Pam ei bod yn anhebygol y bydd bwledi plastig yn cael eu defnyddio yn ninasoedd Lloegr

Bu cryn son yn sgil digwyddiadau diweddar am ddefnyddio'r technegau rheoli tyrfa a defnyddir yng Ngogledd Iwerddon yn ninasoedd mawr Lloegr.  Golyga hyn dri pheth yn y bon - plismona hynod ymysodol, y defnydd o ganon dwr a'r defnydd o fwledi plastig.  'Dwi ddim yn amau y bydd y ddwy dechneg gyntaf yn cael eu defnyddio os bydd yr helyntion yn parhau, ond byddwn yn synnu'n fawr petai bwledi plastig yn cael eu cyflwyno oni bai bod pethau'n mynd yn llawer iawn gwaeth.. Mae'r rheswm am hynny yn eithaf syml - mae bwledi o'r fath yn lladd ac yn anafu pan maent yn cael eu defnyddio mewn trefi - rhestraf  isod y sawl a laddwyd yng Ngogledd Iwerddon gan fwledi plastig.  

Stephen McConomy 11, Sean Downes 23, Stephen Geddis 10, Carol Ann Kelly 12, Brian Stewart 13, Julie Livingstone 14, Peter Doherty 33, Michael Donnelly 21, Paul Whitters 15, Tobias Molloy 18, Peter McGuinness 41, Frank Rowntree 11, Seamus Duffy 15, Thomas Friel. 21, Henry Duffy 45, Keith White 20, Nora McCabe 30.

Marwolaeth Sean Downes, Andersonstown Belfast 1984

Dydi hanesion am farwolaethau plant a delweddau fel yr uchod yn y papurau newydd ddim yn debygol o fod yn dderbyniol ar dir mawr Prydain heddiw.  Dydan ni ddim yn son am ragrith fel y cyfryw - ond roedd amgylchiadau yn wahanol yn Belfast y 70au a'r 80au i strydoedd Tottenham a Maenceinion heddiw.  Roedd y marwolaethau bwledi plastig yn digwydd yng nghyd destun llawer iawn o farwolaethau eraill, roedd canfyddiad bod y sawl oedd yn defnyddio'r bwledi yn wynebu perygl uniongyrchol,  ac roedd y sawl a laddwyd yn dod o gymunedau oedd yn cael eu diafoli'n ddyddiol  gan y cyfryngau Prydeinig.

Yn ychwanegol at hynny, beth bynnag y rhethreg ar y pryd bod Gogledd Iwerddon 'fel unrhyw ran arall o Brydain', y gwir ydi bod yr endid hwnnw wedi cael ei drin yn wahanol i weddill Prydain ers iddo gael ei ffurfio - a phe na bai wedi ei drin yn wahanol ni fyddai wedi bod yn bosibl ei gadw'n rhan o'r Undeb.

Dyfed Edwards a'r NCP

Fel rhywun sy'n barod i gerdded milltir cyn talu am barcio mi fedra i gydymdeimlo efo Dyfed Edwards, arweinydd Cyngor Gwynedd, yn sgil ei drafferthion efo cwmni parcio NCP.  Nid yn unig bod NCP eisiau ei ddirwyo am barcio mewn lle oedd wedi ei arbed ar gyfer tacsis yng ngorsaf rheilffordd Bangor, ond maent hefyd eisiau mynd trwy'r broses yn uniaith Saesneg - er eu bod yn cynnig gwasanaeth trwy gyfrwng Pwyleg neu Fandarin - ac er bod pob cydadran arall o'r gwasanaeth trenau ym Mangor yn gweithredu'n ddwyieithog.

Pam bod NCP mor wrth Gymreig tybed?  'Dwi ddim yn gwybod, ond os ydych eisiau ateb i'r cwestiwn beth am gysylltu efo NCP yn uniongyrchol ar eu safle cymorth a gofyn - bymtheg neu ugain o weithiau y diwrnod o bosibl.  Dydi ymholiad ond yn cymryd ychydig eiliadau.

Cystadleuaeth Total Politics

Mae blogmenai wedi gwneud yn lled dda yn y gystadleuaeth yma yn ystod y ddwy flynedd diwethaf - gan lwyddo i ddod yn gyntaf yn y categori blogiau Cymreig a sicrhau safle yn y rhestr Brydeinig llynedd.

Mae rhan o'r llwyddiant yma i'w briodoli i ddull canfasio unigryw  y blog - peidio gofyn am bleidlais, ond annog pobl i bleidleisio i flogiau Cymraeg a Chymreig.  Gan bod hynny wedi gweithio'n iawn y llynedd a'r flwyddyn cynt, wna i ddim newid pethau eleni.

Felly dyma eich cyfle i fotio i flogiau Cymraeg a Chymreig yma!

Y Tafod yn ifanc

A Chymdeithas yr Iaith bellach yn ddi amwys ganol oed - bydd yn hanner cant y flwyddyn nesaf - roeddwn yn rhyw feddwl y byddai'n syniad postio delweddau o rai o dudalennau blaen Tafod y Ddraig o'r amser pan roedd y Gymdeithas yn mhlentyndod ei degawd cyntaf.

