Y Swyddfa Gymreig a deddfau'r Cynulliad

Mae Ffred yn gwbl gywir i ddisgrifio'r sefyllfa sydd ohoni ynglyn a deddfu yng Nghymru fel llanast llwyr.  Mi'r ydan wedi cael gwared o un dull boncyrs o ddeddfu - y gyfundrefn Lcos-  ond wedi cael ein hunain gydag un sydd hyd yn oed yn wirionach, sef cyfundrefn sy'n caniatau i David Jones dreulio yr oriau di ddiwedd sydd ar gael iddo yn cribinio pob darn o ddeddfwriaeth i weld os y gall ei atal neu'i arafu am resymau  'cyfreithiol'.

Yn wir mae idiotrwydd llwyr yr ymyraeth yma yn tanlinellu'r gwendidau sydd yn y gyfundrefn deddfu yn well nag y gallai dim arall.  Ymddengys bod David Jones o'r farn nad ydi hi'n briodol i'r Cynulliad roi hawliau cyfartal i'r Gymraeg a'r Saesneg oherwydd ei fod wedi argyhoeddi ei hun bod hynny yn ymwneud a'r Saesneg - a bod delio a'r iaith honno tu hwnt i bwerau'r Cynulliad.

Mae'r ffordd mae pwerau'r Cynulliad wedi eu diffinio yn creu cymhlethdod lle nad oes angen hynny. Mae cymhlethdod felly yn fel ar fysedd Swyddfa Gymreig - sefydliad sydd yn cael ei reoli gan bobl sydd yn sylfaenol wrth Gymreig a sydd erioed wedi dod i delerau efo'r sefyllfa newydd yng Nghymru.  Maent yn cael anhawster efo'r syniad o ddeddfu Cymreig sy'n annibynnol o San Steffan.  O dan y drefn sydd ohoni gallant geisio dod o hyd i rhyw broblem neu'i gilydd efo pob darn o ddeddfwriaeth, a cheisio mynd ati i'w atal neu ei newid.  Hyd yn oed os nad ydynt yn llwyddo i newid y ddeddfwriaeth newydd yn y pen draw, cant y cysur seicolegol o deimlo i San Steffan chwarae rhan ynddi.

Mae dau brif bwynt yn codi o hyn oll.  Yn gyntaf mae'n weddol amlwg y dylid diffinio pwerau'r Cynulliad yn yr un ffordd a mae pwerau senedd dai yr Alban a Gogledd Iwerddon wedi eu diffinio, er mwyn osgoi cymhlethdod di angen.

Yn ail mae'n tynnu sylw at y ffaith ei bod yn wastraff adnoddau chwerthinllyd i gynnal Swyddfa Gymreig.  Mae'n anodd ar y diawl ddychmygu beth  yn union mae Steven Crabb, David Jones a Jenny Randerson yn ei wneud efo'u hamser.  Efallai bod yr ymyraeth yma yn adlewyrchu'r ffaith bod y tri yn gorfod crafu pen i ddod o hyd i rhywbeth neu'i gilydd i'w wneud i lenwi'r oriau maith, diflas yn Nhy Gwydyr.

Ond mae agwedd gadarnhaol i'r bennod fach ryfedd yma hefyd - mae'n rhoi cymhelliad cryf i lywodraeth Llafur yn San Steffan unioni'r cam a wnaethant a Chymru trwy roi  setliad datganoli diffygiol i Gymru yn ol yn 1997 - ac mae hefyd yn rhoi cymhelliad iddynt anfon y Swyddfa Gymreig i aberfofiant haeddianol unwaith ac am byth.

Y neges o bol ITV

Mae'n galonogol nodi canfyddiadau pol piniwn diwedday ITV.

Yn ol y pol mae llawer mwy o bobl Cymru o'r farn y dylai'r rhan fwyaf o rym tros fywyd Cymru fod yn y Cynulliad yn hytrach na San Steffan.  Mewn ateb i gwestion oedd yn holi ym mhle y dylai'r mwyaf o rym fod roedd y canlyniadau fel a ganlyn:

• Llywodraeth Cymru a'r Cynulliad 57%
• Llywodraeth y DU 22%
• Cynghorau 6%
• Undebau Llafur 1%
• Busnesau mawr 1%
• Y lluoedd arfof 1%
• Yr Undeb Ewropeaidd 0%
• Crefyddau 0%
• Eraill 3%
• Ddim yn gwybod  10%
• Plaid Cymru mae'n debyg gen i ydi'r unig blaid sydd yn gwbl ddi amwys yn cytuno efo'r farn gyhoeddus ar y mater cyfansoddiadol yma.  - mae'r Blaid yn nes at y farn gyhoeddus na'r un blaid arall.  Mae lleoli plaid wleidyddol mor agos a phosibl at leoliad gwleidyddol y rhan fwyaf o etholwyr yn rhywbeth mae'n ffasiynol i bleidiau gwleidyddol modern geisio ei wneud.
• Yn yr achos yma 'does dim rhaid i'r Blaid symud modfedd i fod wedi ei lleoli yn 'briodol'.  Yr hyn mae'n rhaid iddi ei wneud fodd bynnag, ydi sicrhau ei bod yn adeiladu naratif sy'n rhoi llais a fframwaith rhesymegol i'r lleoliad hwnnw, a thrwy hynny gysylltu efo'r etholwyr.  Fel rydym wedi ei drafod yn y gorffennol, y ffordd o wneud hynny ydi trwy ddangos sut y gallai mwy o rym i'r Cynulliad ganiatau i ni fynd i'r afael a phroblemau pob dydd yn fwy effeithiol.  
• 
  

Sesiynau hyfforddi ein ASau

Mae'n debyg gen i bod mae gan Rod Richards rhyw fath o bwynt am unwaith yn ei fywyd - mae gwario £10,000 i ddysgu ASau i ofyn cwestiynau yn ymddangos yn swm sylweddol, ac mae'n anodd ar y coblyn gweld pam bod angen 10 sesiwn hyfforddiant ar unrhyw un i ddysgu sut i ofyn cwestiwn.

Ond dyna fo - os bydd yr holl ymarferiad yn arwain at  Andrew RT Davies yn gofyn cwestiwn neu ddau mae posibl ei ddeall, efallai y caiff democratiaeth Gymreig o leiaf rhywbeth yn ol am y deg mil.

