Buddugoliaeth Leanne a rygbi

'Dwi'n gwybod bod y teitl yn un rhyfedd, ond mae'n fy nharo bod cysylltiad rhwng rygbi a buddigoliaeth Leanne.

Mae unrhyw un sy'n gwybod unrhyw beth am batrwm aelodaeth y Blaid am ddeall na fyddai'n bosibl i Leanne fod wedi cael pleidlais mor fawr heb ennyn cryn gefnogaeth o'r Gogledd Orllewin. Y canfyddiad y byddai'r Gogledd Orllewin yn pleidleisio i'r ddau ymgeisydd arall oedd sail y gred weddol gyffredinol ymysg sylwebyddion proffesiynol y byddai'r canlyniad yn un agos.

Rwan mae yna hanes yn y Blaid o bleidleisio daearyddol (fel petai), ac mae yna hanes o arweinwyr o'r Gogledd Orllewin yn cael eu hethol. A dweud y gwir 'dwi'n eithaf siwr na fyddai rhywun fel Leanne wedi cael ei hethol chwarter canrif yn ol. Bryd hynny roedd y De bron a bod yn wlad arall i drigolion cymunedau oedd yn diffinio eu hunaniaeth cenedlaethol yn nhermau'r iaith a siaradant o ddiwrnod i ddiwrnod. Yr hyn sydd wedi newid ydi bod y De Ddwyrain a'r Gogledd Orllewin wedi dod yn llawer nes at ei gilydd yn ystod y degawdau diwethaf.

Ceir sawl rheswm am hyn, datganoli, patrymau mewnfudo o'r Gogledd i'r De Ddwyrain - mae gan llawer iawn ohonom gysylltiadau teuluol efo'r De Ddwyrain bellach, S4C, gwell trafnidiaeth, ac wrth gwrs chwaraeon.

Roeddwn i yn ddeunaw oed yn ymweld a Chaerdydd am y tro cyntaf, er fy mod wedi ymweld a Dulyn a Llundain cyn hynny. 'Dwi'n eithaf siwr bod hynny'n wir am y rhan fwyaf o ddigon o fy nghyfoedion. Tyfodd diddordeb mewn rygbi yn y Gogledd yn sgil twf cenedlaetholdeb. Roedd rygbi yn y saith degau a'r wyth degau yn llenwi bwlch i'r graddau nad oedd gennym llawer o sefydliadau cenedlaethol y gallwn ymfalchio ynddynt. Ac fel y tyfodd diddordeb mewn rygbi dechreuodd mwy a mwy o bobl deithio i Gaerdydd am y gemau cenedlaethol. A barnu oddi wrth canol Caerdydd ddoe, mae'n rhaid gen i bod miloedd lawer o bobl o'r Gogledd Orllewin wedi gwneud y daith hir i lawr yr A470 ddoe ac echdoe.

Ar un olwg mae Cymru'n wlad llai heddiw nag y bu erioed. Rydym i gyd yn nes at ein gilydd, a rydym yn fwy cyfarwydd a'n gilydd. Y cyd destun newydd hwn a'i gwnaeth yn bosibl i ddysgwraig o Dde Ddwyrain y wlad hel llawer o bleidleisiau ym mhegwn arall y wlad.

A'r arweinydd newydd fydd _ _ _

_ _ _, wel 'dwi ddim yn gwybod wrth gwrs.  Serch hynny mi geisiaf fod ychydig yn ddewrach nag oedd Vaughan Roderick ar Wales Today heddiw (neu efallai y dyliwn ddweud mai bod yn llai doeth na Vaughan ydw i mewn gwirionedd).

Dweud oedd Vaughan bod Elin wedi cychwyn ar y blaen, bod Leanne wedi cymryd yr awenau pan ymunodd a'r ras , bod Dafydd El wedi dangos arwyddion o gryfder yn ddiweddar, a'i bod bellach yn amhosibl darogan y canlyniad.

Yn y cyfamser mae 'pol' ar lein Golwg360 yn awgrymu rhywbeth hollol wahanol - bod Leanne am ennill o filltir.  Rwan mae'r 'pol' yn ymarferiad digon difyr a di niwed yn yr ystyr ei fod wedi ei ryddhau pan mae'n rhy hwyr iddo effeithio ar y canlyniad, ond 'dydi o ddim o ddefnydd mawr i ddarogan y canlyniad.  Dau o reolau euraidd polio ydi mai y grwp sy'n pleidleisio y dylid ei bolio, a bod y sawl sy'n cael eu polio yn gynrychioladol o'r grwp yn ei gyfanrwydd.  'Dydi ymarferiad Golwg360 ddim yn cyfateb a'r naill reol na'r llall, felly mae gen i ofn nad pol mohono yn ystyr arferol y term hwnnw. 

