Rhys Jones a'r gwasanaeth awyr o'r Gogledd i'r De

Wele un o bamffledi etholiadol Rhys Jones, ymgeisydd y Lib Dems yn Arfon.


Mae'n ddifyr nodi mai un o brif bwyntiau gwleidyddol ymgyrch Rhys Jones, ydi ei gynlluniau i gau'r unig wasanaeth awyr rhwng y De a'r Gogledd. Yn ol y pamffled.

Mae'r cyswllt awyr rhwng y De a'r Gogledd wedi costio £3.2m i drethdalwyr Cymru, ac mae'n dal i gostio £800,000 y flwyddyn.

Prin ydi'r defnydd o'r gwasanaethau ar wahan i un teithiwr cyson sef Dirprwy Brif Weinidog Cymru, Ieuan Wyn Jones.

'Dydi'r awgrym mai dim ond un person sy'n defnyddio'r gwasanaeth ddim yn wir. Rhwng dyddiad cychwyn y gwasanaeth ym mis Mai 2007 ac Ebrill 2010 roedd 40,000 wedi teithio ar yr awyren.

Mae'n ddiddorol nad ydi Rhys eisiau i bobl Arfon gael mynediad i wasanaeth teithio cyflym i Gaerdydd. Mae llawer o bobl yn y Gogledd Orllewin bellach efo cysylltiadau a'r De Ddwyrain wrth gwrs. Os ydych chi'n digwydd byw yn Arfon eich dewis (ar wahan i'r awyren) ydi dal tren pob awr i brif ddinas Cymru, ac mae'r daith yn cymryd tua 4 awr ac ugain munud. Neu mi allwch yrru i lawr yr A470 a theithio am tua pedair awr. 'Dydi'r daith bws ddim gwerth meddwl amdani.

Os ydych - fel Rhys - yn byw yn Nowlais ger Merthyr gallwch gael bws pob chwarter awr, ac mi gaiff hwnnw chi i Gaerdydd mewn awr. Mae yna dren ar eich cyfer pob hanner awr ac mi gaiff hwnnw chi yng Nghaerdydd mewn awr hefyd. Neu wrth gwrs, gallwch yrru i lawr yr A470 a gwneud y daith mewn hanner awr.

Mae yna gryn wariant cyhoeddus yn mynd tuag at gynnal y gwasanaethau penigamp yma i bobl Merthyr. Er enghraifft gwariwyd £19m ar uwchraddio'r cledrau rhwng Merthyr Tydfil a Chaerdydd yn 2007. Chlywais i ddim bytheirio gan Rhys am hynny.


Felly yn ol Rhys mae'n gwbl briodol i drigolion ei dref ei hun gael mynediad cyflym a di drafferth i'r brif ddinas ar draul y trethdalwr, ond mae'n gwbl amhriodol i drigolion Arfon gael mynediad o'r fath.

O un eithaf i'r llall

'Dwi wedi bod yn cwyno am bamffledi fwy neu lai uniaith Saesneg Llafur. 'Fedra i ddim cyhuddo ymgeisydd Llafur yn Arfon, Christina Elizabeth Rees o hynny. Mae'r Gymraeg yn cael blaenoriaeth ar yr unig bamffled i ddod i law hyd yn hyn, ac mae hanner y testun yn ymwneud a'r iaith Gymraeg. Yn wir mae'n lled ymddiheuriad am ddiffyg Cymraeg Christina.

Mae'r pamffled fodd bynnag yn codi hynod ddadlennol. 'Dwi wedi son eisoes nad yw Christina yn ymgeisydd lleol. Mae hynny yn beth problem mewn ardal fel Arfon, ond 'dydi hi ddim yn un na ellir ei goresgyn. I wneud hynny fodd bynnag mae'n rhaid dangos diddordeb, neu o leiaf ymwybyddiaeth o faterion lleol cyfredol. 'Does yna ddim arwydd o unrhyw fath yn y pamffled yma bod yr ymgeisydd efo unrhyw fath o wybodaeth ynglyn a'r etholaeth mae'n sefyll ynddi. Yn ddi amau mae'r Gymraeg yn bwysig fel mater gwleidyddol i lawer o'i darpar etholwyr, ond 'dydi pleidleisiau'r rheiny ddim ar gael i Lafur beth bynnag.

