Etholiadau 2011 sylwadau cychwynol

Cyn 'sgwennu'r ychydig nodiadau cychwynol yma 'dwi am fod mor ddigywilydd a bod yn hollol blwyfol am funud fach. Llongyfarchiadau i Ffred ar ei fuddugoliaeth wych yn Arfon, a llongyfarchiadau hefyd i Dic ac i'r criw o ymgyrchwyr brwd a weithiodd mor galed. Roedd yr ymgyrch yn un effeithiol a phwrpasol, ac mi fyddwn yn awgrymu bod gan y Blaid yn genedlaethol dipyn i'w ddysgu oddi wrth yr ymgyrch yn Arfon.

Reit, at brif grynswth y pwt yma. Roedd perfformiad y Blaid ddoe yn siomedig ac roedd nifer o resymau am hynny - rhai oddi mewn i'n rheolaeth, a rhai y tu hwnt i'n rheolaeth. Byddwn yn edrych ar bethau o sawl cyfeiriad maes o law

'Doedd yna ddim oll y gallai'r Blaid ei wneud i newid un ffaith gwaelodol - sef bod Llafur - wrth safonau hanesyddol - yn boblogaidd yng Nghymru yn 2011 ond yn amhoblogaidd yn 2007. Gan mai yn erbyn Llafur mae'r Blaid yn cystadlu am bleidleisiau tros y rhan fwyaf o Gymru, roedd y cyd destun etholiadol yma yn rhwym o gael effaith ar berfformiad y Blaid yn genedlaethol. Yn yr un modd mae'r Lib Dems ar hyn o bryd yn amhoblogaidd, ac mae'r Toriaid yn aml yn ymgodymu efo nhw am bleidleisiau - felly mae rhan o lwyddiant cymharol y Toriaid i'w briodoli i hynny.

Mater fydd yn cael ei godi tros yr wythnosau nesaf ydi mater yr arweinyddiaeth - gall Ieuan Wyn Jones ddisgwyl cael ei gladdu o dan bentwr o feirniadaeth. Wnes i ddim pleidleisio i gael Ieuan yn arweinydd - i Helen Mary Jones aeth fy rhif 1 i. Serch hynny 'dydw i erioed wedi gweld ei arweinyddiaeth yn broblem sylweddol.

Mae i Ieuan ei gryfderau a'i wendidau fel arweinydd. Mae'n drefnus, yn gydwybodol, mae'n deall ei feysydd ac yn mynegi ei hun yn ddigon effeithiol yn y ddwy iaith. 'Dydi o ddim yn arweinydd carismataidd yn yr ystyr bod Alex Salmond neu Dafydd Wigley yn garismataidd - ond dydi hynny ddim yn broblem ynddo'i hun - bydd pleidiau ag arweinwyr nad ydynt yn garismataidd yn aml yn llwyddo. Er enghraifft, mae'r DUP yn perfformio'n well o dan arweinyddiaeth Peter robinson nag oedd yn gwneud o dan Ian Paisley. Ond yr hyn na ellir ei wneud o dan amgylchiadau felly ydi rhedeg ymgyrch arlywyddol fel un Salmond eleni - mae'n rhaid wrth strategaethau eraill - a natur y strategaethau hynny oedd y broblem i'r Blaid eleni.

Polisiau ydi'r mater cyntaf. Mae polisiau yn amlwg yn hynod bwysig. Yn 2007 roedd gan y Blaid set o bolisiau trawiadol - gliniaduron am ddim, cymorth i fusnesau efo treth busnes er enghraifft. Er nad oedd y polisiau hyn ar un olwg yn rhai sylweddol roedd pobl yn son am rai ohonynt ar stepan drws bryd hynny. Chlywais i neb yn son am bolisi o eiddo'r blaid y tro hwn.

Mae naratif etholiadol yn bwysig ym mhob etholiad, ac mae hefyd yn bwysig bod y naratif hwnnw yn gyson trwy'r ymgyrch, ac ar pob lefel - yn lleol ac yn genedlaethol. 'Dydw i ddim yn siwr beth yn union oedd y naratif y tro hwn. Fy awgrym i am naratif effeithiol eleni fyddai gwrthgyferbynnu'r llywodraeth glymbleidiol gymharol boblogaidd sydd newydd ddod i ben efo'r llanast o lywodraeth Lafur hynod amhoblogaidd 2003 - 2007 (torri cyllid ysgolion, cau ysbytai ac ati) - ac yna mynd ati i wneud defnydd o'r polau i awgrymu bod pleidlais i Lafur yn bleidlais i ddychwelyd i'r dyddiau hynny. Mi wnaeth straeon am gyrff ddim yn cael eu claddu a mynyddoedd o sbwriel ar hyd ochrau'r ffyrdd yn ystod llywodraeth Callaghan gadw Mrs Thatcher yn mynd am flynyddoedd maith.

