Perfformiad economaidd Iwerddon

Un o'r prif ddadleuon a ddefnyddir yn erbyn annibyniaeth i Gymru ydi'r ffaith ein bod yn wlad dlawd - llawer rhy dlawd i allu edrych ar ol ni'n hunain.  Yn aml cysylltir y ffaith nad ydym yn wlad fawr efo hyn - rydan ni'n llawer saffach o dan adain gwlad fawr gyfagos. Doedd y ddadl erioed yn dal dwr wrth gwrs - mae yna lawer o wledydd bychain sy'n llwyddo yn economaidd, ac mae'n weddol amlwg nad ydi'r trefniadau cyfansoddiadol a geir ar hyn o bryd wedi gwneud Cymru yn gyfoethog.

Tan rhyw bedair blynedd yn ol roedd esiampl dda o wlad fechan yn llwyddo yn economaidd wrth law - ein cymydog agosaf, Iwerddon.  Aeth yr hwch trwy'r siop wrth gwrs, am yr un rheswm ag aeth yr hwch drwy'r siop Brydeinig - cwymp y sector ariannol, a gor ddibyniaeth ar y sector honno.

Ond, mae unrhyw un sy'n byw yn agos at yr A55 ac yn gweld y loriau anferth sy'n cario nwyddau - nwyddau sydd wedi eu cynhyrchu yn bennaf - trwy ddiffeithdir cynhyrchu Gogledd Cymru - tuag at farchnadoedd mawr Ewrop yn gwybod bod mwy i'r stori na hynny.  Ac mae yna fwy iddi na hynny wrth gwrs.  Mae'r graffiau isod yn dangos perfformiad y DU o ran masnach efo gwledydd eraill.  Fel y gwelwch, hyd yn oed yn nannedd dirwasgiad, mae'r Iwerddon - gwlad sy'n mewnforio pob car a phob litr o olew - yn gwerthu mwy na mae'n ei brynu, tra bod y DU yn gwneud y gwrthwyneb.

Carwyn methu gweld yr eliffant yn ei ystafell fyw - eto

Felly mae Carwyn Jones o'r farn mai daearyddiaeth anffafriol a 'diwylliant' sy'n gyfrifol am ddiffyg llwyddiant economaidd Cymru. Ymddengys bod natur tirwedd y Cymoedd ynghyd a'r ffaith ein bod yn cael ein hannog i fynd am swyddo saff sector cyhoeddus a 'ballu yn gyfrifol am yr holl broblem.

Rwan, mae yna wledydd cymharol agos atom sy'n gyfoethog a sydd efo daearyddiaeth - a hinsawdd - llawer, llawer mwy heriol na'r hyn a geir yng Nghymru - gwledydd Sgandinafia er enghraifft. Mae Cymru yn wlad cymharol fach, sydd ag iddi system drafnidiaeth cymharol dda - gwell na'r hyn a geir yn Iwerddon neu'r Alban mae'n debyg.

Mae'r hyn a ddisgrifir gan Carwyn yn 'ddiwylliant' yn ymarferiad o synnwyr cyffredin gan bobl mewn gwirionedd. Mae'n gwbl naturiol i bobl fod eisiau gweithio mewn swyddi sector cyhoeddus 'saff' os ydynt yn gwybod bod y rhan fwyaf o fusnesau bach yn methu, neu yn cynhyrchu elw isel iawn.

Mae hefyd yn gwbl naturiol i gyfalaf gael ei fuddsoddi yn Lloegr - yn agos at ganolfannau poblogaeth mawr - a felly marchnadoedd mawr - y wlad honno ac Ewrop, os nad ydi'r gyfundrefn drethiannol yng Nghymru yn gwahanol i un Lloegr.

Os ydi Carwyn o ddifri am newid pethau mae'n rhaid iddo roi rhesymau da i bobl sefydlu eu busnesau eu hunain yma, yn ogystal a rhoi rhesymau da i gwmniau o'r tu allan fuddsoddi yma. Golyga hynny gael rheolaeth tros agweddau ar sut yr ydym yn trethu. Fel rydym wedi trafod yn y gorffennol 'dydi Llafur byth am fod eisiau i drethiant gael ei ddatganoli i Gymru - yn wir ymddengys bod Peter Hain o'r farn y byddai datganoli pwerau trethu yn 'difa'r genedl'.

A'r gwir amdani mae gen i ofn ydi y gall Carwyn drafod daearyddiaeth, diwylliant a band eang hyd ddydd y farn - ond os nad ydi o eisiau'r arfau i fynd i'r afael efo problemau sylfaenol Cymru, ni fydd yn llwyddo i wneud iot o wahaniaeth i'r problemau hynny.

'Amrywio' cyflogau sector cyhoeddus yn y DU

'Does gen i ddim amser i fynd ar ol y stori hon rwan - ond os bydd y llywodraeth yn mynd ymlaen efo'r cynlluniau hyn, dyma fydd y mater gwleidyddol pwysicaf yng Nghymru tros y blynyddoedd nesaf. 'Dwi'n siwr y bydd y blog yma yn dod yn ol at y mater dro ar ol tro ar ol tro.

O safbwynt etholiadol, bydd y ffordd y bydd y pleidiau Cymreig yn ymateb iddi yn waelodol i batrymau etholiadol y blynyddoedd nesaf. Mae yna botensial i bleidlais y Lib Dems a'r Toriaid mewn ardaloedd lle ceir cyflogaeth sector cyhoeddus uchel, chwalu. Mae Caerdydd yn esiampl arbennig o dda o hynny. Mae hyn yn cynnig cyfle hanesyddol i'r .

O safbwynt economaidd, os nad ydi dogma wleidyddol y glymblaid (bod y sector cyhoeddus yn llyffethair ar y sector cyhoeddus mewn ardaloedd tlawd) yn gywir - ac mae pob tebygrwydd nad ydyw'n gywir, gallai Cymru fod mewn dirwasgiad economaidd am flynyddoedd maith.

