Cymru a dull pleidleisio STV

Digwydd sylwi ar y sylwadau yma sy'n rhan o ddadl faith rhwng David Taylor, Dafydd Trystan ac eraill ar trydar y bore 'ma wnes i.

Dadl oedd hi ar y gyfundrefn etholiadol yng Nghymru - roedd Dafydd yn awgrymu trefn STV gyda thair sedd i pob etholaeth, ac roedd David yn awgrymu y byddai hynny o fantais i'r trydydd blaid - hy Plaid Cymru.  Dydi'r canfyddiad hwnnw ddim yn un cywir - neu ddim yn un cyson gywir - fel y cawn weld yn ddiweddarach.  Dull pleidleisio a ddefnyddir yn Iwerddon a'r Alban mewn etholiadau lleol ydi STV. 

Efallai y dyliwn gychwyn trwy roi eglurhad brysiog o sut mae'r dull yn gweithio. Mae i pob etholaeth fwy nag un aelod (3-5 yn achos etholiadau Dail Eireann yn Ne Iwerddon, 6 yn achos etholiadau Cynulliad Gogledd Iwerddon). Caiff yr etholwr bleidleisio i gymaint, neu gyn lleied o ymgeiswyr ag mae eisiau, ond rhaid gwneud hynny mewn trefn - 1,2,3,4 ac ati. Y bleidlais gyntaf a gyfrifir yn gyntaf. Os, o gyfri'r pleidleisiau cyntaf, bod un ymgeisydd yn cyrraedd y trothwy i gael ei ethol (quota) yna fe'i etholir. Mae union faint y trothwy yn ddibynnol ar sawl sedd sydd i'w dyrannu - os mai tair sydd ar gael mae'r trothwy yn 25% + 1, os mai 4 mae'n 20% + 1, os yw'n 5 mae'n tua 16.5% + 1, ac os yw'n 6 mae'n tua 14.5% + 1. 

Gyda bod rhywun wedi cyrraedd y trothwy bydd ei bleidleisiau ychwanegol (hy y nifer sy'n uwch na'r trothwy) yn cael eu dosbarthu (yn unol a'r ail ddewis). Os nad oes rhywun yn cyrraedd y trothwy wedi rownd o gyfri, bydd yr ymgeiswyr ar y gwaelod yn cael eu tynnu allan a bydd eu hail (neu drydydd) pleidleisiau yn cael eu dosbarthu. Bydd y broses yma'n mynd rhagddi, tan y bydd pob sedd wedi ei llenwi - gan amlaf trwy gael y nifer anghenrheidiol o ymgeiswyr yn cyrraedd y trothwy. O ganlyniad bydd pob etholaeth efo mwy nag un aelod. Gall nifer o'r aelodau fod o'r un plaid (mae 5 o 6 aelod Cynulliad West Belfast yn perthyn i Sinn Fein er enghraifft), neu gall pob un fod o bleidiau gwahanol.  

Weithiau mae David yn gywir bod etholaeth tair sedd  yn ffafrio'r trydydd blaid - fel yma yn un o etholaethau Dulyn lle mae'r trydydd yn mynd i'r ymgeisydd annibynnol Finian MgGrath.   Petai yna un sedd yn llai byddai y ddwy blaid gryfaf (FG. Llaf) yn unig wedi cael seddi, tra byddai'r blaid gryfaf wedi cael dwy sedd petai'n etholaeth 4 sedd.

Ond dydan ni ddim yn gorfod chwilio ymhell i ddod o hyd i etholaethau tair sedd sydd ddim yn ffafrio'r trydydd blaid.  Donegal South West er enghraifft.  Yma y bedwerydd plaid sy'n elwa o'r drefniant tair sedd - Thomas Pringle.  Dydi'r trydydd plaid ddim hyd yn oed yn cael sedd.  

Yn Dublin North West yr ail blaid (SF) sy'n elwa.  Byddai pedair sedd wedi sicrhau sedd i'r trydydd blaid  (FG), ond byddai dwy sedd wedi arwain at un yr un i SF a Llafur.

Ym Meath East y trydydd plaid sydd yn elwa o gyfundrefn tair sedd ond ar draul yr ail - unwaith eto mae FF yn methu a sicrhau sedd.  

Y trydydd plaid (Llaf) sy'n elwa o drefn pedair sedd Dinas Limerick.  Petai'r etholaeth yn un tair sedd dim ond FG a FF fyddai wedi ennill sedd. 

Yn Dublin Mid West mae'r ddwy brif blaid yn elwa o drefn pedair sedd - byddai trefn tair sedd wedi elwa'r ail blaid (Llaf).  Byddant wedi cael mwy o drosglwyddiadau mewn etholaeth fel Dublin Mid West. Byddai pum sedd wedi sicrhau sedd i'r trydydd plaid (SF). 

Yn Louth mae'r drefn bedair sedd yn elwa'r blaid gyntaf,(FG)  petai yna ond tair sedd ar gael byddai FG yn colli un, petai pump ar gael, byddai 'r bedwerydd blaid (FF) yn cael sedd.  

Dwi wedi dewis yr etholiadau hyn ar fympwy o etholiad 2011 yng Ngweriniaeth Iwerddon.  Dwi ddim yn meddwl y byddai dewis gwahanol o etholaethau wedi dangos patrwm gwahanol iawn.  Felly dydi David ddim yn gywir i ddweud y byddai cyfundrefn tair sedd yn fanteisiol i'r drydydd blaid, ond mae'n gywir y byddai'n anfanteisiol i Lafur.  Mae rhyw gyfundrefn gyfrannol am fod yn anfanteisiol i'r blaid honno, oherwydd bod y drefn sydd ohoni o fantais iddynt.

Wedi dweud hyn oll rydw i'n bersonol yn anghytuno efo Dafydd Trystan ynglyn a nifer y seddi ym mhob etholaeth.  Y ffordd y byddwn yn gwneud hyn ar lefel Cymru gyfan fyddai trwy ddiddymu'r etholaethau presennol a gwneud pob sir yn etholaeth seneddol, a dosbarthu seddi yn ol poblogaeth y siroedd hynny. Er enghraifft gellid rhoi un sedd ar gyfer pob 50,000 o bobl sy'n byw mewn sir, ac un arall ar ben hynny i pob sir. Byddai hyn yn rhoi tair sedd i Wynedd, dwy i Fon ac efallai 7 i Gaerdydd. Mi fyddai gan o leiaf dwy o'r pleidiau gynrychiolaeth ym Mon (mae'n debyg) a Gwynedd, ac mae'n debyg y byddai pob un o'r prif bleidiau gyda chynrychiolaeth yng Nghaerdydd.  Byddai hyn yn golygu cynnydd yn y nifer o ASau Cymreig - i tua 82 (o 60).  

Edrych ymlaen i 2016 - rhan 2

Mi gawn ni olwg ar etholiadau Gogledd Iwerddon - sydd i'w cynnal ym mis Mai.  O'r pleidiau sydd efo seddi ar hyn o bryd mae gennym Sin Fein a'r SDLP ar ochr genedlaetholgar pethau, y DUP, UUP, TUV a UKIP ar yr ochr unoliaethol - y Gwyrddion ac Alliance yn rhywle yn y canol.

O'r saith degau cynnar tan ddechrau'r ganrif yma roedd y bleidlais genedlaetholgar wedi cynyddu'n rheolaidd - roedd hyn yn cael ei yrru gan ddemograffeg - cynnydd yn y bleidlais Babyddol.  Daeth hyn i ben yn ystod y blynyddoedd diwethaf gyda'r ochr unoliaethol yn cadarnhau eu goruwchafiaeth.  Cynrychiolir hyn yn arbennig gan y ffaith i'r UUP adennill Fermanagh South Tyrone eleni - yr etholaeth eiconig a enillwyd gan Bobby Sands ychydig wythnosau cyn ei farwolaeth yn 1981.  Roedd y bleidlais genedlaetholgar wedi hollti yno tra bod y bleidlais unoliaethol yn unedig, ond roedd y canlyniad yn un anisgwyl serch hynny.