Pam na fydd Llafur Cymru yn derbyn yr hawl i drethu - beth bynnag ffawd Barnett

'Dydw i ddim yn cytuno efo Gareth Hughes yn aml, ond mae ei flogiadu - ag eithrio'r rhai sy'n ymwneud a cheffylau wrth gwrs - yn rhai digon diddorol. Mae hynny'n wir am flogiad heddiw.

Dadl Gareth ydi na fydd y Blaid Lafur yng Nghaerdydd yn symud tuag at dderbyn yr hawl i drethu yng Nghymru hyd y bydd y llywodraeth yn Llundain yn diwygio fformiwla Barnett (y dull a ddefnyddir i ariannu Cymru), ac na fydd hynny'n digwydd yr ochr yma i refferendwm yr Alban yn 2014. Y rheswm am hynny yn ol Gareth yw y byddai newid Barnett yn debygol o wneud i fwy o bobl fotio 'Ia' yn y refferendwm hwnnw.

',Dwi'n anghytuno. 'Dydi'r Blaid Lafur Gymreig byth am dderbyn yr hawl i drethu o'u gwirfodd. Y peth diwethaf mae'r blaid ei eisiau ydi sefydlu perthynas rhwng gwariant a threthiant. Mae'r gallu i alw am fwy o wariant cyhoeddus heb orfod trethu neb i dalu am y gwariant hwnnw yn greiddiol i apel y Blaid Lafur Gymreig. Ni fydd y Blaid Lafur Gymreig yn gwneud unrhyw beth i amharu ar eu hapel etholiadol. Ennill etholiadau ydi'r peth pwysicaf o ddigoni Lafur yng Nghymru.

'Dydi diwygio Barnett ddim yn debygol o newid y realiti sylfaenol yma.

Crafu tros Gymru

Mae'n debyg y gallai'r Cynulliad grafu tros Gymru - yn wir ymddengys ei bod yn crafu tros Gymru ar raddfa grotesg ac eithafol mewn perthynas a Jiwbili Mrs Windsor. Gweler y rhodd isod mae'r ddeddfwrfa am ei anfon iddi.

Gobeithio na fydd Mrs Windsor yn chwydu ar ol darllen y ffasiwn druth crafllyd - mae'r ddynas mewn cryn oed, a byddai'n anffodus iawn petai rhodd y Cynulliad yn achosi niwed parhaol o rhyw fath iddi.

Argymhellion Cheryl Gillan ar gyfer y Cynulliad

Felly mae Cheryl Gillan yn argymell yr hyn roedd pawb yn disgwyl iddi ei awgrymu ar gyfer etholiadau'r Cynulliad yn y dyfodol. Ei bwriad ydi lleihau'r nifer o etholaethau uniongyrchol o 40 i 30 yn unol a'r newidiadau yn etholaethau San Steffan, tra'n cynyddu'r nifer sy'n cael eu hethol trwy'r rhestrau rhanbarthol o 20 i 30.

Rwan mae hyn yn fwy teg na'r hyn mae Llafur yn bygwth ei wneud - mabwysiadu dull fyddai'n caniatau i'r blaid honno gael hyd at 60% o'r seddi gyda 30% o'r pleidleisiau. Ond mae'n dal yn ddull diffygiol. Mae dau reswm am hyn. Yn gyntaf mae'n ddull sy'n gwobreuo methiant etholiadol, ac yn ail mae'n caniatau i bleidiau yn hytrach nag etholwyr ddewis pwy sy'n eistedd yn y Cynulliad. Yn wir penderfyniad criw bach o Doriaid sy'n eistedd ar Fwrdd Rheoli'r Blaid Doriaidd oedd yn gyfrifol am ddewis tua hanner eu ASau - gweithred cwbl ddi gywilydd o anemocrataidd sydd heb gael unrhyw sylw gan y cyfryngau prif lif yng Nghymru.

Argymhelliad Blogmenai ydi diddymu'r etholaethau Cynulliad presenol, cynyddu nifer yr ACau o 60 i 80, mabwysiadu trefn STV a defnyddio'r siroedd fel unedau etholiadol aml aelod. Gallai hyn olygu y byddai gan Ynys Mon ddau aelod, Gwynedd tri, Rhondda Cynon Taf pump a Chaerdydd saith.

Byddai nifer o fanteision i'r dull yma.

1. Mae'n lled gyfrannol.
2. Mae'n sicrhau bod cysylltiad gan pob aelod efo etholaeth.
3. Mae'n trosglwyddo grym oddi wrth beiriannau gwleidyddol i etholwyr.
4. Mae'n osgoi gormod o ffiniau etholiadol gwahanol.
5. Mae'n caniatau i gefnogwyr pleidiau gwahanol gael cynrychiolaeth lleol o'u plaid eu hunain. Byddai gan y Toriaid a Phlaid Cymru gynrychiolaeth yng Nghaerdydd, a byddai gan Llafur (mae'n debyg) gynrychiolaeth yng Ngwynedd.

Ond 'dydw i ddim yn dal fy ngwynt mae gen i ofn. Y perygl ydi y byddwn naill a'n cael ein hunain efo trefn sy'n sicrhau mwyafrif llwyr i Lafur, neu un sy'n sicrhau bod yr Old Boys Club sy'n rhedeg y Blaid Doriaidd yng Nghymru mewn sefyllfa i roi swyddi fel ACau i'w mets. Mater o pa blaid fydd yn gwneud y penderfyniad ydi o mae gen i ofn.

Y cecru rhwng Caerdydd a Llundain - bendith di gymysg

Calondid o'r eithaf ydi'r cecru parhaus rhwng llywodraethau Llundain a Chaerdydd.

Mae blogmenai wedi dadlau ers blynyddoedd bod datganoli yn broses sy'n debygol o arwain at annibyniaeth yn y pen draw.  Yr hyn sy'n ddiddorol ydi fel mae'r broses wedi cyflymu'n rhyfeddol ers i ni gael ein hunain mewn sefyllfa lle mae'r llywodraethau yng Nghaerdydd a Llundain o dan arweinyddiaeth pleidiau gwahanol.  Dyna i chi'r refferendwm, y Toriaid yn awgrymu y dylai Caerdydd gymryd peth o'r gyfrifoldeb am drethiant, Llafur yn son am ddatganoli pwerau trethiant ac rwan y ffrae bach ddigri yma am bolisi tramor.