Slovenia, Cymru a llwyddiant economaidd

Mae'n werth ymweld a'r blog Syniadau (unwaith eto) i weld blogiad sy'n cymharu perfformiad economaidd Cymru a gwlad digon tebyg iddi o ran maint a phoblogaeth - Slovenia.

Y gwahaniaeth rhwng y ddwy wlad wrth gwrs ydi bod Slovenia yn annibynnol tra bod Cymru yn rhan o endid llawer mwy, ac mae hyn yn cael ei adlewyrchu yn eu  perfformiadau economaidd cymharol.  Mae Slovenia yn tyfu'n gyflym yn economaidd, tra bod twf Cymru yn llawer arafach.

Mae'r blog yma wedi dadlau yn y gorffennol bod mai dadleuon economaidd ydi'r unig rai gwerth eu cyflwyno yng nghyd destun ennill annibyniaeth i Gymru, ac mae'n galondid bod y dadleuon hynny yn cael eu cyflwyno ar y blogosffer.

Wedi dweud hynny, mae'n anffodus nad ydynt eto yn agos at galon y ddadl rhwng y pleidiau gwleidyddol yng Nghymru.  

Beth ydi biliwn yma ac acw rhwng ffrindiau?

Mae'n gyd ddigwyddiad bach rhyfedd bod cost blynyddol pensiynau sector cyhoeddus i'r wladwriaeth a chyrff cyhoeddus eraill, sydd yn ol y llywodraeth  yn anferthol (£26.5bn), mor debyg i'r £25bn nad ydi Swyddfa Dreth wedi trafferthu i'w godi mewn trethi gan gwmniau mawr megis Vodaphone, Goldman Sachs ac ati.

Ymddengys bod arfer o drafod rhwng swyddogion y Swyddfa Dreth a swyddogion cwmniau mawr, faint o dreth y dylai'r cwmniau ei dalu tros ginio mewn rhai o dai bwyta drytaf y DU.  Mae nifer o'r dywydiedig gwmniau yn cyfranu symiau sylweddol i'r prif blaid lywodraethol Brydeinig wrth gwrs.

Dydi'r naill ddim yn talu am y llall wrth gwrs - ffigwr blynyddol ydi'r un am bensiynau ac un llwyr ydi'r un treth.  Ond mae'r £2.8bn blynyddol mae'r llywodraeth yn gobeithio ei arbed wedi gweithredu'r newidiadau yn edrych braidd yn dila wrth ymyl y £25bn nad ydynt yn trafferthu i'w gymryd gan eu cyfeillion.

'Dwi ddim eisiau difetha 'Dolig neb ond _ _ _

_ _ _ cymrwch olwg ar y graff isod:

Ia dyna chi - os ydan ni'n ychwanegu pob dyled yn y DU at ei gilydd (yn hytrach na dyledion y llywodraeth ac unigolion yn unig) mae'r ddyled bron yn 1000% o GDP'r wlad - llawer, llawer uwch na'r Undeb Ewropiaidd sydd ar hyn o bryd yng nghanol y storm.

Gweler yma am fanylion.

Anrhegion 'Dolig cynnar gan Mr Osborne

Hmm - a chadw at ysbryd y tymor mae George Osborne wedi gwneud datganiad ar yr economi sy'n newyddion da o lawenydd mawr.  Ymysg yr uchafbwyntiau ceir y canlynol:

•  £111bn mwy nag oedd wedi ei ragdybio i'w fenthyg gan y wladwriaeth tros bedair blynedd.
•  Y broses o daflu gweithwyr ar y clwt i'w wneud yn haws i gyflogwyr.
• Codiadau cyflogau sector cyhoeddus i'w cadw o dan 1% tros ddwy flynedd - a hynny yn dilyn cyfnod o ddim codiadau o gwbl.
• 300,000 o swyddi cyhoeddus i'w torri 
• Rhewi credydau treth i bobl ar gyflogau isel.

Mae yna rhywbeth yn dweud wrthyf mai dechrau yn unig i weithredu diwydiannol fydd digwyddiadau 'fory.

Twitter i agor swyddfa ryngwladol yn Nulyn - y wers i Gymru

Cyhoeddodd Twitter gynlluniau heddiw i agor swyddfa yn Nulyn.  Mae'n debyg i brifddinas y Weriniaeth ennill y buddsoddiad - a allai dyfu i fod yn un arwyddocaol mewn amser - yn wyneb cystadleuaeth chwyrn o Berlin a Llundain.  Mae gan Google a Facebook eisoes bresenoldeb sylweddol yn y Weriniaeth. 

Mae Iwerddon wedi bod yn y newyddion yn ddiweddar oherwydd y llanast economaidd mae wedi cael ei hun ynddo.  Canlyniad i or fenthyg ar ran ei banciau oedd hynny wrth gwrs.  Yr hyn nad yw wedi cael cymaint o sylw ydi bod y wlad wedi llwyddo i barhau i ddenu buddsoddiad tramor sylweddol, hyd yn oed yn yr amgylchiadau economaidd sydd ohonynt.  Y gallu cyson  i wneud hynny yn y gorffennol cymharol agos oedd sail y Teigr Celtaidd wrth gwrs.

Mae'n anodd dychmygu Google, Facebook a Twitter yn lleoli eu swyddfeydd rhyngwladol yng Nghaerdydd yn hytrach na Llundain neu Berlin.  Maent yn mynd i Ddulyn fodd bynnag - ac er bod nifer o resymau eilradd am hynny - y prif reswm ydi bod treth corfforaethol y Weriniaeth yn 12.5%,  llai na hanner y gyfradd yn y DU.  Mae gallu'r wlad i ddigolledu ei hun am ei hanfanteision daearyddol yn greiddiol i'w gallu i ddenu cwmniau o ansawdd uchel.  Mae diffyg gallu Cymru i amrywio trethi fel eu bod yn cwrdd a'i anghenion ei hun wrth wraidd ei diffyg gallu i ddenu buddsoddiad tramor.

