Carchar Bro Dysynni - ymgynghori lleol?

Cyhoeddwyd y rhestr o safleoedd posibl ar gyfer carchar i Ogledd Cymru heddiw. Ceir chwe safle posibl - safle Aliminiwm Mon yng Nghaergybi, safle hen orsaf BP Rhosgoch. Ynys Mon, hen safle milwrol Morfa yn Nhywyn, Bro Dysynni, hen safle fferm Greengates ger Parc Busnes Llanelwy a dau safle yn Wrecsam - gan gynnwys safle ffatri Firestone.

Mae'r blog yma eisoes wedi nodi mai Llais Gwynedd a ddechreuodd rowlio'r bel parthed y cynllun i ddenu'r datblygiad i Feirion. Holwyd hefyd i ba raddau roedd Llais Gwynedd wedi ymgynghori cyn gwthio i gael y datblygiad ym Mro Dysynni. Ni chafwyd ateb. Mae hyn yn rhyfedd - yn aml mi fydd ymateb yn cael ei adael ar dudalen sylwadau'r blog o fewn munudau i mi wneud rhyw sylw neu'i gilydd am Lais Gwynedd.

Ydi hi'n bosibl na fu ymgynghori gyda'r trigolion lleol o gwbl?

Ymgynghori ym Mro Dysynni?

Peidied neb a meddwl fy mod i'n arbenigwr ar wleidyddiaeth Meirion, ac yn arbennig felly de'r cyn sir - 'dwi ddim. Serch hynny mae yna sibrydion - wel mwy na sibrydion a dweud y gwir wedi cyrraedd cyn belled ag Arfon sy'n awgrymu nad pawb o bell ffordd ym Mro Dysynni sy'n edrych ymlaen i gael carchar ar eu stepan drws.

'Rwan, peidiwch a fy ngham ddeall, does gen i ddim problem efo'r syniad - roeddwn yn gefnogol iawn i gael carchar yng Nghaernarfon, er bod safle Ferodo yn agos iawn at fy nghartref. 'Dwi'n rhyw deimlo y bydd yn anodd i'r ymgyrch lwyddo - mae is strwythur trafnidiaeth De Meirion yn salach o lawer nag un Arfon, ac mae'r ffaith bod y boblogaeth yn denau yno am achosi problemau recriwtio ac ati. Ond os oes yna ewyllys yn lleol i geisio cael carchar yno, pob lwc i'r ymgyrchwyr.

Llais Gwynedd yn ol Gwilym sydd wedi gwthio'r cwch diarhebol i'r dwr diarhebol yn yr achos yma. Mae'n debyg bod y Blaid, a Hywel Williams yn benodol yn cael eu cysylltu efo'r symudiad i gael carchar i Gaernarfon (cyn i hynny fynd i'r gwellt). Nid pawb o fewn y Blaid na'r dref oedd yn cytuno efo'r cynllun wrth gwrs - ond mi wnaeth cangen y Blaid yng Nghaernarfon gymryd y drafferth i ymgynghori efo pobl - yn anffurfiol ar lefel cynghorwyr a thrwy gynnal cyfarfod cyhoeddus a rhoi gwahoddiad i bawb yn yr ardal fynychu.

Mi fyddwn yn clywed yn aml rhai mor fawr ydi Llais Gwynedd am ymgynghori. Byddai'n ddiddorol gwybod faint o ymgynghori maent wedi ei wneud yn lleol cyn ac ers rhoi cychwyn ar y cywaith yma.

Yr ymatebion rhyfedd i siom carchar Caernarfon

Mae'n amlwg bod tro trwstan diweddaraf saga carchar Caernarfon wneud niwed ymenyddol rhyfeddol i bobl sy'n arfer bod yn gallach. Mae rhai o'r ymatebion wedi bod yn wirioneddol bisar. Gobeithio y bydd pawb yn well mewn diwrnod neu ddau.

I ddechrau dyma i ni eglurhad / gyfiawnhad Guto Bebb. Mae Guto o dan yr argraff nad oes yna lawer o seddi Llafur yng nghyffuniau'r carchar. Yr unig sedd nad ydi Llafur yn ei dal ar lefel San Steffan yn rhanbarth y Gogledd ydi Gorllewin Clwyd. Mae'r dair sedd agosaf - Arfon (yn dechnegol o leiaf), Ynys Mon a'r sedd mae Guto ei hun yn ei hymladd ar ran y Ceidwadwyr yn nwylo Llafur ar hyn o bryd. Tybed os mai sioc peidio cael y carchar 'ta llwyddiant rhyfeddol Plaid Cymru yn y Gogledd Orllewin tros yr ychydig flynyddoedd diwethaf sydd wedi effeithio mor ddybryd ar gof Guto?

