Chwaraeon ac egwyddorion

Mae'n debyg y bydd yna lawer yn ei chael yn anodd credu bod rhai o chwaraewyr peldroed Cymru eisiau chwarae i Team GB - a thrwy hynny o bosibl beryglu dyfodol tim cenedlaethol Cymru. Yn wir mae ambell un wedi gofyn sut y gallai Belamy - efo'i datws Owain Glyndwr a 'ballu - wneud y ffasiwn beth?

Dydi'r ateb i hynny ddim yn arbennig o anodd. Mewn chwaraeon 'does yna ddim llawer o egwyddorion - perfformio ac ennill ydi pob dim. Roedd llawer o'n ser rygbi yn fwy na bodlon mynd i Dde Affrica efo'r Llewod yn 1974 a 1980 tra roedd Nelson Mandella a'i debyg yn pydru ar Robben Island, a phan roedd mudiadau croenddu yn Ne Affrica, llywodraeth Prydain ac ymgyrchwyr gwrth aparteid yn crefu arnynt i beidio a mynd.

Yn wir mae rhai o'r mwyaf digywilydd - megis Gareth Edwards - yn hoffi awgrymu bod eu cefnogaeth i'r gyfundrefn aparteid wedi rhywsut, rhywfodd, fyrhau bywyd y gyfundrefn honno.

Ymysg y chwaraewyr o Gymru i fynd i Dde Affrica yn 1974 neu 1980 roedd y canlynol.

Alan Phillips, Mervyn Davies, Tom David, Bobby Windsor, Phil Bennet, Roy Bergiers, JJ Williams, JPR Williams, Gareth Edwards, Elgan Rees, Peter Morgan, David Richards, Gareth Davies, Graham Price, Jeff Squire, Gareth Williams a Ray Gravell.

Er tegwch gallaf feddwl am ddau a wrthododd - Gerald Davies a John Taylor.

Sgarlets - tim rhanbarthol rheng flaen neu dim tref eilradd?

Mi’r ydw i wedi cefnogi tim rygbi Llanelli neu’r Sgarlets fel maent yn cael eu galw bellach ers i mi fod yn tua deg oed. ‘Dwi wedi parhau i wneud hynny trwy’r blynyddoedd – yn ystod yr amserau da, a’r rhai nad ydynt wedi bod cystal. Ar un olwg roeddwn, fel Gogleddwr yn falch pan newidwyd y tim tref yn un rhanbarthol, gan fod y Gogledd a’r Canolbarth bellach yn nhiriogaeth y rhanbarth newydd. ‘Dwi wedi mynd i weld y Sgarlets yn chwarae y Cae Ras yn Wrecsam, ac yn y Strade lawer gwaith. Roeddwn wrth fy modd cael gwneud hynny – tyrfa’r Sgarlets ydi un o’r ychydig dyrfaoedd cymharol fawr (ag eithrio tyrfaoedd gemau rhyngwladol) lle bydd dyn yn clywed y Gymraeg yn weddol aml.

‘Dwi erioed wedi bod ym Mharc y Sgarlets, ond roeddwn wedi edrych ymlaen yn arw i gael gwneud hynny – tan ddydd Sul hynny yw. Yn ol colofn Angharad Mair yn y Wales on Sunday, gwnaeth ei hymweliad cyntaf iddi deimlo’n sal oherwydd bod y Gymraeg yn cael cyn lleied o barch yno – dim arwyddion dwyieithog, dim tystiolaeth gweledol swyddogol o’r Gymraeg o gwbl. Ymddengys bod dyddiau’r sgorfwrdd Cymraeg eiconig wedi hen fynd.



‘Rwan mae Llanelli fel clwb pob amser wedi bod yn anarferol o ran natur dalgylch ei gefnogaeth – tref gymharol Seisnig (o ran iaith) Llanelli a phentrefi cyfagos Cymreigaidd (er bod mwy i’r stori – mae’n fy rhyfeddu cymaint o bobl tros i drugain oed o Lanelli sy’n gallu siarad y Gymraeg yn iawn os ydi dyn yn cychwyn siarad Cymraeg efo nhw).

Ers i’r tim tref droi’n rhanbarth mae ei diriogaeth honedig wedi ymestyn i gynnwys y cwbl o Gymru y tu allan i Went a Morgannwg,. Mae 95% o’r Gymru Gymraeg oddi mewn i’r tiriogaeth hwnnw. Ond ‘dydi hynny heb newid iot ar feddylfryd tref fechan y sawl sy’n rhedeg tim y Sgarlets. ‘Dydi o ddiawl o ots bod Cyngor Caerfyrddin wedi pwmpio pres cyhoeddus i’w coffrau. Dydi o ddiawl o ots bod canoedd o filoedd o Gymry Cymraeg yn byw oddi mewn i’w tiriogaeth – meddylfryd tim tref fechan sy’n tra arglwyddiaethu o hyd – ac mi gaiff pawb arall wneud pethau eu ffordd nhw, neu ddim o gwbl.