Mae'r sawl sydd yn gwrthwynebu i Gymru gael pwerau trethu llawn - ac mae hynny'n cynnwys llywodraeth Cymru - mewn gwirionedd yn datgan nad ydyn nhw o ddifri ynglyn a denu buddsoddiad i'r wlad. 

Etholaethau Llafur a diweithdra

Mi fydd y sawl yn eich plith sydd yn byw mewn etholaethau lle mae'r Blaid Lafur yn cystadlu yn hen gyfarwydd efo'r naratif ddi ddiwedd honno bod gan Llafur rhyw bwerau goruwch naturiol bron i hybu'r economi a chreu gwaith.

Ond o edrych ar gyfraddau di weithdra Cymru mae'n weddol amlwg fod y naratif hwnnw wedi ei seilio ar ffantasi.  Mae di weithdra yn uchel mewn etholaethau sy'n cael eu cynrychioli gan Lafur, ac mae'n is mewn etholaethau sy'n cael eu cynrychioli gan y pleidiau eraill.  Mae'r berthynas rhwng diweithdra a thuedd i bleidleisio Llafur yn un rhyfeddol o gyson a rhagweladwy - fel mae'r tabl isod yn dangos.

Dwi wedi lliwio'r etholaethau i ddynodi'r blaid sy'n cynrychioli pob etholaeth ar lefel Senedd Cymru a San Steffan.

Ffigyrau i gyd yn cyfeirio at gyfraddau budd daliadau di waith i ddynion ac wedi eu cymryd o'r wefan  Datablog.

Diweithdra yng Nghymru

Ychydig o newyddion economaidd da yng nghanol yr holl newyddion drwg. Mae diweithdra wedi disgyn yng Nghymru, ac yng ngweddill y DU.
Er ei bod yn bwysig nodi mai rhan o stori llewyrch economaidd yn unig ydi lefelau diweithdra (mae ansawdd swyddi yn bwysicach) - mae'r tabl isod sydd yn cymharu lefelau diweithdra gwahanol wledydd y DU ac etholaethau Cymru yn ddigon diddorol.

Dau beth sy'n taro fy llygad i. Yn gyntaf 'dydi diweithdra yng Nghymru ddim yn arbennig o uchel. Yn ail mae'r sefyllfa yng Nghymru yn anisgwyl ar sawl golwg. Faint o bobl fyddai wedi dweud wrthych bod lefelau diweithdra yn uwch yng Nghaerdydd nag ydyw yng Ngwynedd? Neu beth am y gwahaniaeth anisgwyl rhwng Ceredigion a Bro Morgannwg? Pam bod lefelau diweithdra yng Ngorllewin a Dwyrain Abertawe mor debyg, er mor wahanol ydi'r ddwy etholaeth ar sawl cyfri?

Yr hyn nad yw'n amlwg eto wrth gwrs ydi'r effaith y bydd toriadau mewn gwariant cyhoeddus ar y ffigyrau. Efallai y bydd pethau'n edrych yn dra gwahanol mewn blwyddyn neu ddwy.

Etholaeth (neu wlad)	Dynion	Canran	Merched	Canran	Cyfanswm	Canran
Lloegr	803,141	5	358,711	2	1,161,852	4
Gogledd Iwerddon	42,604	7	14,899	3	57,503	5
Yr Alban	93,184	5.5	36,123	2.1	129,307	3.8
Cymru	48,971	5.2	19,152	2	68,123	3.6
Ynys Mon	1,182	5.7	458	2.1	1,640	3.9
Delyn	945	4.2	406	1.8	1,351	3
Alyn a Glanau Dyfrdwy	1,055	4	500	1.9	1,555	3
Wrecsam	1,154	5.1	432	1.9	1,586	3.5
Llanelli	1,276	5.4	501	2	1,777	3.7
Gwyr	721	3	323	1.3	1,044	2.2
Gorllewin Abertawe	1,358	5.4	480	2	1,838	3.7
Dwyrain Abertawe	1,501	6.1	512	2	2,013	4
Aberafon	1,082	5.3	399	1.9	1,481	3.6
Canol Caerdydd	1,707	5.6	611	2.1	2,318	3.9
Gogledd Caerdydd	981	3.5	390	1.4	1,371	2.4
Rhondda	1,659	7.6	639	2.9	2,298	5.2
Torfaen	1,521	5.9	620	2.4	2,141	4.1
Mynwy	761	3.1	367	1.5	1,128	2.3
Dwyrain Abertawe	1,409	6.1	528	2.2	1,937	4.1
Gorllewin Abertawe	1,624	6.2	639	2.4	2,263	4.3
Arfon	908	4.9	299	1.5	1,207	3.2
Aberconwy	739	4.5	247	1.5	986	3
Gorllewin Clwyd	992	4.7	385	1.8	1,377	3.2
Dyffryn Clwyd	1,321	6	450	1.9	1,771	3.9
Dwyfor Meirionnydd	567	3.2	223	1.3	790	2.2
De Clwyd	1,072	4.7	416	1.8	1,488	3.3
Trefaldwyn	493	2.5	233	1.2	726	1.9
Ceredigion	588	2.3	265	1	853	1.7
Preseli Penfro	1,045	4.7	374	1.6	1,419	3.2
Gorllewin Caerfyrddin / Penfro	961	4.2	330	1.4	1,291	2.8
Dwyrain Caerfyrddin	707	3.3	293	1.3	1,000	2.3
Brycheiniog a Maesyfed	603	2.9	266	1.3	869	2.1
Castell Nedd	1,052	4.6	431	1.9	1,483	3.2
Cynon Valley	1,404	6.6	628	2.8	2,032	4.7
Merthyr Tydfil	1,951	8.7	769	3.3	2,720	5.9
Blaenau Gwent	1,965	9.1	810	3.6	2,775	6.3
Pen y Bont	1,144	4.8	476	2	1,620	3.4
Ogwr	1,376	5.8	520	2.2	1,896	4
Pontypridd	1,143	4.3	418	1.6	1,561	2.9
Caerffili	1,766	6.6	724	2.6	2,490	4.6
Islwyn	1,353	5.9	536	2.3	1,889	4.1
Bro Morgannwg	1,698	5.7	636	2	2,334	3.8
Gorllewin Caerdydd	1,805	6.6	714	2.5	2,519	4.5
De Caerdydd	2,382	7.5	904	2.7	3,286	5

Data i gyd o datablog.

