

CON 36%
LAB 34%
LD 18%

CON 40%
LAB 31%
LD 18%

CON 38%
LAB 33%
LD 17%

CON 39%
LAB 31%
LD 19%

CON 38%
LAB 32%
LD 17%

CON 38%
LAB 32%
LD 19%

CON 38%
LAB 33%
LD 16%

CON 39%
LAB 32%
LD 17%

Mi fyddai canlyniadau rhai o'r polau hyn yn caniatau i'r SNP a'r Blaid roi Llafur mewn gym ar eu pennau eu hunain - heb i'r Lib Dems orfod bod yn rhan o bethau o gwbl (yn wir ni fyddai angen yr SNP ar y blaid pe gwireddid un o'r polau). Byddai'r cwbl ag eithrio dau yn arwain at senedd grog - rhai efo Llafur ar y blaen, a rhai efo'r Ceidwadwyr ar y blaen. Mewn geiriau eraill mae'n defnyddio polau sydd wedi dyddio (rhai ohonynt cymaint a chwech wythnos oed) a sydd a phroblem o bol hollol wahanol i'r lleill yn cael ei gyfri dair gwaith, er bod rhai mwy diweddar a lla phroblematig ar gael. Mae'r rheswm am hyn yn amlwg - byddai ystyried polau cyfredol wedi dryllio ei ddadl.

Mae cam ddefnydd o ffigyrau yn nodwedd o'r blog. Yn hwn er enghraifft mae wedi cynhyrfu'n lan oherwydd bod is set o 234 o bobl mewn pol mwy o lawer yn awgymu i bleidlais y Blaid syrthio o 17% i 10% mewn mis yng Ngogledd Cymru. Yn wir mae'n meddwl ei fod yn gwybod pam - oherwydd addewid y Blaid i godi pensiynau. 'Dydi o ddim yn egluro pam mai pobl Gogledd Cymru yn unig sy'n gwrthwynebu'r syniad. 'Dydi o ddim yn egluro chwaith nad ydi is set mor fach yn ystadegol ddibynadwy o gwbl - mae'r symudiad yn y pol oddi mewn i margin of error sampl mor fach, a 'dydi o ddim chwaith yn egluro nad oes gennym unrhyw syniad os ydi polio Cymreig YouGov yn ddibynadwy gan nad ydyw wedi ei brofi yn erbyn etholiad go iawn (yn wahanol i'w polau Prydeinig). Ond mi fyddai gwneud hynny yn difetha ei stori, felly 'dydi o ddim yn trafferthu.

Rwan, mae blogmenai hefyd ymhell o fod yn ddi duedd - dwi'n ei gwneud yn gwbl eglur mai blog sy'n gyffredinol gefnogol i Blaid Cymru ydi hwn, ond 'dydw i ddim yn gwneud defnydd dethol o ystadegau i geisio cynnal dadl na allwn ei chynnal ar ei phen ei hun. Ar wahan i'r tueddiad i gam ddefnyddio ffigyrau, 'does yna ddim rheswm yn y Byd pam na all y Derwydd fod yn un ochrog o blaid y Toriaid wrth gwrs, ond yr hyn fedra i ddim ei ddeall ydi pam na wnaiff gyfaddef ei fod yn cefnogi'r Toriaid? Oes ganddo gywilydd o'i blaid?

Ceidwadwyr Conwy - o ddrwg i waeth

'Dwi'n gorfod cyffwrdd fy nghap unwaith eto i Alwyn am fod ar y blaen efo'r dystiolaeth ddiweddaraf o ddadfeiliad y grwp Ceidwadol yng Nghonwy.

Plaid y ganrif ddiwethaf

Llythyr a anfonwyd at aelodau plaid Lafur Gorllewin Caerdydd ydi’r uchod gan is gadeirydd pwyllgor rhanbarth yr etholaeth honno. Fel y gwelwch, mae’n poeni bod y rhestr aelodaeth ganolog wedi dyddio.