Mae gan fy nhad gasgliad gweddol gyflawn o Dafodau cynnar - felly diolch i'r Hen Go am roi benthyg peth o'i gasgliad i mi.

Pwy ydi cynulleidfa S4C?

Mae yna drafodaeth fach digon diddorol draw ar flog Syniadau.  Honiad gan Huw Jones bod S4C yn wynebu her arbennig oherwydd bod y nifer o Gymry Cymraeg yn syrthio o tua 3,000 pob blwyddyn. ydi cefndir y blogiad.  Roeddwn yn rhyw gytuno efo MH (y boi sy'n cadw'r blog) bod y canfyddiad bod cwymp o gymaint a hynny yn ymddangos yn rhyfedd - yn arbennig ag ystyried bod cyfrifiad 2001 yn awgrymu cynnydd sylweddol yn y niferoedd sy'n siarad yr iaith -  508,000 neu 18.7% oedd ffigyrau 1991, tra mai 582,000 neu 20.8% oedd yn siarad Cymraeg erbyn 2001.  Mae hyn yn gynnydd o 7,400 y flwyddyn ar gyfartaledd.

Rwan mae MH yn anghytuno efo honiad Huw Jones ac yn cynhyrchu ei ffigyrau ei hun - rhai sy'n awgrymu mai'r gwir sefyllfa ydi bod tua 10,000 o gynnydd blynyddol yn y nifer o siaradwyr Cymraeg.  Wnai i ddim mynd i fanylu ynglyn a'r fethodoleg a arweiniodd at y  ffigyrau mae  Huw yn eu dyfynu, na'r un a arweiniodd at ffigyrau MH - mae'r blogiad ar Syniadau yn gwneud hynny yn llawer cliriach nag y gallwn i. Yr hyn sydd yn fwy diddorol ydi'r rheswm am y gwahaniaeth - mae'r naill ddehongliad yn diffinio Cymry Cymraeg fel pobl y gellir eu disgrifio fel rhai rhugl eu Cymraeg, tra bod y llall yn edrych ar bethau o safbwynt rhifau absoliwt - hynny yw y rhugl a'r rhai nad ydynt mor rhugl.

O safbwynt y dasg heriol mae Huw Jones yn eu hwynebu ar hyn o bryd - cynyddu nifer gwylwyr S4C - mae'r ddadl yn un bwysig.  Os ydi S4C yn diffinio'r Cymry Gymraeg yn nhermau siaradwyr naturiol a rhugl - pobl fel fi - yna mae problem ag iddi oblygiadau pell gyrhaeddol.  Mae'r proffeil demograffig a chymdeithasegol y Cymry Cymraeg wedi newid yn sylweddol yn ystod y degawdau diwethaf.  Rydym bellach - fel grwp - yn fwy trefol, yn ieuengach ac yn llai rhugl ein Cymraeg nag oeddym ychydig ddegawdau yn ol.  Mae'n bwysig bod S4C yn cydnabod y newid yma, ac yn cynllunio ei dyfodol - a'i pholisi rhaglennu - yng ngoleuni'r sefyllfa sydd ohoni.

Mae S4C mewn sefyllfa ryfedd - mae dwy gynulleidfa ar gael iddi - yr un draddodiadol sy'n edwino, ac un gyfoes - sef yr un draddodiadol + yr un newydd - sy'n cynyddu'n weddol gyflym o ran niferoedd.  Mae'n bwysig i ddyfodol y Sianel, ac yn wir i ddyfodol y Gymraeg bod y sawl sy'n gyfrifol am bolisi rhaglennu S4C yn ymwybodol o natur y gynulleidfa sydd ar gael iddynt. 

Nodiadau brysiog o'r 'Steddfod

Roeddwn yn rhyw nodi y llynedd nad ydw i'n fawr o eisteddfodwr, ond serch hynny mi wnes i fwynhau hon ar sawl cyfri - roedd y tywydd yn helpu wrth gwrs, 'dwi'n digwydd bod yn hoff iawn o'r gornel fach yma o Gymru, mae'r bariau a'r adloniant ar y maes yn gwneud llawer i greu awyrgylch hamddenol ac roedd eisteddfodwyr a thrigolion Wrecsam yn cyd dynnu'n dda yn y tafarnau gyda'r nos - yn fy mhrofiad i o leiaf. 

Dau beth cymharol blwyfol (i rhywun o ochrau Caernarfon) 'dwi eisiau aros efo nhw fodd bynnag - llwyddiant Rhys Iorwerth yng nghystadleuaeth y gadair, a chyfnod bach yn gwenu tra'n dod ar draws ymadroddion cyfarwydd yn un o'r stondinau llyfrau, wrth fynd trwy gyfres o gardiau cyfarch - Cardia Cofi.  Mae'r cardiau yn gwneud defnydd o ymadroddion lliwgar rhai o drigolion Caernarfon (Penblwydd hapus y bastad huch ydi un o'r ychydig rai y gellir ei ailadrodd ar flog teuluol).  Mae'r ymadroddion yn rhai go iawn yn yr ystyr bod pobl yn eu defnyddio o ddiwrnod i ddiwrnod - nid esiampl arall o bobl o'r tu allan i'r dref yn ceisio dynwared pobl o G'narfon yn siarad a geir yma.

