Is etholiad Bryncrug

Clarke, Nancy Elizabeth Annibynnol 51 10.2%
Evans, Alun Wyn Plaid Cymru 136 27.2%
Hughes, Gwyn Llais Gwynedd 35 7%
Lawton, Beth Annibynnol. 212 42.4%
Pughe, John Annibynnol. 66 13.2%

Cabinet newydd Cyngor Gwynedd

Dwi braidd yn hwyr ar hon, ond gwell hwyr na hwyrach am wn i.

Portffolio	Deilydd	Cynnwys
Arweinydd	Dyfed Edwards (PC Penygroes)	Arweiniad Strategol; Cynllunio Busnes
Dirprwy Arweinydd	Sian Gwenllian (PC Y Felinheli)	Cyfathrebu
Addysg	Sian Gwenllian	Addysg, Aelod Arweiniol Plant a Phobl Ifanc
Gofal	R H Wyn Williams (PC Abersoch)	Gwasanaethau Cymdeithasol; Iechyd (Strategol)
Amgylchedd	Gareth Roberts (PC Aberdaron)	Priffyrdd; Bwrdeistrefol; Trafnidiaeth; Ymgynghoriaeth
Amddifadedd	Brian Jones (Llafur Cwm y Glo)	Atal tlodi/Amddifadedd; Cydraddoldeb
Economi	John Wynn Jones (Plaid Cymru Hendre)	Economi; Adfywio; Caffael; Celfyddydau
Cynllunio	John Wyn Williams (Plaid Cymru Pentir)	Tai; Cynllunio; Cynllun Datblygu Lleol
Adnoddau	Peredur Jenkins  (Plaid Cymru Brithdir)	Cyllid; Adnoddau Dynol; Trawsffurfio
Gofal Cwsmer	Ioan Thomas (Plaid Cymru Menai)	Gofal Cwsmer; Democratiaeth a Chyfreithiol; Gwarchod y Cyhoedd, Y Gymraeg
Gwynedd Iach	Paul Thomas (Plaid Cymru Bowydd a Rhiw)	Hamdden; Gwynedd Iach; Gwasanaethau Ieuenctid; Darparu

Llogyfarchiadau i bawb.

Llongyfarchiadau_ _ _

_ _ _ i Dyfed Edwards (PC Penygroes) ar gael ei ethol yn arweinydd Cyngor Gwynedd, i Selwyn Griffiths (PC Borthygest) ar gael ei ethol yn gadeirydd y Cyngor a Huw Edwards (PC Cadnant) ar gael ei godi'n is gadeirydd.

Y Blaid a Llafur yn rheoli yng Ngwynedd

Felly Plaid Cymru a'r Blaid Lafur fydd yn rheoli yng Ngwynedd am y pum mlynedd nesaf - yn ol pob tebyg beth bynnag. Mae'r newyddion yn arbennig o arwyddocaol yng nghyd destun Gwynedd oherwydd bod y sir yn symud o gyfundrefn bwrdd i gyfundrefn cabinet. Prif effaith ymarferol hyn ydi canoli grym yn nwylo'r pleidiau sy'n rheoli. Yn y gorffennol roedd pob grwp (os oeddynt yn dewis anfon cynrychiolwyr i eistedd ar y bwrdd) yn rheoli ar y cyd. Yn yr ystyr yna, clymblaid eang sydd wedi rheoli Gwynedd ers 1999.

Efallai y bydd yn syndod i aelodau o'r Blaid o rannau eraill o Gymru - Caerfyrddin er enghraifft - bod y glymblaid yma wedi dod i fodolaeth, ond 'does yna ddim rhyw ddrwg deimlad mawr rhwng y ddwy blaid yng Ngwynedd, a 'does yna fawr o wrth Gymreicrwydd yn perthyn i'r Blaid Lafur yma.

Bydd Llafur yn cael cynnig 1 o'r 10 swydd yn y Cabinet a chadair un pwyllgor. Bydd Plaid Cymru yn dal y 9 swydd Cabinet arall. Bydd yna felly 41 o aelodau o'r grwpiau sy'n llywodraethu tra bod yna 33 o gynghorwyr yn perthyn i'r gwrthbleidiau. Mae un sedd i'w llenwi fis nesaf.

Felly mewn gwirionedd dyma'r mwyaf o rym mae'r Blaid erioed wedi ei gael ar Gyngor Gwynedd - ac mae'n gyfle i gyflawni amcanion ei maniffesto mewn ffordd mwy trylwyr nag oedd yn bosibl o dan yr hen drefn.

Felly pob lwc i arweinydd y Cyngor, Dyfed Edwards, y cabinet newydd a'r glymblaid tros y pum mlynedd nesaf. Bydd rheoli o dan yr amodau sy'n bodoli ar hyn o bryd yn heriol - ond mae'r gallu a'r ymroddiad i sicrhau chware teg i holl gymunedau Gwynedd ar gael o fewn y glymblaid. Bydd y drefn cabinet newydd yn gwneud joban anodd yn llawer haws nag y byddai wedi bod oddi tan yr hen drefn.

Mwy o gobyldigwc o flog y Derwydd o Fon

Fydda i ddim yn ymweld a blog y Tori o Ynys Mon, Paul Williams ag y byddwn i, ond mi gefais gip ddoe. Yr hyn aeth a fy sylw oedd y blogiad ffuantus braidd yma.

Rwan mae Paul yn honni mai rhywun arall anhysbys sydd wedi 'sgwennu'r darn, ac os ydi o'n dweud hynny mae'n rhaid i ni dderbyn mai rhywun ag eithrio fo ei hun sy'n gyfrifol am y blogiad. Beth bynnag prif neges y darn ydi bod y Blaid yn colli tir ar lefel seneddol a lleol yng Ngwynedd a thu hwnt oherwydd mai pleidiau Prydeinig sy'n gwireddu agenda'r Blaid - pleidiau fel plaid Paul wrth gwrs.

Rwan, mae gan awdur y darn gymaint o hawl i'w farn na neb arall, ond yr hyn sydd yn fy mhoeni ydi'r defnydd o ffeithiau ac ystadegau ffug i gefnogi'r ddadl. Er enghraifft mae'r canlyniad cymharol agos yn Arfon yn etholiad cyffredinol 2010 yn cael ei ddefnyddio fel tystiolaeth o ogwydd yn erbyn y Blaid yng Ngwynedd. Ond mewn gwirionedd gogwydd tuag at y Blaid o 3.7% a gafwyd yn etholaeth newydd Arfon o gymharu a chanlyniad damcaniaethol 2005. Does yna ddim cyfeiriad at fuddugoliaeth swmpus Ffred yn yr un etholaeth yn etholiadau'r Cynulliad y flwyddyn ganlynol. Byddai hynny'n difetha'r propoganda.

Ceir cyfeiriadau at etholiadau a gollwyd gan y Blaid ar Fai 3 - Deiniolen, Bethel a Llanwnda, ond dim cyfeiriad at rai a enillwyd - Menai, Waunfawr, Gogledd Pwllheli, Brithdir ac ati. Ceir hefyd awgrym i'r Blaid symud yn ol rhwng etholiadau 2008 a 2012. Y gwrthwyneb sy'n wir. Enillwyd 35 sedd yn 2008 a 37 yn 2012.

Y gwir ydi nad oedd y Blaid yn rheoli'r hen Gyngor Gwynedd cyn 1999. Doedd gan y Blaid ddim mwyafrif yn y rhannau hynny o'r hen Wynedd a drosglwyddwyd i'r Gwynedd newydd chwaith. Doedd yna ddim mwyafrif - nag unrhyw beth tebyg i fwyafrif - yn y wardiau o gynghorau dosbarth Arfon, Meirion a Dwyfor a drosglwyddwyd i'r sir newydd chwaith. Doedd yna ddim mwyafrif nes i'r Cyngor newydd ddod i fodolaeth yn 1999.

Ers ffurfio'r Gwynedd newydd mae'r Blaid wedi ennill y canrannau canlynol o'r seddi oedd ar gael: 1999 - 52%, 2004 - 55%, 2008 - 46%, 2012 - 50%. Yn wir gellir dadlau mai tri phatrwm sy'n nodweddu hanes etholiadol Cyngor Gwynedd - llwyddiant rhannol Llais Gwynedd yn 2008 a 2012, cysondeb rhyfeddol y gynrychiolaeth Plaid Cymru ac Annibynnol a methiant llwyr y pleidiau unoliaethol i gystadlu. 'Dydi'r Toriaid erioed wedi ennill sedd, ac mae'r gynrychiolaeth Llafur wedi syrthio o 14.5% yn 1999 i 4.5% eleni, tra bod y gynrychiolaeth Lib Dem wedi syrthio o 7% i 1.5% tros yr un cyfnod.