Byddwn yn dadlau gyda llaw bod y llywodraeth Doriaidd yn Llundain yn arwain at yr un broses yn yr Alban, ond i raddau mwy.  Tybed pa ran a chwaraewyd gan ymadawiad Albanwyr adnabyddus iawn, megis  Brown a Darling, a'r llwyfan gwleidyddol Prydeinig a'r newid anferth yn y tirwedd gwleidyddol yn yr Alban ym mis Mai?

Blogiadau o'r gorffennol 1

'Dwi wedi bod yn rhyw chwarae efo'r syniad o ail gyhoeddi hen flogiadau o'r gorffennol yn achlysurol rwan bod yna swmp go helaeth yn archif blogmenai, ac mi hoffwn i gychwyn efo'r blogiad yma o 2009.

Mae'r blogiad yn ymwneud a sustem ethol aelodau'r Cynulliad ac yn dadlau tros drefn STV gyda'r siroedd fel unedau etholaethol.  Mae ail gyhoeddi'r  blogiad yn amserol oherwydd bod trafodaeth ar y mater ar hyn o bryd gyda Llafur yn awgrymu trefn FPTP fyddai'n sicrhau eu bod nhw'n ennill etholiadau gyda llai na thraean o'r bleidlais, a'r Toriaid o blaid ehangu'r gyfundrefn rhestrau cyfangwbl ddiffygiol a llwgr sydd gennym ar hyn o bryd.  Am rhyw reswm mae'r Blaid yn gogwyddo tuag at awgrym y Toriaid, er mai STV ydi eu polisi swyddogol (os 'dwi'n deall yn iawn).

Yn nhudalen sylwadau fy mlogiad diwethaf dywed Aled - Yn bersonol, mi hoffwn i weld Cymru yn arwain y blaen hefo hyn a chyflwyno system bleidleisio STV. Byddai hyn yn rhoi mwy o rym a mwy o ddewis i etholwyr wrth ethol eu cynrychiolwyr gwleidyddol, ac fe allai annog mwy o ymgeiswyr annibynnol i sefyll fyddai hefyd yn llesol i ddatblygiad democratiaeth yng Nghymru.

Ag anghofio am ennyd na fyddai Cymru ar y blaen - defnyddir STV (neu STV gydag etholaethau aml sedd i fod yn fanwl) ym mhob etholiad ag eithrio etholiadau San Steffan yng Ngogledd Iwerddon, ac mewn etholiadau lleol yn yr Alban, mae'n rhaid i mi ddweud fy mod yn cytuno.
Wna i ddim egluro'r dull yn y blogiad hwn - os oes gennych ddiddordeb gallwch ddarllen amdano yma.

Mi fyddwn serch hynny yn nodi bod i'r dull yma o bleidleisio sawl mantais - rhestraf rai isod:
(1) Mae'n fwy cyfrannol na First Past The Post (FPTP).(2) Mae'n rhoi mwy o rym i'r etholwyr a llai i beiriannau pleidiol.(3) Nid oes unrhyw bleidlais yn cael ei gwastraffu - os nad ydi'r person mae rhywun yn rhoi ei bleidlais gyntaf iddo / iddi, gall yr ail, trydydd neu bedwaredd dewis helpu i ethol rhywun.(4) Nid oes yna etholaethau sydd ond yn cael eu cynrychioli gan un blaid am cyhyd a chanrif.(5) Mae'n caniatau i bleidiau llai gystadlu am seddi a chael bod yn rhan o lywodraethau.(6) Mae'n gorfodi cynrychiolwyr etholedig i weithio'n galed.(7) Mae'n cynnal, ac yn wir yn atgyfnerthu'r cysylltiad rhwng aelodau etholedig ag etholaethau penodol.(8) Mae diwrnod y cyfri yn hwyl i bawb ond yr ymgeiswyr.

Y ffordd y byddwn yn gwneud hyn ar lefel Cymru gyfan fyddai trwy ddiddymu'r etholaethau presennol a gwneud pob sir yn etholaeth seneddol, a dosbarthu seddi yn ol poblogaeth y siroedd hynny. Er enghraifft gellid rhoi un sedd ar gyfer pob 50,000 o bobl sy'n byw mewn sir, ac un arall ar ben hynny i pob sir. Byddai hyn yn rhoi tair sedd i Wynedd, dwy i Fon ac efallai 7 i Gaerdydd. Mi fyddai gan o leiaf dwy o'r pleidiau gynrychiolaeth ym Mon a Gwynedd, ac mae'n debyg y byddai pob un o'r prif bleidiau gyda chynrychiolaeth yng Nghaerdydd.
Byddai hyn yn golygu cynnydd yn y nifer o ASau Cymreig - i tua 82 (o 60), ond mae'n debyg y bydd hyn yn digwydd beth bynnag os enillir refferendwm y flwyddyn nesaf.
Oes yna unrhyw un efo dadl yn erbyn?

Swnian diweddaraf Carwyn Jones

Mae'n anodd cydymdeimlo llawer efo Carwyn Jones pan mae'n swnian am y niwed mae'n feddwl fydd yn cael ei achosi i economi Cymru gan fethiant David Cameron i ddod i delerau efo gweddill gwledydd yr Undeb Ewropiaidd.

Y ffaith syml amdani ydi mai unoliaethwr Prydeinig ydi Carwyn o ran ei wleidyddiaeth, ac mae unoliaethwr Prydeinig yn derbyn bod ystyriaethau'r llywodraeth Brydeinig mewn materion sydd y tu allan i gwmpawd cyfrifoldebau'r Cynulliad yn bwysicach nag ydi rhai'r llywodraeth Gymreig.

Mae Carwyn yn y bon yn cwyno yn erbyn rhesymeg creiddiol ei wleidyddiaeth ei hun.  

Sut y gallai'r Toriaid atal llywodraethau mwyafrifol Llafur yn y dyfodol

Mae gen i ofn na alla i gytuno efo sylwadau Roger Scully yn sgil cyhoeddi astudiaeth Sefydliad Gwleidyddiaeth Cymru ym Mhrifysgol Aberystwyth a'r Ganolfan Llywodraethiant Cymru.