Ac erbyn meddwl mae yna berthynas rhwng y cardiau ac awdl Rhys.  'Dydi'r ymadroddion a ddefnyddir yn y cardiau ddim wrth fodd pawb wrth gwrs - yn wir roedd gan hyd yn oed y wraig oedd yn ceisio eu gwerthu i mi gryn gywilydd ohonynt.  Ond maent yn dysteb i fywiogrwydd a hiwmor cymunedau dosbarth gweithiol Caernarfon - cymunedau sydd ymysg y mwyaf Cymreig yng Nghymru.  Maent hefyd yn tystio i ddeinameg ieithyddol - deinameg sy'n dangos bod yr iaith yn fyw ac yn iach yn y rhan yma o Gymru o leiaf.

'Dydw i ddim am gyffelybu awdl Rhys efo ymadroddion lled aflednais Cardiau'r Cofi wrth gwrs - ond mae yna gymhariaeth sydd werth ei gwneud serch hynny.  Mae awdl Rhys yn un gyfoes iawn o ran ei chynnwys, ond hefyd o ran ei harddull, gydag agweddau ar ieithwedd lafar y Gogledd Orllewin yn ei nodweddu - hen grefft yn cael ei hymarfer trwy ddefnyddio deunydd crai cyfoes - o ran thema ac iaith.

Mae hynny yn ei dro yn arwydd o iechyd ieithyddol.  Pan mae iaith yn colli'r gallu i ail gylchu ac adnewyddu ei hun, mae hynny'n awgrymu ei bod yn ffosileiddio - ac nid pethau byw ydi ffosilau.  Mae'r digwyddiad bach efo'r cardiau a saernio syfrdanol grefftus Rhys o iaith anffurfiol, idiomatig oddi mewn i strwythurau ffurfiol a chaeth yn tystio bod y Gymraeg ymhell o fod yn barod i gymryd ei lle ymysg yr ieithoedd hynny sydd a'u bywydau wedi eu byw.

Y Comisiwn Ffiniau yn cael trafferth yng Nghymru?

Ydynt yn ol politicalbetting.com.

Ymddengys bod cyhoeddi'r argymhellion ar gyfer Cymru wedi ei ohirio hyd fis Ionawr. Roeddynt i fod i weld golau dydd fis nesaf. Mae hyn yn awgrymu bod y Comisiwn yn cael trafferth i leihau nifer seddi Cymru o 40 i 30 - neu eu bod eisiau amser i adeiladu byncar i guddio ynddo yn ystod y storm sy'n sicr o ddilyn cyhoeddi'r argymhellion. 

Fotiwch i Hen Rech!

'Dwi'n siwr bod yna gannoedd o ddarllenwyr blogmenai yn byw yn ward Bryn Rhys yng nghymuned Llansanffraid, Glan Conwy.  Mae'n bleser cael annog y cwbl ohonynt i godi oddi ar eu pen olau a mynd i bleidleisio i Alwyn ap Huw Humphreys (aka Hen Rech Flin) mewn is etholiad cyngor cymuned fory.

Mi fydd yn hysbys i ddarllenwyr rheolaidd nad ydi'r Hen Rech a minnau'n gweld lygad yn llygad yn rhy aml.  Bydd y dywydiedig ddarllenwyr  hefyd yn gwybod nad ydi blogmenai yn annog i bobl bleidleisio i ymgeiswyr annibynnol yn aml iawn chwaith, am yr un rheswm nad yw'n annog pobl i brynu cath mewn sach.  Mae'n well pleidleisio a phrynu pan rydym yn weddol glir ynglyn a beth ydi'r hyn rydym yn ei brynu neu'n pleidleisio trosto.

Ni all neb, fodd bynnag gyhuddo HRF o fod yn gath wleidyddol mewn sach - mi'r ydych yn cael yr hyn rydych yn ei weld - gan gynnwys y plorod a'r blewiach.  Felly dyna chi - fotiwch i'r Hen Rech a thros Gymru rydd.  Os nad ydi hynny'n ddigon o reswm i chi, beth am fotio trosto er mwyn rhoi rhywbeth i'r hogyn ei wneud er mwyn ei gadw allan o drwbwl?

Pwysigrwydd y 'Flotilla Effect' i wleidyddiaeth Cymru

Mae'n debyg na fydd neb sy'n darllen blogmenai yn rheolaidd yn synnu rhyw lawer fy mod yn tynnu sylw at bapur diweddar Adam Price a Ben Levinger.  Mae'r papur yn sefydlu perthynas rhwng perfformiad economaidd cadarnhaol a gwladwriaethau cymharol fach - mewn cyd destun Ewropiaidd o leiaf.  Hynny yw mae'r gwaith sy'n sail i'r papur yn canfod bod gwledydd llai yn fwy tueddol o lwyddo yn economaidd na rhai mawr - ac yn bwysicach yn cynnig eglurhad am hynny - bod gwledydd llai yn gorfod canlyn polisiau o fasnach agored, eu bod yn fewnol gydlynus, eu bod yn hyblyg a bod cyfansoddiad economaidd Ewrop yn fwy addas ar gyfer gwledydd llai nag ydyw ar gyfer rhai mawr.