Ymhellach ceir sylw bod nifer o wardiau trefol yn agos iawn. Mae hynny'n wir - ond roedd y wardiau agosaf yn tueddu i fod yn rhai a gollwyd o drwch blewyn gan y Blaid. Gallai mymryn o lwc fod wedi sicrhau'r etholiad gorau erioed i'r Blaid yng Ngwynedd. Collodd y Blaid mewn chwe gornest agos iawn - tair ym Mangor (ail sedd Menai), Garth a Dewi), Tregarth, Botwnnog a Nefyn. Byddai tua 100 pleidlais ychwanegol wedi ei ddosbarthu'n gywir yn y chwe sedd fod wedi sicrhau 58% o'r seddi ar y cyngor.

Mae gan flog Paul hanes o adeiladu naratifau gwleidyddol ar gobyldigwc ystadegol, ac rydym wedi edrych ar hynny yn y gorffennol. Dwi'n deall bod blogwyr eisiau gwthio eu gweledigaeth wleidyddol eu hunain - 'does yna neb yn fwy euog na fi o wneud hynny. Ond mae'n bwysig gwneud hynny ar sail ffeithiol. Un o gryfderau blogio gwleidyddol ydi bod gwybodaeth ar gael nad yw ar gael gan y cyfryngau prif lif. Mae cyflwyno gwybodaeth ffug yn niweidio hygrydedd y cyfrwng.

Da iawn Plaid Cymru Ceredigion

Felly mae'r Blaid am arwain yng Ngheredigion am y tro cyntaf. Mae hyn yn ddatblygiad arwyddocaol, ac wedi siom 2010 mae'n gam bras arall i'r cyfeiriad cywir i'r Blaid yn y sir.

Mae'n sicr mai'r Blaid fydd hefyd yn arwain yng Ngwynedd - er nad yw'n gwbl glir eto pwy arall fydd yn rheoli yma - os bydd unrhyw un.

Felly ar ol yr holl hw ha, arwain ar ddau gyngor fydd y Blaid yn 2012, yn union fel yn 2008. Y gwahaniaeth fydd mai Ceredigion ac nid Caerffili fydd un o'r ddau.

Pwy sy'n cael trafferth recriwtio?

Mae ymdriniaeth digon diddorol yn Golwg ddoe o'r etholiadau lleol yng Nghaerdydd, Gwynedd, Caerfyrddin, Ceredigion a Phowys. Mae ymdriniaeth cymharol fanwl o'r fath yn rhywbeth i'w ganmol i'r graddau ei fod yn anarferol yng nghyd destun y cyfryngau Cymreig. Mae'r Bib wrth gwrs yn rhy brysur yn canolbwyntio ar geisio creu brwdfrydedd tros y frenhiniaeth i roi llawer o sylw i'r broses ddemocrataidd yng Nghymru, ond dydi'r cyfryngau eraill fawr gwell chwaith.

Beth bynnag mae eu hymdriniaeth o'r etholiadau yma yng Ngwynedd ychydig yn anghytbwys i'r graddau bod yr ornest yn cael ei phortreadu fel un rhwng Llais Gwynedd a Phlaid Cymru, er bod mwy o ymgeiswyr gan y grwp Annibynnol na sydd gan Llais Gwynedd, a'i bod yn debygol y bydd y grwp Annibynnol yn fwy nag un Llais ar ol yr etholiad - yn union fel y bu tros y bedair mlynedd ddiwethaf.

Yr hyn ddaeth a gwen i fy wyneb yn arbennig oedd sylwadau un o arweinwyr Llais, Alwyn Gruffydd ynglyn ag ymgeiswyr y Blaid. Dyfynnaf:

Mae gweld cyn-gynghorwyr Plaid Cymru yn ceisio ad ennill eu seddau ar Gyngor Gwynedd yn awgrymu fod y Blaid yn cael trafferth recriwtio gwaed newydd.

Rwan yn ol fy nghyfri i mae yna ymgeisydd yn sefyll ar ran Plaid Cymru nad oedd yn gwneud hynny yn 2008 yn y wardiau canlynol:

Glyder, Llanllyfni, Llanwnda, Penisarwaun, Seiont, Talysarn, Tregarth, Waunfawr, Y Bontnewydd, Y Groeslon, Menai - Bangor (2 sedd), Abererch, Llanaelhaearn, Llanystumdwy, Clynnog, Nefyn, Dwyrain Porthmadog, Tudweiliog, Llanengan, Abermaw, Bowydd a Rhiw, Diffwys a Maenofferen, Llanbedr, Llanuwchllyn, Penrhyndeudraeth, Cricieth.

Mae hyn yn rhoi cyfanswm o 27 ymgeisydd 'newydd'.  29 o ymgeiswyr - hen neu newydd - sy'n sefyll tros Lais Gwynedd.

Dwi'n gwybod bod rhai o'r ymgeiswyr yn ymladd y seddi yn enw'r Blaid y tro hwn, tra eu bod yn eu hymladd ar ran rhywun arall yn 2008, a dwi hefyd yn gwybod i un neu ddau sefyll ar ran y Blaid ymhellach yn ol yn y gorffennol nag yn 2008. 

Dwi hefyd yn gwybod ei bod yn amser etholiad a bod gwleidyddion yn gyffredinol yn troelli ac yn gor ddweud ar amser felly.  Mae hynny'n ddigon dealladwy.  Ond bobol bach, mae hon yn gryn droelliad. 

Llais Gwynedd yng Nghaernarfon

O graffu ar y 'runners & riders' yn etholiadau Cyngor Gwynedd mae'n ddiddorol nodi bod tri ymgeisydd gan Llais Gwynedd yng Nghaernarfon. Mae hyn yn ddiddorol.


Mae'r canfyddiad (ffug fel mae'n digwydd) bod gormod o bres cyhoeddus yn cael ei wario ar lannau'r Fenai yn greiddiol i ddealltwriaeth Llais Gwynedd o'r Byd a'i bethau. A bod yn deg efo'r Llais, mae ganddynt pob hawl i gred o'r fath ac maent wedi gweithredu mewn modd cyson a'r camargraff hwn ers eu ffurfio. Maent o ganlyniad wedi gweithredu yn gyson mewn modd sy'n groes i fuddiannau Caernarfon.

Rydym wedi nodi yn ddiweddar y byddai eu cynllun i 'ail edrych' ar tua 700 o swyddi'r cyngor yn gallu bod yn hynod niweidiol i economi'r dref a'r cylch o'i gwmpas. Ond mae nifer o achosion eraill o weithredu'n groes i fuddiannau'r dref hefyd - rhedeg at y papurau newydd pan gafodd Ysgol Syr Hugh Owen grant arbennig gan yr Awdurdod Addysg i'w cynorthwyo i ddod tros problemau ariannol, troi trwyn ar y cynllun i godi adeilad newydd ar gyfer Ysgol yr Hendre, mynegi'r farn mai trefi 'mawr' fel Caernarfon ddylai gynnig lloches i'r cwbl o'r di gartref, gwrthwynebu gwerthu adeilad y Goleuad, gwrthwynebu'r camau a arweiniodd at ddatblygu ardal Doc Fictoria, ac ati.

Bydd yn ddiddorol gweld sut mae eu hymgeiswyr yn egluro hyn oll i'w darpar etholwyr.

Cynghorydd arall yn ymuno efo Plaid Cymru ar Gyngor Gwynedd

Guto Rhys Tomos, Criccieth o'r Grwp Annibynnol y tro hwn.  'Dwi'n meddwl mai dyma'r ail aelod o'r grwp annibynnol i ymuno a'r Blaid ers 2008.  Mae Chris Hughes o Lais Gwynedd hefyd wedi ymaelodi wrth gwrs.

Amgaeaf y datganiad i'r wasg gan y Blaid isod.

Mae Plaid Cymru yng Ngwynedd wedi croesawu aelod newydd arall i’w plith sef y Cynghorydd Guto Rhys Tomos, yr aelod sy’n cynrychioli Criccieth.