Yn wir mae'r pamffled yn dangos cryn naifrwydd ynglyn a natur sylfaenol yr etholaeth. Ar un ystyr Arfon ydi'r etholaeth mwyaf 'gogleddol' yn yr ystyr mai yma mae'r diwylliant mae llawer o bobl y De yn ei ystyried yn un gogleddol ar ei gryfaf. Y ffaith nad ydi'r ymgeisydd Llafur yn byw yn y Gogledd ydi'r prif bwnc ar stepan drws yn wardiau dosbarth gweithiol yr etholaeth, mae'n codi dro ar ol tro ar ol tro. Dewis Christina oedd prin son am yr etholaeth a rhoi lluniau ohoni ei hun gyda gwleidyddion o'r De mewn lleoliad yn y De yn ei phamffled.

Mewn geiriau eraill mae'r pamffled yn atgyfnerthu'r canfyddiad (cyffredinol bellach) ei bod yn rhywun o'r tu allan nad oes ganddi fawr o glem am broblemau Sgubor Goch, Maesgerchan na Deiniolen.

Mae canfyddiad felly yn wenwyn etholiadol yn Arfon.

Pleidleisiau post yn dechrau cyrraedd

Neu maent yn dechrau cyrraedd yma yn y Gogledd o leiaf.

Dyma'r papurau fydd yn wynebu pobl yn etholaeth Arfon eleni. Fel rydym wedi son eisoes, mae diffyg ymdrech y pleidiau unoliaethol i ddod o hyd i ymgeiswyr gyda chysylltiadau lleol o unrhyw fath yn hynod drawiadol.

Ar y lon unwaith eto

Cafwyd noson lawnsio ymgyrch ail ethol Alun Ffred Jones yng nghwmni Dafydd Iwan a Tudur Owen yng Nghlwb Rygbi Bethesda neithiwr. Roedd y digwyddiad yn orlawn. Yn gynharach yn y diwrnod roedd nifer dda o aelodau allan yn dosbarthu pamffledi yn ninas Bangor. Mae Plaid Cymru wedi cael mwy o bleidleisiau na neb arall yn yr etholaeth ym mhob etholiad ers ei ffurfio - ar lefel Senedd San Steffan, Cynulliad, Ewropiaidd a Chyngor Gwynedd. Bydd y Blaid yn dod ar y brig yn hawdd ar Fai 5 hefyd - beth bynnag fydd yn digwydd yng ngweddill y wlad.

Y Toriaid yn dewis ymgeisydd i Arfon

Aled Davies, amaethwr o Bowys ydi'r dyn lwcus.

Ymddengys ei fod yn gyn asiant i Glyn Davies. 'Dydi Arfon ddim y math o etholaeth lle mae'n bosibl i Dori gael unrhyw lwyddiant ynddi, felly mae'n edrych braidd fel petai'n cael ei hel i'r Gogledd i gael ychydig o brofiad etholiadol cyn cymryd drosodd gan Glyn - pan fydd hwnnw'n rhoi'r gorau iddi.

Mi fydd darllenwyr Golwg yn gwybod mai Christina Rees, cyn wraig Ron Davies fydd yn sefyll tros Lafur.. Mae'n fargyfreithiwr a hyfforddwr sboncen ac wedi bod yn weithgar ar ran y Blaid Lafur ers oes yr arth a'r blaidd. Bu'n rhaid iddi gamu i'r adwy wedi i Alwyn Humphreys ddianc i'r ystafell molchi i ail osod ei fascara wedi iddo fo a gweddill Llafurwyr De Clwyd gael ffrae fach a dechrau waldio ei gilydd efo'u bagiau llaw.

Efallai na fyddai Alwyn wedi bod yn hapus yn Arfon, hyd yn oed petai trwy rhyw ryfedd wyrth wedi llwyddo i gael ei ethol.

Ymadawiad Alwyn Humphreys a'r Blaid Lafur

Diolch i Plaid Wrecsam am daflu ychydig oleuni ar ymadawiad disymwth ymgeisydd Llafur yn Arfon, Alwyn Humphreys.

Os ydi'r hyn mae Plaid Wrecsam yn ei ddweud yn wir - sef bod Llafur Arfon eisoes wedi argraffu eu pamffledi - efallai mai'r ffordd ymlaen ydi iddynt geisio dod o hyd i rhywun arall o'r enw Alwyn Humphreys i sefyll trostynt. Wedi'r cwbl mae Llafur Arfon ymhell, bell o fod yn nofio mewn pres.

