Blogiau sy'n mynd ar fy nerfau rhan 1 - Paul Flynn

Gan fod arddull arferol y blog yma mor ffeind a di niwed dwi'n siwr y bydd llawer ohonoch yn credu mai'r unig beth sydd yn mynd ar nerfau'r awdur ydi rwdlan rhagfarnllyd Gwilym Owen yn Golwg pob pethefnos. Byddai canfyddiad felly yn un cwbl anghywir - mae yna pob math o bethau yn mynd ar fy nerfau - a dim byd mwy felly na rhai o fy nghyd flogwyr. Felly dyma ddechrau cyfres fach o flogiadau sy'n ymdrin a blogwyr sy'n crafu ar fy nerfau.

Rwan peidiwch a chamddaeall - dwi'n rhyw wybod bod Paul Flynn ar ochr yr angylion yn y bon - wedi dysgu'r Gymraeg ac yn gefnogol iddi, yn erbyn rhyfeloedd boncyrs a di ddiwedd y DU, yn erbyn y teulu brenhinol a'r system anrhydeddau dw lali sy'n gysylltiedig a'r teulu hwnnw, eisiau mwy o rym i Gymru ac ati. Dwi'n siwr petai genhedlaeth yn ieuengach, a bod gyrfa wleidyddol ac aelodaeth o'r Blaid yn bethau a allai ddigwydd ar yr un pryd y byddai'r dyn yn Bleidiwr. Ar ben hynny mae'n sgwennu yn dda - yn glir, yn gynnil ac yn uniongyrchol. Mae hefyd yn 'sgwennu'n aml ac yn doreithiog.

Ond mae ei arfer o gyfri pob milwr Prydeinig sy'n marw yn Afghanistan yn fy ngwylltio braidd. Mae yna lawer mwy o filwyr Americanaidd wedi marw yn y wlad - 2,000 o Americanwyr o gymharu a 426 o Brydeinwyr. Dwi'n gwybod y bydd Paul yn dadlau nad cyfrifoldeb llywodraeth Prydain ydi hynny - yn union fel mae'n gwrthod rhoi cyfrifoldeb am y 100,000+ o sifiliaid Iracaidd a laddwyd ar ysgwyddau Tony Blair am ei fod yn meddwl y gallent fod wedi marw beth bynnag.

Yn bwysicach mi laddwyd miloedd lawer o sifiliaid Afghan ers ymyraeth y Gorllewin - llawer o ganlyniad i weithredoedd milwrol gan y ddwy ochr, a mwy o ganlyniad i orfod symud o'u cartrefi a'u cymdogaethau a cholli eu ffynonellau incwm.

I wneud pethau'n glir i Paul - mae bywydau yn gyfwerth - os ydynt yn Americanwyr, Prydeinwyr neu'n drigolion anffodus Afghanistan. Gellir dadlau bod rhywun sy'n ymuno efo byddinoedd America neu Brydain yn rhyw dderbyn bod yna risg y byddant yn marw o ganlyniad i ymosod ar wledydd tramor, tra bod rhyw greadures sy'n trio gwneud dim mwy na magu ei phlant yn Helmand erioed wedi cael dewis o'r fath. Ond dydw i ddim yn gweld fawr o bwynt gwahaniaethu. Mae pawb sydd ynghlwm a'r sefyllfa yn dioddef - ac mae eu dioddefaint yn gyfwerth.

Mae'n anffodus felly bod blog Paul yn boenus gyfri pob marwolaeth Prydeinig tra - i bob pwrpas - yn anwybyddu dioddefaint pawb arall sy'n ddigon anffodus i fod ynghlwm a'r sefyllfa.

Carwyn a'r WMDs

Felly mae'n ymddangos bod y Blaid Lafur Gymreig yn erbyn WMDs yn Iran, Irac ac ati, ond o blaid eu gorfodi nhw ar Gymru.

O ganlyniad ymddengys bod Carwyn Jones eisiau lleoli WMDs yng Nghymru - arfau fyddai yn rhoi'r wlad ymysg prif dargedau unrhyw elyn - yn absenoldeb unrhyw ddylanwad tros bolisiau tramor a allai arwain at ryfel efo'r gelyn hwnnw.

Tybed os oes yna unrhyw lywodraeth arall yn unrhyw le yn y Byd fyddai'n fodlon rhoi'r wlad mae'n llywodraethu trosti mewn perygl sylweddol, tra'i bod heb unrhyw fewnbwn i'r prosesau sy'n arwain at gynnydd a lleihad yn lefel y risg hwnnw?

Pam na fydda i byth yn gwisgo pabi

Mi fydd newyddion fory yn llawn hanesion am seremoniau cofio ar hyd a lled Cymru - a thu hwnt.  Mi fydd pobl yn hel o gwmpas cof golofnau o Gaergybi i Gaerdydd i gofio meirw rhyfeloedd y ganrif ddiwethaf a'r ganrif bresennol.  Mae'r seromoniau fel rheol yn dennu cyn aelodau o'r lluoedd diogelwch, aelodau presennol o'r lluoedd hynny, pwysigion lleol a chenedlaethol a'r camerau teledu wrth gwrs.  'Dydw i ddim yn un o gefnogwyr y seremoniau, a fydda i byth yn gwisgo pabi - dyma pam.

Penblwydd diwedd y Rhyfel Byd Cyntaf sy'n pennu dyddiad y cofio.  Fedra i ddim gweld unrhyw reswm pam y byddai neb eisiau coffau y Rhyfel Byd Cyntaf yn y ffordd yma - rhyfel rhwng ymerodraethau trachwantus lle bu miliynau farw er mwyn sefydlu'r amodau ar gyfer Comiwnyddiaeth a Natsiaeth a'r rhyfel gwaeth hyd yn oed a ymladdwyd ychydig ddegawdau yn ddiweddarach.  Rhyfel a laddodd blant a wyrion y sawl a ymladdodd yn y Rhyfel Byd Cyntaf yn eu miliynau.  Mi fyddwn wedi tybio mai'r wers briodol i'w chymryd o ryfel 1914 - 1918 ydi bod ymerodraethau jingoistaidd yn arwain at erchyllderau ysgeler.  Nid dyna'r wers y bydd seremoniau 'fory yn eu dysgu i'r sawl fydd yn cymryd rhan yn y digwyddiadau, a'r sawl sydd yn eu gwylio ar y teledu - mi fyddan nhw'n cael yr argraff bod rhyw fath o bwrpas cadarnhaol i'r holl beth.  A 'doedd yna ddim - dim oll.

Mae'n gwbl briodol i bobl fod eisiau coffau aelodau o'u teuluoedd a chyfeillion sydd wedi eu lladd mewn rhyfeloedd wrth gwrs, ond y drwg efo'r pabi a'r seremoniau cofio mae'r symbol yn rhan ohonynt ydi eu bod yn gwneud mwy na chofio'r meirw, maent yn rhamateiddio marwolaethau oedd yn aml yn gwbl erchyll -a maent o ganlyniad yn bropoganda milwrol - a thrwy estyniad maent yn bropoganda ar gyfer y lluoedd milwrol presenol. 

Ac waeth i ni fod yn onest am y peth - at ei gilydd mae'r lluoedd arfog Prydeinig wedi bod yn broblem sylweddol i weddill y byd trwy gydol eu hanes.  Maent wedi cael eu defnyddio am ganrifoedd i ymosod ar wledydd eraill ar hyd a lled y Byd, yn aml am resymau sy'n hynod, hynod anodd i'w cyfiawnhau heddiw.  A fyddai yna unrhyw un mewn difri yn ceisio cyfiawnhau mynd i ryfeloedd sylweddol efo Tseina er mwyn gorfodi'r wlad anffodus honno i fewnforio opiwm er enghraifft?  Ac mae'r duedd Brydeinig o ymyryd yn filwrol ar hyd a lled y Byd wedi parhau trwy'r ganrif ddiwethaf, ac ymwthio i mewn i hon - mae'r ymerodraeth wedi mynd, ond mae seicoleg  ymerodraethol yn fyw ac yn iach, ac yn aml yn gyrru polisi tramor y DU.  'Dydi'r ffaith bod y DU wedi bod ar  ochr 'gywir' hanes ambell waith (RhB2 er enghraifft) ddim yn newid y gwirionedd sylfaenol yma.