Etholwyd y Cynghorydd Tomos fel Cynghorydd Annibynnol yn yr etholiad diwethaf ond bydd nawr yn ymuno â Phlaid Cymru. Bydd yn sefyll fel ymgeisydd Plaid ar gyfer Criccieth yn etholiadau lleol Cyngor Gwynedd ar Fai’r 3ydd.
Ef yw’r ail gynghorydd y mis yma i ddatgan ei gefnogaeth i Grŵp Plaid Cymru ar Gyngor Gwynedd ac mae’n credu y bydd bod yn rhan o dîm Plaid yn ei alluogi i wasanaethu ei gymuned yn fwy effeithiol.
“Dwi wedi bod yn meddwl am ymuno ers peth amser oherwydd dwi’n credu bod gan Blaid Cymru'r profiad a’r gallu i arwain a llywodraethu yn gyfrifol yn y cyfnod heriol hwn,” meddai’r Cyng. Tomos.
“Mae angen dwylo profiadol wrth y llyw ond hefyd mae angen plaid sydd yn mynnu bod yn uchelgeisiol dros y sir a’i phobl, er gwaetha’r wasgfa. Plaid Cymru ydi’r blaid sydd â’r weledigaeth i greu dyfodol cadarn yng Ngwynedd a dwi’n edrych ymlaen at gydweithio er lles pobl Gwynedd.”
Dywedodd Arweinydd Plaid Cynghorydd Dyfed Edwards ei fod “wrth ei fodd” bod Cyng. Tomos wedi ymuno gyda Plaid.
"Yn naturiol dwi wrth fy modd bod Guto wedi ymuno gyda Plaid Cymru. Dwi’n gwybod ei fod wedi ystyried yn ddwys cyn troi i fod yn aelod o Blaid Cymru a dwi’n parchu'r ffordd y mae wedi gwneud y penderfyniad hwn. Bydd yn sicr o wneud cyfraniad rhagorol i grŵp Plaid ar Gyngor Gwynedd a bydd yn cydweithio fel rhan o Dîm Gwynedd. Mae Tîm Gwynedd Plaid Cymru yn uchelgeisiol ac yn flaengar, a’n prif flaenoriaeth yw cynrychioli ein trigolion hyd eithaf ein gallu o fewn y sir arbennig hon."
- diwedd –

Ymddiswyddiad Gethin Williams - cywiriad

Yn y blogiad ar ymddiswyddiad Gethin Williams o Lais Gwynedd mae'n ymddangos i mi gael un rhan o'r stori yn anghywir.

Mae'n wir i Gethin ymddiswyddo o Lais Gwynedd, ond a barnu o wefan Cyngor Gwynedd, mae bellach yn aelod unigol ac nid yn aelod o'r Grwp Annibynnol. 

Ymddiheuriadau am y camddaealltwriaeth.

Cychwyn ymgyrch Plaid Cymru ar Gyngor Gwynedd

Datganiad i'r wasg - Plaid Cymru, Gwynedd

Plaid Cymru - y blaid sydd â’r profiad i arwain a llywodraethu’n gyfrifol yng Ngwynedd
 
(Lansio Maniffesto 2012 ‘Gweithredu er gwaetha’r wasgfa’).
 
Plaid Cymru yw’r blaid yng Ngwynedd sydd â’r profiad a’r gallu i arwain a llywodraethu yn gyfrifol yn y cyfnod heriol hwn.  Dyna brif neges Cynghorwyr Plaid Cymru yng Ngwynedd wrth lansio eu maniffesto ar gyfer Etholiadau Lleol Cyngor Gwynedd ar y 3ydd o Fai eleni. 
 
Yn ôl Arweinydd Plaid Cymru yng Ngwynedd, y Cynghorydd Dyfed Edwards: “Mae angen dwylo profiadol wrth y llyw ond mae hefyd angen plaid sy’n mynnu bod yn uchelgeisiol dros y sir a’i phobl, er gwaetha’r wasgfa sy’n ein hwynebu ac a fydd yn parhau i’n hwynebu i’r dyfodol.  Plaid Cymru yw’r blaid sydd â’r weledigaeth i greu dyfodol cadarn yng Ngwynedd.  Gan gydio’n dynn yng ngwerthoedd y gorffennol... gwerthoedd sy’n gwneud Gwynedd yn lle unigryw yng Nghymru o ran iaith, diwylliant a thirwedd, rydym yn benderfynol o adeiladu dyfodol llewyrchus i bobl y sir.
 
Mae gweledigaeth Plaid Cymru yng Ngwynedd yn pwysleisio’r cryfder a ddaw o fod yn rhan allweddol o dîm.  O fewn Tîm Gwynedd mae cynghorwyr cymuned a thref, Aelodau Cynulliad, Aelodau San Steffan, Aelodau Tŷ’r Arglwyddi ac Aelod Senedd Ewrop yn cydweithio.  Llwyddodd Tîm Gwynedd i ddenu £300miliwn i’r sir pan oedd y Blaid yn rhannu grym mewn llywodraeth. 
 
Yn ôl y Cynghorydd Dyfed Edwards: “Nod Plaid Cymru yn yr Etholiad fydd ennill y mwyafrif o seddau ar Gyngor Gwynedd.  Un o’n blaenoriaethau fydd sicrhau bod datblygu’r economi yn flaenllaw yn ein gwaith, er gwaetha’r hinsawdd economaidd.  Mae amryw o ffyrdd i ni weithio ar hyn, ond un ohonynt yw edrych ar greu cyfleon gwaith i gwmnïau lleol trwy adolygu contractau gwaith mawr o fewn y sector cyhoeddus.  Mae cytundebau cyhoeddus sy’n werth £4 biliwn yn cael eu gosod yng Nghymru bob blwyddyn: cytundebau megis darparu bwyd i’n hysgolion, argraffu a chodi adeiladau.   Gan mai dim ond tua hanner y gwaith sy’n dod i gwmnïau o Gymru, dim ond hanner y budd sy’n dod i’r gweithwyr, y perchnogion a’r cymunedau lleol.  Ein nod fydd codi’r canran hwn yng Ngwynedd er mwyn dod â budd economaidd i’n cymunedau o fewn y sir.”
 
“Ym maes plant a phobl ifanc ein nod yw gwella cyrhaeddiad pob plentyn waeth beth fo’i gefndir a’i amgylchiadau.  Dylai ein sustem addysg roi’r cyfle i greu unigolion crwn gyda syniad cryf o berthyn.  Ein nod yw sicrhau cwricwlwm addas ar gyfer anghenion sgiliau gweithlu’r sir gydag anogaeth i fentro.  Mae’r Blaid yn awyddus i barhau i ddatblygu addysg wledig hyfyw i’r dyfodol gan weithio at roi cyfle teg i bob plentyn ar draws Gwynedd.”
 
Gan fod Cyngor Gwynedd yn wynebu bwlch ariannol o £38 miliwn, cynghorwyr Plaid Cymru sydd wedi arwain yn ddoeth wrth fynd i’r afael â’r broblem ddwys yn fuan.  Mae’r Blaid yn anghytuno’n chwyrn â’r toriadau ond yn gorfod ceisio canfod ffordd ymlaen er lles pobl y sir, a hynny o fewn cyllidebau sy’n crebachu.  Dan arweiniad doeth Plaid Cymru, mae strategaeth fanwl ar y gweill i ddelio â’r toriadau llym sy’n dod o San Steffan.  Mae’r Blaid wedi rhoi’r pwyslais ar weithio’n fwy effeithlon yn hytrach na thorri gwasanaethau. 
 
Cafodd y Cyngor ei frolio am ei arweinyddiaeth gadarn mewn adroddiad gan Swyddfa Archwilio Cymru yn 2011: "Mae Cyngor Gwynedd wedi derbyn Adroddiad Gwella Blynyddol cadarnhaol gan yr Archwilydd Cyffredinol. Mae gwaith cynllunio'r Cyngor ar gyfer 2011-12 wedi gwella'n sylweddol ac wedi'i seilio ar reolaeth effeithiol o arian a threfniadau corfforaethol sy'n gadarn ar lawer cyfrif."
 
Yn ôl y Cynghorydd Dyfrig Siencyn, Cadeirydd Plaid Cymru yng Ngwynedd: “Wrth arwain drwy gyni, mae’r Blaid hefyd yn uchelgeisiol dros ddyfodol y Sir.  Rydym yn gweithio’n galed i ddenu buddsoddiad o Ewrop gan Lywodraeth Cymru.  Dim ond un cyngor arall yng Nghymru sy’n denu mwy o arian o Ewrop na Gwynedd.  Wrth gwrs, yn y tymor hir y nod yw y bydd
Gwynedd yn fwy ffyniannus ac na fydd angen yr un lefel o gymorth.  Mae polisïau blaengar y Blaid yn rhoi hyn ar waith.”
 