Pwynt Roger ydi bod pob dim yn milwrio o blaid Llafur ym mis Mai, ac y dylai fod yn fater o ofid iddynt na chafwyd mwyafrif llwyr o dan amgylchiadau felly.  'Rwan mi hoffwn i gredu bod Roger yn gywir - ond mae gen i ofn nad ydyw.  Mi fyddai Llafur efo mymryn o lwc wedi gallu sicrhau mwyafrif llwyr ym mis Mai.  Er enghraifft roedd Llafur o fewn 8% neu lai i'r Toriaid mewn tair etholaeth - Preseli Penfro, Gorllewin Caerfyrddin / De Penfro ac Aberconwy.  Byddai ennill Aberconwy, neu y ddwy sedd Sir Benfro wedi rhoi mwyafrif llwyr i Lafur.  Yn ychwanegol at hynny mae'r blaid wedi ennill holl seddi eraill y Toriaid yn y gorffennol cymharol agos.

Yn bwysicach mae dadansoddiad Roger yn anwybyddu hanes etholiadol Cymru.  Er bod datganoli yn brofiad cymharol newydd i ni, mae yna hen hanes o Lafur yn adeiladu cefnogaeth yn gyson a thros amser yng Nghymru - ar pob lefel - pan mae'r Toriaid yn rheoli yn Llundain.  Mae'r 42% o'r bleidlais a gafodd Llafur yn etholiadau eleni ar yr ochr isel - fel rheol (mewn etholiadau San Steffan) mae Llafur yn cael rhwng 45% a 55% pan mae'r Toriaid mewn grym ar y lefel honno - hen ddigon i gael mwyafrif llwyr mewn etholiadau Cynulliad.  Rwan 'dwi'n deall nad ydi etholiadau Cynulliad a rhai San Steffan yr un peth, ond 'dwi'n meddwl bod yna batrwm clir sy'n dangos bod llywodraethau Toriaidd - yn arbennig rhai sy'n parhau am gyfnodau sylweddol - yn llesol i Lafur yng Nghymru.  'Dydi llywodraeth fwyafrifol Llafur yn y dyfodol ddim yn rhywbeth y gellir ei ddiystyru o bell ffordd os ydi'r Toriaid yn parhau mewn grym yn Llundain.

Mae'r rhesymau am hyn yn weddol eglur - mae llywodraethau Toriaidd yn tueddu i docio ar wariant cyhoeddus, mae cyfradd gweddol uchel o boblogaeth Cymru yn ddibynol mewn rhyw ffordd neu'i gilydd ar wariant cyhoeddus.  Felly mae'n naturiol iddynt droi at blaid sy'n dweud ei bod am gynyddu gwariant cyhoeddus, a sydd a gobaith realistig o gael eu hethol.

Mae lled hegenomi Llafur yng Nghymru wedi ei adeiladu ar yr amgylchiadau hyn, ac mae o fewn gallu'r llywodraeth Doriaidd i chwalu'r seiliau hynny.  Os ydi pwerau trethu yn cael eu datganoli i Gaerdydd bydd perthynas yn cael ei sefydlu rhwng gwariant cyhoeddus yng Nghymru a lefelau trethiant yng Nghymru.  Neu i edrych ar bethau mewn ffordd arall, bydd cost i wireddu addewidion Llafur.  Bydd yn ddiddorol gweld tros y blynyddoedd nesaf os bydd greddf wrth ddatganoli'r Toriaid yn eu hatal rhag cymryd y cam a fyddai'n gwneud y mwyaf posibl o niwed i'r Blaid Lafur yng Nghymru - datganoli pwerau trethu.

Cynlluniau cynhyrfus diweddaraf Peter Hain

Mae'n ymddangos bod Peter Hain eisiau difa'r Cynulliad - sefydliad a ddaeth i fodolaeth yn rhannol oherwydd ymdrechion Peter.

Ymddengys ei fod yn meddwl y dylid cael 30 o aelodau ar gyfer y sefydliad fyddai oll wedi eu hethol yn uniongyrchol - o gymharu a'r 60 aelod presennol.  Byddai gan y Cynulliad felly lai na hanner nifer aelodau sydd gan y rhan fwyaf o gynghorau unedol yng Nghymru.  Byddai ganddo gymhareb o tua un aelod i 75,000 o etholwyr o gymharu ac un i pob 11,000 yng Ngogledd Iwerddon.  Byddai hefyd yn debygol o arwain at lywodraeth un plaid Llafur parhaol.  Mae'n debyg y byddai'n rhaid i'r bleidlais Lafur syrthio i lli na 30% cyn iddynt fethu a chael mwyafrif llwyr pe gwireddid cynllun Peter.  Yn 2007 cafodd Llafur 60% o'r seddi etholaeth gyda 32.2% o'r bleidlais.

Felly dyna freuddwyd fawr Peter ar gyfer y Senedd Gymreig - un o'r siambrau deddfu lleiaf o ran aelodaeth yn y Byd (os nad y lleiaf), sydd pob amser yn dychwelyd yr un blaid - hyd yn oed pan mae hyd at 70% o'r etholwyr yn pleidleisio yn ei herbyn.  Gwneud i ddyn feddwl am Ogledd Korea rhywsut.

Petai'r dyn wedi eistedd i lawr, crafu ei ben a meddwl am ffordd o ddifa hygrededd datganoli yng Nghymru, byddai wedi gwneud yn dda i feddwl am  ddull mwy effeithiol.

Melinau gwynt Carwyn Jones

Hmm - felly mae Carwyn Jones yn meddwl ei bod yn annealladwy nad ydi penderfyniadau ynglyn a chynlluniau sy'n arwain at gynhyrchu mwy na 50 megawatt y diwrnod yn nwylo'r Cynulliad.


Efallai ei fod - ond mi gafodd plaid Carwyn dair blynedd ar ddeg i ddelio efo'r sefyllfa annealladwy yma, ond dewiswyd peidio a gwneud hynny. Dewiswyd hefyd beidio a mynd i'r afael a'r tan wariant ar Gymru o £300m y flwyddyn - er bod bron i flwyddyn rhwng cyhoeddi adroddiad Gerry Holtham a'r etholiad cyffredinol. Mae'n ymddangos bod Carwyn yn ystyried hynny'n fater o bwys mawr bellach hefyd.



Mae datganoli pwerau tros godi melinau gwynt, peilons ac ati yn berffaith o safbwynt y Blaid Lafur Gymreig - mae'n rhoi grym iddynt tros faterion ymddangosiadol 'fawr' a gweladwy ac mae'n cynnig manteision tactegol iddynt o safbwynt gwleidyddol (gallant gymryd penderfyniadau 'poblogaidd', heb wynebu ystyriaethau rhy anodd - nid eu cyfrifoldeb nhw fydd sicrhau bod digon o ynni yn cyrraedd y Grid Cenedlaethol).