Ac wedyn dyna i ni Gwilym Euros Roberts. Yn rhyfeddol, ni chafwyd yr ymateb Pavlofaidd* arferol o feio Plaid Cymru ar y cychwyn - er iddo ddod at ei goed ychydig oriau'n ddiweddarach a dychwelyd i'r comfort zone - wedi derbyn anogaeth o le anisgwyl. Ta waeth, fel un sydd wedi bod yn gefnogol i'r cynllun o'r cychwyn, hoffwn ddiolch i Gwilym am ei holl help, yn arbennig pan ddaeth y cynllun o flaen Bwrdd Cyngor Gwynedd yn Nhachwedd 2008.

Ond yr ymateb rhyfeddaf i mi oedd un Dyfrig Jones. 'Rwan mae Dyfrig yn ddyn deallus - ac mae teitl ei ddarn - Torri Cytundeb Cymru'n Un yn amwys. 'Dwi'n cymryd na'r hyn sydd ganddo mewn golwg ydi y dylai'r Blaid dorri Cymru'n Un - ac nad yw'n dadlau bod peidio a mynd ymlaen a'r cynllun i godi carchar yn torri'r cytundeb. Mi fyddai dadlau hynny yn chwerthinllyd fel mae Hogyn o Rachub - blogiwr sydd yn aml yn synhwyrol a chytbwys - yn dangos yn glir.

'Dydi clymbleidio ddim yn gyffredin eto yng Nghymru - ond mae'n gyffredin mewn gwledydd eraill. Mi fydd clymbleidiau weithiau yn syrthio'n ddarnau - ond 'dydi hi ddim yn ddoeth i blaid dorri cytundeb am resymau sydd ddim oll i'w wneud efo'r cytundeb hwnnw. Os ydi plaid yn gwneud hynny, mae'n gadael ei hun yn agored i gyhuddiad o oportiwnistiaeth - ac os ydi'r hollt tros fater sy'n ymwneud a lles economaidd un rhan arbennig o'r wlad (neu un grwp penodol) mae'n agored hefyd i gyhuddiad o gleiantiaeth gwleidyddol a gwleidyddiaeth casgen borc. Ar ben hynny mae plaid sy'n torri cytundebau clymbleidio am resymau fel hyn yn ei chael yn anodd dod o hyd i bartneriaid clymblaid yn y dyfodol. 'Does yna'r un plaid eisiau mentro cael ei gwthio i mewn i'r afon ddwy neu dair blynedd i mewn i dymor llywodraethu.

Mae Dyfrig a minnau wedi anghytuno ynglyn a hyn o'r blaen. Bryd hynny 'roedd Dyfrig yn cymryd agwedd mwy aruchel na fi - llywodraethu'n 'deg' oedd yn bwysig. 'Rwan 'dwi'n llai sniffy na Dyfrig ynglyn a'r math yma o beth - ond mi fyddwn yn tagu ar y syniad o ddod a llywodraeth i lawr oherwydd nad ydi datblygiad yn mynd rhagddo mewn lleoliad arbennig - a hynny oherwydd ffactorau oedd i raddau helaeth y tu allan i reolaeth y llywodraeth hwnnw.

Mae Alwyn yn cytuno efo Dyfrig - ond mae'n haws ei gymryd ganddo fo rhywsut - mae'n dod o gyfeiriad arbennig mae pawb sy'n dilyn ei flog yn ei adnabod yn dda- ac mae oddi allan i'r Blaid beth bynnag. Yr unig bwynt y byddwn yn ei godi yma yw nad yw'r awgrym na fydd carchar yng Nghymru o anghenrhaid yn gywir. Chwilio am le arall fydd y llywodraeth 'rwan.

Ymddengys nad oedd ">Rhydian yn rhyw awyddus iawn i gael carchar yn y lle cyntaf. Mae'n rhaid i ni gytuno i anghytuno ar honna mae gen i ofn.

Does yna neb mor siomedig a fi ynglyn a'r hyn sydd wedi digwydd - ond mae llawer o'r ymateb wedi bod yn - wel - rhyfedd.

* Bydd y sawl sy'n ymddiddori mewn seicoleg yn gwybod am gwn Pavlov. Llwyddodd Pavlov i berswadio cwn i lafeirio pob tro roeddynt yn clywed cloch trwy ganu'r gloch pob tro roeddynt yn bwyta. Ar ol dipyn roedd y cwn yn glafeirio pob tro roeddynt yn clywed y gloch - os oedd bwyd o gwmpas neu beidio. Y dyddiau yma defnyddir y term i ddisgrifio rhywun sy'n ymateb mewn ffordd cwbl ragweladwy i sefyllfa heb geisio rhesymu na dadansoddi. Mae nifer o aelodau Llais Gwynedd yn gwn Pavlov yn yr ystyr eu bod yn ymateb i pob newyddion drwg trwy feio Plaid Cymru am y newyddion hwnnw - ta waeth pa mor chwerthinllyd o wan ydi'r cysylltiad.