Canlyniadau'r Blaid - oes yna batrwm?

Rhestraf isod ganlyniadau'r Blaid ddydd Iau yn nhrefn y cynnydd neu'r gostyngiad canrannol yn y bleidlais. 'Dwi wedi rhannu'r rhestr yn dri - cynnydd, cwymp o lai na 2% a chwymp o fwy na 2%.

Cwm Cynon +6.8%
Gorllewin Clwyd + 4.5%
Arfon +3.9%
Aberconwy +3.8%
Llanelli +3.5%
Castell-nedd + 2.8%
Rhondda +2.2%
Blaenau Gwent +1.7%
Maldwyn +1.3%
Islwyn +0.6%
Wrecsam +0.4%
Alun a Glannau Dyfrdwy +0.2%

Canol Caerdydd-0.1%
Dwyrain Abertawe -0.2%
Bro Morgannwg -0.3%
Ogwr -0.6%
Mynwy -0.6%
Gorllewin Casnewydd -0.8%
De Clwyd -0.8%
Torfaen -0.9%
Gogledd Caerdydd -0.9%
Pen-y-bont ar Ogwr -1%
De Caerdydd a Phenarth -1.1%
Brycheiniog a Sir Faesyfed -1.1%
Caerffili -1.4%
Dyffryn Clwyd -1.4%
Dwyrain Casnewydd -1.7%

Delyn -2.4%
Gorllewin Abertawe -2.5%
Preseli Penfro -3.3%
Pontypridd -3.7%
Gŵyr -4%
Aberafan -4.7%
Merthyr Tudful a Rhymni -4.9%
Ynys Môn -4.9%
Gorllewin Caerfyrddin a De Sir Benfro -5.1%
Gorllewin Caerdydd -5.9%
Dwyfor Meirionnydd -6.4%
Ceredigion -7.6%
Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr -10.2%



Rwan mae yna batrymau digon amlwg i'w gweld yma. Y mwyaf amlwg efallai ydi bod y perfformiad salaf o lawer yn rhanbarth y Canolbarth a'r Gorllewin gyda phump o'r wyth etholaeth yn arddangos cwymp sylweddol ym mhleidlais y Blaid. Ag eithrio etholaeth Llanelli mae'r etholaethau hyn yn rhai gwledig i wahanol raddau ac yma yr oedd y cynnydd ym mhleidlais y Toriaid ar ei fwyaf amlwg yng Nghymru. Mae'r cwymp yn rhai o'r ardaloedd diwydiannol megis Merthyr a Phontypridd wedi bod oherwydd y cynnydd sylweddol ym mhleidlais y Lib Dems yn y lleoedd hynny.

Gyda'r eithriad o Faldwyn roedd perfformiadau cadarnhaol y Blaid i gyd yn y Gogledd neu yn y De diwydiannol. Nodwedd arall o'r seddi hynny oedd bod y mwyafrif ohonynt efo ymgeisydd cryf sydd a chysylltiadau agos a'r etholaeth. Mae gan y Blaid hefyd beirianwaith effeithiol yn y saith etholaeth uchaf.

Os caf fod yn llwythol am ennyd, dim ond yn Arfon yr oedd cynnydd y Blaid yn uwch na'r cwymp ym mhleidlais Llafur - sy'n golygu i'r Blaid lwyddo i gymryd yr holl bleidleisiau Llafur a gollwyd yn ogystal a rhai o bleidleisiau'r Lib Dems. Mae hyn yn unigryw. Digwyddodd hefyd er gwaethaf ymdrechion y Bib i ymyryd ar ran Llafur yn yr etholaeth y diwrnod cyn yr etholiad trwy greu stori tylwyth teg bod bygythiad o gyfeiriad y Toriaid yma, ac felly geisio hel pleidleiswyr tlawd roedd Llafur yn eu colli yn ol 'adref'.

Mae unrhyw un sydd a'r adnabyddiaeth mwyaf arwynebol o'r etholaeth a'i phroffeil cymdeithasegol yn gwybod o'r gorau ei bod mor amhosibl i'r Toriaid ennill yn Arfon nag yw iddynt ennill yn Llanelli neu yng Nghastell Nedd.