Yn fy marn bach i, y coffad gorau i feirwon milwrol y DU fyddai symud oddi wrth y feddylfryd ei bod yn hanfodol i Brydain ymyryd yn filwrol ar hyd a lled y Byd.  Byddai hyn yn arwain at normaleiddio'r lluoedd arfog - hy eu gwneud yn llai a'u strwythuro i ateb gofynion amddiffynol - fel y gwneir yn y rhan fwyaf o wledydd eraill.

Os ydi pobl eisiau coffau'r meirw mae hynny'n angen cwbl briodol a dynol wrth gwrs - ond byddai'n llawer gwell gwneud hynny mewn modd sydd ddim yn cyfiawnhau traddodiad milwrol na ddylid ei gyfiawnhau.

A fydd yna ganlyniadau anisgwyl i chwyldro Libya?

Roedd ymyraeth rhai o wledydd y Gorllewin ar ochr y gwrthryfelwyr yn Libya yn anarferol i'r graddau mai ychydig iawn o wrthwynebiad a gafwyd i'r ymyraeth yn y Gorllewin.  Dichon mai'r rheswm am hynny ydi bod y weinyddiaeth oedd yn rheoli Libya yn gyffredinol amhoblogaidd.  Serch hynny, mae'n briodol codi ambell i gwestiwn ynglyn a'r holl ymarferiad cyn i'r tywod setlo.

Y peth cyntaf i'w ddweud am ryfel neu ymyraeth filwrol ydi mai ffurf eithafol ar ymyraeth wleidyddol ydyw.  Mae unrhyw ymyraeth wleidyddol yn gallu arwain at ganlyniadau anisgwyl o safbwynt y sawl sy'n gyfrifol am yr ymyryd, ac mae hynny'n arbennig o wir am ymyraeth milwrol. Weithiau bydd yr canlyniadau anisgwyl yn digwydd yn syth, ond weithiau maent yn cymryd cyfnod o flynyddoedd lawer i bethau weithio ddod i fwcwl. 

Y math mwyaf arferol o ganlyniad anisgwyl ydi colli rhyfel wrth gwrs - mae'n rhyfeddol mor gyffredin ydyw i'r sawl sy'n ymyryd neu'n ymosod gael eu hunain yn mynd adref efo'u cynffonau rhwng eu traed maes o law - America yn Vietnam neu'r Undeb Sofietaidd yn Afghanistan er enghtaifft. 

Canlyniad anisgwyl arall ydi bod y rhyfel yn parhau yn llawer, llawer hirach na'r disgwyl - yr UDA yn Vietnam, Prydain yng Ngogledd Iwerddon, NATO a'r Undeb Sofietaidd yn Afghanistan, pawb yn y Rhyfel Byd Cyntaf  er enghraifft. 

Ond mae yna lawer o wahanol fathau o ganlyniadau anisgwyl - a gallant fod yn hynod o bell gyrhaeddol.  Er enghraifft arweiniodd ymyraeth Prydain yn yr Aifft ym 1956 yn dilyn gwladoli Camlas y Suez at ymddiswyddiad Eden, at leihad sylweddol yn nylanwad Prydain yn y Byd, at sylweddoliad na allai Prydain bellach weithredu'n filwrol heb ganiatad yr UDA, ac at ddatgymalu'r Ymerodraeth ynghynt nag oedd y rhan fwyaf o bobl yn disgwyl ar y pryd.

Ennyn ymyraeth gan y Gorllewin oedd canlyniad ymysodiad Irac ar Kuwait yn 1990, rhyfel cartref secteraidd a marwolaeth tros i 100,000 o sifiliaid a chryfhau Iran yn sylweddol oedd effeithiau anisgwyl ail ryfel Irac.  Colli De Affrica oedd canlyniad Rhyfel y Boer yn y pen draw, niweidwyd diplomyddiaeth America am ddegawdau yn dilyn smonach y Bay of Pigs, llwyddodd Bolifia a Paraguay i golli mwy na 3% o'u poblogaaeth mewn rhyfel am ddarn diwerth o anialwch cwbl ddiwerth yn 1932, colli lwmp dda o'u poblogaeth oedd hanes Romania hefyd yn yr Ail Ryfel Byd pan aethant ati i ymladd ar y ddwy ochr ar adegau gwahanol - a hynod anoeth.

Ac mae cwestiwn yn codi ynglyn a chanlyniadau anfwriadol posibl i'r rhyfel yma.  Mae'r ffaith bod cryn son am ymchwiliadau i droseddau rhyfel  gan NATO yn ystod y rhyfel yn Libya yn peri gofid, ac mae'r ffordd y cafodd Gaddafi ei arteithio a'i ddienyddio yn codi cwestiynau ynglyn a natur y bobl fydd yn cymryd ei le.  Nid eithriad oedd yr hyn a ddigwyddodd i'r cyn unben.  Dydw i ddim am ddarparu linc rhag effeithio ar batrymau cwsg darllenwyr Blogmenai, ond os chwiliwch ar We mi gewch hyd i ddelweddau gwirioneddol erchyll sy'n dangos (mae'n debyg) sut roedd y lluoedd roedd NATO yn eu cefnogi yn ymladd eu rhyfel.

'Dydi'r ffaith bod Bengazi, cryd y chwyldro, bellach yn for o faneri du Al Qaeda ddim yn lleddfu dim am yr amheuon mae hyn oll yn ei godi..

 Y perygl yma ydi y bydd y sawl fydd yn rheoli Libya maes o law cyn waethed, neu'n waeth na'r hyn a gafwyd yn y gorffennol - ond mae yna sgil effaith posibl pellach i'r hyn sydd wedi digwydd. 

Roedd Gaddafi wedi ufuddhau i alwadau gweddill y Byd i roi'r gorau i'w wahanol gynlluniau i greu WMDs.er mwyn cael dychwelyd i'r gorlan ryngwladol.   Canlyniad hynny oedd nad oedd mewn sefyllfa i amddiffyn ei hun pan benderfynodd NATO gael gwared ohono.  Bydd y wers honno yn cael ei dysgu gan rai o unbenaethiaid mwyaf annifyr y Byd mae gen i ofn.

Llofruddio o bell

Mae'r defnydd o drones - awyrennau di beilot sy'n cael eu rheoli o America ond sy'n cael eu defnyddio i ladd targedau ymhell bell i ffwrdd mewn gwledydd fel Pacistan - yn un o nodweddion newydd rhyfela.

Y ddadl mae gweinyddiaeth Obama yn ei gynnig o'u plaid ydi eu bod yn gywir ac yn effeithiol. Fodd bynnag, mae'n ymddangos bod lle i gredu eu bod yn lladd 50 o bobl yn anfwriadol am pob person maent yn ei ladd yn fwriadol.

Mewn ardal lle mae canran uchel o bobl yn arfog ac yn elyniaethus i'r Gorllewin 'dydi defnyddio'r dull hwn fawr gwell na mynd at rhywun ar hap, ei saethu a gobeithio ei fod yn elyn.

Bradley Manning

Bradley Manning ydi'r milwr sydd ar hyn o bryd mewn carchar yn America o dan amheuaeth o ryddhau gwybodaeth i Wikileaks am ryfeloedd a chysylltiadau diplomyddol mewnol yr UDA. Ymysg y toreth o stwff sydd wedi ei ryddhau ceir y fideo gwirioneddol anymunol yma o filwyr Americanaidd mewn hofrenyddion yn llofruddio pobl ar y llawr yn Irac.