Nid newidiadau demograffig sy'n gyfrifol am hyn - mae yna dystiolaeth sylweddol bod y boblogaeth Babyddol yn parhau i gynyddu tra bod yr un Brotestanaidd yn gostwng.  Mae'n debyg mai cwymp yn y niferoedd o Babyddion sy 'n pleidleisio a chynnydd yn y niferoedd Protestanaidd sydd ar waith.

Beth bynnag dwi ddim yn gweld llawer o newid ym mis Mai o gymharu a 2011.  Mae'n debyg y bydd y blaid adain Chwith- PBP - yn cymryd un o seddi SF yng Ngorllewin Belfast (er y gallai sedd yr SDLP syrthio yr un mor hawdd), ond maent yn debygol o gael sedd ychwanegol yn Lagan Valley - ffliwc ystadegol oedd yn gyfrifol iddynt fethu yn 2011.  Os ydi Martin McGuiness yn sefyll yn Foyle yn hytrach na Mid Ulster, gallai SF ddod o flaen yr SDLP ac ennill un o'u seddi yn ninas Derry.

Bydd y DUP yn gwneud yn dda yn Fermanagh South Tyrone er na wnaethant sefyll yno yn yr Etholiad Cyffredinol - mae eu harweinydd newydd Arlene Foster yn cynrychioli'r etholaeth, ond byddant yn colli sedd yn Gogledd Down os ydi Sylvia Hermon (yr aelod seneddol annibynnol) yn sefyll.  Beth bynnag - fel hyn 'dwi 'n ei gweld hi.

Dwyrain Belfast - DUP 3, Alliance 2, UUP 1

Gogledd Belfast - DUP 3, SF 2, SDLP1

De Belfast - SDLP 2, DUP 2, Alliance 1, SF 1

Gorllewin Belfast - SF 4, SDLP 1, PBP 1

Foyle - SDLP 3, SF 2, DUP 1

De Down - SDLP 3, SF 2, DUP 1

Dwyrain Antrim - DUP 3, SF 1, Alliance 1, UUP 1

De Antrim - DUP 1,  UUP 3, SF 1, Alliance 1

Gogledd Antrim - DUP 3, UUP 1, TUV 1, SF 1

Newry Armagh - SF 3', SDLP 1, UUP 1, DUP 1

Gorllewin Tyrone - SF 3', SDLP 1, UUP 1, DUP 1

Mid Ulster - SF 3', SDLP 1, UUP 1, DUP 1

Fermanagh South Tyrone - SF 3, DUP 2, UUP 1

Strangford - DUP 3, Alliance 1, UUP 1, UKIP 1.

Lagan Valley - DUP 3, UUP 1, Alliance 1, UKIP 1

Dwyrain Londonderry - DUP 3, UUP 1, SF 1, SDLP 1

Upper Bann - DUP 2, UUP 2, SF2.

Gogledd Down - DUP 3, UUP 1, Alliance 1, Gwyrdd 1.

Felly DUP 36 (-1) SF 29(-),  UUP 16 (+1) SDLP 14( -)  Alliance 8(-) UKIP 2(+1) PBP 1 (+1) TUV (-1) Gwyrdd 1 (-). 

Un ddiflas mae gen i ofn - ychydig iawn o newid yn ol pob tebyg.   Ond mae yna bosibilrwydd na fydd pethau yn mynd yn ol y disgwyl.  Bydd yr etholiadau yn fuan ar ol y Pasg - a dathliadau Gwrthryfel 1916 - ac ar ben hynny mae'n debyg y bydd SF newydd gael etholiad dda yn y De - ac efallai y byddant mewn llywodraeth.  Petai 'r cyfraddau pleidleisio Pabyddol yn codi yn sgil hynny, lle'r oedd yn y 90au, gallaii nifer o seddi anisgwyl syrthio i'r pleidiau cenedlaetholgar - ac yn arbennig felly SF. Does yna ddim ffordd o wybod os y bydd hynny 'n digwydd.

Doethineb UKIP - rhan 1

Stephen Poulter o UKIP ydi perchenog yr em bach yma. 

Edrych ymlaen i 2016 - rhan 1

Mi fydd y flwyddyn nesaf yn un gyda nifer anarferol o etholiadau fydd o ddiddordeb i Flogmenai - etholiadau Cynulliad, Holyrood, Stormont, refferendwm Ewrop, etholiadau am Gomiwsiynwyr yr Heddlu, ac etholiad cyffredinol yng Ngweriniaeth Iwerddon.  Byddwn yn edrych ymlaen at pob un ohonynt tros y diwrnodiau nesaf. 

Felly mi gychwynwn efo'r etholiadau lleiaf diddorol ar sawl cyfri - rhai Comiwsiynydd yr Heddlu.  Ar hyn o bryd mae Comiwsiynydd y Gogledd - Winston Roddick - yn swyddogol annibynnol, ond wedi sefyll tros y Lib Dems mewn sawl etholiad yn y gorffennol yn ogystal a chadeirio'r Rhyddfrydwyr Cymreig yn yr 80au. Mae Comiwsiynydd Gwent, Ian Jonhstone hefyd yn annibynnol.  Llafurwr wrth gwrs ydi Alun Michael, Comiwsiynydd Heddlu 'r De a Tori ydi Christopher Salmon, Comiwsiynydd Heddlu Dyfed Powys.  Wele ganlyniadau 2012.

Fel y gwelwch o'r tablau mae'r system bleidleisio yn wahanol i'r un arferol - mae papurau'r sawl nad ydynt yn gyntaf neu'n ail yn cael eu ail ddosbarthu ac ail bleidleisiau yn cael eu cyfri os nad oes neb yn cyrraedd 50% o'r bleidlais ar ol y cyfri cyntaf.  Yr ail beth i'w nodi ydi absenoldeb Plaid Cymru a'r trydydd ydi'r canrannau chwerthinllyd o isel a bleidleisiodd yn yr etholiadau.  Mae'r tri ffaith yn arwyddocaol wrth edrych ymlaen i fis Mai.

Y peth cyntaf i'w ddweud ydi y bydd yn llawer anos i ymgeiswyr annibynnol y flwyddyn nesaf.  Oherwydd bod yr etholiadau yn cael eu cynnal ar yr un diwrnod ag etholiadau'r Cynulliad bydd y cyfraddau pleidleisio yn uwch o lawer, ac yn cael eu hymladd yng nghysgod ymgyrch y Cynulliad.  Yn ychwanegol bydd peiriannau etholiadol y gwahanol bleidiau yn weithredol yn ystod cyfnod yr etholiad a bydd ymdrech yn cael ei gwneud i lusgo cefnogwyr y pleidiau allan i bleidleisio.  Bydd gan Winston Roddick (os yw'n sefyll) y cymhlethdod ychwanegol bod llawer o'i bleidlais yn 2012 wedi dod o berfedd diroedd Plaid Cymru yn y Gogledd Orllewin yn absenoldeb y Blaid a bod nifer o wleidyddion y Blaid wedi ei gefnogi.  Bydd y Blaid yn sefyll y tro hwn, ac mae gan yr ymgeisydd gysylltiadau agos efo'r Gogledd Orllewin a chefnogaeth gwleidyddion amlwg y Blaid. Mae'n bosibl i ymgeiswyr annibynnol ennill - ond mae'n anodd iawn.  Yr unig lwybr mewn gwirionedd ydi dod yn ail i'r blaid gryfaf ac yna cael pleidleisiau tactegol y pleidiau sydd wedi dod yn drydydd, pedwerydd ac ati.  'Dwi ddim yn disgwyl serch hynny i unrhyw ymgeiswyr annibynnol gael eu hethol yn 2016.