'Llwyddiant' Llafur yng Nghymru - nodiadau o Arfon

Reit - un neu ddau o argraffiadau cynnar o'r etholiad. Fel mae Vaughan yn awgrymu roedd yr etholiad yma yn siomedig i'r Blaid, ac un o'r prif resymau am hynny oedd i Lafur berfformio yn weddol effeithiol yng Nghymru - ac yn arbennig felly yn yr etholaethau lle'r oedd 'rhaid' iddynt ddal eu gafael. Llwyddodd Llafur Cymru yn rhyfeddol i amddiffyn llawer o seddi oedd dan fygythiad. Roedd Arfon yn un o'r etholaethau roedd Llafur angen ei dal - methwyd a gwneud hynny, ond mae'r ffordd yr aethant ati yn i geisio amddiffyn y sedd yn ddadlennol o safbwynt perfformiadau cymharol gryf Llafur mewn etholaethau ymylol eraill yng Nghymru.

Cyn cychwyn efallai y dyliwn egluro i'r bobl nad ydynt yn adnabod y Gogledd yn dda nad ydi Arfon yn sedd wledig - mae mwyafrif llethol y boblogaeth yn byw mewn trefi neu bentrefi sylweddol. Yn gymdeithasegol mae Arfon yn fwy tebyg o lawer i Lanelli nag ydyw i Feirion Dwyfor.

Er iddyn nhw fethu dal eu gafael yn Arfon, llwyddwyd i gadw'r gwympyng nghanran eu pleidlais i -3.5%, ffigwr oedd yn sylweddol is na'r gwymp ehangach yng Nghymru. Felly hefyd seddi eraill oedd dan fygythiad - Ynys Mon (-1.3%) Llanelli (-4.5%), Gogledd Caerdydd (-1.9%), Gorllewin Caerdydd (-3.6%), Dyffryn Clwyd (-3.6%) ac ati. Yn y cyfamser mewn seddi diogel megis y Rhondda (-12.8%) neu Gwm Cynon (-10.5%) roedd eu pleidlais yn cwympo fel carreg, ac felly roedd pethau hefyd yn rhai o'r seddi oedd eisoes wedi eu colli, Gorllewin Clwyd (-11.3%) er enghraifft.

Mae Dyfrig yn trafod y patrwm pleidleisio rhanbarthol yn Arfon yma. Er bod yr hyn mae'n ei ddweud ar y pwnc hwnnw yn ddigon cywir, nid y patrwm rhanbarthol ydi'r un arwyddocaol o safbwynt egluro sut y llwyddodd Llafur i gadw cymaint o'u seddi 'ymylol' yng Nghymru, ond yr un cymdeithasegol. Y patrwm pwysig o safbwynt strategaeth etholiadol ydi bod Llafur wedi llwyddo i ddal eu tir yn rhyfeddol o dda mewn wardiau lle mae nifer helaeth o dai cyngor. Targedu'r bobl sydd yn byw yn y wardiau hynny a'u dychryn oedd prif dacteg Llafur yn Arfon. Yn eironig ddigon mae'r dirwasgiad enbyd sydd wedi ei greu gan Lafur yn gwneud y bygythiadau yn fwy effeithiol nag y byddant hebddo. 'Dwi'n eithaf siwr mai hynny oedd yn digwydd y tu hwnt i Arfon hefyd.

Llwyddwyd i wneud hyn trwy dynnu sylw at bethau anymunol a sbesiffig iawn a 'fyddai' yn digwydd petai y Toriaid yn dod i rym - toriadau mewn budd daliadau, codi tal i'r henoed am deithio ar y bws, codi am brescripsiwns ac ati, ac ati. Rydym eisoes wedi trafod y ffaith mai mater i'r Cynulliad ydi rhai o'r bygythiadau honedig, a bod eraill yn cael eu gwneud ar sail hynod amheus - ond roeddynt yn fygythiadau effeithiol.

'Dydi cefnogwyr 'naturiol' Llafur heb ddod allan i'w cefnogi yn Arfon ers 2005, mi ddaeth llawer ohonynt y tro hwn ac mi ddaethant ar sail rhesymegol. Os ydych yn poeni am sut yr ydych am brynu dillad ysgol i'r plant, mae stori y bydd credydau treth plant yn cael eu torri i'r bon am wneud i chi feddwl - a phleidleisio - mewn ffordd arbennig.