Mae hi’n iawn i boeni mae gen i ofn. Cyfeirwyd y llythyr 'dwi wedi ei sganio at berthynas i mi a chyn aelod sydd wedi marw ers pum mlynedd. Doedd o ddim yn aelod yn ystod blynyddoedd olaf ei fywyd, a ‘dwi’n meddwl (er nad wyf yn siwr) mai yn 1997 neu 1998 oedd y tro diwethaf iddo bleidleisio i’r Blaid Lafur. Mi fydd yn cael llythyrau yn fynych yn gofyn iddo fynd i ganfasio a ‘ballu, er i'w wraig egluro'r sefyllfa i'r Blaid Lafur yng Ngorllewin Caerdydd sawl gwaith.

Felly ymddengys nad oes gan Lafur fawr o glem pwy ydi eu haelodau, nid ydynt yn gwybod os ydynt wedi talu eu tal aelodaeth neu beidio, dydyn nhw ddim yn gallu chwalu enwau aelodau sydd wedi marw oddi ar eu basdata canolog, ac maent yn ceisio dwyn perswad ar y meirwon i fynd allan i ganfasio iddynt.

Mi fyddai'r peth yn ddigri oni bai mai dyma'r criw sy'n rhedeg y DU.

Y dadleuon mawr - edrych ar ol y status quo

‘Dwi wedi trafod y ddadl ‘fawr’, neu’r dadleuon mawr bod yn fanwl gywir, sydd i’w darlledu yn ystod yr wythnosau cyn yr etholiad cyffredinol. Er fy mod yn ceisio osgoi ailadrodd fy hun, mi wnaf i eithriad y tro hwn.

Mae’r sioe arbennig yma yn cael ei chynnal am y tro cyntaf am un rheswm ac un rheswm yn unig – mae’r ymarferiad er budd y ddwy blaid fawr Brydeinig. ‘Does yna ddim dadl wedi bod o’r blaen oherwydd y byddai cynnal un yn erbyn buddiannau y naill neu’r llall o’r pleidiau mawr unoliethol – yr un oedd ar y blaen yn y polau piniwn. ‘Does yna ddim pwynt mentro syrthio i mewn i fagl mewn dadl gyhoeddus sy'n cael ei gwylio gan filiynau os ydi'r polau o’ch plaid beth bynnag.

Mae pethau’n wahanol y tro hwn, ac mae rheswm syml am hynny – sgandalau treuliau aelodau seneddol. Roedd y sgandal yma’n bygwth ail strwythuro gwleidyddiaeth Prydain ar un cyfnod – ac fe adlewyrchwyd hynny yn etholiadau Ewrop y llynedd – dim ond 57% o’r bleidlais a lwyddodd y tair plaid fawr Brydeinig i gael rhyngddyn nhw tros Brydain a 52% yng Nghymru. Roedd hyn yn record ar lefel Prydeinig a Chymreig – record o fath nad oedd y pleidiau mawr Prydeinig yn ei groesawu.

Mae’r dadleuon felly yn ddelfrydol o safbwynt y pleidiau mawr – mae’n cynnig cyfle i ddad wneud y niwed yn hollol ddealladwy o’u safbwynt nhw. Bydd yr etholiad cyffredinol yn cael ei phortreadu fel y gystadleuaeth arferol rhwng Twidldi, Twidldym a Thwidldidyms. Yn ychwanegol mae’r ffaith bod y dadleuon yn cael eu cynnal yn Lloegr, ac y byddant yn ymwneud yn llwyr, neu bron yn llwyr a materion Seisnig yn cymryd gofal o’r ymylon gwleidyddol Celtaidd yn eithaf twt.

Mae hyn oll yn neis iawn i Twidldi, Twidldym a Thwidldidyms wrth gwrs, ond yr hyn sy’n ddiddorol ydi bod y cyfryngau mor awyddus i gymryd rhan yn y sbloets. Wrth gwrs mi fydd y Bib, Sky ac ITV druan yn cael cynulleidfa fawr am 90 munud, ond dyna’r cwbl y byddant yn ei gael am daflu’r orchest fach gelwyddog o fod yn ddi duedd maent yn mynd trwyddi’n barhaus a pharhaol allan trwy’r ffenest.