Yn bwysicach mae'n rhoi'r cam argraff eu bod yn cadw i fyny efo'r Salmonds a'r Robinsons o ran dangos uchelgais i reoli agweddau pwysig ar ein bywyd cenedlaethol. Mewn gwirionedd gofyn am rym heb lawer o gyfrifoldeb maent.

Byddai gofyn am bwerau i drethu yn fater cwbl wahanol wrth gwrs - byddai pwerau felly yn gorfodi'r llywodraeth i dderbyn cyfrifoldeb yn ogystal a grym. Ond dydi hynny ddim am ddigwydd - grym heb rhyw lawer o gyfrifoldeb ydi'r hyn mae'r Blaid Lafur Gymreig ei eisiau. Ac yn y pen draw nid grym go iawn ydi hynny.

Beth sy'n fwy nodweddiadol o'r Blaid Lafur Gymreig na throi llywodraethiant Cymru yn gem bach anaeddfed o hel pwerau er mwyn cael manteision etholiadol a hanner ymarfer grym? Mae'r stori yn crisialu'n dwt yr hyn ydi'r Blaid Lafur Gymreig.

Deiseb y cofnod Cymraeg

Mi fydd llawer o ddarllenwyr blogmenai yn ymwybodol nad yw'r cofnod o'r hyn sy'n digwydd yn y Cynulliad bellach ar gael yn gwbl ddwyieithog. Mae hyn yn ddatblygiad newydd ac yn gam yn ol i'r Gymraeg o ran ei statws cenedlaethol.

Os ydych am fynegi anfodlonrwydd ynglyn a'r datblygiad, un ffordd o wneud hynny ydi trwy arwyddo'n ddeiseb ar lein yma.

Y BBC a'r gweriniaethwyr ym Mae Caerdydd

Oes yna unrhyw un oni bai amdanaf i yn anghyfforddus ynglyn a'r ffordd mae Bib yn trin yr ACau hynny wnaeth gadw draw o'r Cynulliad Cenedlaethol heddiw?

Er enghraifft, pan roedd Gareth Glyn yn holi Bethan Jenkins ar Post Prynhawn heddiw, roedd dwy ragdybiaeth y tu ol i'w holi mewn gwirionedd - bod Ms Jenkins yn ceisio tynnu sylw ati hi ei hun, ac na ddylai gweriniaethwraig fod wedi tyngu llw i'r frenhines wrth gael ei derbyn i'r Cynulliad. Mae awgrymiadau o ragrith ac o chwilio am sylw yn rhai digon personol ac annifyr - rhai na fydd yn codi eu pennau ar Post Prynhawn yn aml iawn.

Rwan mae'r rhagdybiaethau hyn yn rhagfarnau mewn gwirionedd - ac yn rhai digon gwirion ar hynny. Gallai Gareth gyfeirio'r cwestiwn o hunan gyhoeddusrwydd at lawer iawn o bobl sy'n ymddangos ar ei raglen. Cyn ymddangos ar Post Prynhawn mae pobl fel rheol wedi gwneud rhywbeth neu'i gilydd sydd o ddiddordeb i'r cyhoedd. Hwyrach y dylai Gareth groesawu pawb mae'n ei holi trwy ofyn os mai chwilio am gyhoeddusrwydd personol oeddynt tra'n gwneud beth bynnag roeddynt wedi ei wneud i Gareth fod eisiau eu holi nhw.

Mae tyngu llw i'r frenhines yn rhywbeth sy'n cael ei orfodi ar bron i bawb sydd eisiau bod yn wleidydd proffesiynol yng Nghymru, Lloegr a'r Alban. 'Dydi'r ffaith bod rhywun wedi tyngu llw o dan amgylchiadau felly ddim yn golygu y dylai'r person hwnnw sicrhau ei fod yn ymbresenoli ei hun pob tro mae'r frenhines yn ymddangos. 'Dydi o ddim chwaith yn dystiolaeth bod ganddyn nhw safonau dwbl.

Ymhlyg yn yr awgrym bod Bethan Jenkins yn y joban anghywir os nad ydi hi'n fodlon mynegi teyrngarwch i'r frenhines mae cred digon anymunol bod rhai credoau ynglyn a threfniant gyfansoddiadol y DU yn amddifadu'r sawl sy'n eu harddel o'r hawl i wleidydda yn broffesiynol.

Mae'r blog yma wedi dadlau yn y gorffennol mai corff sefydliadol ydi'r Bib yn ei hanfod - a bod amddiffyn sefydliadau eraill yn dod mor naturiol i'r gorfforaeth nag ydi anadlu. 'Dwi'n meddwl bod cyfweliad bach annifyr Gareth Glyn yn tanlinellu'r pwynt hwnnw.

Datganoli'r hawl i drethu i'r gwledydd Celtaidd

Mae'n ddiddorol deall y bydd datganoli trethiant ar agenda arweinwyr y seneddau datganoledig heddiw.

Mae datganoli grymoedd trethiant i'r Alban yn fater creiddiol i'r SNP tra bod Sinn Fein o blaid datganoli grymoedd cyllidol yn eu cyfanrwydd i Stormont ac mae'r DUP o blaid datganoli'r hawl i osod treth gorfforiaethol.

Mae'r blog yma wedi dadlau yn y gorffennol na fydd Llafur Cymru byth, byth eisiau datganoli'r hawl i drethu, oherwydd mai'r gallu i fynnu mwy a mwy o wariant heb orfod trethu neb yng Nghymru er mwyn gwireddu hynny ydi gwir sail grym etholiadol Llafur yng Nghymru.

Un cam ymlaen, dau gam yn ol

Trychineb ydi'r term sydd wedi ei ddefnyddio'n fynych i ddisgrifio'r toriadau arfaethiedig i'r cyfryngau darlledu yng Nghymru. Yn aml mewn sefyllfaoedd fel hyn mae yna or ddweud, ond nid yn yr achos hwn. O'u gwireddu mi fyddai'r toriadau hyn yn drychineb i Gymru.

Roedd yn ddiddorol gwrando ar Guto Bebb, aelod seneddol Toriaidd Aberconwy ar CF99 yn lled amddiffyn y toriadau sydd ar y gweill i wasanaethau darlledu yng Nghymru trwy awgrymu bod cost darlledu yng Nghymru yn uchel o gymharu a Chatalonia.