Rwan mae yna ffynnon go ddofn o wybodaeth i dynnu arno yn y papur - a 'dwi'n siwr y byddwn yn ceisio gwneud hynny maes o law.  Cyn gwneud hynny fodd bynnag, hoffwn nodi pwysigrwydd y gwaith mewn cyd destun gwleidyddol cyfoes.  'Does yna neb (hyd y gwn i) wedi sefydlu'r berthynas rhwng maint gwladwriaethol a llwyddiant economaidd a gosod hynny yn ei dro yng nghyd destun gwleidyddiaeth gyfoes Gymreig o'r blaen.

Er bod y papur ei hun yn nodi nad mater economaidd yn unig ydi'r cwestiwn ynglyn a threfniant cyfansoddiadol Cymru, byddwn yn dadlau bod ennill y ddadl economaidd ar lefel ddeallusol yn symud yr unig wir dramgwydd i ennill y ddadl ehangach ynglyn ag annibyniaeth Cymru.  Os ydym yn derbyn bod Cymru'n wlad (ac mae'r rhan fwyaf o bobl yn derbyn hynny bellach), ac os ydi'r ddadl y byddai'n llwyddo'n economaidd petai yn rheoli ei hun (fel y rhan fwyaf o wledydd eraill), hefyd yn cael ei hennill - yna mae'r dadleuon sy'n weddill tros gynnal yr undeb yn edrych yn hynod wachul yn fwyaf sydyn. 

Yr adolygiad ffiniau ac aelodau seneddol Toriaidd Cymru

Mae'r stori yma ar y wefan politicalbetting.com yn codi cwestiynau diddorol yng nghyd destun Cymru.  Awgrym y stori ydi bod nifer o aelodau seneddol Toriaidd yn debygol o wrthwynebu cynlluniau'r llywodraeth i leihau'r nifer o etholaethau San Steffan ar y sail y byddai eu hetholaethau - ac felly eu seddi -  yn debygol o ddiflannu.  Rydym eisoes wedi trafod y tebygrwydd bydd y newidiadau yn gostus iawn i'r Toriaid yng Nghymru.

Er enghraifft mae'n anodd gweld y byddai'n bosibl i'r Toriaid gadw Gogledd Caerdydd os mai tair yn hytrach na phedair etholaeth fyddai yng Nghaerdydd - er y byddai symud Penarth o Dde Caerdydd i Fro Morgannwg o help i Alun Cairns.  Byddai'r Toriaid yn lwcus iawn petai'r ffiniau newydd yn rhoi dwy sedd iddynt efo mwyafrif rhesymol yn y Gogledd.  Y newidiadau tebygol yn y De Orllewin ydi cael dwy sedd yn Sir Gaerfyrddin - y naill wedi ei chanoli ar dref Caerfyrddin a'r llall ar Llanelli, ail uno ardal y Preseli efo Sir Geredigion a gwneud sedd arall o Dde Penfro.  Eto, byddai hyn yn costio sedd i'r Toriaid.

Felly mi fydd yn ddiddorol iawn gweld agwedd ASau Toriaidd Cymru pan fydd argymhellion cyntaf y Comisiwn Ffiniau yn cael eu cyhoeddi mewn tua chwech wythnos.

Diweddariad 2/8/11 Os ydi Paul Flynn i'w gredu byddai'r newidiadau tebygol yn Ne Ddwyrain Cymru hyd yn oed yn gadael sedd saffaf y Toriaid yng Nghymru, Mynwy mewn perygl.  

Is etholiadau Cyngor Gwynedd

Deallaf mai ar ddydd Iau, Medi 29 y bydd yr is etholiadau diweddaraf ,mewn cyfres hir o is etholiadau yng Ngwynedd, yn cael eu cynnal.  Bydd y ddau etholiad yn cael eu cynnal yn wardiau cyfagos Penrhyndeudraeth a Diffwys a Maenofferen yng ngogledd Meirion.  Maent wedi eu galw yn dilyn ymddiswyddiadau diweddar Dewi Lewis (Plaid Cymru) a Richard Jones (Llais Gwynedd).

Ffigyrau'r mis

Dosbarth cymdeithasol a'r Gymraeg

Mynd i rhyw feddwl wnes i ar ol darllen am ymddeoliad Gwilym Owen yn Golwg y diwrnod o'r blaen os oedd yna rhywbeth yn ei osodiad bod y Gymraeg yn mynd yn iaith i'r dosbarth canol yn unig.  Mae'r canfyddiad hwnnw yn groes i fy argraff i, ond wedyn dwi'n byw mewn tre Gymreig iawn sydd hefyd yn ddosbarth gweithiol at ei gilydd.