Ymhle y bydd y fwyell yn syrthio?

Mae'r map isod o datablog y Guardian yn rhoi syniad o'r ganran o'r gweithlu sydd yn cael eu cyflogi yn y sector cyhoeddus yn holl awdurdodau lleol Cymru, Yr Alban a Lloegr.

Gan bod toriadau mewn gwariant cyhoeddus am fod yn sylweddol tros y blynyddoedd nesaf, a chan mai'r gwariant hwnnw sy'n cynnal cyflogaeth sector cyhoeddus, mae'r ddelwedd hefyd yn mapio lle bydd swyddi yn cael eu colli.

Mae'n weddol amlwg y bydd y ddwy wlad Geltaidd yn dioddef yn arbennig, ac mai ardaloedd tlotaf y gwledydd hynny fydd yn dioddef fwyaf.

Pwy fydd yn dioddef fwyaf yng Nghymru?

O farnu o hyn a hyn mae'n ymddangos bod y sector breifat yn y DU yn gyflym dynnu allan o'r dirwasgiad. Mae'r problemau mawr o hyd yn aros y sector gyhoeddus gan nad ydi mwyafrif llethol o toriadau mewn gwariant cyhoeddus wedi eu gweithredu eto. Mae sawl ffordd o fesur maint y sector gyhoeddus, ac un ffordd o wneud hynny ydi trwy ystyried pa ganran o'r gweithlu sy'n cael eu cyflogi yn y sector honno. Y cyfartaledd tros y DU ydi 21.1% - Fflint ydi'r unig ardal cyngor sir yng Nghymru sydd a llai na hynny yn gweithio yn y sector. Mae'r rhan fwyaf o ardaloedd cyngor sir gyda chanrannau sylweddol uwch na hynny. Fe'i rhestraf isod.

Dinbych 45%
Ceredigion 42%
Merthyr 39%
Abertawe 38%
Rhondda Cynol Taf 37%
Gwynedd 37%
Torfaen 36%
Conwy 35%
Caerfyrddin 35%
Bro Morgannwg 34%
Pen y Bont 34%
Mynwy - 34%
Powys 33%
Penfro 32%
Wrecsam 32%
Caerffili - 31%
Blaenau Gwent - 31%
Casnewydd 31%
Caerdydd 31%
Castell Nedd Port Talbot 31%
Ynys Mon 29%
Fflint 17%

Mae'n dilyn felly y bydd y blynyddoedd nesaf yn rhai hynod o anodd i Gymru, ac mae'r tabl yn rhoi syniad go lew i ni pwy fydd yn teimlo'r rhan fwyaf o'r boen - a phwy fydd yn dod ohoni ychydig yn well.

Data i gyd o Datablog.

Beth am fynd ymhellach Mr Osborne?

Wel dyna ni'n gwybod manylion y Gyllideb, ac er nad ydi rhai o'r ofnau gwaethaf wedi eu gwireddu mae'n gyllideb pell gyrhaeddol ac yn un ideolegol. Un o'i phrif ddeilliannau fydd lleihau'r sector cyhoeddus o tua 15%. 'Dwi ddim yn credu i neb geisio gwneud hyn o'r blaen. Y gobaith ydi wrth gwrs y bydd y sector preifat yn tyfu i raddau digonol i wneud iawn - a mwy - am y cwtogi yn y sector cyhoeddus.

A dyma'r broblem i Gymru, mae'r sector preifat yn wan yma - yn hynod o wan, ac mae'r sector cyhoeddus o ganlyniad yn bwysicach nag yw yn y rhan fwyaf o Brydain. Felly bydd effaith y toriadau mewn gwariant cyhoeddus yn waeth yma a bydd gallu'r sector preifat i wneud iawn am y crebachu yn gyfyng. Mae yna elfen o risg i'r Gyllideb ar lefel Prydeinig - os nad yw'r sector preifat yn ymateb i'r torri fel mae Osborne yn disgwyl, mi fydd yna lanast. Mae'r risg yn uwch o lawer ar lefel Cymreig.

A bod yn deg a'r llywodraeth mae'r cyhoeddiad bod Llundain a De-ddwyrain Lloegr yn cael eu heithrio o'r newidiadau yn y system yswiriant cenedlaethol sydd wedi eu cynllunio i helpu busnesau bach newydd yn gam pwysig. Roedd hyn yn gydnabyddiaeth bod anghenion economaidd gwahanol rannau'r DU yn wahanol iawn, a'i bod yn briodol ymateb i hynny trwy lunio polisiau economaidd sy'n wahanol mewn gwahanol 'ranbarthau' Prydeinig.

Ond pam stopio yn y fan yna? Mae'r blog hwn wedi tynnu sylw sawl gwaith at bwysigrwydd cyfradd treth corfforaethol isel i'r trawsnewidiad yn economi'r Weriniaeth Wyddelig yn yr wythdegau hwyr a'r nawdegau. Mae'n fwriad gan y llywodraeth i ostwng trethi corfforaethol tros Brydain. Byddai gosod trethi corfforaethol 'rhanbarthol' lle byddai'r trethi mae'n rhaid i gwmniau eu talu i'r wladwriaeth, mewn ardaloedd tlawd megis Cymru a Gogledd Ddwyrain Lloegr, yn is na mewn ardaloedd mwy cyfoethog yn gwneud llawer mwy i sicrhau datblygiad economaidd cytbwys ar draws y DU na'r holl bolisiau 'rhanbarthol' sydd wedi eu cyflwyno ar hyd y degawdau.