Y gwir syml amdani ydi bod y cyrff darlledu yn gwbl sefydliadol o ran natur, ac mae’r status quo wedi bod yn ffeind iawn efo’r Bib a Sky. Dydi'r drefn sydd ohoni heb fod mor ffeind efo ITV (does gan rheiny ddim papurau newydd gyda chylchrediad o filiynau i lwgr wobreuo’r pleidiau unoliaethol trwy gynnig, neu fygwth atal eu cefnogaeth iddynt). Ond does ganddyn nhw ddim dewis ond i ddilyn yng nghamau’r monopoli darlledu cyhoeddus, a’r lled fonopoli darlledu preifat mae’r prif bleidiau wedi eu meithrin, a’u cynnal trwy’r degawdau trwy greu amodau ariannu a goruwchwylio delfrydol ar eu cyfer.

Mae’n braf gweld ffrindiau yn edrych ar ol ei gilydd, mewn hindda a thywydd garw fel ei gilydd.

Carchar Bro Dysynni - ymgynghori lleol?

Cyhoeddwyd y rhestr o safleoedd posibl ar gyfer carchar i Ogledd Cymru heddiw. Ceir chwe safle posibl - safle Aliminiwm Mon yng Nghaergybi, safle hen orsaf BP Rhosgoch. Ynys Mon, hen safle milwrol Morfa yn Nhywyn, Bro Dysynni, hen safle fferm Greengates ger Parc Busnes Llanelwy a dau safle yn Wrecsam - gan gynnwys safle ffatri Firestone.

Mae'r blog yma eisoes wedi nodi mai Llais Gwynedd a ddechreuodd rowlio'r bel parthed y cynllun i ddenu'r datblygiad i Feirion. Holwyd hefyd i ba raddau roedd Llais Gwynedd wedi ymgynghori cyn gwthio i gael y datblygiad ym Mro Dysynni. Ni chafwyd ateb. Mae hyn yn rhyfedd - yn aml mi fydd ymateb yn cael ei adael ar dudalen sylwadau'r blog o fewn munudau i mi wneud rhyw sylw neu'i gilydd am Lais Gwynedd.

Ydi hi'n bosibl na fu ymgynghori gyda'r trigolion lleol o gwbl?

Ail drefnu addysg a Leighton Andrews - rhaid wrth dderyn glan i ganu

Mae Vaughan yn gwbl gywir i awgrymu fod safonau deublyg ar waith pan mae Leighton Andrews yn honni bod Awdurdodau Lleol yn tin droi ar fater ail strwythuro ysgolion tra'n cadw ffeil ail strwythuro yn ardal Treganna, Caerdydd yn barhaol ar waelod ei in tray.

Mae'r rheswm, eto fel mae Vaughan yn ei awgrymu, yn eithaf amlwg - mae ail strwythuro ysgolion yn wenwyn pur o safbwynt gwleidyddol yng Ngorllewin Caerdydd, ac mewn rhannau eraill o'r ddinas. 'Does yna ddim penderfyniad sydd yn mynd i blesio pawb parthed cynlluniau'r Awdurdod i gau Ysgol (Saesneg) Heol Lansdowne a symud Ysgol (Gymraeg) Treganna i'r safle.



Mae'r mater yn arbennig o sensitif i Lafur a Phlaid Cymru - y ddwy blaid sy'n cystadlu am oruwchafiaeth ar lefel llywodraeth leol yn Nhreganna. I'r sawl sy'n adnabod Gorllewin Caerdydd mae'n ymddangos yn rhyfedd bod Plaid Cymru'n domiwnyddu ar lefel leol yn wardiau cyfagos Glan yr Afon a'r Tyllgoed, ond yn methu gwneud hynny yn Nhreganna - ardal sydd yn ymddangos yn fwy addawol ar sawl cyfrif. Mae nifer wedi honni bod methiant ar ran y Blaid i fod yn ddigon pendant eu cefnogaeth i'r cynllun i gau Lansdowne wedi costio pleidleisiau Cymry Cymraeg iddynt. 'Dwi ddim yn gwybod os ydi hynny'n wir, ond mae'n eithaf pendant na wnaeth yr holl bennod les i'r Blaid, ac mae'n debygol hefyd i gefnogaeth Llafur (ac yn arbennig Ranesh Patel) i Lansdowne les iddynt hwythau yn yr etholiadau lleol.

Yn yr achos yma mae bwrdd Cyngor Caerdydd (sydd bellach yn cynnwys aelodau o'r Blaid) wedi dangos dewrder gwleidyddol ac wedi symud ar fater anodd a sensitif. 'Dydi o ddim yn adlewyrchu'n dda ar Leighton Andrews nad ydi o yn gallu dod o hyd i ddewrder gwleidyddol tebyg a dod a'r broses i fwcwl y naill ffordd neu'r llall.