Felly mi es i ati i geisio gweld os oes yna sail ystadegol i'r sylwadau.  Ymgais (ychydig yn ansoffisdigedig mae'n rhaid cyfaddef) i brofi os ydi gosodiad Gwilym yn gywir neu beidio ydi'r isod.  Rwyf wedi gosod y wardiau oedd yn ol y cyfrifiad diwethaf gyda 75%+ yn siarad Cymraeg ynddynt yn eu trefn ac wedi nodi eu safle a'u sgor ar Indecs Amddifadedd Cymru. Fel mae'r enw yn rhyw awgrymu ffordd o fesur amddifadedd ydi'r indecs ac mae'n gwneud hynny ar lefel ward etholiadol.  Mesurir amddifadedd 1,792 o gymunedau i gyd.

Felly mae safle isel a sgor uchel yn awgrymu lefel uchel o amddifadedd, tra bod sgor isel a safle uchel yn awgrymu'r gwrthwyneb.  Dwi ymhellach wedi gosod y cymunedau Cymraeg yn eu chwarteli cenedlaethol - mae lefel uchel o amddifadedd mewn cymunedau yn chwartel 4, a lefel isel o amddifadedd mewn rhai yn chwartel 1.  Ceir tair ward yn y chwartel isaf, tair yn y chwartel uchaf, 18 yn y trydydd chwartel a 17 yn yr ail chwartel.

Rwan does yna ddim diffiniad mae pawb yn ei dderbyn o'r hyn sy'n gwneud pobl yn ddosbarth canol - y diffiniad sy'n cael ei ddefnyddio amlaf ydi pobl sy'n syrthio i gategoriau ABC1.  Mae tua hanner poblogaeth Cymru yn syrthio i'r categoriau hynny, tra bod yr hanner arall yng nghategoriau C2DE.  A chymryd hynny mae'r tabl yn awgrymu bod cymunedau Cymraeg eu hiaith wedi eu rhannu yn weddol gyfartal rhwng rhai sydd yn ddosbarth gweithiol a dosbarth canol, ond bod llai ohonynt yn perthyn i'r pegynnau na sy'n wir am Gymru gyfan. 

Un neu ddau o bwyntiau bach technegol cyn gorffen - 'dwi'n derbyn nad ydi cyfrifo amddifadedd yr un peth a chyfrifo dosbarthiad cymdeithasol - ond mae'r naill yn rhoi syniad o'r llall.  Dwi hefyd yn derbyn nad ydi'r rhan fwyaf o Gymry Cymraeg yn byw mewn cymunedau 75% + - ond mae proffeil cymunedau Cymreig yn rhoi syniad i ni am broffeil siaradwyr Cymraeg yn gyffredinol.  Mae hefyd yn wir bod y ffigyrau cyfrifiad yn ddeg oed bellach. Mae unedau cyfrifo'r indecs hefyd mymryn yn wahanol i unedau'r cyfrifiad, ac mae yna ychydig fanylion ar goll o'r indecs.

Guto Harri a'r Gemau Olympaidd

Mae'n debyg y bydd y rhan fwyaf o ddarllenwyr blogmenai yn ymwybodol o'r ffrae fach sydd wedi bod yn mynd rhagddi heddiw (ar y radio yn bennaf) ynglyn a'r ffaith nad yw'n edrych y bydd Cymru'n elwa fawr ddim o'r Gemau Olympaidd.  Mi gychwynodd pethau efo Guto Harri, sydd bellach yn gweithio i faer Llundain, Boris Johnson, yn ymateb ar y Post Cyntaf i sylwadau Carwyn Jones ddoe,  trwy ddweud mai bai Cymru ydi'r sefyllfa am beidio a gwneud digon i elwa o'r holl sioe.

Ail godwyd y peth ar Taro'r Post ac aeth pethau'n fler braidd rhwng aelod seneddol Arfon Hywel Williams a Guto gyda'r naill yn ail adrodd ei gred nad oedd gwleidyddion Cymru wedi gwneud digon o ymdrech i fynd i Lundain efo'u capiau trosiadol yn eu dwylo a'r llall yn cyhuddo Guto o wneud sylwadau camarweiniol ac o fod yn drahaus.

Cyn edrych ar y ffrae, beth am ystyried un neu ddau o ffeithiau syml?  Cafodd cwmniau oedd wedi cyflwyno bidiau cynradd werth £6.2bn o waith gan yr ODA.  £417,415 aeth i gwmniau o Gymru - 0.01% o'r cyfanswm.  Aeth gwerth £3.3bn i gwmniau yn Llundain (53%) ac aeth £1bn i ardaloedd eraill yn Ne Ddwyrain Lloegr (16%).  £24.5m (0.4%) aeth i'r Alban a £18m i Ogledd Iwerddon (0.3%).

Mae cyfanswm o £9.3bn wedi ei roi o'r neilltu i ariannu'r gemau - £2.2bn o'r Loteri Cenedlaethol, £0.6bn o drethi lleol i Lundain,  £0.3bn o ffynonellau lleol eraill a £6.2bn gan y llywodraeth ganolog.  Felly mae 90% o'r gwariant yn dod o ffynonellau Prydain gyfan tra bod 10% yn dod o ffynonellau lleol.  Gellir amcangyfrif bod mwy na £400m wedi ei godi yng Nghymru, a bod tua 0.1% o hynny wedi dod yn ei ol ar ffurf contractau.