O ran y ffigyrau moel mae'n anodd iawn gweld sut y gallai Llafur beidio ag ennill yn ardaloedd Gwent a De Cymru.  Mae'n debygol y bydd y Toriaid yn colli Dyfed Powys ar yr ail bleidlais - hyd yn oed os byddant yn llwyddo i ddod ar y blaen yn y bleidlais gyntaf (sydd ddim yn debygol ).  Bydd y rhan fwyaf o'r ail bleidleisiau yn mynd yn eu herbyn. Er gwaetha'r gystadleuaeth ffyrnig rhwng Llafur a Phlaid Cymru mae pleidleiswyr y naill blaid yn llawer mwy tebygol o roi eu hail bleidlais i'r llall nag i 'r Toriaid.  Plaid Cymru sy'n debygol o elwa o hyn yn Nyfed Powys a byddwn yn disgwyl ennill yma.  

Mae pethau yn debygol o fod yn dyn iawn yn y Gogledd - gyda chefnogaeth Plaid Cymru, Llafur a'r Toriaid yn weddol debyg ar lefel Cynulliad.  Eto dwi ddim yn disgwyl i'r Toriaid ennill gyda naill ai Plaid Cymru neu Lafur yn ennill wedi'r ail gyfrif.  Er nad yw Winston Roddick yn debygol o ennill, gallai effeithio ar y canlyniad.  Petai 'n llwyddo i gymryd digon o bleidleisiau Plaid Cymru yn y gorllewin i'w hatal rhag dod yn y ddau le cyntaf, byddai hynny'n debygol o sicrhau'r sedd i Lafur petai nhw a'r Toriaid yn y ddwy brif safle.  

Mae yna nifer o bethau sydd ymhell o fod yn glir y tro hwn.  Er enghraifft mae'n dra anhebygol y gall UKIP (os ydyn nhw'n sefyll) ennill yn unrhyw un o'r pedwar rhanbarth, ond gallant gael effaith ar y canlyniadau.  Tra bod UKIP yn effeithio ar pob plaid mewn rhyw ffordd neu'i gilydd, mae'r effaith yn anghyson.  Er enghraifft gallai diwrnod da i'r blaid adain dde arwain at bleidlais llawer is na'r disgwyl i Lafur yng Ngwent, neu'r Toriaid yn Nyfed Powys.  Gallai arwain hefyd at bleidlais is na'r disgwyl i'r ddwy brif blaid unoliaethol yn y Gogledd. 

Ac mae yna'r cwestiwn nid bychan o'r ymgeiswyr.  Dydi hi ddim yn glir pwy fydd yn sefyll yn lle ar hyn o bryd - ond dwi 'n deall mai rhwng Tal Michael a David Taylor mae ymgeisyddiaeth Llafur yn y Gogledd. Dwi hefyd yn deall bod Mr Taylor wedi bod yn lobio aelodau - sy'n rhan o'r gem wrth gwrs.  Mae'n debyg y bydd diffyg llwyddiant etholiadol Tal Michael yn pwyso ar aelodau Llafur yn y Gogledd - perfformiodd yn wael yn is etholiad Cynulliad Ynys Mon yn ogystal a'r etholiad am Gomiwsiynydd Heddlu yn 2012.  Ond dydi record etholiadol Mr Taylor ddim yn wych chwaith.  Ymddengys bod Llafur yn y Gogledd yn ystyried dau ymgeisydd sydd a hanes o fethu'n etholiadol.  Gall hynny fod yn hynod bwysig pan ddaw diwrnod yr etholiad.

Mwy yma o flog ardderchog Roger Scully.

Nadolig Llawen i holl ddarllenwyr Blogmenai

Dwi'n gwybod y byddai'n well gennych weld llun ohona i yn hytrach nag un yr Aelod Cynulliad Toriaidd Darren Millar, ond bydd rhaid i chi fyw yfo Darren.  

Mae ganddo fo siwmper Nadolig, 'does gen i ddim un - oni bai bod rhywun wedi prynu un yn anrheg 'Dolig i mi, ond mae hynny yn hynod anhebygol.  Mae ei goeden yn well ac yn llawer mwy lliwgar na fy un i - er fy mod yn siwr ei fod o wedi talu llawer mwy am ei un o na wnes i - mi ges i un am £5 yn B&Q ddoe.  Mae Darren hefyd wedi eillio, dydw i ddim, ac mae o wedi torri ei wallt yn ddiweddar.  Mae'n rhai misoedd ers i mi wneud hynny.  Mae Darren yn amlwg newydd gael bath ac o bosibl fec ofyr yn arbennig ar gyfer y llun - does gen i ddim amynedd i gael y cyntaf, a fyddwn i ddim yn gwybod lle i fynd i chwilio am yr ail.  

Yn bwysicach ymddengys bod disgwyl i ddyn roi ei ddwylo ar ei liniau, dal ei gefn yn syth a gwneud rhyw fath o ymdrech i wenu ar gyfer y math yma o lun.  Yn ffodus dydi'r math yna o beth ddim yn poeni Darren.  

Felly Nadolig Llawen i chi - un ac oll.

Tudalen flaen y diwrnod

Etholiad Cyffredinol ar y ffordd i'r Ynys Werdd

Mae amser etholiad yn un hynod ddigri yn yr Iwerddon - yn rhannol oherwydd antics rhyfeddol rhai o aelodau'r Dail (TDs) sy'n poeni am eu seddau.  Mae'r esiampl isod o ddigywilydd-dra yn un dda.  Defnyddio gwasanaeth argraffu 'r Dail i gynhyrchu 85,000 o gardiau 'Dolig i etholwyr.

Bwriadwn adrodd yn gyson ar y math yma o beth - mae yna lawer mwy ar y ffordd gyda'r etholiad yn debygol o gael ei chynnal ddechrau 'r flwyddyn nesaf.

O diar - pwy fyddai wedi meddwl?

Ad drefnu llywodraeth leol a'r Gymraeg

Cododd y cwestiwn - ymddangosiadol aniddorol - o sut y dylid ad drefnu llywodraeth leol yng Nghymru ar rifyn cyfredol Hawl i Holi.  Gan bod y rhaglen yn cael ei darlledu i Bwllheli symudodd y drafodaeth yn naturiol i ad drefnu llywodraeth leol yn y Gogledd.  Roedd ymgeisydd y Blaid yn Arfon - Sian Gwenllian - yn dadlau tros yr opsiwn tair sir tra bod yr ymgeisydd Llafur, Sion Jones o blaid dau gyngor.  Roedd y ddau yn dadlau y byddai eu dewis nhw yn well i'r Gymraeg.  

Bwriad Llywodraeth Cymru ar hyn o bryd ydi cyfuno Ynys Mon, Gwynedd a Chonwy yn y Gogledd Orllewin a chyfuno Dinbych, Wrecsam a Fflint yn y Gogledd Ddwyrain - ond cadw opsiwn yn agored o gael tri chyngor yn y Gogledd - Gwynedd a Mon, Dinbych a Chonwy a Fflint a Wrecsam.  

O ran yr iaith Gymraeg mae dau funud o feddwl yn dangos y byddai'r ail opsiwn, wrth gwrs, yn llawer, llawer gwell.  

Ar hyn o bryd mae Gwynedd yn defnyddio'r Gymraeg fel ei hiaith weinyddol, mae statws y Gymraeg yn llawer llai cadarn yng Nghyngor Ynys Mon, ac yn llai cadarn eto yng Nghyngor Conwy.  Mae polisi  Gwynedd wedi bod yn gryn gefn i'r iaith yn yr ardal, gan sicrhau statws proffesiynol i'r iaith,  a chymhelliad economaidd i Gymry Cymraeg aros ar eu milltir sgwar, ac  i'r di Gymraeg ddysgu'r iaith.

Mae proffeil ieithyddol Gwynedd a Mon yn eithaf tebyg, tra bod un Conwy yn gwbl wahanol.  Yn ol cyfrifiad 2011, 30.5% o drigolion Mon sydd heb unrhyw sgiliau iaith Gymraeg o gwbl a 26.5% o drigolion Gwynedd sydd yn yr un sefyllfa.  Yng Nghonwy mae'r ganran yn 60.5%.  Mae 56% o drigolion Mon yn siarad yr iaith,  64% o rai Gwynedd, a 27% o bobl Conwy.  