Un enghraifft o fuddsoddiad, yn sgîl cydweithio llwyddiannus yng Ngwynedd, yw datblygiad £1.8miliwn, Canolfan Fenter Congl Meinciau ym mhentref Botwnnog, Pen Llŷn.  Agorwyd y ganolfan ym mis Tachwedd y llynedd ar safle hen orsaf betrol segur a hen ffermdy Congl Meinciau.  Mae’r ganolfan yn darparu caffi a chyfleusterau ar gyfer busnesau bach gan gynnwys ystafell hyfforddi.  Mae’r datblygiad hefyd yn cynnwys 12 tŷ fforddiadwy ar gyfer pobl leol a chwblhawyd y rhan yma o’r prosiect ym mis Mawrth 2011 ar gost o £1.45miliwn.  Rhoddwyd blaenoriaeth i bobl leol symud i’r tai, pobl gyda chysylltiad â chymunedau Botwnnog, Aberdaron a Thudweiliog.  Dangosodd asesiad o’r ardrawiad ieithyddol fod y cynllun tai wedi cael effaith gadarnhaol ar y Gymraeg fel iaith gymunedol.  Datblygwyd y prosiect gan Gymdeithas Tai Eryri mewn cydweithrediad â Chyngor  Gwynedd, Cymunedau’n Gyntaf Pen Llŷn a Llywodraeth Cymru.
 
 
Fel rhan o’r gwaith datblygu gan Gymdeithas Tai Eryri, sicrhawyd swyddi i bobl leol, wrth i’r cytundeb adeiladu fynd i gwmni lleol, Derwen Llŷn Cyf.  Mae’r ganolfan yn gwneud defnydd helaeth o dechnolegau ynni adnewyddol ac wedi cyrraedd safon arbennig o fewn y maes amgylcheddol ym Mhrydain.
 
Yn ôl Y Cynghorydd Glyn Roberts sy’n cynrychioli trigolion Botwnnog ar Gyngor Gwynedd: “Mae effaith buddsoddiad o’r fath mewn ardal mor wledig yma ym Mhen Llŷn yn anhygoel.  Mae’r Ganolfan Fenter yn adnodd gwych cymunedol, economaidd a thwristaidd i’r ardal.  Mae’r Bwyty ar y safle yn denu pobl o bell ac agos, ac mae’n lleoliad bywiog a phrysur.  Mae hi’n wych o beth ein bod wedi llwyddo i ddenu buddsoddiad i adeiladu 12 tŷ fforddiadwy ym Motwnnog hefyd er mwyn diogelu dyfodol teuluoedd ifanc yma ym Mhen Llŷn.  Mae’n braf o beth gweld ein bod fel Cynghorwyr yn gallu cydweithio ag eraill i ddod â chynlluniau gwerth chweil i’n hardaloedd ledled Gwynedd.” 

Is etholiadau Cyngor Gwynedd

Deallaf mai ar ddydd Iau, Medi 29 y bydd yr is etholiadau diweddaraf ,mewn cyfres hir o is etholiadau yng Ngwynedd, yn cael eu cynnal.  Bydd y ddau etholiad yn cael eu cynnal yn wardiau cyfagos Penrhyndeudraeth a Diffwys a Maenofferen yng ngogledd Meirion.  Maent wedi eu galw yn dilyn ymddiswyddiadau diweddar Dewi Lewis (Plaid Cymru) a Richard Jones (Llais Gwynedd).

Uno Mon a Gwynedd - un neu ddau o sylwadau brysiog

Cynlluniau tybiedig Carl Sarjeant i orfodi Cyngor Mon i uno efo Cyngor Gwynedd ydi'r stori wleidyddol fawr yn y Gogledd ar hyn o bryd.

'Rwan, mae'n fwy na phosibl mai ymgais i ddychryn cynghorwyr Mon ydi'r newidiadau munud olaf i'r Mesur Llywodraeth Leol sydd ger bron y Cynulliad ar hyn o bryd - newidiadau fyddai'n caniatau i'r llywodraeth orfodi i gynghorau uno.

Ond mae'n bosibl bod Carl yn bwriadu gorfodi'r newid go iawn. Byddai goblygiadau i hyn. Yn gyntaf mae yna 75 cynghorydd yng Ngwynedd a 40 ym Mon ar hyn o bryd. 'Does yna ddim posibilrwydd o gwbl y byddai gan y cyngor newydd 115 o gynghorwyr - byddwn yn disgwyl nifer nes at hanner hynny. Byddai hyn yn arwain at newid sylweddol ym mhersonel y cyngor newydd. Byddai hefyd yn ei gwneud yn anos o lawer i gynghorwyr annibynnol gael eu hethol.

Problem arall fyddai'r amseriad. 'Does yna ddim llawer o amser cyn yr etholiadau cyngor nesaf - tua 15 mis. Go brin bod hyn yn amser digonol i gymryd y camau sylweddol fyddai eu hangen cyn uno'r ddau gyngor. 'Dydi hi ddim yn debygol y byddai Sargeant am ddisgwyl tan yr etholiadau canlynol - tros i bum mlynedd yn y dyfodol - cyn gweithredu ei newidiadau. Felly mae'n debyg y byddai'r etholiadau yng Ngwynedd (ac efallai Mon, os na fydd y Cynulliad yn anfon comisiwn anetholedig i redeg y sioe) yn cael eu gohirio hyd 2013 neu 2014. Mae cynsail diweddar i hyn - gohirwyd etholiadau lleol Gogledd Iwerddon oedd i fod i'w cynnal yn 2009, hyd eleni oherwydd cynlluniau uno yno.

Dyddiau difyr.

Cyngor Mon a Chyngor Gwynedd i uno?

Mae Betsan yn awgrymu ar ei blog bod newidiadau posibl i'r Mesur Llywodraeth Leol sy'n gwneud ei ffordd trwy'r Cynulliad ar hyn o bryd, yn awgrymu bod cynlluniau ar y gweill i orfodi Cyngor Mon i uno efo Cyngor Gwynedd.

Mae Cyngor Mon wrth gwrs yn ddihareb oherwydd methiant llwyr rhai o'i gynghorwyr i gydweithredu a chyd dynnu efo'i gilydd ac efo swyddogion. Tra bod Cyngor Gwynedd efo enw llawer gwell yn hyn o beth, mae'r cyngor hwnnw yn llai effeithiol am gyd weithio'n briodol ers ethol nifer o gynghorwyr Llais Gwynedd yn 2008. Gallai ychwanegu rhai o gymeriadau cwbl anhydrin Cyngor Mon i'r pair greu cymysgedd eithaf ffrwydrol mae gen i ofn.

Is etholiadau Gwynedd - etholiad Cyngor Gwynedd - Seiont

Mi edrychwn ni yn gyntaf ar yr etholiad cyngor sir yn ward Seiont. Mae'r ward yn ne orllewin tref Caernarfon - a 'dwi'n credu fy mod yn gywir i nodi mai dyma'r ward fwyaf poblog yng Ngwynedd, ac mae ymysg y Cymreiciaf o ran iaith yng Nghymru. Dim ond ei chymydog yn ne Caernarfon, Peblig a Phen y Groes (Gwynedd) sy'n Gymreiciach. Dau gynghorydd annibynnol oedd yn cynrychioli'r ward hyd yn ddiweddar, a galwyd yr is etholiad yn dilyn marwolaeth anisgwyl un o'r rheiny, Bob Anderson. Mi edrychwn ar yr ymgeiswyr fesul un.

James Endaf Cooke, Llais Gwynedd. Mae unrhyw un sy'n gweithio mewn siop brysur yn y ward mae'n sefyll i fynd yn gynghorydd arni mewn sefyllfa fanteisiol. Mae gweithio mewn siop sglodion sy'n gwneud sglodion blasus iawn yn fantais pellach am wn i. Yn ychwanegol at hynny, mae ganddo gefnogaeth rhai o'r bobl busnes sy'n cadw siopau yn agos at ei siop sglodion - ac mae gan y rheiny ffenestri da i roi posteri ynddynt. Serch hynny mae gan Endaf ambell i beth sy'n gweithio yn ei erbyn hefyd. Yn gyntaf nid yw'n byw yn yr ward - mae'n byw rhai milltiroedd i ffwrdd yn Llanllyfni. Mae'r ffaith ei fod yn treulio ei ddyddiau yn yr ward yn sicrhau nad yw hynny yn anfantais marwol, ond 'dydi o ddim yn help. Yn bwysicach efallai, gallai'r ffaith ei fod yn sefyll yn enw Llais Gwynedd brofi i fod yn gryn dramgwydd iddo.