Agwedd eilradd i'r ddadl ydi mai ychydig iawn o'r cystadleuthau fydd yn cael eu cynnal yng Nghymru - hyd yn oed mewn chwaraeon megis hwylio a chanwio - mae adnoddau penigamp yng Nghymru ar gyfer gemau felly.

Rwan, mae hyn yn edrych yn sobor o anheg, ac mae'n rhaid i mi ddweud bod agwedd Guto trwy'r ddadl yn peri dryswch i mi.  Roedd yn cyfeirio'r bai yn ol at Gymru, ac yn gwneud hynny oddi mewn i fframwaith hen ragfarn gwrth Gymreig - bod y Cymry  yn ddi gic a diog.

Mae'n bosibl wrth gwrs bod llai o ymdrech wedi ei gwneud yng Nghymru nag a wnaethwyd yn Llundain ac mewn ardaloedd eraill, ond 'doedd gan Guto ddim byd mwy i brofi hynny na honiad anelwig nad oedd o a Seb Coe (roedd yn awyddus iawn i adael i ni wybod ei fod yn eistedd yn agos at hwnnw) ddim yn cofio i achos cryf am fawr ddim ddod o Gymru.  Chawsom ni ddim gwybodaeth am sut yn union roedd ymdrechion llefydd eraill yn well na rhai Cymru, na beth oedd gwleidyddion Weymouth wedi ei wneud i ddenu'r cystadleuthau hwylio, dim data o gwbl chwaith  - dim oll ond argraffiadau anelwig Guto ei hun.

Roedd ymateb Guto i awgrym gan Hywel bod lle i feddwl bod tuedd sefydliadol i ffafrio cwmniau o Lundain hefyd yn ddiddorol - roedd y fath awgrym yn dreuenus a 'bron iawn yn enllib'.  Mae pawb yn gwybod wrth gwrs bod sefydliadau sydd wedi eu lleoli yn Llundain megis San Steffan, News International, y Met a'r banciau yn arddel y safonau proffesiynol uchaf, a byddai'n beth ofnadwy petai rhywun di egwyddor wedi awgrymu bod ganddyn nhw broblemau strwythurol o unrhyw fath yn y Byd.

Wnawn ni ddim hyd yn oed mynd ar ol goblygiadau yr awgrym sydd ymhlyg yn nadl Guto y dylid penderfynu ar leoliad daearyddol campau mewn ymateb i - ahem - ymdrechion gwleidyddion yn hytrach nag ar sail proses annibynnol gan yr awdurdodau Olympaidd o leoli, asesu, costio ac achredu safleoedd posibl. 

Mae Guto'n ei chael yn amhosibl credu y gallai  rhagfarnau fod yn rhan o wead sefydliadau Llundeinig, ond mae'n ei chael yn hawdd iawn credu y gallai sefydliadau Cymreig fod yn strwythurol ddiog a di gic.  Mae'r holl hanes yn swnio yn hynod debyg i stori oedd ar un adeg yn ddigon cyfarwydd mae gen i ofn - hogyn bach o Gymru yn mynd i'r ddinas a chael tipyn o lwyddiant yno,  yn dotio at y lle ac dod i ymgoleddu pob dim sy'n ymwneud a hi  - hyd yn oed rhagfarnau gwrth Gymreig rhai o'i thrigolion.. 

Beth ddigwyddodd i hwb economaidd y briodas frenhinol?

Ydych chi'n cofio'r holl les oedd y briodas frenhinol i fod i'w wneud i'r economi?

Yn wir yn ol y Bib, pan oedd y corff hwnnw yn dechrau gweithio ei hun  i gyflwr o frwdfrydedd  hysteraidd, roedd y digwyddiad am gyflawni gwyrthiau economaidd - byddai'n hwb i'r sectorau gwerthiant, darlledu a twristiaeth.  Yn wir roedd yr ymdeimlad o hapusrwydd cyffredinol a fyddai'n deillio o'r briodas yn debygol o hybu gwario ar hyd a lled yr  economi. 

Ond mis Tachwedd oedd hynny, a rwan ydi rwan.  Erbyn hyn mae'r Bib yn adrodd bod prif economegydd yr ONS, Joe Grice yn beio'r briodas frenhinol am berfformiad trychinebus yr economi yn ystod y chwarter diwethaf.  A dyfynnu'r adroddiad yn llawn:

Growth in the UK economy slowed in the three months to 30 June.
Gross Domestic Product (GDP) grew by 0.2% in the second quarter, according to the Office for National Statistics (ONS).
Joe Grice is the chief economist at the ONS and he blamed the result on April's Royal Wedding

Dim gair o ymddiheuriad gan y Bib am gynhyrchu adroddiadau naif ac anfeirniadol pan roeddynt yn ceisio 'gwerthu' eu sioe fawr cofiwch. 