Mi allwn droi ein trwynau ar yr arfer 0 wleidydda mewn ffordd sy'n cymryd mantais o ofnau pobl sydd yn fregus ac yn ddibynnol iawn ar y wladwriaeth, a gwneud hynny yn aml ar sail anonest, ond fedrwch chi ddim gwadu ei fod yn rhoi cymhelliad pwerus i bobl bleidleisio tros Lafur. Mae'n neges llai gonest ond mwy effeithiol na dweud - os bydd gennym ni rym mewn senedd grog byddwn yn mynnu bod £300m y flwyddyn llai o doriadau yn wynebu Cymru.

Felly gellir egluro llwyddiant Llafur i amddiffyn cymaint o seddau ymylol Cymreig yn eithaf hawdd - dewis eu hetholaethau a dychryn eu pleidlais graidd yn yr etholaethau hynny i'r graddau eu bod teimlo'r angen i fwrw pleidlais trostynt er mwyn amddiffyn eu buddiannau tymor byr eu hunain. Syml ond effeithiol.

Pam nad ydi Robin eisiau dweud yn lle mae'n byw?

Fel y gwelwch, er bod Robin 'I live in Gerlan' Millar yn disgrifio ei hun fel 'hogyn lleol' 'dydi o ddim eisiau dweud ymhle mae'n byw ar y papur pleidleisio. Yn wahanol i bobl sydd eisiau mynd ar gyngor er enghraifft, mae ganddo pob hawl i wrthod datgelu ei gyfeiriad.

Mewn blogiad diweddar holais os oes gan Robin dy yn Arfon o gwbl. 'Dwi ddim yn gwybod yr ateb i hynny, ond 'dwi'n gwybod bod yna Mr a Mrs R Millar yn berchen ty sydd a chyfeiriad Gerlan (ond mae wedi ei leoli mewn gwirionedd yn nes o lawer at Dal y Bont) wedi gwneud cais yn 2003 i droi adeilad cyfagos (hen feudy) yn dy. Cafwyd caniatad. Gellir gweld y cofnodion perthnasol yma. Cais rhif 14 ydi'r un 'dwi'n cyfeirio ato.

A derbyn bod mae gan Robin dy (neu yn hytrach efallai dai) yn Arfon, yn ogystal a chartref yn Newmarket (lle mae'n gweithio a lle mae'n gynghorydd) mae'n ddiddorol holi pam nad yw'n rhoi cyfeiriad un o'r tai lleol ar y papur pleidleisio er mwyn 'profi' ei fod yn 'hogyn lleol' chwedl yntau?

Tybed os mai'r ateb ydi bod mai dau dy haf sydd ganddo, ac nad ydi Robin wedi treulio llawer o amser o gwbl ynddynt hyd eleni, a bod y naill dy wedi bod yn dy haf ers iddo gael ei brynu yn 2001 a bod y llall hefyd wedi ei droi yn dy haf rhywbryd wedi iddo ddechrau cael ei adnewyddu yn 2003?

Wedi'r cwbl 'dydi bod yn berchenog tai haf yn Arfon ddim yn union yr un peth a bod yn hogyn lleol.

Os mai perchnogaeth tai haf ydi'r peth pwysig mi fyddai gan Arglwydd Penrhyn well lle i ddisgrifio ei hun fel 'hogyn lleol' na Robin.

Gwrando arnach, gweithio iddych

'Dydw i ddim yn un o'r bobl hynny sydd efo obsesiwn ynglyn a chywirdeb iaith (wel iaith ysgrifenedig o leiaf). Mae'n well gen i weld pobl yn ceisio 'sgwennu yn y Gymraeg ac yn methu cael pethau yn gwbl gywir nag yn peidio a thrafferthu.

Serch hynny, mae yna'r fath beth a safonau proffesiynol - a phan rydym yn ysgrifennu mewn cyd destun proffesiynol mae'n bwysig gwneud mwy o ymdrech i 'sgwennu mewn Cymraeg eithaf twt. Syndod felly oedd dod ar draws yr ymdrech yma gan Geidwadwyr Arfon.

'Dwi ddim yn meddwl bod llawer o gwestiwn mai Arfon ydi'r etholaeth Gymreiciaf (yn ystyr ieithyddol y gair) o ddigon yng Nghymru. 'Dwi hefyd yn cydnabod bod y Toriaid yng Nghymru yn blaid ryfeddol o Seisnig. Ond o ddifri, byddai rhywun wedi disgwyl y byddai ganddynt o leiaf un aelod yn yr etholaeth sydd a Chymraeg digon naturiol i gywiro'r ymdrech ryfedd yma.