Mae'n wir bod yr hen Gyngor Gwynedd oedd yn bodoli cyn yr ad drefnu llywodraeth leol diwethaf yn cwmpasu llawer o'r tri hen awdurdod, a bod hwnnw yn gymharol Gymreig o ran ei naws, os nad ei weinyddiaeth. Ond dim ond at ardal Llandudno oedd yr hen Wynedd yn ymestyn, byddai'r endid newydd yn ymestyn i Fae Cinmel - sy'n newid y proffil ieithyddol yn sylweddol.   Byddai siaradwyr Cymraeg mewn lleiafrif mewn cyngor sydd wedi ei gyfansoddi o Gonwy, Gwynedd ac Ynys Mon, ond byddant mewn mwyafrif cyfforddus mewn cyngor fyddai wedi ei ffurfio o Gyngor Mon a Chyngor Gwynedd.  

Canlyniad tebygol yr opsiwn Mon / Gwynedd / Conwy ydi y byddai'n llawer anos i gael y gefnogaeth y byddai ei hangen i gael cyngor fyddai'n defnyddio'r Gymraeg fel ei phrif gyfrwng gweinyddol.  Gallai fod yn anodd beth bynnag - mae polisi iaith Gwynedd yn gweithio oherwydd bod yna gonsensws traws bleidiol trosto, a bod yna gefnogaeth eang i'r polisi ar lawr gwlad.  Does yna ddim polisi cyffelyb ym Mon - a dydi hi ddim yn glir bod y gefnogaeth i drefniant cyfrwng Cymraeg gyda chefnogaeth gyffelyb yno.

Yn wir, hyd yn oed pe byddai'r cyngor newydd yn penderfynu dilyn trywydd y Wynedd bresenol y peth cyntaf fyddai yn ei wynebu fyddai argyfwng.  Efo'r rhan fwyaf o'r sawl sy 'n gweithio i Gyngor Conwy yn ddi Gymraeg byddai tri opsiwn posibl - ceisio cynnal gwasanaeth lle nad ydi cyfran sylweddol o'r gweithwyr yn deall nag yn gallu defnyddio'r iaith weinyddol, diswyddo nifer sylweddol o bobl neu eu gorfodi i ddysgu'r Gymraeg.  Swnio'n hwyl i chi?

Mae'n bwysig o safbwynt dyfodol yr iaith fodd bynnag bod o leiaf un o'r cynghorau newydd yn mabwysiadu polisi iaith y Wynedd gyfredol.  Mae Leighton Andrews yn un o garedigion yr iaith - ac mae ganddo gyfle go iawn i osod trefn mewn lle a allai fod yn gefn gwirioneddol i'r Gymraeg yn y Gogledd Orllewin.  Mae ganddo gyfle i wneud gwahaniaeth go iawn.  Gobeithio y bydd yn ei gymryd - beth bynnag farn y Blaid Lafur yng Ngwynedd.

Cofiwch am ymgyrch codi pres Llanelli

Gydag ymgyrch godi pres Llanelli bellach wedi codi tri chwarter o'r £2k mae ei angen, mae yna amser i wneud eich cyfraniad o hyd.  Fel y sonwyd o'r blaen, mae canlyniad Llanelli yn rheolaidd ymysg y mwyaf ymylol yng Nghymru mewn etholiadau Cynulliad.  Os ydi'r gorffennol yn rhoi arweiniad i ni am yr hyn sy'n mynd i ddigwydd yn y dyfodol, dyma'r ffordd mwyaf effeithiol i gyfrannu i'r Blaid ar hyn o bryd.  Gallai pob cyfraniad - mawr neu fach - wneud y gwahaniaeth rhwng ail gipio'r sedd neu ei gadael i gyfrannu at fwuafrif posibl arall i'r Blaid Lafur a phum mlynedd arall o fethu ym Mae Caerdydd.

Ewch yma i wneud eich cyfraniad.

Mwy o lanast o Gaerdydd

Chwaneg o lanast o gyfeiriad grwp cyngor mwyaf boncyrs Cymru - Grwp Llafur Cyngor Caerdydd.  Sylwadau na all ond bod wedi eu gwneud gyda'r bwriad o wneud sefyllfa anodd yn ymfflamychol.  Mae Ralph Cook sy'n gyn ddirprwy arweinydd y cyngor bellach wedi ei ddiarddel o 'r Blaid Lafur. Yn anffodus dyma'r criw sy'n gyfrifol am lywodraethu 'r brifddinas.

Gweler y stori yma.

W00000573 - ardal Gymreiciaf Cymru?

Un o nodweddion diddorol cyfrifiad 2011 ydi bod data manwl wedi ei ryddhau ynglyn ag is adrannau o wardiau - a hynny ar ffurf hawdd i gael mynediad iddo.  Rwan dwi heb chwilio'n rhy fanwl - does gen i ddim amser, ac mae yna filoedd o unedau cyfri -  ond yr ardal mwyaf Cymraeg allaf ddod o hyd iddo ydi rhan o ward Seiont yn nhref Caernarfon - ardal W00000573 gyda mwy na 96% yn siarad y Gymraeg a 2.5% yn unig heb unrhyw sgiliau yn y Gymraeg o gwbl.  I'r sawl sydd ag obsesiwn efo dosbarth cymdeithasol mae'r ardal fach yma yn cynnwys tai preifat modern, yn ogystal a thai a blociau fflatiau cymunedol.

Os ydych eisiau chwilio eich hun, edrychwch yma.  

Gwleidydda mewn ysbyty unwaith eto

Dwi'n gwybod bod hyn yn dechrau mynd yn boring - ond ymweliad gan un o weinidogion yn llywodraeth Cymru a sefydliad cyhoeddus yng nghwmni ymgeisydd Cynulliad sydd ganddom o dan sylw eto fyth. Yn yr achos yma Julia Dobson (Ynys Mon) ydi'r ymgeisydd, Vaughan Gething (unwaith eto) ydi'r gweinidog a Phenrhos Stanley yng Nghaergybi ydi'r ysbyty.

Mae'r cwestiynau arferol yn codi - ydi hwn yn ymweliad gweinidogol, ac os felly pam bod ymgeisydd o blaid y gweinidog yn ei ddilyn o gwmpas y lle?  Os mai ymweliad ar ran y Blaid Lafur ydi hi, pam bod rheolwyr ysbyty yn caniatau ymweliad pleidiol wleidyddol? a phwy sy'n talu am y teithio ac ati?

A barnu oddi wrth dystiolaeth ymgeisydd Llafur yn Arfon, mae'n weddol amlwg bod yna lawer iawn o ymweliadau a sefydliadau cyhoeddus gan weinidogion yng nghwmni ymgeiswyr yn mynd rhagddynt ar hyn o bryd.

Rwan, hyd y gallaf i farnu mae yna un o dri pheth yn digwydd:

1). Mae gweinidogion llywodraeth Cymru yn gwleidydda yn ystod ymweliadau swyddogol, gweinidogol.  Petai hyn yn wir byddai'n awgrymu bod statws gweinidog yn llywodraeth Cymru wedi ei danseilio a'i is raddio yn sylweddol oherwydd ymddygiad anghyfrifol gweinidogion Llafur.