Llyfdra gwleidyddol pur mae gen i ofn.

Hwyl fawr Dr Paisley

Ymddengys na fydd yn sefyll eto - rhywbeth sy'n fater o ryddhad ar un wedd (bu'n ddylanwad negyddol ar wleidyddiaeth y Gogledd), ond bydd yn gwneud y byd gwleidyddol cymaint a hynny'n llai lliwgar.

Yr hyn nad ydwyf wedi ei glywed heddiw ydi son am y gwahaniaeth enfawr yn nhirwedd gwleidyddol Gogledd Iwerddon heddiw o gymharu a'r un oedd yn bodoli pan etholwyd Paisley yn gyntaf.



Mi gafodd y dyn ei ethol i San Steffan yn gyntaf ym 1970 mewn cyfnod pan roedd gan y traddodiad unoliaethol reolaeth llwyr ar pob agwedd o fywyd yng Ngogledd Iwerddon. Roeddynt yn rheoli y senedd leol (Stormont), pob cyngor ag eithrio dau neu dri a phob sedd seneddol ag eithrio West Belfast a Mid Ulster. Doedd dim grym o gwbl yn cael ei rannu mewn cyngor na Chynulliad a reolwyd gan yr unoliaethwyr. Yn etholiad 1970 pleidleisiodd 470,000 i'r pleidiau unoliaethol - tua 60% o'r cyfanswm. Roedd hyn yn tan gyfrifo'r oruwchafiaeth unoliaethol mewn gwirionedd gan bod y Northern Ireland Labour Party yn dennu pleidleisiau llawer o Brotestaniaid. Roedd etholiadau 1974 (roedd y rhyfel wedi sgubo'r pleidiau oedd yn apelio at y ddwy gymuned o'r neilltu) yn dangos y goruwchafiaeth etholiadol unoliaethol yn well - 63.5% o'r bleidlais.

Erbyn hyn 10 o'r deunaw sedd seneddol sydd yn eu meddiant, 14 o'r 26 cyngor a'u pleidlais wedi syrthio i llai na 50% yn y ddwy etholiad diwethaf (Ewrop a Chynulliad) iddynt eu hymladd. Maent hefyd yn gorfod rhannu grym gyda phobl o'r traddodiad cenedlaetholgar yn Stormont. Mae gyrfa wleidyddol Paisley wedi cyd redeg a newidiadau sylweddol a sylfaenol yn natur cymdeithas a gwleidyddiaeth Gogledd Iwerddon - mwy o newidiadau na sydd wedi digwydd mewn cyfnod cyffelyb ers canrifoedd yng Ngogledd Iwerddon. Mae'r newidiadau hyn yn anathema i Paisley.

Mae'n dra phosibl y bydd yna fwy o bleidleiswyr cenedlaetholgar yn y Gogledd nag o rai unoliaethol o fewn deg i bymtheg mlynedd. Tybed os caiff Paisley fyw i weld hynny?

Y polau piniwn diweddaraf a naratif etholiadol y Blaid

Dyna ni ddau arall heno - YouGov a Com Res - mae'r ddau yn rhoi y Toriaid ar y blaen o ran nifer pleidleisiau, ond mi fyddai Llafur ar y blaen mewn seddi petai Com Res yn gywir. Llafur fyddai hefyd ar y blaen o ran seddi petai'r pol YouGov a gyhoddwyd tros y penwythnos yn gywir, yn wir byddant o fewn pedair neu bump sedd i fwyafrif llwyr.

Beth bynnag, senedd grog fyddai'r canlyniad yn y tri achos. Mae'n dechrau edrych mai senedd grog ydi'r canlyniad mwyaf tebygol. Fel mae'r blog yma wedi dadlau sawl gwaith mae'r sefyllfa yma'n cynnig cyfle unigryw i'r Blaid i greu naratif etholiadol hynod effeithiol - fotiwch i ni a'n pris am gefnogi llywodraeth fydd ariannu Cymru'n deg.