Ond 'dydi'r ffaith nad ydi pol yn un gwyddonol ddim yn golygu o anghenrhaid ei fod yn anghywir - ac yn fy marn bach i mae trefn yr ymgeiswyr yn y pol yn debygol o gael ei wireddu wedi'r cyfri cyntaf 'fory.  Ond 'dwi ddim yn meddwl y bydd Leanne cymaint ar y blaen na mae Golwg360 yn awgrymu.  Mae Golwg360 yn awgrymu y caiff Leanne 61%, Elin 25% a Dafydd El 14%.  Byddwn yn hoffi i hynny fod yn wir - mae'n well cael canlyniad cwbl glir - ond byddwn yn disgwyl i bleidleisiau DET ac Elin fod yn uwch ac un Leanne i fod yn is.  Byddwn hefyd yn disgwyl i ail bleidleisiau DET dorri i Elin ar ratio o leiaf 6:4 - efallai 2:1.  Golyga hyn bod Leanne (dyweder) angen tua 45% ar y cyfri cyntaf os ydi Elin yn cael 35% - a chymryd bod DET yn cael 20% (a dylai gael cymaint a hynny).  Neu i roi pethau yn symlach, mae Leanne angen bod 10% yn glir o Elin ar y cyfri cyntaf er mwyn bod yn siwr o ennill.  'Dwi'n rhyw feddwl y bydd yn llwyddo i wneud hynny.

'Dwi'n prysuro i ddweud fy mod yn seilio fy marn yn llwyr ar bobl 'dwi wedi siarad efo nhw.  Mae'r rhan fwyaf o'r rheiny yn aelodau yn yr ardal 'dwi'n byw ynddi  - ond 'dwi wedi siarad efo pobl o rannau eraill o Gymru hefyd.  'Dydi'r dull yma ddim yn un gwyddonol wrth gwrs - ond mae mymryn yn fwy gwyddonol na phol Golwg360 yn yr ystyr mai aelodau'r Blaid yn unig 'dwi yn eu cyfri.

Beth bynnag, dyna fy mewath i.  Mi gewch chi hwyl yn chwerthin ar fy mhen 'fory os ydw i ymhell ohoni. 

Sut allai'r ail bleidleisiau effeithio ar ganlyniad yr etholiad am yr arweinyddiaeth?

Mae'n beth rhyfedd - fel Dyfrig Jones 'dwi'n byw yng Ngogledd Gwynedd ond mae fy narlleniad i o ganlyniad tebygol yr etholiad arweinyddol yn gwbl wahanol i'w un o.  Tra bod Dyfrig o'r farn mai trydydd fydd Leanne Wood, 'dwi'n eithaf siwr y bydd yn dod yn gyntaf - mewn pleidleisiau cyntaf o leiaf.  'Dwi wedi siarad efo nifer go lew o aelodau o'r Blaid yma, ac mae mwyafrif clir yn gogwyddo tuag at Leanne.  Efallai y dyliwn ychwanegu mai son am Arfon ydw i, ac nid Meirion Dwyfor, ond mae yna lawer iawn o aelodau yn Arfon.

'Dydw i ddim, fodd bynnag yn hollol siwr mai Leanne fydd yn ennill.  Bydd ail bleidleisiau hefyd yn hynod bwysig, ac yma y bydd yr etholiad yn cael ei hennill a'i cholli.  Yn fy marn i bydd mwyafrif clir o ail bleidleisiau Dafydd Elis Thomas yn mynd i Elin, ond bydd ail bleidleisiau Elin yn torri yn fwy cyfartal.  Pleidlais geidwadol fydd un DET yn y bon, a bydd llawer o'i gefnogwyr yn rhoi eu hail bleidlais i'r ail ymgeisydd mwyaf ceidwadol yn eu barn nhw, ac Elin fydd honno.  Bydd llawer o gefnogwyr benywaidd Elin yn rhoi eu hail bleidlais i Leanne yn ogystal a'r sawl sy'n credu y dylai'r Blaid fod yn fwy cefnogol i annibyniaeth. 

Felly mae'r cwestiwn o bwy ddaw yn ail a thrydydd wedi'r cyfri cyntaf yn bwysig.  Os mai ail bleidleisiau Elin fydd yn cael eu cyfri yna ni fydd Leanne yn gorfod bod a llawer mwy o bleidleisiau cyntaf na DET i ennill.  Ond os mai ail bleidleisiau DET fydd yn cael eu cyfri, yna bydd rhaid i Leanne fod a bwlch clir rhwngddi hi ag Elin i ganiatau iddi ennill.