Rwan, dwi ddim yn gwybod faint ydi cost darlledu yng Nghatalonia i'r pwrs cyhoeddus, ond 'dydi'r gymhariaeth ddim yn un addas. Mae'r byd cyfryngol yn hynod gryf yng Nghatalonia. Er enghraifft mae yna rwydwaith o wyth sianel deledu Catalanaidd o ran iaith TV3, 33, Super3, 3/24, 3XL, Esport 3, TV3 HD a TV3CAT. Ceir hefyd 17 sianel radio sy'n defnyddio'r iaith fel cyfrwng, ac un ar bymtheg o bapurau newydd. a chwe chylchgrawn.

Cymharer hynny efo'r hyn sydd ar gael yng Nghymru - yn y Gymraeg a'r Saesneg. 'Rydym wedi edrych ar rhan o'r rheswm am hyn eisoes - 'dydan ni ddim yn creu marchnad ar gyfer allbwn cyfryngol Cymreig. Oherwydd hynny rydym yn ddibynnol iawn ar arian cyhoeddus am ein allbwn cyfryngol cenedlaethol. Mae'n debygol y bydd rhaglenni sy'n ymwneud a materion cyfoes a gwleidyddiaeth ymysg y cyntaf i wynebu'r gyllell. Ar hyn o bryd mae rhaglenni felly yn rhoi sylw digon effeithiol a thrylwyr i'r wleidyddiaeth Gymreig newydd sydd wedi datblygu tros y cyfnod ers sefydlu'r Cynulliad. O'u torri bydd y sylw hwnnw yn edwino - a bydd yr anghydbwysedd llwyr rhwng y sylw a roir ar y cyfryngau i wleidyddiaeth Gymreig o gymharu a gwleidyddiaeth Brydeinig yn gwaethygu - i anfantais gwleidyddiaeth Gymreig wrth gwrs.

Mi fyddai'n eironi creulon petai'r Cynulliad - ac yntau bellach yn ddeddfwrfa am y tro cyntaf - yn mynd trwy'r broses o reoli a deddfu, ond bod hynny'n digwydd heb i grynswth pobl Cymru fod a fawr o syniad beth sy'n digwydd yno. Mae perygl gwirioneddol i'r Cynulliad Cenedlaethol gael ei hun mewn rhyw fath o swigan wedi ei wahanu oddi wrth, ac allan o olwg y sawl mae'n eu llywodraethu.

Sut y dylid ethol aelodau i'r Cynulliad?

Mae’n ddiddorol nodi o flog Jonathan Edwards bod y Blaid yn San Steffan eisiau diwigio’r gyfundrefn ethol aelodau Cynulliad. Byddwch yn ymwybodol mai’r drefn ar hyn o bryd ydi bod 40 o aelodau yn cael eu hethol yn uniongyrchol o’r etholaethau, tra bod ugain arall (pedwar i pob rhanbarth) yn cael eu hethol trwy system rhestr. Ymddengys bod y Blaid yn pwyso ar Cheryll Gillan ddefnyddio ffiniau etholaethol newydd San Steffan ar gyfer y Cynulliad (hy 30 ac nid 40 o seddi) ac ethol 30 aelod trwy ddull rhestr (6 i pob rhanbarth). Y ddadl ydi y byddai’r dull fel hyn yn fwy cyfrannol, ac yn rhannol ddileu’r tuedd yn y drefn bresenol i ffafrio’r Blaid Lafur. ‘Dwi’n anghytuno mae gen i ofn – a dyma pam:

(1) Gall y drefn rhestr fod yn hynod anemocrataidd ac anatebol oherwydd bod y sawl sydd ar frig y rhestrau yn aml yn cael eu dychwelyd heb i’r etholwyr feddwl rhyw lawer am yr hyn maent yn ei wneud efo’u hail bleidlais. Er enghraifft lle ceir pleidiau efo diwylliant mewnol anemocrataidd – fel y Blaid Doriaidd – gallant fynd ati i gamddefnyddio’r drefn. Nid oedd y rhan fwyaf o ymgeiswyr oedd ar ddwy safle uchaf rhestrau’r Toriaid eleni wedi eu hethol gan neb ond rhyw bwyllgor bach canolig o Doriaid pwysig, pwysig. Penderfynodd y rheini y dylai pawb oedd yn y Cynulliad eisoes fynd i frig y rhestrau yn ddi etholiad – sut bynnag yr oeddynt wedi perfformio – a dyna ni, roeddynt i bob pwrpas wedi eu hethol gan lond dwrn o bobl o’r un plaid a nhw eu hunain. Hyd yn oed lle mae’r drefn fewnol yn iachach, nifer fechan o aelodau yn aml sy’n pleidleisio ynglyn a phwy ydi’r ymgeisydd.

(2) ‘Dydi newid y drefn yn y ffordd mae Jonathan eisiau ddim yn sicrhau y canlyniad mae ei eisiau. Er enghraifft, yn yr Alban ceir 73 aelod yn cael eu hethol yn uniongyrchol a 56 (7 i bob rhanbarth trwy’r rhestrau). Wnaeth y trefniant yma ddim atal yr SNP rhag cael mwyafrif llwyr er mai 45.4% o’r bleidlais a gafwyd yn yr etholaethau a 44% ar y rhestrau. Yn wir mi lwyddodd yr SNP i ennill sedd ranbarthol yn eu perferdd dir yng Ngogledd Ddwyrain yr Alban er iddi ennill yr with sedd uniongyrchol yn y rhanbarth.

(3) Yn bwysicach ‘dydi’r newidiadau mae Jonathan yn eu hawgrymu ddim yn cyd fynd ag amcanion hir dymor y Blaid. Ar hyn o bryd mae pobl yn tueddu i uniaethu mwy efo San Steffan nag y gwnant efo’r Cynulliad. Mae’r newidiadau mae’r Toriaid yn bwriadu eu gweithredu i ffiniau etholaethau San Steffan yn gyfle i newid y patrwm hwn. Mi fydd y newidiadau yn creu unedau etholiadol anaturiol – rhai na fydd pobl yn gallu uniaethu efo nhw. Bydd cymoedd sy’n edrych yn agos at ei gilydd ar fap, ond sydd mewn gwirionedd yn bell oddi wrth ei gilydd o safbwynt teithio, yn cael eu rhoi mewn un etholaeth. Bydd Ynys Mon yn cael ei gosod gyda rhan o Wynedd a bydd rhannau o Geredigion yn cael eu rhoi yn yr un etholaethau a rhannau o Bowys yn ol pob tebyg. Mae’n well o lawer bod yr etholaethau Cynulliad yn aros fel ag y maent (yn ddigon tebyg i’r hyn a ddigwyddodd pan newidwyd ffiniau San Steffan yn yr Alban) – mae’r etholaethau presenol (gydag ambell i eithriad) yn rhai eithaf naturiol. Os ydi pobl yn uniaethu efo un set o etholaethau mwy nag efo’r llall, byddant yn uniaethu’n well efo cynrychiolwyr etholedig, yr etholaethau hynny ac efo’r sefydliad maent yn eistedd ynddynt.