Demograffeg a dyfodol Gogledd Iwerddon

'Does yna fawr neb yn yr oes sydd ohoni yn cymryd diddordeb mewn ystadegau sy'n ymwneud a chrefydd plant ysgol - yng Nghymru o leiaf.  Mae pethau'n wahanol yng Ngogledd Iwerddon oherwydd bod cysylltiad clos iawn rhwng cefndir crefyddol pobl a'u gwleidyddiaeth.  Mae Pabyddion yn pleidleisio i bleidiau cenedlaetholgar tra bod Protestaniaid yn pleidleisio i rai unoliaethol.

Cafwyd patrwm ers y 70au cynnar o gynnydd graddol yn y bleidlais genedlaetholgar a chwymp cyfatebol yn y bleidlais unoliaethol.  Mae yna ddamcaniaeth mai sylweddoliad bod demograffeg o'u plaid a arweiniodd yn y pen draw at gadoediad yr IRA a'r broses heddwch.

Ta waeth, fe dorrwyd ar y patrwm yna yn etholiadau Cynulliad Gogledd Iwerddon yn gynharach eleni pan  gafwyd cwymp bychan yng nghanran y bleidlais genedlaetholgar. Mae rhai unoliaethwyr wedi gweld hyn fel arwydd bod y llanw demograffig ar droi. Mae edrych i lawr yr ysgol ddemograffaidd yn awgrymu nad ydynt yn gywir.

Dydi ystadegau'r adran addysg ddim cefnogi'r ddamcaniaeth honno fodd bynnag.  Mae'r tabl isod yn dangos yr ystadegau crefyddol yn ysgolion cynradd y rhanbarth, ac mae'r patrwm yn un eithaf clir - cynnydd araf iawn yn y ganran o blant a ddiffinir fel Pabyddion, cynnydd cymharol gyflym yn y ganran na ddiffinir yn ol eu crefydd a chwymp gweddol gyflym yn y ganran Brotestanaidd.  Hwyrach bod yna arwyddocad ychwanegol i slogan y chwe degau - make love not war - yng nghyd destun gwleidyddiaeth cenedlaetholgar yng Ngogledd Iwerddon. 

	Protestaniaid	Pabyddion	Eraill	Bwlch
2004 / 2005	40.23%	49.44%	9.88%	9.21%
2005 / 2006	40.22%	49.65%	9.95%	9.43%
2006 / 2007	38.90%	50.17%	10.89%	11.27%
2007 / 2008	38.12%	50.46%	11.41%	12.34%
2008 / 2009	37.25%	50.64%	12.10%	13.39%
2009 / 2010	36.92%	50.46%	12.61%	13.54%
2010 / 2011	36.36%	50.64%	12.98%	14.28%

Ffigyrau oll o wefan ystadegol Cynulliad Gogledd Iwerddon

Mae hi'n mynd yn unig yma

'Dydi pethau ddim yn arbennig o llewyrchys ar flogio gwleidyddol cyfrwng Cymraeg.

Achlysurol iawn ydi blogio Vaughan bellach, mae Guto wedi ymddangos, darganfod manteision trydar a mynd, mae'r Hen Rech yn dal wrthi a felly Mabon - ond ddim yn aml iawn, mae Hogyn o Rachub yn awgrymu (unwaith eto) ei fod yn rhoi'r allweddell yn y to - bydd colli'r hanesion am ei deulu yn drasedi cenedlaethol, dydi Gwilym Euros na Dogfael ddim wrthi ers tro byd, blog pedwar blogiad oedd Blog y Blogiwr Cymraeg, pump yn llai na'r Ty Mawr o'r Tu Mewn, distaw fu Storiau'r Tir Du ers misoedd hefyd (er mai blog diwylliannol oedd hwnnw yn hytrach nag un gwleidyddol), ditto Y Prysgodyn a Maes Rhos Rhyfel, distaw fu Cynghorwyr (Plaid Cymru) Sir Gar ers talwm hefyd, mae Ia Tros Gymru wedi gwneud y joban, mi fydd Pendroni yn blogio yn y ddwy iaith.  .Mae gennym Blog Golwg wrth gwrs bydd Ifan yn part teimio ar ei flog ei hun weithiau, bu farw Blog Dylan cyn atgyfodi rhywbryd ar ol y Pasg ar ffurf Anffyddiaeth , bydd Blog Answyddogol yn dangos arwyddion o fywyd ambell waith, bydd Rhys yn blogio yn weddol aml ond crefydd ydi ei bethau fo, ac mae PlaidWrecsam yn blogio yn y Gymraeg weithiau, ac mae yna ambell i flogiwr cyfrwng Saesneg (Pleidwyr gan amlaf) arall sy'n blogio yn y Gymraeg o bryd i'w gilydd.  Ar yr ochr gadarnhaol mae Banw wrthi'n eithaf dygn.  Ydw i wedi anghofio rhywun?

Anialdir?  Dim cweit - ond ar y ffordd mi dyddwn yn tybio. 

Beth mae Barry Island yn ei ddweud wrthym am y Gymru gyfoes.

