Storm ffug y cyfryngau a gwers 1969 / 1970

Mae gen i gryn barch at grebwyll gwleidyddol Vaughan, ond 'dwi'n meddwl ei fod yn gwneud gormod o effaith absenoldeb Ieuan Wyn Jones o'r brenhinol ddigwyddiad y diwrnod o'r blaen - mi fyddwn yn meddwl bod Dylan Iorwerth yn nes ati pan mae'n awgrymu bod absenoldeb Ieuan o waith go iawn y Cynulliad yn fwy o broblem.

Efallai y byddai cymryd cip yn ol ar ddigwyddiad brenhinol arall yng Nghymru yn helpu dangos pam na ddylid cymryd y rhuo, y myllio a'r tantro ar y radio, yn y papurau ac ar negesfyrddau gormod o ddifri.

'Dwi'n byw yng Nghaernarfon, a 'dwi wedi byw yn y dref neu yn agos ati trwy gydol fy mywyd - ar wahan i gyfnod coleg a blwyddyn yng Nghaerdydd. Mae gen i gof plentyn o'r ffraeo ddaeth yn sgil yr arwisgiad yn ol yn 1969 - er mai'r awyrgylch anymunol a'r anghytuno rhwng cymdogion rwyf yn ei gofio yn hytrach na'r manylion am y digwyddiad ei hun a'r hw ha yn yr wythnosau oedd yn arwain ato.

Flynyddoedd wedyn y deuthym yn ymwybodol o natur yr hysteria yn y wasg - a'r casineb oedd yn cael ei gyfeirio tuag at y sawl oedd yn gwrthwynebu'r jambori. Mi dreuliais flwyddyn yng nghanol yr wythdegau yn gweithio yn Archifdy Gwynedd ar yr hyn a elwid bryd hynny yn gynllun creu gwaith. Roedd y joban fach yn un ddifyr iawn, ond fel sy'n gyffredin efo gwaith sydd wedi ei greu i gael pobl oddi ar y dol, doedd pob dydd ddim yn brysur - o bell ffordd. Felly roedd digon o amser gennyf i edrych ar ddeunydd oedd o ddiddordeb personol i mi yn y strongrooms ar loriau uchaf yr adeilad sy'n gartrefi i gasgliadau'r cyngor o ddogfennau hanesyddol.

Mae yna ystafell sydd a chasgliad di ail o bapurau lleol sy'n mynd dyn yn ol ardal Caernarfon mewn cyfnodau eraill. Mi dreuliais i un prynhawn yn edrych ar bapurau lleol o gyfnod yr arwisgiad - ac fe'm rhyfeddwyd at y casineb a fynegwyd yn y colofnau llythyrau a'r adrannau golygyddol tuag at y sawl nad oeddynt yn croesawu'r digwyddiad. Rwan, dwi ddim cofio os oedd y Blaid ar y pryd yn cymryd safbwynt benodol ar y mater - ond roedd pawb yn lleol yn gwybod mai aelodau'r Blaid oedd y rhan fwyaf o'r gwrthwynebwyr - ac roedd y llythyrwyr a'r newyddiadurwyr yn gwbl glir ynglyn a phwy oedd i'w beio am ddod a 'chywilydd ar yr ardal'. 'Dwi'n cofio yn arbennig o dda erthygl olygyddol yn y Caernarvon & Denbigh oedd yn dod yn agos at orchymyn y darllenwyr i ddial ar y Blaid yn yr etholiad cyffredinol a ddisgwylwyd y flwyddyn ganlynol.

Ac wrth gwrs fe ddaeth yr etholiad honno yn ei thro - a daeth a gogwydd sylweddol tuag at y Blaid yn etholaeth Caernarfon yn ei sgil - 6,834 (21.7%) oedd y bleidlais yn 1966 - roedd yn 11,331 (33.4%) erbyn 1970. Erbyn 1974 byddai'r Blaid wedi cipio'r sedd, ac yn y degawdau canlynol daeth i ddominyddu gwleidyddiaeth yr ardal.

Rwan, ni allaf brofi bod perthynas rhwng y cynnydd ym mhleidlais y Blaid a'r arwisgiad - ond mae'n anodd dadlau bod canfyddiad bod y Blaid yn wrth frenhinol wedi gwneud llawer o ddrwgi'r achos. Efallai i ddigwyddiadau 69 godi proffil cenedlaetholdeb Cymreig, a rhoi tir gwyrdd rhwng y Blaid a'r pleidiau unoliaethol - sefyllfa a allai'n hawdd fod yn llesol heddiw.