Beth bynnag, yn ol Radical Wales mae gan Bradley Manning gysylltiadau Cymreig, mae ei fam yn Gymraes, mae ganddo deulu yma a bu'n byw yng Nghymru am dair blynedd. Ar hyn o bryd mae wedi ei garcharu yng ngharchar milwrol Quantico yn Virginia. Mae'n cael ei gaethiwo mewn cell ar ei ben ei hun ac nid yw'n cael mynediad i awyr iach, goleuni naturiol ac nid yw'n cael ymarfer. Mae'r cyfeillion sydd yn y fideo yn dal a'u traed yn rhydd wrth gwrs.

Gellir cyfrannu i gronfa amddiffyn Bradley Manning yma.

Cofeb Bomber Command

A hithau'n drigain mlynedd ers y Blits ymddengys bod cynlluniau ar y gweill i gofio am y 55,000 o aelodau Bomber Command a laddwyd yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

Rwan mae dyn yn sylweddoli bod y cyfnod o dan sylw yn un anodd iawn, bod y lluoedd Prydeinig yn wynebu gelyn anymunol iawn, mai'r Almaenwyr a ddechreuodd yr arfer o fomio er mwyn lladd sifiliaid a bod y sawl oedd yn fodlon mentro i mewn i fomar yn ystod yr Ail Ryfel Byd yn ddewr iawn trwy ddiffiniad. Ond - wedyn - mewn difri ydi codi cofeb o'r fath yn briodol? Mae yna eisoes gerflun o Bomber Harris ar y Strand yn Llundain - y sawl oedd yn arwain yr RAF ar y pryd. Achosodd hynny gryn anghydfod pan gafodd ei ddadorchuddio ym 1992.

Ystyriwch y canlynol:

Mae'r amcangyfrifon o faint o sifiliaid Almaeneg a laddwyd oherwydd bomio strategol yn amrywio o 300,000 i 600,000. Nid marw oherwydd eu bod 'yn y ffordd' wnaeth y rhan fwyaf o'r rhain - roeddynt yn cael eu targedu yn fwriadol. Does yna ddim llawer o amheuaeth am hynny - mae hyd yn oed cyfarwyddiadau y Swyddfa Rhyfel ar y pryd yn cadarnhau hynny. Gweler geiriad cyfarwyddyd 5 (S.46368/D.C.A.S)- the primary objective of your operations should be focused on the morale of the enemy civil population and in particular the industrial worker - you accordingly authorized to employ your forces without restriction. Pe byddai strategaeth o'r fath yn cael ei defnyddio heddiw, 'does yna fawr o amheuaeth y byddai'r sawl oedd yn gyfrifol amdani yn cael ei hun mewn llys barn am droseddau rhyfel.

Fel y dywedais, amserau anodd a rhyfel anodd. Ond mae'r syniad o gofeb yn gadael blas drwg yn fy ngheg i mae gen i ofn. 'Dwi'n hoff o gofebau cyhoeddus - ond mae hwn yn un na ddylid ei godi.

Rhyfel Afghanistan

Mae delweddau rhyfel wedi eu saniteiddio fel yr un isod o gyrff milwyr Prydeinig yn dychwelyd adref o Afghanistan wedi dod yn bethau digon cyffredin ar y teledu ac ar y cyfryngau print yn ddiweddar yn anffodus.


Er bod canfyddiad ar gychwyn y rhyfel y gellid ei ennill mae'r ystadegau sydd ar gael yn dangos mai'r gwrthwyneb sydd yn wir. Gwaeth ac nid gwell ydi pethau 'rwan nag oeddynt ar y cychwyn. Cymerer er enghraifft y ffigyrau ar gyfer aelodau o'r lluoedd diogelwch sydd wedi colli o leiaf un fraich neu goes.

Date	Afghanistan	Iraq
All 2006	7	6
Q1-2007
Q2-2007	5
Q3-2007
Q4-2007
All 2007	12	10
Q1-2008	6
Q2-2008
Q3-2008
Q4-2008	15
All 2008	30
Q1-2009

Neu'r nesaf sydd yn dangos anafiadau drwg a difrifol.

	Anafiadau drwg	Anafiadau drwg a ystyrir yn ddifrifol
Cyfanswm	419	216
2001	0	0
2002	1	1
2003	1	0
2004	6	3
2005	2	2
2006	31	18
2007	63	23
2008	65	27
2009	157	82

Marwolaethau a geir yn y trydydd:

YEAR	Iraq	Afghanistan
2001		0
2002		3
2003	53	0
2004	22	1
2005	23	1
2006	29	39
2007	47	42
2008	4	51
2009	1	108
2010	0	82
TOTALS	179	327

Yr hyn na fyddwn yn glywed amdano mor aml (oherwydd fel, y gwelwyd yn ddiweddar, mae'r wybodaeth yn cael ei guddio oddi wrthym) ydi'r niferoedd cynyddol o sifiliaid sy'n cael eu lladd yn y llanast. Gweler yma am fanylion. - miloedd ar filoedd yn ol pob tebyg - 33 ar Chwefror 21 eleni gan awyrennau rhyfel NATO, 1o o sifiliaid gan gynnwys 8 myfyriwr gan filwyr Americanaidd ddiwrnod 'Dolig y llynedd, rhwng 70 a 90 o sifiliaid oedd yn ceisio dwyn olew o loriau olew a gafodd eu difa gan awyrennau awyr yr UDA, efallai (ceir peth anghytuno yma) 147 o sifiliaid gan gynnwys o leiaf 97 o blant ym Mis Mai yn llynedd gan B1-B Americanaidd, dwy wraig feichiog, geneth yn ei harddegau, plismon a'i frawd gan filwyr Americanaidd ynghynt eleni ac ati, ac ati ad nauseum. Lleddir llawer iawn yn ychwanegol gan fomiau'r Taliban wrth iddynt ymosod ar luoedd y Gorllewin - fel yn yr achos dychrynllyd yma heddiw.

Er ein bod ni yn cael ein gwarchod rhag hyn oll, 'dydi pobl De Afghanistan ddim, a 'dydi'rdelweddau sy'n diffinio'r rhyfel i'n gwrthwynebwyr ddim yn rhai dymunol - maent yn ddelweddau sydd yn cyfrannu at broses seicolegol anymunol sy'n anfon pobl allan i'r llwch a'r gwynt efo ffrwydrolion wedi eu clymu o gwmpas eu canol er mwyn llofruddio eraill a nhw eu hunain.



Yr hyn y gallwn ei ddweud gyda sicrwydd ydi bod y polisi o ryfela yn Afghanistan yn dangos ffydd rhyfeddol mewn gallu lefelau anferth o drais i ateb problemau gwleidyddol yn y wlad honno. Ffydd nad oes yna unrhyw dystiolaeth hanesyddol i'w gefnogi. Mae'r llwybr hwn wedi ei ddilyn gan yr Undeb Sofietaidd yn ogystal a chan Brydain (wrth gwrs) ar sawl achlysur.

Llun enwog gan Elizabeth Butler ydi'r isod (1842) o ddyn o'r enw William Brydon yn dychwelyd o Afghanistan ar ddiwedd y rhyfel Eingl Afghanistan cyntaf. Fo oedd yr unig un i ddychwelyd o 16,000 a anfonwyd i ymosod ar y wlad. Cafwyd dau ryfel Eingl Afghanistanaidd arall, nad oedd mor waedlyd (i Brydain o leiaf) ond a achosodd lawer iawn mwy o drafferth byr a hir dymor nag oedd neb wedi dychmygu ar y pryd - trafferthion oedd yn waeth na'r rhai a'n hanfonodd i ryfel i'w datrys.