Byddai ariannu teg yn caniatau i Gymru osgoi'r toriadau enbyd mewn gwariant cyhoeddus sy'n ymddangos tros y gorwel yn ddyddiol. Mae'r sefyllfa yma'n gyfle unigryw i'r Blaid apelio at bobl trwy gyflwyno neges sy'n cynnig lles ariannol tymor byr i ganolig iddynt am eu pleidlais. Y ddwy blaid unoliaethol fawr sydd mewn sefyllfa i wneud hyn fel rheol. Mae'n gyfle rhy dda i'w golli.

A thra ein bod mewn hwyliau gofyn cwestiynau _ _ _

_ _ _ un bach i Gyngor Caerdydd.

Pam - ag ystyried eich bod yn rhai mor fawr am ailgylch a 'ballu - nad ydych yn ei gwneud yn bosibl i unrhyw un o'r masnachwyr ym Marchnad Canol Caerdydd i ail gylchu cymaint a bocs, afal na photel o lucozade?

Yn wir mae'n bosibl dadlau bod gennych fwy o ddylanwad ar y farchnad na sydd gennych ar yr un sefydliad masnachol yn y ddinas - ac eto nid yw'n ail gylchu o gwbl.

Dau gwestiwn bach i'r Bib

Tra ei bod yn ddiddorol ac yn galonogol nodi bod y ganran o'r etholwyr sydd eisiau pwerau deddfu llawn i'r Cynulliad yn cynyddu, mae gen i gwestiwn bach i'r Bib - pam - a chithau'n cynnal arolwg beth bynnag wnaethoch chi ddim holi beth ydi bwriad pleidleisio pobl yn yr Etholiad Cyffredinol? Go brin y byddai wedi ychwanegu fawr ddim at gost yr ymarferiad, ac mae ambell un efo diddordeb yn y tirwedd etholiadol yng Nghymru a ninnau mor agos at Etholiad Cyffredinol.

Yr ail gwestiwn ydi hwn - pam goblyn gwneud eich Vox pop ar y Post Cyntaf ynglyn a'r mater yng Nghreigiau o pob man? 'Dwi ddim yn amau bod un neu ddau o'r sawl sy'n gweithio i'r Bib o dan yr argraff bod y ward yma, sydd ymysg y cyfoethocaf yng Nghymru, yn nodweddiadol o weddill y wlad, ond does yna fawr o neb arall yn llafurio o dan yr un camargraff.

Ffigyrau'r mis

Y tro cyntaf ers mis Tachwedd i ni gael llai na 4,000 unique users. Mae Mis Bach yn fach wrth gwrs, felly doedd yna ddim cymaint o gyfle nag arfer i ddenu ymwelwyr, ond go brin y byddem wedi llwyddo i gael mwy na 4,000 hyd yn oed petai 30 diwrnod ar gael. Efallai y bydd yr etholiad cyffredinol sydd yn prysur ddynesu yn ein cael ni'n ol tros 4,000 yn ystod y mis neu ddau nesaf, ac o bosibl yn curo record mis Rhagfyr.

Cawn weld.

Mae Peter Hain o'r farn eich bod yn ddwl fel het

Mae yna lawer o resymau tros beidio hoffi Peter Hain, ond mae'n rhaid i mi ddweud mai'r hyn sydd yn fy nghythruddo fi fwyaf am y dyn ydi ei fod yn fy ystyried yn (a benthyg term hyll braidd sy'n cael ei ddefnyddio'r ffordd hyn) thico.

Yn ol Peter mae'n hanfodol bod Democratiaid Rhyddfrydol a Phleidwyr yn fotio i'w blaid o er mwyn cadw'r hen Doris drwg yna sy'n bwyta babis a lluchio'r henoed i mewn i ffynnon, allan o 10 Stryd Downing. Naratif wleidyddol sy'n dangos dirmyg a gwawd at ddeallusrwydd y sawl mae wedi ei gyfeirio ato ydi hwn yn y bon - fi - a chithau yn ol pob tebyg. Mae'n gwneud hyn am ddau reswm.

Yn gyntaf does yna ddim mewath o dystiolaeth y byddai unrhyw wahaniaeth o gwbl yng nghanlyniad yr etholiad petai pob copa walltog o bleidleisiwr Lib Dems a Phlaid Cymru yn pleidleisio i New Labour. Yn sicr, does yna ddim un etholiad Prydeinig yn y gorffennol y byddai ei chanlyniad wedi bod yn wahanol petai'r Pleidwyr a Lib Dems Cymru i gyd wedi fotio i blaid Peter.