Mae'r canfyddiad (ffug fel mae'n digwydd) bod gormod o bres cyhoeddus yn cael ei wario ar lannau'r Fenai yn greiddiol i ddealltwriaeth y meicrogrwp o'r Byd a'i bethau. A bod yn deg efo'r Llais, maent wedi gweithredu mewn modd cyson a'r camargraff hwn ers eu ffurfio. Maent o ganlyniad wedi gweithredu yn gyson mewn modd sy'n groes i fuddiannau Caernarfon - rhedeg at y papurau newydd pan gafodd Ysgol Syr Hugh Owen grant arbennig gan yr Awdurdod Addysg i'w cynorthwyo i ddod tros problemau ariannol, troi trwyn ar y cynllun i godi adeilad newydd ar gyfer Ysgol yr Hendre, mynegi'r farn mai trefi 'mawr' fel Caernarfon ddylai gynnig lloches i'r cwbl o'r di gartref, gwrthwynebu gwerthu adeilad y Goleuad, gwrthwynebu'r camau a arweiniodd at ddatblygu ardal Doc Fictoria, argymell sacio 600 o weithwyr y Cyngor (mae'r rhan fwyaf o'r rhain yn byw yn ardal Caernarfon) ac ati.

Felly, o safbwynt ymgeisyddiaeth Endaf mae'n weddol bwysig iddo nad ydi record Llais Gwynedd parthed Caernarfon yn dod yn amlwg i drigolion Seiont. Y gwrthwyneb sy'n wir am yr ymgeiswyr eraill wrth gwrs.

Mae gan Llinos Mai Thomas, Ymgeisydd y Toriaid nifer o anfanteision hefyd. Y gwahaniaeth rhyngddi hi ac Endaf ydi ei bod yn anodd dod ar draws unrhyw ffactor o'i phlaid. Hyd y gwn i, dydi hi ddim yn un dda am wneud sglodion, mae'n byw yn Ynys Mon, ac mae'n gweithio ym Mangor. Mi fydd yna ganfyddiad - yn gam neu'n gymwys - ei bod ond yn sefyll er mwyn codi ei phroffeil ar gyfer ennill ymgeisyddiaeth ar gyfer etholiadau'r Cynulliad. 'Dydi'r blaid mae'n sefyll trosti ddim am helpu chwaith. Proffeil cymdeithasegol dosbarth gweithiol sydd i Seiont (er bod iddi rannau dosbarth canol). Roedd pleidlais y Toriaid ymhell, bell o dan 20% yno yn etholiadau San Steffan eleni - ac mewn etholiadau San Steffan y bydd y Toriaid yn gwneud orau gan amlaf.

Yn rhyfedd iawn, 'dydw i erioed wedi dod ar draws yr ymgeisydd annibynnol, Gareth Edwards er i'r ddau ohonom fyw yn yr un tref am flynyddoedd mawr. Mae'n ddyn busnes, a deallaf ei fod yn gyfrifol am y wefan, Caernarfon on Line. Mae ganddo'r fantais o fod yn berson o'r dref ac o fyw yn weddol agos at y ward. Safodd mewn etholiad cyngor tref rhai blynyddoedd yn ol, ond chafodd o fawr o lwyddiant. Bydd yn gobeithio am lawer iawn mwy o lwc y tro hwn.

Byddaf serch hynny yn dod ar draws yr ymgeisydd Llafur, Tecwyn Thomas yn weddol aml - yn ystod etholiadau pan mae'r ddau ohonom yn ymgyrchu i bleidiau gwahanol. Er gwaethaf hynny byddaf yn cael Tecwyn yn un parod iawn i sgwrsio, ac mae gwrando arno yn ddiddorol i unrhyw un sydd a diddordeb yn y Blaid Lafur - fel un o hoelion wyth y blaid yn Arfon, ac yn wir yng Nghymru, mae ganddo wybodaeth drylwyr am y blaid honno. Mae iddo'r fantais bod yna bleidlais greiddiol eithaf cryf i'w blaid yn y ward, bod Llafur efo hanes cymharol ddiweddar o ennill sedd yma, a'i fod o ei hun wedi cynrychioli'r ward ar y cyngor sir, a'r cyngor tref yn y gorffennol. Ond mae ganddo nifer o anfanteision i ymgodymu a nhw hefyd.

Yn gyntaf fe'i dewiswyd i gynrychioli'r Blaid Lafur o flaen cynghorydd Llafur ar y cyngor tref - Gerald Parry. Mae Seiont yn ward dau aelod, a bydd Gerald a Tecwyn yn cyd redeg yn aml. Mi fydd Gerald yn ddi eithriad yn gwneud yn well na Tecwyn. Yn wir etholwyd Gerald i'r cyngor tref yn 2008, tra daeth Tecwyn ar waelod y pol. Mae'r rheswm am hyn yn eithaf amlwg - 'does gan Tecwyn fawr o ddiddordeb yn ochr caib a rhaw bod yn gynghorydd - rhedeg negeseuon i'r etholwyr, tra'i fod efo mwy o ddiddordeb yn yr agweddau strategol a gwleidyddol i'r swydd. Mae gen i beth cydymdeimlad efo'r agwedd yma yn bersonol - ond ysywaeth 'dydi'r etholwyr ddim yn gweld pethau felly. Mae yna gwyno ar led ar hyn o bryd bod Llafur 'wedi dewis y boi rong'. Petai hynny'n datblygu i ganfyddiad bod Llafur wedi rhoi ei hystyriaethau ei hun o flaen rhai'r dref, byddai'n creu cryn niwed etholiadol iddynt mewn ardal sydd a chryn falchder lleol yn perthyn iddi.

Menna Thomas, Plaid Cymru ydi'r ymgeisydd sy'n weddill. Anhawster Menna ydi nad dyma'r ward orau i'r Blaid yng Nghaernarfon. Tra bod y Blaid yn cynrychioli wardiau eraill y dref ar y cyngor sir, mae'n gryn gyfnod ers iddi fod a chynghorydd sir yn y ward dwy sedd yma. Serch hynny mae Menna yn byw yn y ward (yn wahanol i'r gweddill) ac mae'n gynghorydd tref trosti. Daeth yn gyfforddus o flaen Tecwyn Thomas yn etholiadau 2008. Mae'n weithgar yn y ward, ac mae wedi cael sylw yn y wasg leol ers iddi gael ei hethol. Hefyd does yna ddim mymryd o amheuaeth bod buddiannau Caernarfon yn bwysig iddi hi a'i phlaid.

Mr Myll yn cael y myll unwaith eto

Fyddwch chi'n chwilio am rhywbeth am hir weithiau, ac yna'n dod o hyd iddo o dan eich trwyn?

Mi ddigwyddodd hynny i mi neithiwr. Roeddwn newydd ddarllen dau flogiad Gwilym yn dilyn ei gyfarfod Bwrdd Cyngor Gwynedd yn gynharach yn y diwrnod. Gellir eu gweld yma, ac yma. Am rhyw reswm fe'm tarodd bod yna rhyw debygrwydd rhwng Gwilym a Mr Angry - y dyn oedd pob amser mewn tymer ddrwg ar Mr Men ers talwm. Roedd Mr Angry druan mewn tipyn o stad yn barhaol - os oedd rheswm i fod mewn stad neu beidio. Decheuais feddwl beth oedd y gair Cymraeg am angry, a rhywsut neu gilydd fedrwn i ddim meddwl am yr union air - mae blin neu loerig er enghraifft yn cyfleu rhywbeth braidd yn wahanol i mi. Mae yna'r gair crac wrth gwrs, ond dydi hwnnw'n saff ddim yn dod yn naturiol i Ogleddwr fel fi.

Mr Myll

Ac wedyn cofiais am air sy'n rhan o fy nhafodiaeth fy hun (ochrau G'narfon) . Pan rydym yn dweud bod rhywun wedi colli ei dymer ac yn blagardio'n afreolus, byddwn yn dweud ei fod wedi cael y myll, neu ei fod yn myllio.

Wedi cael y myll braidd oedd Gwilym neithiwr mae gen i ofn. Yn ei gyfraniad cyntaf roedd yn bendant o'r farn i nifer o aelodau Plaid Cymru blymio 'dyfnderoedd newydd' oherwydd iddynt bleidleisio yn erbyn ei gynnig i anfon llythyr at Jane Hutt yn gofyn iddi am y £500 o wahaniaeth blynyddol sydd yna rhwng gwariant ar addysg plentyn yng Nghymru a chymharu a Lloegr. Mi wnawn osgoi'r demtasiwn o fynd ar ol y cwestiwn sut ei bod yn bosibl i rai o'r cyfryw aelodau blymio yn dyfnach yn nyfroedd dychymyg Gwilym? Maent ar waelod Ffos Mariana ers talwm.