Carchar Caernarfon

O wel, dyna'r cyfle prin os nad unigryw yna i greu saith gant o swyddi yng Ngogledd Orllewin Cymru wedi mynd.

Oes yna unrhyw un yn deall pam?

Ymddengys nad ydi'r safle yn addas. Roedd o'n addas ychydig fisoedd yn ol - 'dydi'r safle heb newid yn ystod yr amser hwnnw - felly beth yn union sydd wedi newid oni bai am y gweinidog sy'n gyfrifol am wneud y penderfyniad?

Morrisons y Mrs a charchar Caernarfon

Mae gan y Mrs acw berthynas ryfedd efo Morrisons. Mae'n debyg gen i mai hi ydi prif gwsmer Morrisons Caernarfon, mae'n ymweld a'r lle rhyw ben pob dydd. Y rheswm am hyn ydi am ein bod yn byw gyferbyn a'r lle ac mae'n ei drin fel rhyw fath o siop gornel. Does ganddi ddim mynediad i gar yn ystod y dydd, felly croesi'r ffordd gyda bag llaw ydi'r peth hawsaf.



Fodd bynnag mae'r lle yn dan ar ei chroen, a'r prif reswm am hynny ydi Seisnigrwydd y lle. Un o Gaerdydd ydi Lynne, a 'doedd ganddi ddim llawer o Gymraeg nes iddi ddysgu pan oedd yn ei harddegau hwyr, ac mae arddeliad y sawl a gafodd droedigaeth yn aml yn fwy tanbaid nag un neb arall. Gan ei bod yn mynychu'r lle mor aml mae'n 'nabod pawb sy'n gweithio ar y tils, ac mae'n gwybod pa iaith maent yn ei siarad. Dyma sampl am ychydig ddyddiau diweddar o iaith y sawl oedd yn gweithio ar y tils (Saesneg yn gyntaf - Cymraeg yn ail):

2 0
7 2
7 1
6 2
8 2

'Dydi hyn ddim yn anarferol - tebyg ydi'r gymysgedd pob dydd, pob wythnos.

Mae'r ffigyrau hyn yn debyg i'r hyn y byddai rhywun yn ei ddisgwyl petai'r siop yn cyflogi pobl o Gymru ben baladr - ond dydi hi ddim - cyflogi pobl o gylch Caernarfon mae hi. 'Does yna ddim un stryd yng Nghaernarfon gyda llai na 50% yn siarad Cymraeg, ychydig iawn sydd yna gyda llai na 70% yn siarad yr iaith honno, ac mae efallai hanner strydoedd y stadau dosbarth gweithiol mawr - y llefydd y byddai dyn yn disgwyl fyddai'n cyflenwi gweithwyr til Morrisons - efo mwy na 90% yn siarad Cymraeg. 'Dydi proffeil ieithyddol y pentrefi sy'n amgylchu'r dref ddim yn gwahanol iawn i hyn (ag eithrio'r Felinheli, sydd mymryn yn llai Cymreig).

'Rwan, ar yr olwg gyntaf mae'r gwahaniaeth rhwng y ganran o'r sawl a gyflogir gan Morrisons sy'n siarad Cymraeg a'r hyn y gellid ei ddisgwyl yn syfrdanol, ac yn awgrymu bod rhagfarn gwrth Gymreig wedi ei wreiddio'n dwfn ym mhrosesau cyflogi'r arch farchnad. Mae'r ffaith bod canran uchel o'r bobl sy'n gwneud yr un gwaith yn Tesco (sydd wedi ei leoli ar yr ochr arall i'r dref) yn cadarnhau'r argraff yma. Mae'r rhan fwyaf o'u staff nhw yn siarad Cymraeg.

Mae yna ychydig mwy i'r stori wrth gwrs. Mae'r rhan fwyaf o fusnesau preifat yng Nghaernarfon yn cyflogi rhywfaint mwy o bobl ddi Gymraeg nag y byddai rheolau tebygolrwydd syml yn eu hawgrymu. Mae yna reswm da am hyn. Oherwydd nad yw'n hawdd cael unrhyw swydd yn yr ardal yn y sector gyhoeddus heb fod a gwybodaeth o'r Gymraeg, ychydig iawn o'r di Gymraeg sy'n cael eu cyflogi yn y sector honno. O ganlyniad mae'r pwll o bobl sy'n chwilio am waith yn y sector breifat yn gwahanol o ran proffeil ieithyddol i un yr ardal yn ei chyfanrwydd.

Serch hynny mae llwyddo i gyflogi 75% o bobl di Gymraeg mewn ardal lle mae efallai 85% yn siarad y Gymraeg yn gryn gamp. Mae'n amlwg bod rhesymau eraill ar waith.