Y wers i'w chymryd o drychineb Bosch

LG Phillips, Welsh Country Foods, Aliminiwm Mon, Indesit, a rwan Bosch. Mae'r rhestr o ffatrioedd sy'n cau yng Nghymru yn ymddangos yn ddi ddiwedd. Efallai ei bod yn swnio'n galed i ddweud hyn - ond nid oes yna unrhyw beth annisgwyl am yr holl gau - mae busnesau yn mynd yn llai ac yn ail strwythuro yn ystod pob dirwasgiad, ac mae Cymru'n dioddef yn waeth na'r unman arall yn y DU yn bron i pob dirwasgiad. 'Dydi hi erioed wedi gwneud llawer iawn o synnwyr i adeiladu ffatri mewn gwlad sydd ag is strwythur trafnidiaeth israddol, a sy'n gymharol bell oddi wrth canolfannau poblogaeth. 'Dydi lefelau cymharol uchel cyflogau yng Nghymru o gymharu a gwledydd Dwyrain Ewrop ddim wedi gwneud llawer i wneud Cymru yn atyniadol i leoli ffatrioedd chwaith.

'Dydi o ddim yn ormodiaeth i ddweud bod llawer o Gymru yn gwbl ddiffrwyth yn nhermau cynhyrchu - gyda'r rhan fwyaf o'r wlad yn cynhyrchu dim neu nesaf peth i ddim. Ac eto mae yna ddigonedd o nwyddau sydd wedi eu cynhyrchu yn croesi Cymru yn ddyddiol. Nwyddau ydi'r rhain sy'n cael eu cludo o'r Iwerddon, ar hyd yr A55 a'r M4 trwy ddiffeithwch cynhyrchu Cymru tuag at eu marchnadoedd yn Lloegr ac ar dir mawr Ewrop.

Mae nifer o'r problemau sydd gan Iwerddon - is strwythur gwael, pellter o'i marchnadoedd a chostau llafur uchel - yn waeth nag ydynt yng Nghymru, ac eto dydyn nhw ddim yn y cyflwr treuenus yr ydym ni. Ystyrier y proffeil isol o allu'r wlad i gynhyrchu cyfoeth:

GDP - $267.6 biliwn
GDP y pen - $60,510 (DU - $43,734)
Allforion - $126.5 biliwn
Mewnforion - $84.3 biliwn (Mae'r DU yn mewnforio gwerth tua $170 biliwn o nwyddau yn fwy na mae'n ei allforio yn flynyddol).

Mae'r ffigyrau uchod ar gyfer 2008 (y flwyddyn olaf lle mae ffigyrau cyflawn ar gael), ac mi fydd GDP yn sicr o fod wedi syrthio erbyn hyn - mae Iwerddon mewn dirwasgiad, a hynny am yr un rheswm a ni - gor ddibyniaeth ar sector bancio llwgr. Mae dirwasgiad Iwerddon wedi bod yn un twfn iawn sydd wedi arwain at doriadau anferth mewn gwariant cyhoeddus, a chwmniau eiconig megis Waterford Chrystal, yn cael eu hunain mewn trafferthion dybryd. Ond yn anhygoel yng nghanol dirwasgiad roedd gwerth allforion ond 1% yn is yn 2009 nag oedd yn 2008, gyda'r sector cynnyrch meddygol yn unig yn allforio gwerth €53 biliwn o nwyddau. Disgwylir 3% o gynnydd eleni.

Mae'r rhesymau tros berfformiad economaidd Iwerddon yn ddigon adnabyddus - mae cwmniau o'r Unol Daleithiau ac o lawer o wledydd eraill wedi buddsoddi'n drwm yno - mae'r ffaith bod pawb yn siarad Saesneg yno yn atyniadol, y ffaith ei fod oddi mewn i gyfundrefn dollau'r Undeb Ewropiaidd ac yn defnyddio'r Ewro, gyda treth corfforiaethol o 12.5% (o gymharu a 28% yn y DU), perthynas dda rhwng cyflogwyr, gweithwyr a'r llywodraeth, cyfundrefn addysg effeithiol, trefn gyfreithiol effeithiol a thryloyw a pholisiau addas gan y llywodraeth i hybu busnes.

Rwan mae rhywfaint o hyn yn wir amdanom ni, ond 'dydi llawer ohono ddim. Y gwahaniaeth sylfaenol ydi bod llywodraeth Iwerddon efo grym tros eu cyfundrefnau economaidd a threthiannol eu hunain, ac o ganlyniad gallant amrywio polisiau trethiannol ac economaidd mewn modd sy'n caniatau iddynt wneud iawn am eu hanfanteision daearyddol a strwythurol. 'Does gennym ni ddim o'r pwerau yna - a hyd y bydd gennym bwerau felly mi fyddwn ni'n parhau i edrych yn ddiymadferth ar drychinebau megis un yr wythnos diwethaf pob tro mae'r tirlun economaidd yn duo - ac ar y rhesi o dryciau yn cario nwyddau ar draws y wlad.

Y wers i'w chymryd o Bosch a'r holl Bosches eraill ydi nad ydi'r trefniant cyfansoddiadol sydd gennym ar hyn o bryd yn caniatau i ni berfformio yn agos at ein potensial economaidd.

Hywel Williams unwaith eto

Yr economi oedd y pwnc y tro hwn, a'r prif gwyn (ymhlith eraill) oedd bod economi Cymru yn or ddibynnol ar gyllid cyhoeddus - gyda'r wlad wedi ei chlymu i deth yr hwch fagu gyhoeddus i raddau mwy nag unrhyw wlad arall y gallai Hywel feddwl amdani, ag eithrio Gogledd Iwerddon. Yn ol Hywel mae bron i ddwy draean o'r economi yn ddibynnol ar arian cyhoeddus. Mae'r canfyddiad yn wir - i raddau - ond mae hefyd yn arwynebol.