Yn rhyfedd iawn mi gollodd yr Undeb Sofietaidd yn y ganrif ddiwethaf tua'r un faint o filwyr a Phrydain yn y rhyfel Eingl Afghanistan cyntaf, ac mi gafodd tua 10,000 eu gwneud yn barhaol anabl. Gadael heb ennill oedd eu hanes nhw - fel y bydd ein hanes ni maes o law. Yn amlwg roedd colledion pobl Afghanistan a sifiliaid yn arbennig, yn llawer iawn, iawn uwch. Fel yna mae hi wedi bod erioed.

A'r tro nesaf y byddwch yn clywed am filwr yn cael ei ladd ('dydych chi ddim yn debygol o glywed am sifiliaid brodorol oni bai eich bod yn mentro i Wikileaks), gofynwch i chi'ch hun y cwestiwn hwn - pa dystiolaeth hanesyddol sydd gan y sawl sy'n ein rheoli bod trais eithafol yn cynhyrchu deillianau cadarnhaol yn Afghanistan, ac os nad oes tystiolaeth o'r fath, pam ydym yn caniatau iddynt ryfela ar sail eu ffantasiau gwirion?

'Gwan, crafllyd ac mewn cariad efo fo ei hun'

Yn wahanol iawn i'r Aelod Seneddol Ceidwadol o Orllewin Clwyd fydd Blogmenai byth yn cyfeirio at unrhyw beth sy'n ymddangos yn y Times - does yna byth bron unrhyw beth o ddiddordeb yn y papur. Ond, er mawr syndod i mi roedd yna rhywbeth heddiw - erthygl gan Ken Macdonald, cyfarwyddwr erlyniadau cyhoeddus o 2003 i 2008. 'Dwi'n dyfynnu'r cychwyn, ond mae'n werth darllen yr erthygl yn llawn:

The degree of deceit involved in our decision to go to war on Iraq becomes steadily clearer. This was a foreign policy disgrace of epic proportions and playing footsie on Sunday morning television does nothing to repair the damage. It is now very difficult to avoid the conclusion that Tony Blair engaged in an alarming subterfuge with his partner George Bush and went on to mislead and cajole the British people into a deadly war they had made perfectly clear they didn’t want, and on a basis that it’s increasingly hard to believe even he found truly credible. Who is any longer naive enough to accept that the then Prime Minister’s mind remained innocently open after his visit to Crawford, Texas?

Hindsight is a great temptress. But we needn’t trouble her on the way to a confident conclusion that Mr Blair’s fundamental flaw was his sycophancy towards power. Perhaps this seems odd in a man who drank so much of that mind-altering brew at home. But Washington turned his head and he couldn’t resist the stage or the glamour that it gave him. In this sense he was weak and, as we can see, he remains so. Since those sorry days we have frequently heard him repeating the self-regarding mantra that “hand on heart, I only did what I thought was right”. But this is a narcissist’s defence and self-belief is no answer to misjudgment: it is certainly no answer to death. “Yo, Blair”, perhaps, was his truest measure.

Yr hyn mae Ken Macdonald yn ei ddweud ydi bod Blair wedi arwain y DU i ryfel trwy dwyll a chelwydd, ei fod o wedi gwneud hynny oherwydd ei fod yn ddyn gwan oedd eisiau crafu o gwmpas pen ol George Bush, a'i fod yn defnyddio ei hunan gariad pathetig i gyfiawnhau'r hyn wnaeth.

A allai unrhyw un a welodd y pantomeim chwydlyd ddoe ar y bocs amau nad ydi disgrifiad Ken Macdonald yn ffitio Blair fel maneg?

Gordon Brown, Helmand a De Armagh

Dydw i ddim yn arbenigwr ar ryfeloedd - a dweud y gwir does gen i ddim mewath o ddiddordeb yn y pwnc - ond mae'n rhaid i mi nodi bod y sbwriel sy'n cael ei ddweud i gyfiawnhau'r rhyfel gorffwyll yn Afghanistan yn fy ngwylltio'n gacwn. Roedd Gordon Brown wrthi bymtheg y dwsin fore ddoe ar Today, Radio 4 yn egluro pa mor bwysig oedd rhyfela er mwyn stopio'r holl 'gynllwynio' gan derfysgwyr i ymosod ar Brydain sy'n mynd rhagddo o ddydd i ddydd yn Afghanistan yn gyffredinol, a thalaith Helmand (lle mae'r fyddin Brydeinig yn cwffio) yn benodol.

Milwyr Prydeinig yn Helmand

Hyd yn oed os ydym yn rhoi'r ffaith gweddol amlwg nad oes gennym unrhyw le i feddwl i'r un ymysodiad terfysgol ym Mhrydain gael ei gynllunio yn Afghanistan o'r neilltu am eiliad neu ddwy, mae'r ddadl yn dal mor idiotaidd ag ymdrechion diweddar Aelod Seneddol Llanelli, Nia Griffiths i gyfiawnhau'r ymarferiad. Chwi gofiwch i Nia ddadlau bod rhaid i ni ymladd yn Afghanistan er mwyn stopio'r holl heroin sy'n cyrraedd strydoedd Llanelli - tra mai'r gwirionedd ydi nad oedd yna nesaf peth i ddim opiwm yn cael ei dyfu yn Helmand pan ymysododd byddin Prydain ac America ar y lle.

Ychydig fisoedd wedi'r cadoediad cyntaf yng Ngogledd Iwerddon roeddwn ar wyliau yn Iwerddon. Roedd rhaid i mi yrru trwy ardal De Armagh i gyrraedd fy man gwyliau. Ar y pryd mae'n debyg mai'r darn bach yma o dir oedd yr un efo'r presenoldeb milwrol mwyaf dwys yn Ewrop. Roedd yn rhyfeddol i'w weld - hofrenyddion yn hofran yn uchel, uchel yn yr awyr - ymhell o afael y Barrets islaw, canolfannau monitro ar ben pob pwt o fryn, a chanolfannau milwrol sylweddol oedd yn edrych fel llongau tanfor metel wedi eu cofleidio gan we pry cop o wifrau pigog yng nghanol man bentrefi a threfi. Doedd yna ddim cerbydau milwrol, fel oedd i'w gweld yn llawer o weddill y Gogledd - doedd hi ddim yn saff iddynt fod ar lonydd gwledig yr ardal yma. Roedd rhaid anfon hofrenyddion i wagio biniau'r sefydliadau milwrol a mynd a bara a bagiau te yno. Yr unig le i mi weld milwyr oedd yng nghysgod y sefydliad milwrol enfawr oedd wedi ei leoli ar sgwar tref fechan Crossmaglen. Roeddynt yn symud yn barhaol, fel na allai saethwyr gael cyfle i sefydlogi eu gynnau'n ddigon hir i'w saethu.

Golf Five Zero watchtower

Roedd y rhan yma o Ogledd Iwerddon yn dir anodd, os nad amhosibl i'w reoli'n filwrol oherwydd natur y tirwedd (anghysbell a bryniog) a natur y boblogaeth leol. Does yna ddim Protestaniaid yn byw yno, a doedd yna ddim cydymdeimlad o gwbl tuag at y fyddin Brydeinig ymysg y Pabyddion lleol. Roedd ansawdd y gwrthwynebwyr lleol hefyd yn ffactor pwysig. I raddau gellir dadlau mai ymddangosiad y fyddin Brydeinig yn Ne Armagh oedd yn gyfrifol am greu'r IRA yno, ac mai dwysedd eu presenoldeb tros y blynyddoedd a arweiniodd at esblygiad y corff hwnnw i'r uned fwyaf effeithiol i'r IRA ei chael ers y Rhyfel Eingl Wyddelig.