'Dwi'n siwr bod yna amrediad o resymau am y sefyllfa, rhai'n gymhleth, rhai'n syml - ond mae'r rheswm canolog yn sobor o syml. Mae rheolwyr adnoddau dynol (fel mae swyddogion personel yn cael eu galw y dyddiau hyn) mewn sefydliadau mawr bron yn ddi eithriad yn Saeson dosbarth canol. Pan maent yn cyfweld hogan o Gefn Hendre neu 'Sgubor Goch maent yn debygol o gael trafferth hyd yn oed deall y fersiwn o'r Saesneg a siaredir ganddi. Er bod pobl y dref yn siarad Saesneg yn rhwydd (roedd Gaernarfon yn ddwyieithog ymhell, bell cyn i'r rhan fwyaf o bobl cefn gwlad ddysgu Cymraeg) mae'r dafodiaeth yn y ddwy iaith yn cael ei siarad yn gyflym iawn ac mae dylanwad y Gymraeg yn drwm iawn ar y Saesneg (a'r Saesneg ar y Gymraeg o ran hynny). O ganlyniad mae mewnfudwraig o Cheshire yn swnio fel petai ganddi sgiliau cyfathrebu llawer gwell na'r hogan o Lon Arfon i'r sawl sy'n penderfynu pwy sy'n cael y swydd. Y gwrthwyneb sy'n wir o safbwynt mwyafrif cwsmeriaid y siop wrth gwrs.

Daw hyn a ni at Tesco. Yn ddi amau mae eu rheolwr adnoddau dynol nhw yn ddi Gymraeg, ond mae'r rhan fwyaf o'r staff yn Gymry. Pam?

Ychydig flynyddoedd yn ol roeddwn yn chwarae sboncen yn rheolaidd yn erbyn y dyn oedd yn rheoli Tesco Caernarfon bryd hynny - Sais rhonc. Mi soniodd un diwrnod mor falch oedd ei fod wedi llwyddo sicrhau bod yr holl weithwyr til ag eithrio un yn siarad Cymraeg. Roeddwn wedi fy synnu gan y sylw a dywedais wrtho nad oeddwn yn ymwybodol fod y Gymraeg yn bwysig iddo. Ei ateb oedd - It isn't important to me, I couldn't care less - but I reckon that the customers wants to speak Welsh as they check out - & it's my job to give them what they want.

Dyma ydi cryfder mawr Tesco wrth gwrs - eu bod yn gallu meithrin diwylliant o ymateb yn hyblyg i anghenion a delfrydau eu cwsmeriaid. Dyma'r rheswm creiddiol pam bod y cwmni yn un mor rhyfeddol o lwyddiannus. Mae'n debyg bod strwythurau cyflogi Tesco a Morrisons yn debyg - ond bod diwylliant rheolaethol Tesco yn gallu cywiro gwall sy'n amlwg o safbwynt masnachol tra nad yw Morrisons yn llwyddo i wneud hynny.

Daw hyn a ni yn ei dro at y carchar arfaethiedig. 'Dwi'n hollol argyhoeddiedig y gallai'r carchar fod yn gydadran allweddol i economi llwyddiannus yn y Gogledd Orllewin - ond bydd yn gyflogwr mawr - ac mae'n bwysig o safbwynt y Gymraeg yn ei phrif gadarnle nad ydi'n gyflogwr tebyg i Morrisons o safbwynt ieithyddol. Fydd yna ddim diwylliant Tescoaidd o ymateb i negeseuon y farchnad - dydi barn y cwsmer ddim ymysg prif flaenoriaethau clinc. Felly mae'n bwysig bod strwythurau cyflogaeth mewn lle sy'n sicrhau bod y gweithly yn adlewyrchu natur ieithyddol yr ardal. 'Dydw i ddim yn siwr bod hynny wedi digwydd yn y datblygiad cyfreithiol arall newydd yng Nghaernarfon - yr adeiladau Llys y Goron newydd ar hen safle Ysgol Segontium. Mae'n hanfodol bod strwythur cyflogaeth yn cael ei ystyried yn fanwl cyn, yn ystod ac wedi'r broses ymgynghori.

Carchar yng Nghaernarfon drachefn

Bydd datganiad yn cael ei wneud yn ddiweddarach y prynhawn yma ynglyn a lleoliad carchar newydd i Gymru.

Gall blogmenai ddatgelu (cyn yr asiantaethau newyddion swyddogol) mai yng Nghaernarfon y bydd y datblygiad newydd.

Bydd yn dod a llawer o swyddi o ansawdd lled uchel i'r ardal. Bydd hefyd yn fater cynhenus yn wleidyddol.

Rydym yn byw mewn amseroedd diddorol.