Ta waeth, mae'r syniad o 'sgwennu'r ffasiwn lythyr yn ogleisiol o ddi niwed. Mae Ms Hutt, fel pob aelod arall o'r Cabinet wedi bod yn ymladd i gael sleisen fwy o'r deisen gyllidol i'w hadran hi ers iddi gael ei phenodi i'r swydd. Mae wedi methu i wneud hynny i'r graddau ei bod yn bosibl cau y bwlch efo Lloegr. Rwan, os na lwyddodd i gau'r bwlch yn ystod y dyddiau 'da', ydi Gwilym o ddifri yn meddwl y gall wneud hynny mewn cyfnod pryd bydd pob adran yn y Cynulliad yn derbyn toriadau sylweddol? Beth mae'n meddwl sy'n mynd i ddigwydd - Jane yn cario'r llythyr mewn dwylo crynedig i'r stafell gabinet a dweud gyda'i llais yn torri- Look Andrew, you've no choice but to give us that couple of billion now, I've got his letter from Gwynedd signed by no one less than Gwilym Euros Roberts?

Y gwir syml ydi y byddai ganddo gystal cyfle o wireddu ei ddymuniad petai'n 'sgwennu at Jane yn gofyn iddi droi dwr Llyn Tegid yn win. Mae'n gwbl gyfiawn i'r gwariant fod yn gyfartal, ond yr unig ffordd effeithiol o sicrhau hynny ydi trwy gefnogi ymgyrch Plaid Cymru i ddiwigio fformiwla Barn. Mae ymddwyn fel Mr Myll oherwydd nad ydi rhywun yn fodlon cymryd rhan yn y gesture politics mwyaf arwynebol a'u cyhuddo o'r diawledigrwydd gwleidyddol mwyaf erchyll ers marwolaeth Pol Pot yn - wel - ddigri a bod yn onest.

Cyfaill Mr Myll

Ac wedyn fe gafodd y myll eto. Oherwydd ffrae ynglyn ag addysg feithrin roedd yn smalio bod wedi gwylltio y tro hwn. Chwi gofiwch na chymrodd Gwilym ddatganiad diweddar gan y Blaid yn cefnogi Addysg Feithrin yng Ngwynedd yn arbennig o dda. Y ddadl i'r graddau ei bod yn ddealladwy ydi bod Plaid Cymru yn gelwyddog oherwydd nad ydynt yn rhoi ysgolion meithrin yn yr un categori gweithredu na thoriadau arfaethiedig sydd ddim am gael eu gweithredu o gwbl. I Gwilym mae hyn yn golygu mai celwydd oedd datganiad y Blaid o gefnogaeth i'r sector meithrin, a bod ganddynt gynllwyn cudd i gau'r job lot (neu o leiaf dyna dwi'n meddwl mae'n ei ddweud - mae'n anodd dilyn). Mae'n debyg bod cyhuddiad o gelwydd yn llai difrifol na'r un o ddrygioni cyffredinol a diawledigrwydd am wrthod cymeradwyo ei lythyr i Jane Hutt, ond mae'n dal yn gryn gyhuddiad. Beth yn union sydd y tu ol i'r holl fyllio?

Mater technegol ydi'r categoreiddio yn y bon. Wrth ymateb i'r toriadau posibl dosbarthwyd y toriadau hynny i bedwar categori - toriadau sy'n mynd rhagddynt yn ddiymdroi, toriadau sy'n debygol o ddigwydd ond mae angen gwaith i asesu eu heffeithiadau, toriadau sydd ddim yn debygol o ddigwydd ond mae angen peth gwaith ar y gwasanaethau a thoriadau sydd ddim am ddigwydd. Mae addysg feithrin yn y trydydd categori a'r rheswm am hynny ydi bod y Cyngor a'r Mudiad Meithrin yn mynd i gyd weithio i wneud y gwasanaeth yn fwy effeithiol a chynaladwy.

Rwan mae hyn yn gwbl gyson efo datganiad y Blaid. Byddai rhoi'r sector yn y pedwerydd categori yn golygu na ellid cyd weithio efo'r Mudiad. 'Dydi hi ddim yn bosibl addo y bydd y swm fydd y Mudiad yn ei dderbyn yn union yr un peth nag yw heddiw, oherwydd ei bod yn bosibl y bydd deilliannau y strategaeth newydd yn arbed arian. Mae hefyd yn bosibl na fydd yn arbed llawer o arian - ond yr hyn sy'n eithaf sicr ydi bod y wasanaeth yn ddiogel.

Felly rydym mewn sefyllfa rhyfedd efo blog Gwilym - y lleiaf yr angen myllio, y mwyaf mae Gwilym yn myllio. Beth tybed ydi'r eglurhad am y paradocs rhyfedd yma?

Mae'r ateb yn eithaf syml ac wedi ei wreiddio yng ngwleidyddiaeth Llais Gwynedd - gwleidyddiaeth yr anterliwt.

Unig ideoleg Llais Gwynedd mewn gwirionedd ydi'r gred bach syml bod Plaid Cymru yn bobl sobor o ddrwg. Yn absenoldeb unrhyw dystiolaeth i gefnogi hyn maent yn cael eu hunain yn gorfod crafu am dystiolaeth amheus iawn ac atgyfnerthu'r dystiolaeth wan honno trwy weindio eu hunain i fyny am rhywbeth neu'i gilydd nes eu bod wedi gwylltio'n gacwn. Bron cymaint a Mr Angry gynt.

Addysg Feithrin a strategaeth ryfeddol Llais Gwynedd

'Dwi'n sylweddoli bod mwyafrif darllenwyr y blog yma'n byw y tu allan i Wynedd, ond blogiad bach ar wleidyddiaeth pwmp y plwyf ydi hwn eto mae gen i ofn - felly ymddiheuriadau i'r rheiny ohonoch sy'n byw y tu allan i'r Sir.

Dwi'n meddwl fy mod yn gywir i ddweud bod y ffordd mae Llais Gwynedd wedi bod yn ymateb i rai o broblemau diweddaraf Cyngor Gwynedd wedi ymylu ar y bisar. Mae hyn wedi bod yn wir am eu llythyrau i'r wasg, eu gwleidydda yn siambr y cyngor yn ogystal a'u gwleidydda ar y We. Mi arhosaf, er mwyn eglurder efo un agwedd ar un ffurf o wleidydda'r grwp, sef blog Gwilym. Serch hynny mae'r un pwyntiau sy'n codi yma yr un mor wir am wleidydda ehangach Llais Gwynedd. 'Dydw i ddim eisiau pigo ar Gwilym fel petai.

Prif broblem Cyngor Gwynedd ar hyn o bryd ydi'r posibilrwydd o doriadau o hyd at £16 miliwn tros y tair blynedd nesaf. Mae'r cyngor wedi creu strategaeth i fynd i'r afael a hyn, sef gofyn i benaethiaid pob adran chwilio am doriadau posibl yn eu hadrannau a chyflwyno'r rheiny i'r haenen etholedig fel y gallai'r rheiny ddod i gasgliadau ynglyn a pha doriadau sy'n dderbyniol, a pha rai na ddylid ymgymryd a nhw.



Fel rydym wedi trafod eisoes sawl gwaith, mae Gwynedd yn anarferol yn y ffordd mae'n cael ei llywodraethu yn yr ystyr bod 'clymblaid' sy'n cynnwys pob un o'r pleidiau yn llywodraethu. Mae Llais Gwynedd yn rhan o'r glymblaid yma, ac mae ganddynt ddau gynrychiolydd ar Fwrdd Rheoli'r cyngor - y Cynghorydd Alwyn Gruffydd, a Gwilym ei hun. Mae ganddynt hefyd eu siar priodol o gadairyddiaethau pwyllgorau ac ati. Roedd y penderfyniad i ofyn i benaethiaid adrannau am restr o doriadau posibl yn unfrydol.

Aeth yr adrannau ati i ddod o hyd i doriadau posibl, a chyflwynwyd rhestr gan pob adran. Roedd y rhestr yn faith, ac yn amrywiol gyda rhai cynigion yn gynhenus iawn ac eraill yn rhai na fyddai neb llawer yn eu hystyried yn broblem. Roedd ymateb Gwilym ar ei flog i rai o'r posibiliadau oedd yn cael eu cynnig yn ymylu ar fod yn rhyfeddol.