2).  Bod yr ymweliadau yn rhai gwleidyddol ar ran y Blaid Lafur.  Mae gan y blaid honno pob hawl i wleidydda - ond byddai'n  ymddangos bod cryn dipyn o amser pobl sydd i fod yn rhedeg Cymru yn cael ei dreulio'n gwleidydda.  Mae hefyd yn codi cwestiynau am reolwyr sefydliadau cyhoeddus.  Fi fyddai'r cyntaf i amddiffyn hawliau pawb i gefnogi pleidiau gwleidyddol o'u dewis eu hunain a mynegi'r gefnogaeth honno i 'r Byd a'r betws.  Ond mae cysylltu sefydliad sy'n cael ei ariannu gan arian cyhoeddus a sydd a rhanddeiliaid sydd efo safbwyntiau gwleidyddol amrywiol efo plaid wleidyddol yn ymddangos yn annoeth.  Ydi hi'n bosibl bod rheolwyr ysbytai, ysgolion a sefydliadau trydydd sector yn hapus i daflu y sefydliadau hynny i ferw'r pair etholiadol?

3).  Amwyster a diffyg eglurder - bwriadol neu anfwriadol.  Petai hyn yn wir byddai'r ffiniau rhwng rol wleidyddol a gweinidogol unigolion yn y llywodraeth wedi colli eu heglurder.  Ni fyddai'n amlwg i reolwyr sefydliadau os ydi'r ymweliadau fyddai'n cael eu trefnu efo nhw yn rhai swyddogol neu beidio.  Ni fyddai statws yr ymweliadau yn glir i'r ymgeiswyr sy'n cael eu llusgo o gwmpas sefydliadau cyhoeddus chwaith.  Yn wir efallai na fyddai'n glir i'r gwrinidog ei hun beth yn union ydi natur ei ymweliad.  Ni fyddai neb yn glir am ddim byd.  Byddai'r aneglurder yma'n ddefnyddiol iawn i'r Blaid Lafur wrth gwrs.

O orfod dewis, byddwn yn mynd am 3). Hwnnw ydi'r eglurhad mwyaf Cymreig o beth coblyn.  

Canlyniad is etholiad Gogarth

Pa mor ddi duedd ydi'r Sefydliad Materion Cymreig?

Roedd y blogiad diwethaf yn edrych ar y defnydd o'r refferendwm ar ddyfodol y DU yn Ewrop gan y Blaid Lafur 'Gymreig' fel rhan o'u strategaeth ar gyfer etholiadau mis Mai.  Dylid edrych ar y stori fach isod hefyd yng nghyd destun etholiad y Cynulliad y flwyddyn nesaf.

Mae Adam Price yn gwbl gywir i ymateb i'r stori yn y ffordd y gwnaeth.

Yr IWA wrth gwrs ydi'r Sefydliad Materion Cymreig - sefydliad sydd i fod yn gwbl ddi duedd.  Dydi cynnal dadl gyhoeddus rhwng gynrychiolwyr dwy blaid yn unig - yn y misoedd cyn etholiad Cynulliad - ddim yn edrych fel gweithred ddi duedd.  Mae'n edrych yn llai di duedd pan mae cynnal dadl felly yn ffitio'n berffaith efo strategaeth etholiadol un o'r ddwy blaid yna - sef y Blaid Lafur - i'r dim. Mae'n edrych yn llai di duedd eto pan rydym yn ystyried bod cyfarwyddor y Sefydliad Materion Cymreig hefyd yn ymgeisydd tros y Blaid Lafur ym mis Mai.

Mae gen i ofn y bydd y penderfyniad yma tanseilio enw'r Sefydliad Materion Cymreig fel corff di duedd - nid bod hynny am boeni'r Blaid Lafur wrth gwrs.  Wedi'r cwbl mae'r blaid honno yn disgwyl i pob sefydliad cyhoeddus Cymreig fod yn gefnogol iddi.

Ymgyrch brocsi Llafur

Felly mae Llafur Cymru wedi lawnsio eu hymgyrch refferendwm Ewrop cyn eu bod yn gwybod pryd y bydd y refferendwm hwnnw yn cael ei gynnal, ac mae'r ymgyrch yn cael ei harwain gan neb llai na'r Arglwydd Hain ei hun.

Wnawn ni ddim son am pa mor gredadwy ydi'r honiad y byddai Cymru yn colli 200,000 o swyddi - tua un o pob saith swydd - rhag ofn i ni gael ein hunain ar yr un ochr a Stephen Crabb.  'Dydan ni ddim eisiau hynny am funud.

Ond roedd gwleidyddion o blaid  Stephen Crabb yn defnyddio straeon hyd yn oed yn fwy eithafol nag un Peter Hain yn refferendwm yr Alban - y byddai Putin yn ymosod ar yr Alban petai'n annibynnol, y byddai Lloegr yn gorfod bomio meusydd awyr yr Alban, y byddai'r wlad yn agored i ymosodiadau o'r gofod ac ati, ac ati.  Peth felly ydi refferendwm wrth gwrs - mae'r ochr sydd yn gwrthwynebu newid yn rhybuddio rhag pob math o angau, dioddefaint, gwewyr ac ing os ydi'r newid yn digwydd.  Mae refferendwm, mewn rhai ffyrdd yn etholiad ar steroids.

Ond nid cadw Prydain yn Ewrop ydi'r gwir gymhelliad yn yr achos yma - meddwl mae Llafur am etholiad maent yn ymwybodol iawn o'i dyddiad - etholiad y Cynulliad ym mis Mai.  Mae'r blaid yn boenus o ymwybodol bod UKIP yn apelio at gydadrannau sylweddol o'u cefnogaeth naturiol.  Mae ymgyrch refferendwm yn rhoi cyfle i Lafur ddefnyddio technegau refferendwm i ymosod ar UKIP.  Ymgyrch brocsi ydi hi mewn gwirionedd - ymgyrch sy'n caniatau i Lafur fynd ar ol UKIP mewn ffordd mwy ffyrnig a fyddai'n bosibl fel arall.  

Bydd yn hwyl edrych ar y ddwy blaid unoliaethol yn mynd am yddfau ei gilydd.  

Wel dyna ni neis

Felly Ann Beynon ydi Cadeirydd newydd Bwrdd Trosiannol Rhanbarth Caerdydd.

Yn ol  WalesOnline Edwina Hart y Gweinidog Busnes, sydd wedi penodi'r bwrdd newydd.  Trwy gyd ddigwyddiad llwyr mae Ms Beynon yn briod efo un o gyd weithwyr Ms Hart - Leighton Andrews, y Gweinidog Llywodraeth Leol.

Mae gan Ms Beynon hanes o gael ei phenodi i rolau cyhoeddus pwysig  - digwyddodd rhywbeth tebyg yn 2010 - er mai'r Ysgrifennydd Gwladol Tros Gymru oedd yn gyfrifol am y penodiad y tro hwnnw.

Pwy fyddai wedi meddwl y gallai un person fod mor lwcus ddwywaith?

Y cyfle gorau i wneud cyfraniad ariannol gwleidyddol gwirioneddol effeithiol

Llanelli ydi un o etholaethau mwyaf diddorol - ac ymylol - Cymru ar lefel Cynulliad.  Cafwyd pedair etholiad ers sefydlu'r Cynulliad.  Roedd y mwyafrifoedd fel a ganlyn:

1999 - Mwyafrif 688 i Blaid Cymru

2003 - Mwyafrif o 21 i Lafur.

2007 - Mwyafrif o 3,884 i Blaid Cymru.

2011 - Mwyafrif o 80 i Lafur.

Mae'r etholaeth wedi pendilio rhwng Llafur a Phlaid Cymru o'r dechrau'n deg.  Pan mae'r etholaeth wedi dewis Llafur mae canlyniadau hynny wedi bod yn negyddol  - yn lleol ac yn genedlaethol.  Cafwyd llywodraethau mwyafrifol Llafur o ganlyniad i fuddugoliaethau'r blaid honno yn Llanelli yn 2003 a 2011.  30 o 60 aelod oedd gan Llafur yn y ddau achos - digon - ond dim ond jyst digon - i reoli ar eu liwt eu hunain.  Llanelli wnaeth y gwahaniaeth.