Yn ail mae'n gofyn i ni fynd i fyd gwleidyddol simplistaidd iawn - Llais Gwyneddaidd (os caf fathu term), lle mae gwleidyddiaeth yn cael ei ddeall mewn termau cwasi grefyddol o wrthdaro rhwng drygioni di bendraw a daioni gogoneddus. Rhyw fath o fersiwn Cymru gyfan o naratif gwleidyddiaeth yr anterliwt.

'Dwi'n gwybod mai cyffredinol ydi dirmyg Peter at ddeallusrwydd pobl Cymru - mae'n ein hystyried yn thicos ar lefel torfol yn hytrach nag yn unigol, ond fedra i ddim peidio a chymryd y peth yn bersonol mae gen i ofn. Mae'n dra anhebygol y bydd Peter byth yn ymddangos ar fy stepan drws i yn canfasio, a da o beth ydi hynny - i Peter.

Peter yn ei wisg beicio

Cadw pethau yn y teulu

Beth sydd gan y DUP - plaid unoliaethol secteraidd yng Ngogledd Iwerddon a'r Blaid Lafur yn gyffredin? Dyma gliw i chi:

Ian Paisley mawr / Ian Paisley bach / Rhonda Paisley
Iris Robinson / Peter Robinson
Nigel Dodds / Diane Dodds
Willie McCrea / Ian McCrea

Ia dyna chi tueddiad at losgach gwleidyddol - y Morgans o Gaerdydd, Wendy a Douglas Alexander, y brodyr Milliband, Hattie Harman a Jack Dromie, Kinnock & Kinnock Cyf, Mandelson a'r diweddar Herbert Morrison, Alan ac Ann Keen, Huw Lewis a Lyn Neagle _ _ _. Byddai rhestr gyflawn yn un faith.

Mae rhywyn yn gallu rhyw ddeall pam bod hyn yn digwydd mor aml efo'r DUP - does yna ddim cymaint a hynny o Brotestaniaid yn byw yng Ngogledd Iwerddon - gellir eu rhifo yn y canoedd o filoedd. Ond mae yna 60 miliwn o bobl yn byw ym Mhrydain. Byddai dyn yn dychmygu y byddai plaid sy'n honni bod cynhwysiad yn un o'i gwerthoedd yn osgoi mynd i'r un pwll genynnol mor aml i chwilio am wleidyddion etholedig - a chyflogedig wrth gwrs.

Mwy o feddwl clir o gyfeiriad Llais Gwynedd

Mae'n weddol amlwg i unrhyw un sy'n darllen y blog yma fy mod yn ystyried Llais Gwynedd a rhesymeg yn elynion chwyrn. Un o'r pethau da am flog Gwilym Euros ydi bod y canfyddiad hwn yn cael ei atgyfnerthu bron yn ddyddiol.

Cymerer y blogiad hwn a ymddangosodd ddoe er enghraifft. Dadlau mae Gwilym bod Plaid Cymru yn 'rhagrithiol' oherwydd i'r Blaid yn Sir Gaerfyrddin bleidleisio yn erbyn codi am gludiant i golegau chweched dosbarth, tra bod llawer o aelodau'r Blaid yng Ngwynedd wedi pleidleisio i godi £5 yr wythnos y myfyriwr y llynedd. Ceir yr un cyfeiriad at ragrith os digwydd i rhyw grwp Plaid Cymru yn rhywle neu'i gilydd wrthwynebu rhyw gynllun ail strwythuro addysg sirol neu'i gilydd.