Aeth y Mrs a finnau a'r fam yng nghyfraith am dro i Barry Island heddiw.  Doeddwn i heb fod yn y lle yn ystod yr haf ers talwn iawn.  Rwan 'dwi'n gwybod nad heddiw oedd y diwrnod gorau i dorheulo - ond roedd y traeth yn ddigon agos at fod yn hollol wag.

'Dydw i ddim yn cofio Barry Island yn y 60au a'r 70au -  Rhyl oedd Barry Island pobl ochrau G'narfon- ond mae'r wraig yn cofio'n dda gorfod cyrraedd y traeth yn gynnar ar ddiwrnod braf neu ni fyddai yna ddigon o le i roi tywel i lawr, oherwydd y niferoedd o bobl fyddai yno erbyn hynny..

Ychydig o bethau sy'n dangos fel mae'r byd yr ydym yn byw ynddo wedi newid mewn ychydig ddegawdau yn well na'r cyferbyniad rhwng y lluniau.  Roedd yna amser pan roedd y rhan fwyaf ohonom yn gwneud fwy neu lai yr un peth ar fwy neu lai yr un pryd.  Roedd hynny yn adlewyrchiad o gymdeithas gydlynus iawn.  Erbyn heddiw mae pobl yn chwalu  i bedwar ban Byd yn ystod yr haf - neu yn aros yn eu gerddi cefn efo'r barbiciw.  Adlewyrchiad ydi hynny yn ei dro o gymdeithas sydd wedi colli llawer o'i chydlyniad.

Dichon bod De Ffrainc yn brafiach lle i dreulio diwrnod neu ddau yn yr haf na Barry Island  - ond roedd y tyrfaoedd o bobl oedd yn ymhel ynghanol y candi fflos, y swn aflafar a'r reids drud cyn gorwedd trwy'r prynhawn ar y traeth i losgi nes eu bod yn edrych fel cimychiaid, yn dod o gymunedau oedd yn fwy unedig ac yn fwy sicr ohonynt eu hunain na'r rhai yr ydym ni'n byw ynddynt heddiw.

Hunaniaeth Gymreig a gwleidyddiaeth

Mae'r Cynulliad yn hel pob math o ystadegau, a 'dydi'r wybodaeth mae rhieni yn ei gyflwyno pan maent yn cofrestru eu plant mewn ysgolion am y tro cyntaf ddim yn eithriad yn hynny o beth - mae'n cael ei ychwanegu at y mor o ystadegau sydd wedi ei hel a'i goledu.  Mae'r ystadegau hynny ambell waith yn rhoi cip digon diddorol ar ein bywyd cenedlaethol.

Pwrpas un o'r cwestiynau ar y ffurflen gofrestru ydi dod i gasgliadau ynglyn a sut mae rhieni yn diffinio hunaniaeth genedlaethol eu plant.  Dengys y tabl isod  hunaniaeth Gymreig plant (yn ol eu rhieni) a gofrestwyd am y tro cyntaf yn 2010 yn ol etholaethau seneddol..  Roedd mwyafrif llethol y dewisiadau eraill yn Prydeinig neu Seisnig. 

Rwan 'dwi wedi rhestru'r etholaethau yn ol tueddiadau gwleidyddol - ac mae yna berthynas agos rhwng tueddiad i bleidleisio i Lafur neu Blaid Cymru a hunaniaeth Gymreig - ond mae yna batrymau eraill hefyd.  Er enghraifft mae tueddiad amlwg i bobl sy'n byw ar y maes glo ac yn y Gymru Gymraeg ddiffinio eu plant fel Cymry.  Ceir perthynas hefyd rhwng amddifadedd cymdeithasol a hunaniaeth Gymreig.

Yn naturiol mae hunaniaeth Gymreig yn wanach ar y ffin, ond mae hefyd yn gymharol wan mewn etholaethau dinesig - dim ond etholaeth hynod dlawd Dwyrain Abertawe sy'n uwch na'r cymedr.  Mae'n ddiddorol bod pedair etholaeth y brif ddinas yn agos at ei gilydd ac yn is na'r cymedr - gyda Wrecsam, Aberconwy a Gorllewin Caerfyrddin / De Penfro yn gyfartal neu'n uwch na'r cwbl ohonyn nhw.  .

Os ydych yn gweld patrymau neu dueddiadau eraill - teimlwch yn rhydd i'w gwyntyllu nhw ar y dudalen sylwadau.

Ystadegau oll gan y Cynulliad Cenedlaethol.

Llongyfarchiadau i Fwrdd yr Iaith _ _ _

_ _ _ am eu hail ymddangosiad ar y wefan Straight Statistics. 

Dinoethi gobyldigwc ystadegol ydi cenhadaeth y wefan.  Ymysg y canfyddiadau anisgwyl i'w cyhoeddi gan y Bwrdd yn dilyn holiadur diweddar a gomisiynwyd ganddo, mae yna fwy o lawer o rieni sy'n anfon eu plant i ysgolion Cymraeg yn defnyddio'r iaith  na sy'n gallu ei siarad.

Mae'r Bwrdd wedi gwneud gwaith pwysig tros y blynyddoedd wrth gwrs - ond 'dydi postio nonsens ystadegol ddim yn gwneud llawer i'w hygrededd mae gen i ofn.