'Rwan, oes yna unrhyw un yn ei lawn bwyll yn credu bod y presenoldeb milwrol enfawr yma ar ddarn cymharol fach o dir wedi 'atal cynllwynio' gan derfysgwyr yn erbyn y DU? Roedd y lle'n gwch gwenyn o gynllwynio yn erbyn y wladwriaeth am chwarter canrif - ac roedd ymysodiadau ar filwyr Prydeinig yn fynych ac yn gwbl ddi drugaredd yn yr ardal ei hun, ac yn yr ardaloedd sy'n ffinio a hi.

Ond roedd goblygiadau ehangach na hynny. Un o nodweddion misoedd olaf y rhyfel hir yng Ngogledd Iwerddon oedd y bomiau anferth a ffrwydrwyd gan yr IRA yn ninasoedd mawr Lloegr. Ffrwydriad felly yn Canary Wharf, Dwyrain Llundain ddaeth a'r cadoediad cyntaf i ben. Mae'n hysbys bellach bod y bomiau hyn wedi eu hadeiladu i mewn i gyrff loriau ar ffermydd yn Ne Armagh - o dan drwyn yr holl offer monitro a chlustfeinio a'r is strwythur milwrol enfawr.

Ar un olwg mae'n rhyfedd bod yr IRA yn ganolog wedi dewis gofyn i'w pobl mewn ardal oedd o dan warchau milwrol i gymryd cyfrifoldeb am rhywbeth oedd, oherwydd maint y bomiau a'r problemau technegol o'u symud i Loegr, yn fuddsoddiad enfawr iddynt. Ond roedd ganddynt reswm da - roeddynt yn gwybod bod gan eu pobl yn Ne Armagh yr arbenigedd, y penderfyniad a'r ymroddiad i ymgymryd a'r dasg yn effeithiol. Roeddynt hefyd yn gwybod eu bod o dan llai o bwysau o lawer yn y rhan yma o'r Gogledd nag yn yr unman arall. Mewn geiriau eraill roeddynt yn teimlo'n saffach yn Ne Armagh nag oeddynt yn yr un rhan arall o'r ynys - er gwaethaf y presenoldeb milwrol anferth.

Daw hyn a ni'n ol at Helmand. Mewn rhai ffyrdd mae'n debyg i Dde Armagh - tirwedd anodd, traddodiad o wrth ryfela, poblogaeth unffurf o ran cefndir ethnig, grwpiau tyn o wrthryfelwyr sy'n aml yn perthyn i'w gilydd trwy waed a phoblogaeth sy'n gefnogol iddynt. Ond mae yna wahaniaethau mawr hefyd - mae De Armagh yn llai na Dwyfor o ran poblogaeth ac arwynebedd. Mae Helmand yn gartref i 1,441,769 o bobl ac mae'n 58,584 km sgwar o ran maint - bron i dair gwaith arwynebedd Cymru gyfan, mae'n llawer mwy anghysbell na De Armagh, mae'r tirwedd yn fynyddig yn hytrach na bryniog ac mae'r tywydd yn y gaeaf yn llawer iawn gwaeth. Mae'r fyddin hefyd yn ymladd yn erbyn pobl sy'n credu eu bod yn ymladd rhyfel sanctaidd.

Ymddengys bod Brown (a'r sefydliad Prydeinig yn ei gyfanrwydd) o dan yr argraff bod y fyddin am fod yn fwy llwyddiannus wrth geisio atal 'cynllwynio' yn erbyn Prydain yn y dalaith yma filoedd o filltiroedd o Brydain, nag oeddynt ar glwt bach o dir gwyrdd ar eu stepan drws nhw'i hunain.

' Dydw i ddim yn gwybod os i chwerthin ta chrio.

Baniwch y bom (strategol o leiaf)

Pan oedd y ganrif a'r mileniwm newydd ar droi ddegawd yn ol, roedd yna lawer o ddelweddau oedd i fod yn rhai eiconig oedd yn nodweddu'r ganrif oedd ar fin marw yn ymddangos yn y wasg - lluniau Andy Warhole. car mini, ffotograffau du a gwyn o Joe diMaggio ac ati. I mi ffotograff o B52 sydd fwyaf addas i gyfleu'r ganrif ddiwethaf.



'Dydw i ddim yn ystyried fy hun heddychwr fel y cyfryw - 'dwi'n derbyn bod rhaid i wladwriaethau, cymunedau ac unigolion amddiffyn eu hunain weithiau. Wedi dweud hynny bydd darllenwyr cyson blogmenai yn gwybod nad oes gen i lawer o amynedd efo'r rheiny sy'n meddwl bod rhyfela yn ffordd effeithiol o wireddu amcanion gwleidyddol.

Edrych ar un agwedd cwbl anerbyniol ar ryfela ydi bwriad y blogiad yma fodd bynnag - bomio strategol - agwedd ar ryfela sydd yn nodweddu'r ganrif ddiwethaf yn anad dim arall. Mae lladd sifiliaid mor hen a rhyfel wrth gwrs - ond llofruddio sifiliaid ar raddfa diwydiannol ydi bomio strategol.

Rydym yn reddfol am wn i yn tueddu i wahanu bomiau i ddau gategori - bomiau niwclear a rhai confensiynol. Mae hyn yn ddigon naturiol ar un olwg oherwydd y gwahaniaeth sylweddol ym mhotensial distrywgar y ddau fath o arf. Ond i mi mae'n fwy rhesymegol i edrych ar fwriad y weithred o fomio ei hun yn hytrach na natur y bomiau a ddefnyddir. Os ydym yn edrych ar bethau yn y goleuni yma gallwn gategorio mewn ffordd ychydig yn wahanol - bomio strategol a bomio tactegol.

Y gwahaniaeth yn syml ydi mai ymysod ar dargedau milwrol ydi bwriad bomio tactegol, tra mai difa adnoddau, cyfleusterau, adeiladau, is strwythurau ac ati a ddefnyddir gan sifiliaid ydi bomio strategol. Weithiau bydd bomio strategol yn ymgais fwriadol i lofruddio cymaint a phosibl o sifiliaid fel yn achos Hiroshima neu Dresden er enghraifft - ond nid lladd sifiliaid ydi'r brif amcan gan amlaf - mae'r sifiliaid yn marw oherwydd eu bod yn gwneud defnydd o is strwythurau a chyfleusterau sifilaidd pan mae gelynion eu gwladwriaeth yn ceisio difa'r is strwythurau a chyfleusterau hynny.



Cyn mynd ymlaen, cip bach ar hanes yr arfer. Mae'n debyg mai'r esiampl cyntaf oedd gollwng 5 bom ar Gare L'Est ym Mharis yn 1914 ar gychwyn y Rhyfel Byd Cyntaf. Ymhen ychydig roedd y ddwy ochr yn bomio milwyr ei gilydd bymtheg y dwsin, a chafwyd rhai ymysodiadau ar ddinasoedd ac ati. Lladdwyd rhai canoedd o sifiliaid yn Lloegr o ganlyniad i ymysodiadau Zeppelin. Fe laddwyd nifer o Almaenwyr hefyd.

Ni ddylai fod o syndod i neb i'r Ymerodraeth Brydeinig barhau efo'r arfer wedi'r rhyfel. 'Roedd yr unig brif weinidog o Gymro, David Lloyd George yn hoff iawn o fomio strategol. Yn ystod ei gyfnod fel prif weinidog o 1916 i 1922 roedd y Llu Awyr Prydeinig yn gyfrifol am fomio strategol yn Irac, Iran, Yr Aifft ac Afghanistan. 'Roedd Lloyd George wedi bod o blaid y math yma o beth trwy ei yrfa - hyd yn oed pan roedd rhaid saethu'r bomiau o ganon pan nad oedd awerynnau i wneud y gwaith - fel mae'r dyfyniad enwog yma ganddo o 1902 yn ei ddangos - Britain reserves the right to bomb niggers. Meddyliwch am honna y tro nesaf rydych yn cerdded heibio'r cerflun ar y maes yng Nghaernarfon.