'Dydi o ddim yn cymryd llawer o waith meddwl i ddeall bod y ddadl yma'n sbwriel o'r radd eithaf. Ystyrier y ffeithiau hyn - mae yna 22 cyngor unedol yng Nghymru ac mae yna ganoedd o gynghorau plwyf a thref. Tros Brydain mae yna ganoedd lawer o gynghorau unedol, sir, bwrdeisdrefol, trefol a dinesig a miloedd o rai plwyf. Ymddengys bod llais Gwynedd o'r farn y dylai Toriaid Nofolk bleidleisio i gau eu toiledau cyhoeddus i gyd os ydi Toriaid Dorset wedi gwneud hynny, y dylai Lib Dems Cernyw ddiffodd eu goleuadau stryd o 12:00 tan 5:00 os ydi Lib Dems Rhydychen wedi gwneud hynny, y dylai Llafur Bryste bleidleisio i gynyddu'r tal am ginio ysgol os ydi Llafur Darlington wedi gwneud hynny ac y dylai'r Blaid Werdd yn Efrog gefnogi cynllun ail strwythuro addysg y ddinas honno oherwydd i'r Blaid Werdd yn Brighton & Hove gefnogi cynllun ail strwythuro addysg yn eu hardal nhw.

Yn y cyfamser mae pethau ychydig yn fwy cymhleth yn y byd gwleidyddol arall hwnnw - yr un mae pawb ond am Lais Gwynedd yn byw ynddo. Mae llywodraeth leol yn gyfrifol am ganoedd o elfennau ar wasanaethau cyhoeddus, a 'dydi polisiau cenedlaethol pleidiau ddim yn ymwneud yn uniongyrchol a'r mwyafrif llethol ohonynt. O ganlyniad mae'r gyfrifoldeb o benderfynu sut y dylid mynd ati i lywodaethu yn fater lleol. Mae llywodraeth leol hefyd yn ei hanfod (yn amlwg ddigon) yn lleol ac mae penderfyniadau yn cael eu cymryd yn lleol gan gymryd ffactorau lleol i ystyriaeth yn bennaf os nad yn llwyr. Mae'r mater bach os ydi plaid yn rheoli cyngor ac yn gorfod cyd bwyso'r llyfrau ariannol neu yn wrthblaid yn un ystyriaeth ymysg llawer.

Fyddai hi ddim yn bosibl i Blaid Gomiwnyddol Stalin yn y pumdegau feicroreoli pob penderfyniad gan pob gweinyddiaeth leol - doedden nhw ddim yn trafferthu ceisio gwneud hynny - byddai cwrs o'r fath yn arwain at anhrefn llywodraethol. Duw yn unig a wyr pam bod Llais Gwynedd o'r farn y dylid gwneud hyn mewn cyfundrefn llywodraeth leol ddemocrataidd. Efallai ei fod yn rhywbeth i'w wneud efo'r ffaith bod Llais Gwynedd yn unigryw bron i'r graddau mai ar un cyngor yn unig mae ganddynt gynrychiolaeth.

Nia Post

Mi fydd darllenwyr rheolaidd blog yma'n gwybod fy mod yn un o edmygwyr Nia Griffith, aelod seneddol Llafur Llanelli.

Un o nodweddion llythyru etholiadol diweddar Nia ydi'r cyfeirio mynych at swyddfeydd post. Yn wir mae wedi dosbarthu papur yn ddiweddar yn ymwneud yn benodol a'i hymdrechion arwrol i gadw cyfrif cerdyn y Swyddfa Bost, ac ymdrechion llawn mor arwrol ei llywodraeth i ariannu y 'rhwydwaith presennol' o 1,500 swyddfa.



Mi fydd Nia yn hoff iawn o ddilyn yr un trywydd yn ei cholofn yn y Llanelli Star. Yn yr isod (Chwef 3) mae'n gwneud mor a mynydd o record y llywodraeth tra'n gwadu iddi bleidleisio o blaid y cau. Mae ail bwynt yn dechnegol gywir (fel mae'n dweud 'doedd yna ddim pleidlais) , ond fel y cawn weld mae'n hynod gamarweniol.



Am rhyw reswm 'dydi'r pamffled na'r erthygl ddim yn trafferthu nodi bod ei llywodraeth wedi cau 2,500 swyddfa o fis Hydref 2007 ymlaen (yn ogystal a llawer cyn hynny). Roedd 157 o'r rhain yng Nghymru, gan gynnwys swyddfeydd Swiss Valley, Stryd Thomas a Phorth Tywyn yn ardal tref Llanelli yn ogystal a nifer o rai eraill yn y cyffuniau.