Er enghraifft yn y blogiad yma mae'n honni bod y posibiliadau mwyaf cynhenus a gyflwynwyd gan y penaethiaid - torri ar y grantiau i'r Mudiad Meithrin a'r Trydydd Sector er enghraifft - yn doriadau oedd yn perthyn yn benodol i un o'r pum grwp sy'n rhedeg Cyngor Gwynedd - Plaid Cymru wrth gwrs. 'Dydi o ddim yn trafferthu egluro pam bod y posibiliadau hynny'n rhai sy'n ymwneud yn benodol a Phlaid Cymru yn hytrach nag i'r grwp Llafur, neu Lais Gwynedd er enghraifft, ond mae'n dweud rhywbeth neu'i gilydd am Einstein, y canwr poblogaedd Trebor Edwards, a chi o'r enw Siep.

Mae'r blogiad yma hyd yn oed yn fwy arall fydol - ymddengys ei fod yn ystyried rhai o'r cynigion - rhai mae o ei hun ynghyd a gweddill aelodau'r cyngor wedi gofyn amdanynt - yng nghyd destun strategaeth (sy'n bodoli yn nychymyg Gwilym yn unig) ehangach gan Blaid Cymru o ymosod ar hawliau merched yn y gweithle.

Beth bynnag, cyflwynwyd y cynigion i sylw'r cynghorwyr, cafwyd cyfleoedd i roi ystyriaeth fanwl i oblygiadau gweithredu pob un ohonynt a chyflwynwyd adroddiad gan swyddogion y cyngor oedd yn cynnig argymhellion a fyddai'n arbed bron i £11m tros y tair blynedd. 'Doedd llawer o'r toriadau mwyaf cynhenus dim yn gynwysiedig - fel roedd bron i bawb yn rhagweld - oherwydd na fyddent yn dderbyniol i'r haenen etholedig. Mewn geiriau eraill roedd y broses wedi gweithio fel y bwriadwyd iddi weithio.Ychydig cyn cyflwyno'r adroddiad hwnnw gwnaed cynnig gan grwp Plaid Cymru i amddiffyn addysg feithrin yng Ngwynedd. Mae'n anodd gen i feddwl am air mwy addas na afresymegol i ddisgrifio ymateb Gwilym i'r cynnig hwnnw.

Mae'n honni i arweinydd y Cyngor, Dyfed Edwards ddadlau'n gryf o blaid y toriadau yn y grant meithrin - ac yn darparu linc i 'brofi' hynny. Ond yr unig beth sydd y tu ol i'r linc ydi erthygl yn nodi bod Dyfed Edwards yn amddiffyn y broses oedd wedi ei chytuno gan y cyngor ac yn egluro na fyddai pob un o'r cynigion yn cael eu gweithredu. 'Does yna ddim ymdrech o unrhyw fath i ddadlau y dylid torri'r grant i addysg feithrin. Wedyn mae'n mynd ati i ddweud bod y cynnig yn pathetic attempt to save face er ei fod o ei hun (dwi'n credu) yn cytuno efo'r cynnig - felly mae ymdrech i amddiffyn addysg feithrin yn pathetic attempt to save face pan mae'n dod o gyfeiriad rhywun arall, ond yn fater egwyddorol pan y daw o'i gyfeiriad ei hun. Wedyn mae'n mynd ati i gyfeirio at fater cwbl anghysylltiedig y cynllun i ail strwythuro ysgolion yn ardal Tywyn.

Yn y cyfamser roedd Dyfed Edwards a Liz Saville (deilydd portffolio addysg y sir) wedi cyfarfod a'r Mudiad Ysgolion Meithrin yn lleol ac yn genedlaethol i edrych ar yr holl faes. O ganlyniad mae syniad newydd, sef gweithio ar Strategaeth Feithrin i Wynedd i gael ei gweithredu. Dim sgrechian, dim strancio, dim gweiddi ar bawb, dim gweld bai ar wrthwynebwyr gwleidyddol ond gweithio'n dawel yn y cefndir er mwyn lles y sir. Some people protest, others govern.

Rwan mae'r ymateb eithriadol yma i un agwedd ar fywyd y cyngor yn nodweddiadol o ymateb Llais Gwynedd i lawer o fywyd a gwaith y cyngor - ymateb sy'n cael ei nodweddu gan ddealltwriaeth rhannol o pob dim sy'n digwydd, dealltwriaeth sydd pob amser yn gweddu i naratif Llais Gwynedd o Blaid Cymru ddiafolaidd a Llais Gwynedd sanctaidd - mi fyddwn i'n ei disgrifio fel strategaeth smalio bod yn ddwl.

Dyfrig, Gwilym ac adroddiad ESTYN

Bydd rhai o'r mwyaf trist yn eich plith (y sawl sy'n dilyn y blogosffer tros y penwythnos) yn ymwybodol o'r sbat bach a fu ar y We rhwng Dyfrig Jones - awdur Blog Answyddogol a chynghorydd Plaid Cymru tros Gerlan a'r enwog Gwilym Euros, aelod o fwrdd rheoli Cyngor Gwynedd, aelod o Lais Gwynedd ac awdur y blog sy'n dwyn ei enw wrth gwrs.

I dorri stori hir yn fyr awgrymodd Dyfrig bod marc 'tebygrwydd i wella' mewn arolygiad diweddar ar Adran Addysg Cyngor Gwnedd wedi ei newid o 2 (da) i 3 (ddim cystal) o ganlyniad i sgwrs rhwng un o'r arolygwyr a chynghorydd. Cymrodd Gwilym ('dwi'n meddwl) mai cyfeiriad ato fo oedd yr honiad a chadarnhaodd ei fod wedi sgwrsio ar y ffon gydag arolygydd am ugain munud, ac wedyn aeth ati i droelli yn ei ddull arferol gan weld bai ar swyddogion, cynghorwyr eraill ac ati. Gellir gweld ochr Dyfrig yma, ac un Gwilym yma. I ychwanegu ychydig at y cymhlethdod wnaeth Dyfrig ddim nodi os mai'r gradd am gydadran o'r adroddiad ta'r adroddiad yn ei chyfanrwydd oedd wedi newid.

Rwan does gen i ddim o'r syniad lleiaf os ydi'r si a wyntyllwyd gan Dyfrig yn wir, er mae'n rhaid i mi nodi fy mod wedi ei chlywed o gyfeiriad arall. 'Dwi ddim yn siwr os ydi hi'n beth doeth i drafod adroddiad sydd heb ei chyhoeddi, a 'dwi reit siwr na fyddaf yn ei thrafod hyd yn oed wedi ei chyhoeddi. Ond mae cwestiwn diddorol yn codi - a fyddai'n bosibl i un cynghorydd newid gradd mewn arolygiad?. Mae rhai o'r cyfranwyr i'r drafodaeth ar flog Gwilym (pobl sy'n swnio fel petaent yn gwneud yr un gwaith a fi) yn dweud na fyddai hynny'n bosibl. Er bod 'llwyddo' i wneud y ffasiwn beth yn ymddangos yn 'gamp' rhyfeddol ar un olwg, dwi'n anghytunoefo'r farn honno.

Mae'n eithaf sicr na fyddai arolygydd sy'n arolygu ysgol yn caniatau i dystiolaeth gan (dyweder) riant i newid gradd oni bai y byddai'r hyn a ddywedwyd ganddo yn arwain at dystiolaeth pellach. Mae arolygiadau wedi eu seilio ar dystiolaeth, a dydi honiad ddim ynddi ei hun yn dystiolaeth.

Fodd bynnag mae arolygiad Awdurdod Addysg ychydig yn wahanol. Mae'n rhaid dod i ganfyddiadau ynglyn a sut mae pethau ar adeg yr arolygiad yn ogystal a'r tebygrwydd i bethau wella. Mae ymateb gwahanol bobl i ddehongliad yr arolygydd o sut y gellid gwella ynddo'i hun yn dystiolaeth. Petai'r arolygydd o'r farn bod rhan o'r weinyddiaeth sy'n rheoli'r cyngor yn wrthwynebus mewn egwyddor i'r newidiadau mae am eu gweld, yna mae'n ddigon posibl y gallai newid ei farn am pam mor debygol fyddai'r cyngor o wella, ac felly gallai newid y radd. Petai'n ystyried bod y sawl roedd yn siarad a fo yn cynrychioli cydadran arwyddocaol o'r glymblaid sy'n rheoli'r cyngor, yn hytrach nag yn siarad fel unigolyn, yna byddai ei dystiolaeth yn arwyddocaol - yn ddigon arwyddocaol i newid canfyddiad a gradd.

Mae'n ymddangos yn anheg y gallai sylwadau gan rywun sydd heb gymryd unrhyw ran o gwbl mewn paratoi at arolygiad or bwyso sylwadau pobl sydd wedi gweithio fel Gwyddelod am fisoedd i baratoi ar ei chyfer - ond yn anffodus mae hefyd yn gam cwbl resymegol i'r arolygydd ei chymryd.