Bydd darllenwyr y blog yma yn gyfarwydd a'r record trychinebus sydd gan Lafur o lywodraethu Cymru ers 1999.  Roedd y methiannau hynny ar eu gwaethaf pan roeddynt yn llywodraethu ar eu pen eu hunain. Petai Helen wedi cael ychydig mwy o bleidleisiau yn 2003 a 2011 ni fyddai Llafur wedi cael rhwydd hynt i wneud smonach llwyr o'r meysydd datganoledig roeddynt yn gyfrifol amdanynt yn ystod y cyfnodau hynny.  Mae'n bwysig nad ydi'r un peth yn digwydd ym mis Mai.  Ni all Cymru fforddio pedair blynedd arall o ddiogi a methu di dor.

Mae'r Blaid yn hynod ffodus bod ganddi dim hynod ymroddgar a gweithgar yn yr etholaeth - ond dydi ymroddiad a brwdfrydedd ddim yn ddigonol ar eu pennau eu hunain.  Mae angen pres ar unrhyw ymgyrch lwyddiannus.  Dydi pawb ddim mewn sefyllfa i ymgyrchu yn yr etholaeth hanfodol hon - ond mae pawb mewn sefyllfa i wneud cyfraniad ariannol - bach neu fawr.  Dydi hi ddim yn bosibl ennill etholiadau heb bres - a dyma eich cyfle i wneud gwahaniaeth go iawn.  

Os bydd pethau mor agos ag oeddynt yn 2003 a 2011 gallai ychydig o gyfraniadau unigol wneud gwahaniaeth go iawn.  Does yna'r unman yng Nghymru - gydag eithriad posibl Aberconwy - lle y gallai cyfraniad ariannol fod mor ddylanwadol ag y gall fod yn Llanelli.  Felly dyma eich cyfle i wneud cyfraniad ariannol mewn modd hynod effeithiol.  Peidiwch a gwastraffu'r cyfle - cyfranwch yn hael.

Gallwch wneud eith cyfraniad yma.

Pa awdurdod sy'n cael toriad anferth - a pha rai sydd ddim

Diolch i Vaughan Williams am ddod o hyd i'r dyluniad yma - sy'n dangos yn weddol glir pa awdurdodau lleol sy'n gorfod delio efo toriadau mawr - a pha rai sy'n cael eu harbed.

Mae'r patrwm yn hollol glir dwi'n meddwl.  

Tudalen flaen y diwrnod

Cwis y diwrnod

Faint o'r cynghorau ar ben y graff sy'n rhai Llafur - a faint o'r rhai sydd ar y gwaelod sy'n cael eu rheoli gan Lafur?

GVA - o ddrwg i waeth

Trychinebus ydi'r ansoddair mwyaf addas i ddisgrifio'r ystadegau GVA a ryddhawyd heddiw.  Dyma'r mesur o faint o gyfoeth a gynhyrchir ac mae Cymru unwaith eto yn perfformio yn salach nag ydyw yn unrhyw le arall yn y DU.  

 Roedd GVA y pen yng Nghymru ar gyfer 2014 yn 71.4% o gyfartaledd y DU. Mae hyn yn ddirywiad o’r ffigwr ar gyfer 2013, oedd yn 72.5%.  Felly nid yn unig bod Cymru y tu ol i bob man arall yn y DU - ond mae'n syrthio ymhellach yn ol.  Mae'n perfformio yn waeth na Gogledd Iwerddon - rhan o'r DU sydd ond wedi dechrau adfywio wedi degawdau o ryfela.

Mae yna ddau reswm sylfaenol am hyn - y naill yn strwythurol, a'r llall yn ymwneud a llywodraethiant Cymru.  I ddechrau efo'r ail - mae Cymru wedi pleidleisio tros Lafur ym mhob etholiad (fwy neu lai) ers 1918 - ac wedi cael ei gwobreuo am hynny efo methiant economaidd parhaus.  Ers i Lafur gael ei hun mewn llywodraeth yn 1999 mae'r tan berfformiad wedi gwaethygu yn sylweddol.  Mae'r wers i etholwyr Cymru yn un amlwg - a daw cyfle i weithredu ar y wers honno ym mis Mai.

Mae'r ail reswm yn un mwy sylfaenol -mae bod yn rhan o'r DU wedi bod yn drychineb i Gymru - mwy felly nag unrhyw un arall o wledydd y DU.  Ond mae'r methiant hwnnw yn ein clymu yn dynnach i'r DU oherwydd ei fod yn creu dibyniaeth sylweddol ar y wladwriaeth Brydeinig - ac mae hynny yn ei dro yn arwain at fwy o dlodi sy'n arwain at _ _ _.  

Un ffordd sydd o ddianc o'r cylch dieflig yma - sef cael Cymru i ddechrau creu cyfoeth i'r un graddau a gweddill y DU - ac mae profiad chwerw yn dangos yn glir nad ydi hynny am ddigwydd os ydi Llafur wrth y llyw yng Nghymru.

Crebwyll etholiadol gwych Llafur

'Does gen i ddim problem efo ymweliad Lesley Griffiths ddoe a'r asiantaeth cefnogi cyrff gwirfoddol yng Nghaernarfon - Mantell Gwynedd.  Yn wahanol i ymweliadau  diweddar gan weinidogion a sefydliadau cyhoeddus, mae'n weddol amlwg mai ymweliad ymgyrchu ar ran y Blaid Lafur ydi hon - does yna ddim llawer o amwyster ynglyn a hynny.  Mae gan weinidogion hawl i ymgyrchu cyn belled a'u bod yn gwahanu'r ymgyrchu oddi wrth eu rol weinidogol.

Bethan Russell - prif swyddog Mantell Gwynedd, Sion Jones, Lesley Griffiths a'r Cynghorydd Gwen Griffiths sydd yn y llun gyda llaw.

Serch hynny mae yna ambell i gwestiwn yn codi - yn arbennig ag ystyried y trydyriad isod gan Sion Jones.

Ymddengys bod Sion wedi croesawu 6 o weinidogion i Arfon mewn tri mis.  Mae hynny 'n llawer iawn o ymweliadau gweinidogol ag un etholaeth.  Rwan mae'n bosibl bod yna gymaint a hyn o ymweliadau a phob etholaeth yng Nghymru - ond mae yna 40 etholaeth - a byddai hynny 'n golygu 240 ymweliad mewn ychydig fisoedd.  Byddai hynny'n arwain at weinidogion Llafur yn treulio lwmp go sylweddol o'u hamser yn crwydro'r wlad ar ymweliadau sydd yn amlach na pheidio ag ochr etholiadol, wleidyddol iddynt.  Mae gofyn os ydi hynny'n ddefnydd rhesymol o amser gweinidogion yn gwestiwn teg.

Ond mae'n debygol wrth gwrs bod Arfon yn cael sylw arbennig gan Lafur.  Digwyddodd hynny yn y misoedd oedd yn arwain at etholiadau San Steffan eleni.  Yn wir digwyddodd i'r fath raddau nes bod Llafur - yn ol David Taylor - wedi anfon eu trefnydd yn Nyffryn Clwyd yma am gyfnodau sylweddol.  Collodd Llafur Dyffryn Clwyd o drwch adenydd gwybedyn, a chawsant gweir yn Arfon wrth gwrs.  

Mae'r blog yma wedi bod yn euog o chwerthin ar ben diffyg crebwyll etholiadol Llafur ar lefel Arfon ac ar lefel Gymreig ar nifer o achlusuron yn y gorffennol.  Mae'n debygol y bydd rhaid i ni wneud hynny eto tros y misoedd nesaf. Wele ganlyniad Arfon yn 2011:

Mae'n bosibl gweld pam bod Llafur yn ffansio eu gobeithion ar lefel San Steffan - dim ond 7% o wahaniaeth oedd yna yn 2010 rhwng y Blaid a Llafur (mae'n 14% bellach).  Ar lefel Cynulliad mae yna 43.4% o wahaniaeth - sy'n fwlch anferthol.  Mae Arfon ymysg y seddi saffaf yng Nghymru - i unrhyw blaid.  Mi fyddai targedu sedd felly yn beth rhyfedd iawn i Lafur ei wneud  ar y gorau gyda chymaint o'u seddi nhw eu hunain mewn perygl gwirioneddol ym mis Mai.  