Big Pit, Blaenafon

I ddechrau 'dydw i ddim yn siwr pa mor berthnasol oedd y cyd destun a osodwyd i'r rhaglen. Er enghraifft, roedd y rhesymu bod y dirwasgiad a ddilynodd argyfwng olew'r saithdegau wedi arwain at ddifa diwydiannau mawr mwyngloddio a chynhyrchu'r wlad yn rhannol gywir. Gellir, fodd bynnag, ddadlau bod prisiau isel olew yn yr wythdegau a'r nawdegau mor bwysig i ffawd y diwydiant glo nag oedd prisiau uchel y saithdegau. Doedd yr ystadegau ynglyn a'r ganran o'r economi sydd yn gyhoeddus ddim yn cydnabod mai adlewyrchiad o'r ffaith bod yr economi Gymreig yn fach oedd hynny'n rhannol. Os ydym yn edrych ar bethau mewn ffordd ychydig yn wahanol, mae gwariant cyhoeddus y pen o'r boblogaeth yng Nghymru yn is nag yn yr Alban, Gogledd Iwerddon a nifer o ranbarthau Lloegr, gan gynnwys Llundain.

Yr hyn sy'n fwy anffodus ydi nad yw'n gwneud ymdrech ddigonol i gynnig eglurhad ag eithrio i son am yr economi fyd eang, natur gyfyng economi Cymru yn y ganrif ddiwethaf, diogi a gor ddibyniaeth y dosbarth canol Cymreig ar y wladwriaeth, diffyg diwylliant o enterprenariaeth ac ati. 'Rwan mae hyn oll yn wir - ond symptomau ydynt, nid y rheswm creiddiol tros natur anghytbwys a ffaeliedig economi Cymru.

Gwaith Dur Port Talbot

Mae'r ymgeisiadau'r pleidiau unoliaethol i egluro'r sefyllfa yn cymryd sawl ffurf - ond yn y bon amrywiaethau ar resymu Miss D Davies o ardal Llanelli fel y cafodd hwnnw ei fynegi yn y Western Mail rhai blynyddoedd yn ol mewn llythyr agored i Rhodri Morgan ydyw.

SIR - Rhodri Morgan has missed the point with his "straight choice" between Labour and Conservative campaign. In most areas the straight choice is between Labour and Plaid

I am Labour but if I went around pretending the Conservatives could get in here I'd be laughed at! I could say the nationalists are "in bed" with the Tories but I wouldn't be believed either. They are active here, people know them.

Come on Rhodri! Fight the proper fight. Tell us that without England we would be a poor country like Albania, still with horses and carts. We've done well being looked after by Britain. We're too small. We are part of a fantastic big country that really cares about us.

Plaid are the real threat. Peidiwch Pleidleisio Plaid!

MISS D DAVIES
Elkington Road, Burry Port, Carmarthenshire

Hynny yw mae'r pleidiau unoliaethol, fel Miss Davies yn credu (mewn rhyw ffordd neu'i gilydd) mai canlyniad i faint cymharol fach Cymru ydi ei than berfformiad economaidd. 'Dydi'r ffaith bod pob tystiolaeth gwrthrychol sydd gennym yn awgrymu bod gwledydd bach yn tueddu i berfformio'n well yn economaidd na rhai mwy, ddim yn amharu mewn unrhyw ffordd o gwbl ar y canfyddiad yma. Mae'r ffug ganfyddiad - ein bod, oherwydd ein maint yn ddibynnol ar Loegr - yn cael ei gymryd yn gwbl ganiataol gan lawer, a dyma yn y diwedd sail economaidd y ddadl unoliaethol.

Chwarel Dinorwig

'Dwi ddim eisiau swnio fel y Gwyddel enwog o'r ddeunawfed ganrif - Theobald Wolfe Tone - gyda'i 'wireb' ar ffurf polisi gwleidyddol - To subvert the tyranny of our execrable government, to break the connection with England, the never failing source of all our political evils, and to assert the independence of my country--these were my objects - ond mae natur ein economi yn wan oherwydd nad ydym erioed wedi bod mewn sefyllfa i gymryd penderfyniadau economaidd strategol. Chawsom ni erioed y cyfle i ystyried pa mor gytbwys (ac felly gwydn mewn amseroedd anodd) oedd ein economi yn ystod y dyddiau hynny pan oedd yn darparu llawer o'r Byd a'i glo, dur a llechi. Chawsom ni erioed o'r cyfle i ostwng trethi corfforiaethol yng Nghymru i annog cwmniau i fuddsoddi yma, er gwaethaf y ffaith ein bod ar gyrion Ewrop a chawsom ni ddim chwaith o'r cyfle i osod cyfraddau llog ar lefel sy'n addas i'n sefyllfa economaidd ein hunain. Hynny yw chawsom ni erioed o'r cyfle i weithredu ar ddadansoddiad strategol ni ein hunain o'n problemau economaidd ni ein hunain

Mae'r brif ddadl tros annibyniaeth (ac felly tros genedlaetholdeb) yn un foesol - 'dydi o ddim yn briodol i un wlad gael ei rheoli gan wlad arall. Yr ail ddadl o ran pwysigrwydd ydi'r un economaidd - mae gwlad yn debygol o ddatblygu ei economi ei hun yn well, ac mewn ffordd mwy addas i'w hamgylchiadau ei hun, nag ydi gwlad arall yn gweithredu ar ei rhan. Dydi'r Mudiad Cenedlaethol ddim yn mynd i'r afael a'r ddadl yma i raddau digonnol, ac ni chyffyrddwyd a'r mater yn rhaglen Hywel Williams. Ond wedyn efallai bod hynny i'w ddisgwyl - aelod o'r dosbarth canol 'diog' Cymreig ydi Hywel wedi'r cwbl - fel y gweddill ohonom.