'Dwi'n pwysleisio nad oes gen i unrhyw rewm i feddwl bod y si a gyfeirwyd ati gan Dyfrig yn wir, ond os ydi hi, dylai'r cynghorydd a gafodd y sgwrs efo'r arolygydd anghofio am unrhyw obeithion sydd ganddo i fod yn wr gwadd parti 'Dolig Adran Addysg Gwynedd eleni, nag yn wir yn ystod y mileniwm hwn. Na'r un nesaf.

Mae hefyd yn werth i mi ddweud y gallai'r stori uchod fod yn un darn arall o dystiolaeth i gefnogi dadl rwyf wedi ei gwneud sawl gwaith. 'Dydi 'system Bwrdd' Cyngor Gwynedd o rannu grym gyda phawb ddim yn ffit i bwrpas. Mae'n gweithio pan mae grwpiau'n cyd dynnu, ond dydi o ddim yn gweithio pan mae un neu fwy o'r grwpiau yn wrthnysig ac yn ystyried y cyngor yn gorfforiaethol yn 'elyn'.

I raddau mae ymateb Gwilym i Dyfrig yn dangos hyn yn eithaf da.
Mae'n son am 'gwestiynau treiddgar' (beth bynnag mae hynny'n ei olygu i Gwilym), ac mae'n briodol i gynghorydd wneud hynny os oes diffygion yn cael eu harolygu mewn adroddiad. Ond byddai cynghorydd sydd a'r Adran yn agos at ei galon yn gofyn y cwestiynau hynny yn y lle priodol, yn hytrach na son amdanynt mewn modd anelwig yn yr un gwynt ag ensyniadau cyfangwbl ddi dystiolaeth ynglyn ag arweinyddiaeth gwleidyddol a rheolaethol yr adran.

Dydi'r trefn Bwrdd ddim yn ffit i bwrpas.

Pwysigrwydd cyd dynnu er lles pawb

Mae'n rhaid i mi ddweud bod yr ymysodiad personol a digon annifyr yma gan Gwilym Euros ar arweinydd Cyngor Gwynedd, Dyfed Edwards yn peri cryn syndod - yn ogystal a pheth gofid i mi.

Cyn mynd ymlaen mi hoffwn ddweud bod gen rhyw fymryn o gydymdeimlad efo Gwilym - mae pawb yn cael diwrnod drwg weithiau, a phan roedd Gwilym yn 'sgwennu'r blogiad roedd yna ddiwrnod felly y tu cefn iddo. Roedd cynnig Gwilym i rewi'r broses ail strythuro ysgolion yng y sir wedi syrthio'n hawdd yn siambr y Cyngor, ac roedd cynnig Dyfed Edwards i godi tal uwch swyddogion wedi ei basio. Mae'n debyg gen i bod y ffaith i'r Cyngor ddewis anwybyddu dadleuon Gwilym wrth bleidleisio ar gynnig Dyfed yn slap braidd gan mai fo ydi deilydd y portffolio Adnoddau Dynol. Ond 'dydi hynny ddim yn esgys o gwbl am oslef a natur y blogiad.

Beth bynnag am hynny 'dwi ddim yn meddwl ei bod yn ddoeth i un aelod o Fwrdd Rheoli Cyngor Gwynedd ymosod yn bersonol yn gyhoeddus ar aelod arall o'r corff hwnnw. Fel 'dwi wedi egluro yma, 'dwi'n meddwl bod y drefn o rannu grym efo gelynion gwleidyddol yn gamgymeriad - ond tra bod trefn felly mewn bodolaeth (ddim am hir gobeithio) mae'n bwysig bod pobl sydd mewn grym yn ceisio cyd dynnu er lles y sir gyfan - beth bynnag eu gwahaniaethau personol a gwleidyddol.

Os ydi'r Bwrdd ei hun yn mynd yn dysfunctional yna bydd sgil effeithiadau ar draws y Cyngor. Does yna ddim yn waeth am wneud i rhywbeth beidio a gweithio yn iawn na chwystrelliad o ddrwg deimlad personol, a does yna ddim yn waeth am greu awyrgylch o ddrwg deimlad nag ymysodiadau personol cyhoeddus. Mae'r rhagolygon ariannol yn wirioneddol fygythiol ar hyn o bryd, ac mae'n hanfodol bod y Cyngor yn gyffredinol a'r Bwrdd yn benodol yn gweithredu'n gall. 'Dydi blogiad bach chwerw, sbeitlyd Gwilym ddim am hyrwyddo hynny mewn unrhyw ffordd.

Cyn gorffen mi hoffwn wneud sylw am un o honiadau Gwilym yn benodol, (mae'n anodd ymateb i lawer o'r honiadau ac ensyniadau cyn eu bod naill ai yn sylwadau personol, neu yn sylwadau cyffredinol iawn) sef hwn -
Ble mae’r “Arweinydd” yn methu yn llwyr ydi ei ddiffyg i allu enyn cefnogaeth, brwdfrydedd a chyfaddawd gan eraill pan fo anghytundeb. - i ddeud y gwir, tydi o erioed wedi ceisio gwneud chwaith! Er ei fod wedi cael digon o gyfleoedd i wneud hynny.

Mae'n rhaid gen i bod Gwilym yn ymwybodol bod pob cynnig ag eithrio un a wnaed gan y Blaid yn y Cyngor llawn wedi ei basio ers yr etholiad, 'doedd hynny ddim yn wir am y Cyngor blaenorol - er bod gan y Blaid fwyafrif llwyr yno - a dydi o'n sicr ddim yn wir am gynigion Llais Gwynedd.

Comisiwn ffiniau - rhan 3

Gweddill Arfon:

Dyffryn Ogwen:

Yn wahanol i'r rhan fwyaf o Wynedd mae pedair o'r pum ward yma yn agos at y targed o 1,750 o etholwyr. Ward fwyaf gwledig yr Ardal ydi'r unig un sy'n sylweddol is (gydag 1,038 o etholwyr). Serch hynny, fyddwn i ddim yn synnu petai'r nifer o wardiau yn cwympo i bedwar yma. Yr hyn a fyddwn yn disgwyl iddo ddigwydd ydi bod man addasiadau i'r ddwy ward drefol (Ogwen a Gerlan), bod rhan o Pentir yn mynd i un o wardiau Bangor a bod gweddill Pentir, Tregarth ac Arllechwedd yn cael eu troi'n ddwy ward.

Ardal Llanberis:

Mae poblogaeth y wardiau hyn (Llanberis, Deiniolen, Cwm y Glo, Penisarwaun, Bethel, Waunfawr a Llanrug) yn is na rhai Dyffryn Ogwen. Mae'n debyg mai tua pum ward fyddai ar ol petai'r comisiwn yn glynu efo'r rheol 1,750. Mae yna sawl ffordd o fynd o gwmpas ad drefnu yma, ond y ffordd sy'n ymddangos symlaf i mi ydi dileu ward Cwm y Glo a chyfuno Ceunant efo Waunfawr a Chwm y Glo efo Llanberis. Wedyn gellid ail ddosbarthu y bedair ward sy'n weddill a'u troi yn dair ward. Y broblem yma ydi y byddai rhaid tynnu llinell trwy un o bentrefi cymharol fawr yr ardal (a symud y pentrefi llai - Rhiwlas at Bethel er enghraifft) - Penisarwaun, Llanrug, Deiniolen neu Fethel. Penisarwaun fyddai'r mwyaf tebygol mae gen i ofn.

Mae Felinheli'n sefyll ar wahan i'r lleill - rhwng Caernarfon a Phentir. Gan bod poblogaeth y ward yn weddol agos at y targed beth bynnag, byddwn yn meddwl y gellid ei haddasu ychydig trwy symud y ffiniau yn nes at Gaernarfon a Bangor, ond ei gadael yn edrych yn ddigon tebyg i sut mae'n edrych heddiw.

Dyffryn Nantlle a'r Gorllewin i Gaernarfon:

Chwe ward sydd yna ar hyn o bryd, pedair fyddai yna os cedwid at y rheol 1,750. Mae'r datrysiad yn weddol syml yma - o ran y fathemateg o leiaf. Y ddwy ward leiaf o ran poblogaeth o ddigon ydi'r Bontnewydd a Llanllyfni. Gellid dileu y Bontnewydd a'i rhannu rhwng Groeslon a Llanwnda a gwneud yr un peth i Lanllyfni a'i rhannu rhwng Talysarn a Phenygroes. Byddai llinell trwy'r ddau bentref yma eto - ond ymddengys nad ydi hynny'n poeni'r comisiwn.