Cafodd y Llu Awyr Prydeinig gryn lwyddiant wrth ymarfer y dechneg yn Irac yn ystod y cyfnod, o dan arweinyddiaeth Bomber Harris wrth ymosod ar bentrefi Cwrdaidd ac Iraci efo bomiau confensiynol a nwy. Fel y dywedodd Harris - The Arab and Kurd now know what real bombing means, in casualties and damage. They know that within 45 minutes a full-sized village can be practically wiped out and a third of its inhabitants killed or injured. Roedd y bomio hwn yn hynod lwyddiannus o ran gwireddu amcanion y llywodraeth.

Llai llwyddiannus ond mwy adnabyddus oedd ymysodiadau Llu Awyr yr Almaen ar Guernica yng Ggwlad y Basg ac ymysodiad Llu Awyr Siapan yn Guangzhou, China.



Y bomio strategol mae'r rhan fwyaf ohonom yn gyfarwydd a fo ydi'r hyn a ddigwyddodd yn yr Ail Ryfel Byd. Wna i ddim aros efo hyn ag eithrio i nodi iddo arwain at farwolaeth hyd at 61,000 0 sifiliaid Prydeinig, 500,000 o sifiliaid yn Japan a 600,000 yn yr Almaen. Os oes rhywun a diddordeb, ceir yr hanes yn llawn yma.

Y tueddiad am wn i ydi i feddwl am yr Ail Ryfel Byd fel penllanw'r arfer - ond yn rhyfedd iawn lladdwyd llawer, llawer mwy o bobl o ganlyniad i fomio strategol yn y degawdau yn dilyn y rhyfel. Er enghraifft cafodd mwy na 50% o ddeunaw dinas yng Ngogledd Korea eu difa yn ystod rhyfel yr Americanwyr yn y wlad honno (1950 - 1953). 'Dydi hi ddim yn glir faint o bobl a laddwyd o ganlyniad i'r bomio, ond credir i rhwng 1,500,000 a 3,000,000 o sifiliaid farw yn ystod y rhyfel - nid bomio strategol a laddodd y cwbl wrth gwrs - ond roedd yn gydadran arwyddocaol.

Mae'n debyg i hyd at 4,000,000 o sifiliaid farw yn rhyfel Vietnam (1959 - 1975). Eto nid yw'n glir faint fu farw o ganlyniad i fomio strategol - ond roedd bomio strategol yn cael ei ddefnyddio'n aml iawn, iawn yn ystod y rhyfel yma.



Ail ryfel Irac ydi'r esiampl diweddar mwyaf adnabyddus o fomio strategol - a bu farw llawer o sifiliaid o ganlyniad i fomio - ond nid oedd pethau ar raddfa tebyg i'r hyn a ddigwyddodd yn Vietnam a Korea. Mae'r blog yma eisoes wedi edrych ar rhai o'r delweddau anymunol oedd yn gysylltiedig ag ymysodiadau Llu Awyr Israel ar Lain Gaza a chafwyd bomio strategol a arweiniodd at farwolaethau sifiliaid yn ddiweddar yn Ne Osetia.



'Rwan, fel y dywedais ar y cychwyn 'dwi ddim yn heddychwr, er nad ydw i'n hoffi rhyfeloedd, ond mae'n ymddangos i mi bod ymgyrchoedd heddychwyr yn methu am un o ddau reswm - naill ai am eu bod yn rhy gyffredinol - eisiau atal rhyfel yn ei gyfanrwydd - tasg amhosibl, mae rhyfel yn rhan o'r cyflwr dynol - neu am eu bod yn canolbwyntio ar amcanion penodol ond amhosibl, neu o leiaf hynod anhebygol - diarfogi niwclear er enghraifft.

Byddwn yn tybio y byddai'n well canolbwyntio ar adeiladu ar yr hyn sydd ar gael eisoes. Mae Pedwerydd Confensiwn Geneva eisoes yn amddiffyn sifiliaid oddi wrth milwyr gwladwriaeth sydd wedi goresgyn eu gwlad, neu'r rhan o'r wlad maent yn digwydd byw ynddi. Petai'r Confensiwn yn cael ei ymestyn i wahardd gwledydd rhag ymosod ar gyfleusterau ac is strwythurau sifilaidd pan nad oes milwyr yn eu defnyddio, a phetai arweinwyr gwladwriaethau a byddinoedd sy'n torri'r Confensiwn yn cael eu hunain o flaen eu gwell yn yr Hague , byddai peryglon rhyfeloedd i sifiliaid yn llawer, llawer llai.

Byddai'r peryglon i filwyr yn llai hefyd - byddai rhyfeloedd yn anos o lawer i'w hennill os na fyddai'n bosibl ymosod ar gyfleusterau sifilaidd, a byddai gwladwriaethau'n llai parod i fynd i ryfel ar chwarae bach. Byddent yn cael eu gorfodi i wneud y peth call - trafod a chymodi.

Rhyfel Affganistan a phroblemau heroin Prydain

Pam ydi o bod pobl sy'n hoffi rhyfeloedd hefyd yn cael problemau efo dweud y gwir?

Fe gofiwch i ni gael ein perswadio i fynd i ryfela yn Irac ar y sail bod y lle yn llawn o WMDs. Erbyn dod i ddeall, yr unig bethau oedd yn llawn o WMDs (oni bai am arfdai'r Unol Daleithiau a Phrydain) oedd dychymyg George Bush, Dick Cheney, Tony Blair, Alistair Cambell, Ann Clwyd a gweddill y giwed gegog oedd yn bloeddio mor groch am waed yn ol yn y misoedd oedd yn arwain at ryfel 2003.



Wrth yrru adref o'r gwaith heddiw, roedd rhyw gaplan neu'i gilydd i'r fyddin yn egluro pam mor ofnadwy o bwysig ydi'r gyflafan yn Affganistan er mwyn (ymysg pethau eraill) atal heroin rhag cyrraedd strydoedd Prydain. Gan ei fod yn gwneud ei sylwadau ar y radio, fedrwn i ddim barnu os y llwyddodd i gadw ei wyneb yn syth wrth ddweud hyn. Roedd Nia Griffith - aelod seneddol Llafur Llanelli (a dynes rwyf yn ei hystyried yn ddeallus) yn hoff iawn o'r sylw - ac aeth ati i nodi sylwadau mor dda a gafwyd gan y parchedig gaplan. Fedrwn i ddim barnu os y llwyddodd hi i gadw ei hwyneb yn syth chwaith.

Un neu ddau o ffeithiau syml am heroin yn Affganistan. Cyrhaeddodd cynhyrchiant heroin ei uchafbwynt yno yn 1999 - roedd 350 milltir sgwar o dir wedi ei blanu efo popi (y planhigyn sy'n cynhyrchu opiwm - craidd heroin). Y flwyddyn ganlynol cafodd planu popi ei wneud yn anghyfreithlon yn y wlad gan y llywodraeth - llywodraeth a reolid gan y Taliban. Roeddynt yn brysur yn gwneud pob dim yn anghyfreithlon ar y pryd. Erbyn 2001, 30 milltir sgwar o'r wlad oedd o dan bopi. Blwyddyn wedyn roedd llywodraeth y Taliban wedi ei ddymchwel ac roedd 285 milltir sgwar o'r wlad o dan bopi drachefn. Affganistan oedd prif ffynhonell heroin y Byd unwaith eto. Bu cynnydd cyson mewn faint o'r cyffur a gynhrchir oddi ar hynny.