Mae Nia ymysg yr aelodau seneddol mwyaf ffyddlon i'r arweinyddiaeth o ran ei phatrymau pleidleisio. 'Dydi ei phleidleisio ynglyn a dyfodol swyddfeydd post ddim gwahanol i'w phleidleisio cyffredinol - mae wedi pleidleisio gyda'r llywodraeth ar pob achlysur. Mae hyn yn cynnwys pleidleisio yn erbyn cynnig gan yr wrthblaid yn beirniadu'r cynlluniau i ddiddymu'r cyfrif credyd (mi newidiodd James Parnell ei feddwl yn ddiweddarach a chaniatau i'r drefn barhau), o blaid cynnig yn canmol cynlluniau cau swyddfeydd post y llywodraeth, yn erbyn cynnig i ohirio'r cau tra bod ail asesiad yn cael ei gynnal ac o blaid cynnig yn canmol record erchyll y llywodraeth.

A dyna ydi'r brobem efo Nia, pan mae yn Llanelli mae eisiau cael ei gweld fel aelod sydd yn edrych ar ol ei hetholaeth ddi freintiedig, a phan mae yn Llundain mae'n rhoi ei bryd ar gefnogi buddiannau llywodraethol New Labour. Mae ceisio gwneud y ddau beth ychydig fel ceisio creu cylch ar ffurf sgwar - felly mae'n dewis cefnogi'r llywodraeth yn ddi eithriad yn Llundain, a chymryd arni ei bod yn gefnogol i fuddiannau ei hetholaeth yn y Star ac yn ei gohebiaeth gwleidyddol.

Neis iawn.

Pa mor debygol ydi senedd grog?

Yn fras rhwng 30% a 40% yn ol Moneyweek.

Mae'r gyfnewidfa fetio anferth - Betfair yn gynnig 3.5 (5/2) sy'n cyfieithu i 29%, mae William Hill yn cynnig 7/4 sy'n tua 36% ac mae'r wefan Electoral Calculus yn rhoi'r ganran yn 38%.

Mae'r posibilrwydd o senedd grog yn bwysig i bleidiau llai wrth gwrs - mae'n gyfle prin i ymarfer dylanwad gwironddol.

'Twyll etholiadol' Glasgow North East - rhan o batrwm cyfarwydd

Pam nad ydi'r stori bod Llafur yn cael ei hamau gan rai o dwyll etholiadol yn Glasgow North East y llynedd yn syndod mawr? Efallai mai'r ateb ydi bod stori fel hon yn ddigon cyffredin mewn perthynas a'r Blaid Lafur. Meddylier er enghraifft am:

• honiadau yn erbyn llysfam Cherie Blair, Steph Booth pan gafodd ei dewis i sefyll yn Calder Valley tros Lafur y llynedd.

• Maqpul Hussein yn cael ei hun wedi ei ethol ar gyngor PeterboroughPeterborough trwy ffugio canoedd o bleidleisiau post.

• yr helynt pan gafodd merch met Tony Blair (Philip Gould) ei dewis yn gwbl anisgwyl i sedd saff Erith and Thamesmead.

• Muhammed Hussain yn cael ei garcharu am dair blynedd a hanner am dwyllo gyda'i bleidleisiau post.

• Patricia Hewitt yn mynd i dai pobl i edrych arnynt fel roeddynt yn pleidleisio.

• y Blaid Lafur yn gorfod negyddu etholiad dewis ymgeisydd Brent East oherwydd twyll.

• ffatri creu pleidleisiau ffug Llafur yn Birmingham.

Gellir cymryd mai lleiafrif bach o achosion fel hyn sy'n dod i sylw'r wasg neu'r heddlu.

Mae gwrthwynebwyr Llafur mewn aml i ardal yn y DU tros y blynyddoedd wedi eu rhyfeddu gan gymaint o bleidleisiau post maent yn llwyddo i'w hennill - hyd yn oed mewn ardaloedd lle roedd eu hymgyrch yn ddigon tila. Llywodraeth Lafur cyntaf Tony Blair oedd yn gyfrifol am wneud y broses o hawlio pleidleisiau post yn llawer, llawer haws nag oedd cyn hynny. Mae'n sicr bod Llafur wedi elwa mwy na neb arall o'r penderfyniad hwnnw.

Mae'n debyg mai gor ddweud fyddai honni bod diwylliant o dwyllo mewn etholiadau yn perthyn i Lafur - ond mae'n rhyfeddol mor aml mae'r storiau hyn yn ymwneud a nhw.