Ond dydi'r sefyllfa ddim yn un sydd ar ei gorau i Lafur yn Arfon - maen nhw wedi dewis ymgeisydd sydd yn ddadleuol iawn yn lleol.  

Mae yna filoedd lawer o bobl sy'n gweithio yn y sector gyhoeddus trwy gyfrwng  y Gymraeg yn Arfon - ond mae'r ymgeisydd wedi dweud bod amod gallu i siarad y Gymraeg i swyddi mewn sefydliadau sy'n gweithredu trwy gyfrwng y Gymraeg yn 'ymylu ar fod yn hiliol'.  

Mae mwy na thraean o'r boblogaeth yn gyffredinol wedi defnyddio rhyw gyffur neu'i gilydd yn y gorffennol.  Mae'r ganran yn debygol o fod yn sylweddol uwch yn Arfon oherwydd bod yna lawer o bobl yn perthyn i grwpiau sy'n fwy tebygol na'r boblogaeth yn gyffredinol o ddefnyddio cyffuriau ysgafn yn byw yma - myfyrwyr er enghraifft.  Cred yr ymgeisydd y dylai'r heddlu fuddsoddi mwy o amser ac ynni i erlid ac erlyn defnyddwyr cyffuriau ysgafn.  

Mae'r ardal yn ganolfan cyfiawnder troseddol ar gyfer y Gogledd Orllewin.  Byddai ceisio prosesu miloedd o drigolion y Gogledd Orllewin trwy'r llysoedd yn rhoi straen sylweddol ar y gyfundrefn.  Does yna ddim capasiti i ddelio efo niferoedd sylweddol o erlyniadau ychwanegol - byddai'r holl drefn yn cael ei llusgo i'w gliniau mewn wythnosau.

Mae'r etholaeth yn un ryddfrydig sydd a thraddodiad o heddychiaeth.  Roedd yr ymgeisydd mor frwdfrydig tros fomio Assad pan fethodd Cameron a pherswadio'r Senedd i wneud hynny nes iddo ddatgan ei fod yn ddymuniad ganddo i arwyddo'r bomiau cyn eu gollwng.

Felly mae yna fflyd o weinidogion Llafur yn heidio i etholaeth lle mae ganddynt tua chwarter y bleidlais i gefnogi ymgeisydd sydd yn gwneud pob dim o fewn ei allu i elyniaethu cydrannau sylweddol o etholwyr yr etholaeth.

Dydi Llafur Cymru byth yn dysgu dim - ond dyna fo, fel y dywedais ar y cychwyn 'dwi ddim yn cwyno.

Trydariad mwyaf bisar y diwrnod

Ymddengys bod ymgeisydd Llafur Arfon yn credu mewn rhywbeth mae'n ei alw yn Tory / Plaid Media.

Cyfeirio oedd Sion at stori a ymddangosodd yn y Western Mail (gweler isod) y bore 'ma. 

Mae'r papur hwnnw yn perthyn i gwmni Trinity Mirror.  Mae Trinity Mirror a'i ragflaenydd Mirror Group Plc wedi bod yn berchnogion rhai o'r papurau mwyaf cefnogol i Lafur yn y DU ers i'r Mirror droi'n bapur oedd wedi ei anelu at y dosbarth gweithiol yn 1934. 

Mae'r cysyniad o Tory / Plaid Media yn gysyniad mor ddychmygol a thylwyth teg neu ysbrydion.  

Mwy am HS2 a Chymru

Mae yna ffrae wedi codi yn sgil y stori yn y Western Mail y bore yma (gweler blogiad ddoe) oedd yn ymwneud a'r ffaith na fydd Cymru yn elwa llawer yn ariannol o'r gwariant anferth (gallai ddod i £80bn erbyn y diwedd) ar y cynllun rheilffordd cyflymder ychel - HS2 - yn Lloegr.  Fel sy'n digwydd yn aml gyda straeon am faterion cyllidol, mae perygl iddi gael ei chuddio y tu ol i niwl cymhlethdod dulliau ariannu llywodraethol - ond mae'r stori yn sylfaenol syml.

Dadl Llywodraeth San Steffan ydi bod Cymru'n cael ei than ariannu o gymharu a Gogledd Iwerddon a'r Alban oherwydd bod trafnidiaeth rheilffordd wedi ei ddatganoli i'r Alban a Gogledd Iwerddon tra nad ydi hynny'n wir am Gymru.  Network Rail ydi'r asiantaeth sy'n gyfrifol am yr is adeiledd rheilffordd wrth gwrs.  O ganlyniad 'dydi'r cynnydd mewn gwariant trafnidiaeth yn sgil HS2 ddim yn newid yng Nghymru, ond mae'n newid yn y ddwy wlad arall.  

Y corff sy'n gyfrifol am ddarparu HS2 yw HS2 Limited, nid Network Rail. Yn wahanol i Network Rail, nid yw HS2 Limited wedi ei ddatganoli i'r Alban a Gogledd Iwerddon. Dydi Network Rail na HS2 Limited wedi ei ddatganoli i Gymru.  Felly byddai rhywun yn disgwyl y byddai Cymru'n cael ei thrin yn gyfartal gyda'r Alban a Gogledd Iwerddon.  Ond 'dydi hi ddim.  

Mae'r Datganiad Polisi Cyllido Barnett yn nodi'n glir fod Yr Alban a Gogledd Iwerddon yn derbyn ôl-daliad Barnett (y fformiwla sy 'n ariannu Cymru, yr Allban a G Iwerddon)  o 100% yn sgil HS2 tra bod Cymru'n derbyn 0%. Mae hyn yn cael effaith ((cymharol) sylweddol ar yr arian sy'n dod i Gymru yn sgil y gydadran o Fformiwla Barnett sy'n cael ei yrru gan wariant yr Adran Drafnidiaeth yn ei chyfanrwydd - 91% i'r Alban, 91.3%.i Ogledd Iwerddon a 80.9% i Gymru.  

Canlyniad hyn ydi y bydd Cymru yn cael rhywfaint o gynnydd £750m tros pum mlynedd efallai) mewn adnoddau o ganlyniad i'r cynnydd cyffredinol yng ngwariant yr Adran Drafnidiaeth yn sgil HS2, ond bydd y consequential Barnett yn sicrhau 3.39% o'r £55.7bn i Ogledd Iwerddon (£1.89bn), a bydd yr Alban yn cael 9.85% (£5.49bn), ond fydd Cymru'n cael dim o'r consequencial.

Mae'n ymddangos mai'r rheswm - neu esgus efallai - tros y gwahaniaeth yma ydi bod Llywodraeth San Steffan yn ystyried HS2 fel cynllun Cymru a Lloegr - er nad ydi'r rheilffordd newydd yn croesi modfedd o dir Cymru.

Mae anghenion  Cymru wrth gwrs yn llawer mwy na rhai'r Alban yn sgil ei thlodi enbyd - a gellir gwneud dadl bod ei hanghenion yn fwy na rhai Gogledd Iwerddon hefyd.  Egwyddor waelodol Barnett oedd bod gwledydd y DU yn cael eu hariannu ar sail angen.  Nid dyna sy 'n digwydd - mae'r cyllido ar ei isaf lle mae'r angen fwyaf.  Mae'r datblygiad yma yn atgyfnerthu yr anhegwch sylfaenol hwn.