Gyda llaw, mae’r blog yma wedi dadlau sawl gwaith mai’r drefn etholiadol orau ar gyfer y Cynulliad ydi dull STV aml aelod gyda thiriogaeth y cynghorau sir presenol yn unedau etholiadol. O gynyddu’r nifer aelodau i 80, gellid mynd ati i ethol un aelod am pob 50,000 o boblogaeth +1. Byddai hyn yn golygu y byddai Caerdydd yn cael 7 aelod, Ynys Mon a Cheredigion 2 yr un a Gwynedd 3 er enghraifft. Mae pobl yn gallu uniaethu hawdd efo eu ffiniau sirol oherwydd mai’r cynghorau sy’n eu darparu efo llawer o’u gwasanaethau.

Etholiadau'r Cynulliad yng Ngwynedd

Cliciwch ar y delweddau os nad ydych yn eu gweld yn iawn

Datganiadau ynglyn a'r ymgeiswyr yn etholiadau'r Cynulliad yn nwy etholaeth Gwynedd ydi'r uchod. Maent yn ddiddorol ar sawl cyfri.

Mae'n ymddangos mai Alun Ffred Jones ydi'r unig un o ymgeiswyr Arfon sydd a chyfeiriad yn Arfon, ac yn wir yng Ngogledd Cymru. 'Dydw i ddim yn gyfarwydd a'r cwbl o'r ymgeiswyr ym Meirion Dwyfor - ond o'r tri ymgeisydd 'dwi yn gyfarwydd a nhw - Steve Churchman (Lib Dem), Louise Hughes (Llais Gwynedd) a Dafydd Elis-Thomas dim ond y pleidiwr sy'n rhugl ei Gymraeg. Byddai'n ddiddorol gwybod os ydi'r ddau ymgeisydd arall - Simon Baynes a Martin Singleton - yn siarad yr iaith.

'Rwan does yna ddim rhaid i ymgeisydd fod yn ddwyieithog nag yn lleol i gael ei ethol wrth gwrs - ond does gan Arfon na Meirion Dwyfor ddim hanes o gwbl o ethol pobl nad ydynt yn ddwyieithog ac a chysylltiadau lleol agos, i senedd San Steffan nag i'r Cynulliad. Mae dewisiadau'r pleidiau unoliaethol a'r grwp rhanbarthol yn awgrymu nad ydynt o ddifri ynglyn ag ennill y naill sedd na'r llall. Mae hynny'n ddigon dealladwy gan fod y Blaid efo mwyafrif sylweddol yn y ddwy etholaeth.

Mae'n ddiddorol hefyd mai un ymgeisydd yn unig sydd gan Llais Gwynedd - Louise Hughes ym Meirion Dwyfor. Roedd cryn son yn Eisteddfod y Bala am sefyll yn Arfon ac yn rhanbarthau'r Gorllewin a'r Canolbarth a'r Gogledd. Torri'r got yn ol y brethyn a wynebu realiti etholiadol ydi dewis un ymgeisydd yn hytrach na phedwar.

Pol ITV / YouGov a'r rhagolygon i'r Blaid

Mae'r stori yn hen braidd - ond mi ddyweda i air neu ddau ynglyn a hi beth bynnag - 'dwi ddim wedi bod mewn sefyllfa i flogio am ychydig ddyddiau.

Mae canfyddiad y pol yn torri'n groes i'r hyn yr oeddwn i yn rhyw ddarogan ychydig ddyddiau yn ol. Wele'r manylion:

ETHOLAETHAU:

Llafur: 48% (+16)

Ceidwadwyr: 20% (-2)

Plaid Cymru: 19% (-3)

Democratiaid Rhyddfrydol: 7% (-8)

Eraill: 7% (lawr 1)

RHANBARTHAU:

Llafur: 45% (+15)

Ceidwadwyr: 20% (-2)

Plaid Cymru: 18% (-3)

Democratiaid Rhyddfrydol: 5% (-7)

UKIP: 5% (-1)

Plaid Werdd: 4% (dim newid)

Eraill: 4% (-6)

Mae'r ffigyrau yn y cromfachau yn cymharu newid ers yr etholiad Cynulliad diwethaf yn 2007. Petai'r ffigyrau hyn yn cael eu gwireddu mewn etholiad go iawn - ac yn cael eu gwireddu yn unffurf ar draws y wlad byddai Llafur yn gwneud yn well o lawer nag a wnaethant mewn unrhyw etholiad Cynulliad blaenorol - a byddai'r newyddion yn ddrwg i bawb arall. Mae'n debyg y byddai'r Toriaid yn colli pob sedd uniongyrchol ag eithrio Mynwy, ac mi fyddai'r Blaid yn colli Aberconwy a Llanelli. Mae'n debyg y byddai'r Lib Dems yn colli Canol Caerdydd i Lafur a Maldwyn i'r Toriaid. Ni fyddai Brycheiniog a Maesyfed yn gwbl ddiogel chwaith. Yn waeth byddai gan Lafur gyfle eithaf o ennill sedd rhestr yn y De Ddwyrain, ac o bosibl un yn y Canolbarth hefyd. Byddai hyn yn rhoi 34 - 35 sedd allan o'r 60 iddynt - digon i reoli yn hawdd.

Rwan mae un neu ddau o bwyntiau i'w gwneud cyn mynd ymlaen. Yn gyntaf does yna ddim llawer o arwyddocad i'r newid lle misol rhwng y Toriaid a Phlaid Cymru. Mae margin for error o 3% i bolau YouGov - ac mae'r gwahaniaeth rhwng y ddwy blaid pob amser yn llai na hynny. Yr hyn sy'n glir ydi bod pleidlais y Lib Dems wedi chwalu, bod y Blaid a'r Toriaid yn agos at ei gilydd, a bod Llafur wedi cynyddu eu cefnogaeth yn sylweddol ac yn gyson. Mae gan Lafur hanes cyson o adeiladu cefnogaeth yn gyflym yng Nghymru pan nad ydynt mewn grym yn san Steffan - byddwn yn dychwelyd at hyn mewn blogiad arall.