Y gwir amdani ydi hyn - mae yna leiafrif o bobl sydd efo ymlyniad crefyddol bron tuag at y frenhiniaeth, ac maen nhw o dan yr argraff ei bod yn ddyletswydd ar bawb i gytuno efo'u barn ar y mater. Pan mae rhywun neu'i gilydd yn cicio'n rhy galed yn erbyn eu tresi mae'r ymateb yn aml yn ffyrnig, swnllyd a hysteraidd. 'Dydi hynny ddim yn golygu bod yna lawer o bobl yn rhannu eu hobsesiwn. Yn bersonol fedra i ddim meddwl am fawr neb sydd a llawer o ddiddordeb mewn materion brenhinol.

Difaterwch ydi prif nodwedd agwedd y rhan fwyaf o bobl at y teulu brenhinol heddiw - a 'doedd pethau ddim mor wahanol a hynny yn 69. Dyna pam mai ychydig iawn o bobl drafferthodd fynd i'r Bae i weld y pedwarawd brenhinol yr wythnos yma, a dyna pam bod y parciau ceir dros dro anferth oedd wedi eu hagor o gwmpas tref Caernarfon yn 69 yn dri chwarter gwag.

Pob lwc Vaughan!

Ymddengys bod Vaughan yn bwriadu 'sgwennu pwt i godi calonnau pob un o'r prif bleidiau Cymreig ar drothwy eu cynhadleddau. Chware teg iddo fo - mae'n braf deall bod ganddo galon feddal.

Ond beth goblyn mae am ei ddweud i godi calonnau y Lib Dems Cymreig? Yn ol un pol (YouGov) a gyhoeddwyd heddiw maent ar 13% tros Brydain ar hyn o bryd. Os ydi patrwm 2007 yn rhywbeth i fynd arno byddai hyn yn cyfieithu i rhwng 8% a 9 % yn yr etholaethau, a rhwng 6% a 7% ar y rhestr mewn etholiadau Cynulliad.

Mewn termau seddi byddai hyn yn debygol o olygu bod y Lib Dems yn colli sedd restr y Gogledd - gan o bosibl gael llai o bleidleisiau nag UKIP a'r BNP. Byddai rhanbarth y De Ddwyrain hefyd mewn perygl yn ogystal ag un Canol De Cymru. Byddai sedd De Orllewin Cymru yn debygol o gael ei chadw.

O ran yr etholaethau byddai Maldwyn yn debygol iawn o syrthio - er y gallai hynny sicrhau sedd restr o'r newydd. Mi fyddai yna berygl o golli Brycheiniog a Maesyfed a Chanol Caerdydd hefyd - er cymaint y mwyafrifoedd. Gallai'r blaid yn hawdd gael eu hunain efo tair - os nad dwy sedd Cynulliad yr amser yma'r flwyddyn nesaf.

Felly Vaughan - pob lwc - mae'n dda gen i mai dy orchwyl di ac nid fy un i ydi codi calonnau'r Lib dems.

Ydi Edwina o dan straen?

Fe gofiwch ras y crwbanod - y ras am arweinyddiaeth y Blaid Lafur Gymreig - sydd wedi bod yn mynd rhagddi ers rhai canrifoedd bellach. Yn ol Vaughan mae'r crwban benywaidd o'r farn bod y Western Mail yn "Tory rag", y BBC yn "cael ei rhedeg gan Blaid Cymru" a bod busnesau yn "our class enemy".

'Dwi'n poeni am Dwi Dwis. Mae'r blog hwn eisoes wedi trafod perthynas losgachol y Bib a'r Blaid Lafur Gymreig. Byddai'r syniad bod Trinity Mirror yn Doriaidd yn ddigri oni bai ei fod yn dod o gyfeiriad rhywun sydd eisiau arwain y wlad, a dydw i ddim yn gwybod beth i'w feddwl am y datganiad syfrdanol bod byd busnes yn elyn i blaid Michael Levy,Geoffrey Robinson, David Sainsbury, Barry Ecclestone, Gulam Noon, David Garrard, Chai Pate, Richard Caring, Christopher Evans, Rod Aldridge ac ati, ac ati.

Y mwyaf yn y byd 'dwi'n meddwl am y peth y mwyaf argyhoeddiedig ydw i nad ydi Dwi Dwis lawn llathen ar hyn o bryd - os ydi stori Vaughan yn wir. Os nad oes yna lechen bach ar goll oddi ar ei tho, yna fi ydi brenin Sbaen, Tony Blair ydi'r dyn mwyaf gonest yn Lloegr, Llais Gwynedd ydi plaid fwyaf deallusol Ewrop, David Melding ydi Obama gwleidyddiaeth Cymru, Elinor Burnam fydd arweinydd nesaf Lib Dems Prydain, David Davies ydi'r Cymro gorau ers Emrys ap Iwan a blog Ceidwadwyr Aberconwy ydi'r fangref fwyaf poenus o besimistaidd ar y We.