Erbyn heddiw mae Llafur yn honni ei bod o blaid unioni anhegwch sylfaenol Barnett - ond cawsant dair blynedd ar ddeg i wneud hynny a wnaethon nhw ddim - ac ni roddwyd unrhyw bwysau ar Lywodraeth Llafur San Steffan gan y Blaid Lafur Gymreig i wneud hynny chwaith.  Dydi hi ddim yn anodd gweld pam - byddai addasu Barnett yn golygu y byddai'r Alban yn cael llai o adnoddau - ac roedd Llafur yn gwybod yn iawn bod etholwyr yr Alban yn llawer llai dibenadwy na rhai Cymru.  Roedd Llafur yn ofn yr SNP yn yr Alban, roedden nhw'n gallu dibynnu ar etholwyr Cymru i bleidleisio i Lafur - felly gellid anwybyddu eu anghenion.

Bai y Toriaid yn bennaf ydi'r datblygiad diweddaraf wrth gwrs - ond rydan ni'n disgwyl ychydig o sbeit gwrth Gymreig o bryd i'w gilydd o 'r cyfeiriad hwnnw - fel y gwelsom efo'r toriad arall yng nghyllideb S4C yn ddiweddar.  Ond mae 'n ymddangos na wnaeth Llywodraeth Lafur Cymru unrhyw ymdrech o gwbl i roi pwysau ar San Steffan i ariannu Cymru yn yr un ffordd a mae'r gwledydd Celtaidd eraill yn cael eu hariannu mewn perthynas a HS2.

Ond fel soniais ddoe mae yna fwy iddi na hynny.  Mae diffyg parch Llywodraeth San Steffan at Lywodraeth Cymru wedi creu'r canfyddiad yn Llundain nad oes rhaid cymryd Cymru o ddifri.  Mae ymlwybro di gyfeiriad, di glem, di asgwrn cefn y weinyddiaeth Lafur ym Mae Caerdydd yn atgyfnerthu'r canfyddiad hwnnw o ddiwrnod ar ol diwrnod.  Yr unig ffordd o newid hynny ydi peidio eu hethol i lywodraeth - a daw yna gyfle i wneud hynny ym Mis Mai.

Tudalen flaen y diwrnod - 2

Os ydi'r  Western Mail yn gywir ni fydd Cymru yn cael fawr ddim cyllid ychwanegol yn sgil y gwariant o £80bn ar y rheilffordd cyflymder uchel newydd yn Lloegr - HS2.  Bydd yr Alban yn derbyn tua £5bn a bydd Gogledd Iwerddon yn cael tua £2bn.

Beth bynnag y manylion technegol am y trosglwyddiad ariannol i ddwy wlad ddatganoledig, a'r diffyg trosglwyddiad i'r llall, mae yna wahaniaeth sylfaenol yn agwedd San Steffan tuag at Gymru a'r ddwy wlad arall.  Mae Gogledd Iwerddon a'r Alban yn cael eu harwain gan wleidyddion caled, penderfynol sydd yn cael eu parchu - ond ddim eu hoffi - gan lywodraeth Llundain.  Mae Cymru'n cael ei harwain gan Carwyn Jones a'i griw di ddannedd, di glem, di lwyddiant, di fflach.  

Does gan Cameron ddim rheswm o gwbl  i roi unrhyw beth i lywodraeth datganoledig nad yw yn ei barchu na'i ofni

Tudalen flaen y diwrnod

Cael ein llusgo i ryfel eto

Pleidleisiodd aelodau seneddol yr etholaethau sydd wedi eu lliwio yn goch o blaid bomio Syria neithiwr, pleidleisiodd yr aelodau sy'n cynrychioli'r etholaethau sydd wedi eu lliwio yn wyrdd yn erbyn.  

Cefnogwyr Cymreig y bomio

Y bomwyr Cymreig - diolch i Golwg360 am y rhestr.

ASau Cymru a gefnogodd y cynnig i fomio

Guto Bebb (Ceidwadwyr, Aberconwy)

Chris Bryant (Llafur, Rhondda)

Alun Cairns (Ceidwadwyr, Bro Morgannwg)

Stephen Crabb (Ceidwadwyr, Preseli Penfro)

Wayne David (Llafur, Caerffili)

Byron Davies (Ceidwadwyr, Gwyr)

Chris Davies (Ceidwadwyr, Brycheiniog a Maesyfed)

David Davies (Ceidwadwyr, Sir Fynwy)

Glyn Davies (Ceidwadwyr, Sir Drefaldwyn)

James Davies (Ceidwadwyr, Dyffryn Clwyd)

Stephen Doughty (Llafur, De Caerdydd a Phenarth)

Simon Hart (Ceidwadwyr, Gorllewin Caerfyrddin a De Penfro)

David Jones (Ceidwadwyr, Gorllewin Clwyd)

Susan Elan Jones (Llafur, De Clwyd)

Craig Williams (Ceidwadwyr, Gogledd Caerdydd)

Ynglyn a chlapio yn Nhy'r Cyffredin

Mae yna gymeradwyo a chymeradwyo debyg.

Ystadegau iaith Gymraeg

Fel y bydd y rhan fwyaf o ddarllenwyr Blogmenai yn gwybod, rhyddhawyd Adolygiad o'r Defnydd o'r Iaith Gymraeg Rhwng 2013 a 2015 yn ddiweddar gan Lywodraeth Cymru.  Mae mwy o ddata ar gael ar y We na sy'n ymddangos yn uniongyrchol yn yr adroddiad wedi ei ryddhau ar Statiaith - ac mewn mannau eraill..  Dwi'n bwriadu cyhoeddi peth o'r wybodaeth yna o bryd i'w gilydd, gan efo cymariaethau rhwng awdurdodau lleol.

I ddechrau cip ar y canrannau absoliwt sy'n siarad y Gymraeg yn awdurdodau lleol Cymru.

A rhuglder y sawl dy'n dweud eu bod yn siarad Cymraeg yn ol awdurdodau lleol.

Ac amlder y defnydd o'r Gymraeg ymysg y sawl sydd yn ei siarad.

Tudalen flaen y diwrnod

Aelodau Seneddol Llafur a Thoriaidd yn paratoi am ryfel

Felly mae llywodraeth San Steffan ar fin cyflwyno mesur fydd yn caniatau i'r DU gymryd rhan yn yr wyl fomio sydd wedi bod yn mynd rhagddi yn Syria ers blynyddoedd bellach - a sydd wedi arwain at filiynau o bobl yn gadael y wlad.

Mae 'arweinydd' y Blaid Lafur - Jeremy Corbyn - wedi penderfynu i ganiatau i'w aelodau seneddol bleidleisio o blaid yr idiotrwydd yma - ac mae hynny yn ei gwneud yn sicr, fwy neu lai, y bydd y bomiau'n syrthio erbyn diwedd yr wythnos.  Ar un olwg bydd Corbyn yr un mor gyfrifol am yr hyn fydd yn digwydd a Cameron a'r criw o little Englanders, jingoistaidd sy'n ffurfio'i grwp seneddol.

Does yna ddim byd yn mynd i argyhoeddi seneddwyr San Steffan bod yna ddatrysiad amgen i broblemau'r Dwyrain Canol na lluchio ychydig mwy o fomiau i mewn i'r pair.  Pan mae'n dod i fomio does yna'r un wers yn ddigon chwerw i newid y canfyddiad hwnnw.  Gwarwyd $3 triliwn ar ail ryfel Irac ac mae hyd at filiwn o bobl wedi colli eu bywydau o ganlyniad, uniongyrchol neu anuniongyrchol, i'r rhyfel hwnnw.  Y cyfiawnhad oedd y byddai rhyfela yn ein gwneud yn ddiogelach - yr un rheswm a ddefnyddir y tro hwn.  Wele cymaint diogelach ydym ni yn sgil Rhyfel Irac: 

Rhag ofn nad ydych yn cofio - yn 2003 y cychwynodd Rhyfel Irac. 

Os ydych eisiau tystiolaeth bod yr ymyraeth yma mor hanner call a'r holl ymgyrchoedd blaenorol gwrandewch ar Cameron yn rwdlan am 70,000 o filwyr 'cymhedrol' yn Syria yn disgwyl am arweiniad ganddo fo a'i ffrindiau.  'Dydi naif ddim yn ansoddair digon cryf rhywsut.