Yr her i'r pleidiau eraill felly ydi gwneud y gorau o dirwedd etholiadol newydd sy'n ffafriol iawn i Lafur - ac mae tirwedd felly yn un anodd i wleidydda ynddo. O safbwynt y Blaid mi fyddwn yn cynnig cyngor canlynol:

a) Gwneud y gorau o'r manteision sydd gennym. Mae trefniadaeth y Blaid yn well nag un Llafur mewn nifer dda o etholaethau. Mae ymgyrch llawr gwlad yn fwy tebygol o fod yn effeithiol yn erbyn tueddiadau cenedlaethol mewn etholiad Cynulliad nag yw mewn etholiad San Steffan - 'dydi'r cyfryngau ddim yn gyrru'r ymgyrch i'r un graddau.

b) Mae ymgeiswyr y Blaid yn aml o ansawdd gwell na'u gwrthwynebwyr Llafur. Dylid seilio rhan o'r ymgyrch ar bersonoliaethau a record ymgeiswyr. Eto mae ffactorau lleol a phersonol yn bwysicach mewn etholiadau Cynulliad na mewn rhai San Steffan.

c) Mae honni bod buddugoliaeth mewn etholaeth yn sicr yn ennill pleidleisiau mewn etholiadau pan mae gwynt cryf y tu ol i blaid, ond 'dydi hynny ddim yn wir mewn etholiadau mwy anodd. Mewn amgylchiadau felly mae derbyn bod posibilrwydd o golli yn gallu bod yn fwy effeithiol o safbwynt etholiadol - gall annog pobl gwrth Lafur i bleidleisio'n dactegol i gadw Llafur allan.

ch) Mae creu naratif cenedlaethol gwrth Lafur yn anodd mewn amgylchiadau lle mae'r Blaid wedi rhannu grym efo nhw am bedair blynedd. 'Does yna fawr o bwrpas beio Llafur am yr argyfwng cyllidol chwaith - mae hynny'n hen hanes mewn termau etholiadol, ac mae'n amherthnasol i'r sefyllfa sydd ohoni yng Nghymru. Fy nheimlad i ydi y dylid pwysleisio poblogrwydd cymharol y llywodraeth glymbleidiol yng Nghaerdydd a cheisio creu naratif ei fod yn well trefniant na'r un blaenorol lle'r oedd Llafur mewn grym ar eu pennau eu hunain. Wedi'r cwbl roedd y llywodraeth hwnnw yn un hynod amhoblogaidd. Mae yna ddeunydd crai i weithio gyda fo - y gwahanol gynlluniau i gau ysbytai lleol rhwng 2003 a 2007 er enghraifft. Mae hefyd yn ffaith i'r bwlch enwog rhwng gwariant ar ysgolion yng Nghymru a Lloegr ddatblygu yn llwyr yn ystod y cyfnod hwnnw.

Mae naratif wedi ei seilio ar y cwestiwn - ydych chi yn eu trystio nhw i redeg y wlad ar eu pennau eu hunain? - yn effeithiol weithiau mewn sefyllfaoedd lle mae clymbleidio yn gyffredin. Er enghraifft, llwyddodd y PDs i ddwblu eu cynrychiolaeth yn y Dail (yn Iwerddon wrth gwrs) yn 2002 er bod y polau yn awgrymu y byddai eu pleidlais yn syrthio fel carreg. Canfyddiad pobl bod perygl i Fianna Fail reoli ar eu pennau eu hunain, a strategaeth gan y PDs o awgrymu mai nhw yn unig allai atal hynny rhag digwydd oedd yn gyfrifol am y llwyddiant anisgwyl hwnnw.

Awgrym bach ynglyn a llywodraethiant Cymru

Mae Dafydd Ellis Thomas yn gwbl gywir i alw am ddiddymu’r Swyddfa Gymreig. Mae’r sefydliad yn gostus, ac yn perthyn i gyfnod yn hanes Cymru sydd yn gyflym gilio i’r gorffennol. Fel mae cyfranwr anhysbys i’r blogiad diwethaf yn ei ddweud, byddai dyn yn disgwyl i’r elfennau hynny sydd byth a hefyd yn cwyno am ormod o wariant gan y wladwriaeth yn rhoi croeso di amwys i ddatblygiad fel hyn.

Mae gen i un gwelliant i’w gynnig i awgrym Dafydd fodd bynnag. Un o’r dadleuon a ddefnyddwyd gan True Wales oedd y byddai newid y drefn oedd yn bodoli cyn dydd Iau yn atal deddfau Cymreig rhag cael eu craffu’n ddigonol. 'Doedd y ddadl ddim yn dal dwr ynddi ei hun oherwydd nad oedd y drefn roedd True Wales yn ceisio ei hamddiffyn yn caniatau craffu ystyrlon mewn gwirionedd. Ond wedi dweud hynny, mae yna ddadl tros fwy o graffu na sy'n digwydd oddi mewn i strwythurau'r Cynulliad.

Fy awgrym i fyddai ffurfio pwyllgor - beth am ei alw'n Gyngor Cenedlaethol? - a fyddai'n cynnwys un cynrychiolydd o pob un o 22 cyngor sir i wneud y gwaith. Ni fyddai hyn yn ddrud, fydd deddfau ddim yn cael eu creu'n aml iawn, ac ni fyddai'r corff ond yn eistedd pan fyddai gwaith craffu i'w wneud. Byddai'r arian a arbedir o gau'r Swyddfa Gymreig yn talu sawl gwaith trosodd am gostau'r corff.

Byddai sawl mantais i drefniant fel hyn. Byddai gwaith ail siambr yn cael ei wneud yn hynod o rhad ac heb greu dosbarth newydd o wleidyddion proffesiynol. Byddai'r drefn yn cryfhau'r berthynas rhwng llywodraeth leol a'r Cynulliad ac yn datganoli peth grym i'r siroedd, ac yn dod a gwaith y Cynulliad yn nes at bobl gyffredin. Byddai hefyd yn grymuso llywodraeth leol ac yn codi ei statws.

Mewn geiriau eraill byddai llywodraeth leol, y Cynulliad a'r trethdalwr yn elwa.