Mae'r rheswm am y cynnydd yn syml - y rhyfel sydd yn creu'r cymhelliad i gynhyrchu opiwm. Mae'n rhaid i'r gwahanol grwpiau sy'n ymladd yno nad ydynt yn cael eu hariannu gan yr UDA ddod o hyd i rhyw ffordd o brynu arfau. Felly maent yn annog ffermwyr i dyfu'r stwff, amddiffyn y cnwd, ei symud tros yr afon Oxus - ffin Tajikistan - a'i ffeirio yn y bazars ar hyd y ffin am AK 47s, drylliau saethu hofrenyddion ac ati. Gellir ffeirio 1kg o heroin am chwech AK 47 fe ymddengys.

Mae yna ddadleuon tros ryfel Affganistan - 'dydw i ddim yn cytuno efo'r rhan fwyaf ohonyn nhw, ond o leiaf mae rhai yn rhesymegol. Ond mae dadlau bod y rhyfel yn ymwneud a delio gyda phroblemau cyffuriau adref yn nonsens anonest.

Y rhyfel a'r cynhyrchiant uchel o heroin sy'n dod yn ei sgil ydi un o'r prif resymau pam bod pris heroin ar strydoedd y DU yn gymharol isel, ac felly'r rhyfel sy'n gyfrifol am y defnydd uchel o'r stwff - a'r holl dor cyfraith sy'n ei ddilyn fel cysgod.

'Dwi'n un am redeg, ac mae yna ddarn o dir gwastraff ar gyrion Caernarfon 'dwi'n rhedeg trwyddo yn aml lle ceir dwsinau o nodwyddau wedi eu gwasgaru ar hyd y llawr yn ddi eithriad. Mae yna hefyd nifer go dda o hogiau a genod y dre yn Affganistan ar hyn o bryd. Ceir cysylltiad uniongyrchol rhwng y naill beth a'r llall - ac mae'r cysylltiad hwnnw'n un torcalonus.

'Dydi gwrando ar droelli rhyfelgar Ms Griffith a'r parchedig gaplan ddim yn gwneud i mi deimlo'n garedig tuag at y naill na'r llall mae gen i ofn.

Y Daily Post a Lwfansau Plaid Cymru

Mae Dail y Post yn poeni'n arw bod yr hen Plaid Cymru ddrwg 'na wedi gorfodi trethdalwyr sy'n pleidleisio i'r Blaid Lafur i dalu swm anferthol o £4,500 tuag at uwch gyhuddo'r cyn brif weinidog diarhebol o gelwyddog Mr Tony Blair.



Yr hyn sydd ganddynt ydi bod y tri aelod seneddol Plaid Cymru wedi defnyddio rhan o'u lwfansau cadw swyddfa ac ati i dalu am gyngor cyfreithiol ynglyn a'r posibilrwydd o uwch gyhuddo Blair. Mae'r defnydd yma o bres y trethdalwr yn cymaint o stwmp ar stumog y Daily Post, maent wedi mynd ati i greu stori tudalen flaen o'r mater.

Am rhyw reswm 'dydi'r stori ddim yn nodi mai cost y rhyfel hwnnw i drethdalwyr Unol Daleithiau'r America oedd $1,600,000,000,000,000,000, na bod 4,296 o'r dywydiedig drethdalwyr wedi eu lladd yn y rhyfel (heb son am y 110,600 o Iraciaid a laddwyd wrth gwrs).Yn ffodus roedd pethau'n rhatach ym Mhrydain - 179 o farwolaethau milwrol yn unig a chost i'r trethdalwr o £5,300,000,000, ond 'dydi'r Post ddim yn son am hynny chwaith.

Y prif reswm bod Prydain wedi cymryd rhan yn yr ymarferiad gorffwyll o ddrud (yn ariannol ac o ran y bywydau pobl) yma ydi bod y llywodraeth Lafur wedi rhaffu un celwydd ar ol y llall er mwyn creu argraff bod bygythiad o gyfeiriad Irac.

Fedra i ddim honni mai'r grwp atgas o bapurau mae'r Daily Post yn perthyn iddo - Trinity Mirror - oedd y mwyaf euog o bell ffordd o bedlera propoganda Blair yn y misoedd cyn y rhyfel. Serch hynny, pe byddai'r wasg - Trinity Mirror yn gynwysiedig - ar y pryd heb fod mor bathetig o grediniol o gelwydd gwleidyddion, hwyrach na fyddai'r trethdalwr wedi orfod dod o hyd i biliwn ar ol biliwn o bunnoedd i dalu am antur oedd wedi ei chyfiawnhau gan llond trol o gelwydd.

Rhyfel Georgia - Rwsia - mae angen deryn glan i ganu Mr Bush a Mr Brown

Er fy mod i ffwrdd ar hyn o bryd dwi yn rhyw ddeall bod rhyfel bach wedi digwydd rhwng Georgia a Rwsia. Dwi hefyd yn deall bod Mr Bush yn flin fel tincar ac yn poeni bod Rwsia am gael gwared o lywodraeth Georgia.

Y drwg i Mr Bush ydi nad oes neb llawer yn cymryd sylw o'ch cwynion am ryfeloedd anghyfreithlon i newid llywodraethau pan rydych yn gwneud yr un math o beth eich hun.

Mae Gordon Brown hefyd yn 'uniongyrchol' iawn efo'r Rwsiaid. Mae ganddo fo yr un broblem a Bush wrth gwrs - hoffter o ryfeloedd anghyfreithlon. Ond mae ganddo fo'r broblem ychwanegol, sef bod Prydain yn hoffi mynd ryfel mwy nag unrhyw wlad arall yn hanes y byd.

Amgaeaf restr o ryfeloedd Prydain / Lloegr o wikipidia. Ymddiheuriadau am beidio cyfieithu - byddai'n cymryd gweddill fy ngwyliau.

Battle of Aylesford (455) Anglo-Saxons, Romano-Britons
* Battle of Ellandun
* Viking invasions (793–1066)
o Raid on Lindisfarne (793)
o Campaign of Alfred the Great (871–899)
+ Battle of Edington (878)
o Battle of Cannington (878)
o Battle of Ashingdon (1016)
o Battle of Fulford (1066)
o Battle of Stamford Bridge (1066)
* Norman Conquest of England (1066)
o The Battle of Hastings 1066
* Rebellion of 1088 - civil war
* The Anarchy (1135–1154) - civil war
* Battle of Renfrew (1164)
* Revolt of 1173-1174 - civil war
* Third Crusade (1189-1192)
* Richard I's war in France
* Welsh uprising of 1211
* Battle of Bouvines (1214) - loss of Normandy
* First Barons' War (1215–1217) - civil war
* Henry III's war in France
* Battle of Largs
* Second Barons' War (1264–1267) - civil war
* Welsh Uprising (1282) - civil war
* Edward I's war in France
* The First War of Scottish Independence (1296–1328)
o Battle of Bannockburn (1314)
* Edward II's war in France
* The Second War of Scottish Independence (1332–1357)
* Hundred Years' War (1337 to 1453) against France
o War of Edward III (1337 to 1360) - victory
o War of Charles the Wise (1369 to 1396) - defeat
o War of Henry V (1415 to 1422) - victory
o War of Charles the Victorious (1428 to 1453) - defeat
* Wars of the Roses (1455–1485) - Richard III was the last English king to die in combat - civil war