Roedd Hywel yn galaru diffyg cenedlaetholdeb 'go iawn' yn y rhaglen gyntaf. Byddai ymdriniaeth genedlaetholgar 'go iawn' o gyflwr Cymru wedi crafu o dan y wyneb a mynd i'r afael a'r mater yma yn annad yr un arall. Wnaeth o ddim - a dyna pam bod y rhaglen yn un siomedig.

Gwers o Iwerddon ynglyn a'r rhagolygon i Lafur yn 2010

Ymddiheuriadau am fy absenoldeb cymharol faith - wedi bod yng Ngorllewin Iwerddon am wythnos.

Yr hyn sydd yn taro ymwelydd diweddar a'r Weriniaeth ydi pam mor ofnadwy o ddrud ydi pob dim yno ers i Gordon Brown anfon y bunt i lawr yr un lon a dolar Zimbabwe.

'Rwan, mae pawb yn gwybod am wn i mai camp fawr Llafur Newydd oedd cael elfennau sylweddol o'r dosbarthiadau canol i bleidleisio trostynt yn 1997, a chadw llawer o'r bleidlais honno yn 2001 a 2005. Mae pawb hefyd yn gwybod bod pobl yn fodlon pleidleisio i'r llywodraeth pan maent yn teimlo'n hapus ac yn gyfoethog. Tybed beth wnaiff y Llafurwyr 'newydd' dosbarth canol yma pan maent yn mynd i Ffrainc a Sbaen yn ystod yr haf yma, a darganfod eu bod yn dlotach o lawer na'r Sbaenwyr a'r Ffrancwyr ac na allant fforddio ychydig o Dapas a gwydriaid o win?

Tra rydym ar y thema o'r bleidlais Lafur, mae'r papurau newydd yn wirioneddol erchyll iddynt fory gyda storiau am Smeargate yn ymestyn yr holl ffordd i arweinyddiaeth y blaid tra bod y polau yn rhoi eu pleidlais debygol cyn ised ag y bu ers y rhan gorau o ganrif.

Bai Rhodri Morgan a Gordon Brown ydi hi bod Cymru'n dlawd - Cameron

Wel, diolch yn fawr David Cameron - rydym bellach yn gwybod mai'r hyn sydd y tu ol i dlodi cymharol Cymru ydi'r ffaith mai Gordon Brown a Rhodri Morgan sydd wedi bod wrth y llyw am ddegawd.



Hmm - felly roedd Cymru'n hynod gyfoethog i gymharu a gweddill Prydain pan roedd y Toriaid wrth y llyw? Ym - na - mae Cymru pob amser yn gymharol dlawd. Yn wir aeth llywodraeth Mrs Thatcher ati'n fwriadol i ddifa'r farchnad am lo De Cymru trwy ddad gomisiynu pwerdai oedd yn cael eu tanio gan lo. Dyma'r penderfyniad polisi a wnaeth y mwyaf o niwed i economi Cymru erioed o bosibl.

Mae'r rheswm am dlodi cymharol Cymru yn gwbl syml - nid oes gennym reolaeth tros bolisiau economaidd ein gwlad. Mae'r penderfyniadau hynny yn cael eu gwneud mewn gwlad arall, ac o ganlyniad nid yw'n dilyn mai dyma'r polisiau mwyaf priodol i ni.

Diffyg llwyddiant economaidd parhaus a pharhaol Cymru ydi'r ddadl gryfaf tros annibyniaeth. Duw yn unig a wyr pam na wneir mwy o ddefnydd ohoni.

Carchar yng Nghaernarfon drachefn

Bydd datganiad yn cael ei wneud yn ddiweddarach y prynhawn yma ynglyn a lleoliad carchar newydd i Gymru.

Gall blogmenai ddatgelu (cyn yr asiantaethau newyddion swyddogol) mai yng Nghaernarfon y bydd y datblygiad newydd.

Bydd yn dod a llawer o swyddi o ansawdd lled uchel i'r ardal. Bydd hefyd yn fater cynhenus yn wleidyddol.

Rydym yn byw mewn amseroedd diddorol.

Un neu ddau o sylwadau ar ddatganiad / adroddiad Darling

'Dydi'r blog yma ddim yn trafod materion economaidd yn aml, ond cyn bod datganiad ddoe yn debygol o fod yn allweddol i'r etholiad cyffredinol nesaf, mae'n well i ni ddweud gair neu ddau.

Mae'r datganiad yn llwyth o gachu o'r radd flaenaf. Rhestraf isod pam:

(1) Mae'n amlygu camddealltwriaeth o natur y broblem. 'Dydi'r economi heb syrthio ar ei wyneb oherwydd diffyg arian - mae cymaint o hwnnw o gwmpas nag oedd tri mis yn ol. Diffyg cyfalaf ydi'r broblem - a'r ffaith nad ydi hi bellach yn hawdd cael benthyg arian sydd y tu ol i hynny. 'Dydi gostwng Treth ar Werth ddim yn mynd i wneud y mymryn lleiaf o wahaniaeth i hynny. Os ydi Darling eisiau gwneud gwahaniaeth mae'n rhaid iddo orfodi'r banciau i roi benthyg i'w gilydd ac i'w cwsmeriaid. Duw a wyr - fo sydd pia'u hanner nhw beth bynnag. Creu mwy o ddyled i'r wladwriaeth nag sydd rhaid mae'r newidiadau TAW.

(2) Anonestrwydd llwyr ydi codi trethi incwm ar y cymharol gyfoethog - cymharol ychydig o bres sy'n cael ei godi trwy gymryd y cam yma. Y rheswm pam mae'r dreth yn cael ei godi ydi i dwyllo pobl cyn etholiad mai'r cyfoethog fydd yn gorfod talu am y llanast. Y gwir ydi y bydd pawb sy'n gweithio yn gorfod talu o ganlyniad i'r cynnydd mewn yswiriant gwladol sydd ar y gweill.