* Italian Wars (1494 – 1559)
o War of the League of Cambrai (1511-1513)
o Italian War of 1521 (1521-1525)
o Italian War of 1542 (1542-1546)
o Italian War of 1551 (1557-1559)
* Cornish Rebellion (1497)
* Anglo-Scottish Wars (1513; 1544-1551)
* Third Cornish Uprising (1549)
* Loss of Calais (1558) - then England's last continental possession
* Desmond Wars (1569-1583)
* Anglo-Spanish War (1585-1604)
* Nine Years War (1594–1603)
* Eighty Years' War (1568–1648)
* First Anglo-Powhatan War (1609–1613) - North America
* Second Anglo-Powhatan War (1622) - North America
* Anglo-Spanish War (1625-1630) (As a small part of the Thirty Years' War)
* Anglo-French War (1626-1629)
* Wars of the Three Kingdoms (1639–1651) - civil war
o First Bishops' War (1639)
o Second Bishops' War (1640)
o Irish Rebellion (1641)
o The Confederate’s War (1642-1648)
o English Civil War (1642–1651)
+ First English Civil War (1642–1646)
+ civil war in Scotland (1644–1647)
+ Second English Civil War (1648)
+ Cromwellian conquest of Ireland (1649-1653)
+ Third English Civil War (1650–1651)
* Third Anglo-Powhatan War (1644) - North America
* First Anglo-Dutch War (1652–1654)
* Anglo-Spanish War (1654–1660)
* Second Anglo-Dutch War (1665–1667)
* War of Devolution (1667–1668)
* Third Anglo-Dutch War (1672–1674)
* King Philip's War (1675–1676) - North America
* Virginia Rebellion (1676)
* Monmouth Rebellion (1685) - civil war
* Nine Years War (1688–1697) - England, Spain, Germany, Portugal and Holland v France
o King William's War (1688–1697) - North America
* Jacobite Rebellions (1689-91; 1715-16; 1719; 1745-46) - Civil War
o Williamite war in Ireland (1688–1691)
o Battle of the Boyne (1690) - last battle between two rival claimants for the throne
o Clifton Moor Skirmish, near Penrith (1745) - last battle on English soil
o Battle of Culloden (1746) - last battle in Great Britain
* War of the Spanish Succession (1702–1713) - England and Scotland/Great Britain, Germany, Portugal and Holland v France and Spain
o Queen Anne's War (1702–1713)
* War of the Quadruple Alliance (1718–1720) - Great Britain, France, Austria and Holland v Italy and Spain
* War of Jenkins' Ear (1739–1742) - Great Britain v Spain
* War of the Austrian Succession (1742–1748) - Great Britain, Austria and Holland v France and Germany
o King George's War (1744–1748)
* Seven Years' War (1756–1763) - the first "world war"
o French and Indian War (1754–1763) - Great Britain and Germany v Austria, France, Russia, Sweden, Spain and Portugal
o Anglo-Cherokee War (1759–1763) - North America
* Pontiac's Rebellion (1763–1766) - North America
* First Anglo-Mysore War (1766–1769) - India
* American War of Independence (1775–1783) - North America, civil war
* First Anglo-Maratha War (1775–1782) - India
* Fourth Anglo-Dutch War (1780–1784)
* Second Anglo-Mysore War (1780–1784) - India
* Third Anglo-Mysore War (1789–1792) - India



* French Revolutionary Wars (1793–1802) - Great Britain, Austria, Spain, Russia, Germany v France
o War of the First Coalition (1793–1797)
o War of the Second Coalition (1798–1801)
* Fourth Anglo-Mysore War (1798–1799) - India
* Irish Rebellion (1798)
* Napoleonic Wars (1803–1815) - United Kingdom, Prussia, Austria, Sweden, Spain and Russia v France
o British invasions of the Río de la Plata (1806–1807)
o Anglo-Turkish War (1807–1809)
o Anglo-Russian War (1807–1812)
o Gunboat War (1807–1814)
o Peninsular War (1808–1814)
o Hundred Days (1815)
* First Kandian War (1803–1804) - India
* Second Anglo-Maratha War (1803–1805) - India
* Vellore Mutiny (1806) - India
* Anglo-Dutch Java War (1810–1811)
* War of 1812 (1812–1815)
* Anglo-Nepalese War (1814–1816)
* Second Kandian War (1815) - Sri Lanka
* Third Anglo-Maratha War (1817–1818) - India
* First Anglo-Burmese War (1823–1826)
* Upper Canada Rebellion (1837)
* Lower Canada Rebellion (1837)
* First Anglo-Afghan War (1839–1842)
o Battle of Ghazni
* First Opium War (1839–1842) - United Kingdom v China
* First Anglo-Sikh War (1845–1846) - India
* New Zealand Wars (1845–1872)
* Second Anglo-Sikh War (1848–1849) - India
* Second Anglo-Burmese War (1852)
* Crimean War (1854–1856) - United Kingdom, France, Turkey, and Piedmont-Sardinia v Russia
* Second Opium War (1856–1860) - United Kingdom and France v China
* Anglo-Persian War (1856–1857) - United Kingdom and Persia
* Indian Rebellion (1857)
* Pig War (1859) - United Kingdom v USA
* Anglo-Bhutanese War (1865)
* Second Anglo-Afghan War (1878-1880)
* Anglo-Zulu War (1879)
* First Boer War (1880–1881)
* Gun War (1880–1881)
* Mahdist War (1881–1899)
* Third Anglo-Burmese War (1885–1887)
* Anglo-Zanzibar War (1896)
* Second Boer War (1899–1902)



* Boxer Rebellion (1900) - United Kingdom, Austria-Hungary, France, Germany, Italy, Japan, Russia, USA, and China
* Anglo-Aro war (1901-1902) - Nigeria
* World War I (1914–1918) - United Kingdom, France, Belgium, Serbia, Italy, Russia, United States, Germany, Austria-Hungary, Bulgaria and Turkey
* Easter Rising (1916) - Ireland
* Russian Civil War (1918–1922)
* Third Anglo-Afghan War (1919)
* Anglo-Irish War (1919–1921)
* World War II (1939–1945)
o The Pacific War (1937–1945) United Kingdom, USA and China v Japan
o Anglo-Iraqi War (1941)
* Greek Civil War (1941–1949)
* Malayan Emergency (1948–1960)
* Korean War (1950–1953)
* Mau Mau Uprising (1952–1960)
* Cyprus Emergency (1955–1959)
* Suez Crisis (1956)
* Brunei Revolt (1962)
* Indonesia-Malaysia confrontation (1962–1966)
* Aden Emergency (1963–1967)
* Northern Ireland Troubles (1969-1998)
* Cod War Confrontation (1975–1976)
* Falklands War (1982)
* The First Gulf War (1990–1991)
* The Bosnian War (1995–1996)
* The Kosovo War (1999)
* Sierra Leone Civil War (2000)

Dwi i ffwrdd ar y funud, ond dwi yn rhyw ddeall bod rhyfel bach wedi digwydd yn y Caucuses
* The Global War on Terror (2001)
* The Afghanistan War (2001–Present)
* Iraq War and Iraqi insurgency (2003–Present)



1. Rebellion of 1088 - in England and Normandy
2. The Anarchy (1135–1154) - in England
3. Revolt of 1173-1174 - in England, Normandy, and Anjou
4. First Barons' War (1215–1217) - in England
5. Second Barons' War (1264–1267) - in England
6. Welsh Uprising (1282) - in England and Wales
7. Wars of the Roses (1455–1485) - in England and Wales; Richard III was the last English king to die in combat
8. Wars of the Three Kingdoms (1639–1651) - in England, Wales, Scotland and Ireland
* First Bishops' War (1639)
* Second Bishops' War (1640)
* Irish Rebellion (1641)
* First English Civil War (1642–1646)
* The Confederate’s War (1642-1648)
* Scotland in the Wars of the Three Kingdoms (1644–1647)
* Second English Civil War (1648)
* Third English Civil War (1650–1651)
* Cromwellian conquest of Ireland (1649)
9. Monmouth Rebellion (1685) - in England
10. Jacobite Rebellions (1689-91; 1715-16; 1719; 1745-46) - in England, Scotland and Ireland
* Williamite war in Ireland (1688–1691)
* Battle of the Boyne (1690) - last battle between two rival claimants for the throne
* Clifton Moor, near Penrith (1745) - last land battle on English soil
* Battle of Culloden (1746) - last land battle in Great Britain
11. American Revolutionary War (1775–1783) - Effectively Civil War with Loyalists fighting Revolutionaries