(3) Mae ffigyrau Darling wedi eu seilio ar ddarogan chwerthinllyd o optimistaidd o beth sy'n debygol o ddigwydd tros y misoedd a'r blynyddoedd nesaf. Mae Darling yn honni ei fod yn credu mai cwymp o 1% fydd yna mewn GDP tros y flwyddyn nesaf, ond bydd twf o 1.75% yn 2010. Os ydi'r ffigyrau yma yn uwch mewn gwirionedd - a chredwch fi mi fyddan nhw - bydd y trethi bydd pobl gyffredin yn gorfod ei dalu yn uwch eto - ac i dalu dyled ac nid i ddarparu gwasanaethau cyhoeddus.

(4) Mae'r ddyled genedlaethol fydd yn £1triliwn yn ol Darling (ond sydd efallai am fod yn nes at £2triliwn mewn gwirionedd) am fod yn faen melin o amgylch gwddw'r economi Brydeinig am ddegawdau. Yr unig ffordd o dalu llog i fuddsoddwyr tramor ar y ddyled anferthol yma fydd trwy godi trethi, a gwneud hynny ar bawb. Felly bydd llai o arian i'w ailgylchu yn yr economi, a bydd llai i'w wario ar wasanaethau cyhoeddus. Trychineb llwyr.

'Roeddwn yn gwrando ar Darling yn mynd trwy'i bethau ar y radio y bore yma - ac roedd yn rhoi'r bai am hyn oll ar rhywun arall wrth gwrs - America yn yr achos yma. Yn ol Darling, yno roedd pob dim wedi cychwyn, a hynny oherwydd arferion benthyca arian anghyfrifol gan y banciau.

Mae hyn yn nonsens llwyr. Yr unig wledydd sydd wedi cael bancwyr, hunanol, barus, dau wynebog yn mynd at y wladwriaeth gyda chapiau yn eu dwylo i grefu am bres ydi'r rhai a ddilynodd bolisiau economaidd tebyg i rai'r Unol Daleithiau (hy Prydain, Gwlad yr Ia ac ati). Y cyfryw fancwyr oedd yn unfryd eu barn hyd ychydig fisoedd yn ol na ddylai llywodraethau gael unrhyw ran ym musnes banciau.

Bai un o isms mawr yr oes neoryddfrydiaeth economaidd ydi'r holl lanast, a does yna neb wedi bod yn fwy brwdfrydig eu cefnogaeth i'r idiotrwydd deallusol yma na Llafur Newydd. Mae rhyddfrydiaeth economaidd pob amser - yn ddi eithriad - yn arwain at anhrefn economaidd yn y diwedd, a Duw yn unig a wyr pam bod pobl wedi meddwl y byddai pethau'n gwahanol y tro hwn. I roi pethau'n symlach - bai Gordon Brown, Alistair Darling a'u tebyg am adael i fancwyr barus wneud yn union fel y mynant ydi'r llanast sy'n ein hwynebu tros y blynyddoedd a'r degawdau nesaf.

Mae'r llanast yn ganlyniad yn uniongyrchol o'r feddylfryd sydd wedi diffinio Llafur Newydd. Dyna pam mae Brown wedi lluchio Llafur Newydd ar y domen wastraff tros y dyddiau diwethaf.

Codi pais ar ol piso.

Pres papur i Gymru?

Yn gwahanol i Gymru mae gan yr Alban a Gogledd Iwerddon bres papur eu hunain. Pres Prydeinig ydyw mewn gwirionedd, ac mae ei werth yn union yr un peth a Sterling (oni bai eich bod yn ceisio ei newid mewn Bureau de Exchange am bres 'tramor' - rydych yn debygol o gael gwaeth bargen na phetai gennych bres Seisnig). Serch hynny mae arwyddocad symbolaidd pwysig i bres papur - wedi'r cwbl mae cynllun gwahanol i bres yn hen arwydd o wlad gwahanol, ac mae'r cynllun hwnnw yn tueddu i adlewyrchu rhai o'r pethau a'r bobl mae gwlad yn eu hystyried yn arwyddocaol. Hyd yn oed pan mae gwledydd yn defnyddio'r un gyfundrefn ariannol (fel yn achos yr Ewro) mae un ochr i'r papur yn gwahanol ar gyfer pob gwlad.

Mae rhesymau hanesyddol pam fod yr Alban a Gogledd Iwerddon yn gwahanol i Gymru. Mae'r banciau (sydd mewn enw o leiaf) yn lleol gyda'r hawl i gyhoeddi pres yn y gwledydd hynny - Bank of Scotland, Royal Bank of Scotland a'r Clydesdale Bank yn yr Alban a'r Bank of Ireland, Ulster Bank, a'r First Trust Bank yng Ngogledd Iwerddon. Yng Nghymru a Lloegr Banc Lloegr yn unig sydd a'r hawl i gyhoeddi pres papur - a does yna ddim banciau lleol gwerth son amdanynt yng Nghymru beth bynnag.

Serch hynny mae'n ffaith bod pres metel - y cwbl ohono - punoedd, hanner can ceiniog ac ati yn cael eu bathu yn Llantrisant. Mae hyn yn cynnwys pres Gogledd Iwerddon a'r Alban. Mae'r pres yma yn aml yn cydnabod gwahaniaethau cenedlaethol oddi mewn i'r DU - a ceir cynlluniau gwahanol yn aml i bres a ddosberthir yn Lloegr, Cymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon.

Pam felly nad yw hi'n bosibl cynhyrchu pres papur sy'n adlewyrchu'r ffaith bod Cymru yn wlad gwahanol i Loegr? Wedi'r cwbl mae'n rhaid bod bron i bawb yn derbyn ein bod yn wledydd gwahanol - beth bynnag ein barn am drefniadau cyfansoddiadol.



Un o'r cynlluniau ar gyfer punt Gogledd Iwerddon.



Un o'r cynlluniau ar gyfer punt yr Alban.



A Chymru wrth gwrs.



£5 Allied Irish Bank



£20 y Clydesdale Bank