Mater arall mwy gwaelodol o bosibl ydi lleoliad gwleidyddol y Blaid. Ers 1997 mae'r pleidiau unoliaethol yng Nghymru wedi Cymreicio ac wedi meddiannu peth o dir syniadaethol traddodiadol y Blaid. 'Dydi o ddim yn glir i mi bod y Blaid wedi ymateb i'r newid yma, nag yn wir wedi ystyried o ddifri os ydi'r tir gwleidyddol mae'n sefyll arno ar hyn o bryd yn un priodol i'r oes sydd ohoni. Yn sicr mae'n fwy anodd gwahanu'r Blaid oddi wrth y pleidiau unoliaethol yng Nghymru nag oedd hi yn y dyddiau cyn datganoli. Mae angen gwirioneddol edrych ar hyn. Yn gynharach heddiw cafodd un plaid genedlaetholgar oddi mewn i'r DU ei sgubo i rym gan gannoedd o filoedd o bleidleisiau pobl gyffredin. Yn hwyrach heddiw bydd un arall yn ol pob tebyg yn gwneud yn dda iawn. Mae proffeil cyhoeddus y ddwy blaid yma yn llawer mwy miniog genedlaetholgar nag un y Blaid. Mae cwestiynau i'w holi ynglyn a hynny.

Taflen gelwyddog Eifion Williams

Wele gopi o'r enwog daflen - gyda'r darnau enllibus wedi eu dileu.




Yr hyn sydd wedi digwydd yn y bon ydi bod yr ymgyrch Llafur wedi creu 'ffeithiau,' wedi eu cyhoeddi ac yna wedi mynd ati i'w dosbarthu i etholwyr Aberconwy, yn y gobaith y byddai'r rheiny yn pleidleisio i Eifion Williams ar sail y celwydd yn y pamffledi.

Mae hyn yn ddigon tebyg i'r hyn a ddigwyddodd yn Oldham yn ystod yr etholiad cyffredinol y llynedd. Diwedd y stori honno oedd i'r ymgeisydd Llafur celwyddog, Phil Woolas orfod egluro ei hun i lys barn a cholli ei sedd.

Rwan, petai Eifion yn ennill, ac yn arbennig petai'n ennill o drwch blewyn mae'n ddigon posibl y byddai pethau'n cyrraedd llys barn unwaith eto. Byddai'n dra thebygol y byddai hynny'n arwain at rhywbeth tebyg i'r hyn a ddigwyddodd yn Oldham - sydd yn codi mater digon diddorol. Byddai canlyniad Aberconwy wedi cael effaith ar y canlyniad rhanbarthol yn y Gogledd. Byddai'n rhaid cael is etholiad yn Aberconwy, ac mae'n debyg y byddai'r canlyniad yn wahanol. Felly ar rhyw olwg byddai canlyniad annilys wedi cael effaith ar y canlyniad rhanbarthol yn y Gogledd.

Mae yna rhywbeth yn dweud wrthyf bod un neu ddau oddi mewn i'r Blaid Lafur Gymreig yn gobeithio nad Eifion Williams fydd AS nesaf Aberconwy.

UKIP i gael seddi ar Fai 5?

Y ffaith mwyaf diddorol i godi o'r pol YouGov diweddaraf, ag eithrio'r gwymp ym mhleidlais Llafur ydi'r twf ym mhleidlais UKIP yn y rhanbarthau - maent ar 7% - union ganran y Lib Dems.

Petai'r ffigwr hwnnw'n cael ei wireddu byddai'n sicr y byddai'r blaid wrth Gymreig, asgell dde yn ennill seddi. Yn wir, petai eu pleidlais wedi ei ddosbarthu y fwy cyson nag un y Lib Dems - ac mae yna beth lle i gredu y gallai hynny fod yn wir, yna gallent gael mwy o seddi na phlaid Kirsty Williams.

Y Blaid a Britain Votes

Fel rheol mi fydd blogmenai yn rhoi darlun o'r ffosydd fel petai o etholiadau. Y tro hwn - am resymau nad af i mewn iddynt, mi'r ydw i yn edrych ar bethau o lawer iawn pellach na neb sy'n darllen y blog yma. Felly cadwch hynny mewn cof pan rwyf yn dweud fy nweud.

Mae Harry Hayfield ar Britain Votes yn cymryd golwg ar seddi Plaid Cymru, a'r rhai mae'n gobeithio eu hennill. Yr unig sedd mae BV yn ei hystyried yn gwbl ddiogel ydi Meirion / Dwyfor. Mae'n disgwyl i'r Blaid ennill yn Nwyrain Caerfyrddin gyda llai o fwyafrif o lawe, ac yn Arfon ar ol ail gyfri! Mae'n bosibl y bydd gan Rhodri Glyn lai o fwyafrif, ond gallwn fod yn eithaf sicr na fydd yna ail gyfri yn Arfon - bydd honno'n aros yn nwylo'r Blaid yn eithaf cadarn. Mae'r ffaith mai ymgeisydd y Blaid ydi'r unig ymgeisydd lleol, a'i fod beth bynnag o ansawdd llawer uwch na'r lleill yn gwarantu hynny.

Am rhyw reswm mae Harry yn meddwl y gallai pob pleidlais aeth i Peter Rogers yn 2007 fynd i'r Tori Paul Williams y tro hwn gan roi cyfle i hwnnw ennill. 'Dydi etholiadau go iawn ddim yn gweithio felly wrth gwrs, ac er y bydd cyfran go lew o bleidlais Peter yn mynd i Paul, mi fydd yna gyfran llai ond arwyddocaol yn mynd i Ieuan Wyn hefyd. Mi fydd Paul yn gwneud yn eithaf da os bydd yn dod yn ail.

Mae'n darogan ail gyfri eto yn Llanelli, ond yn nodi'n gywir bod yr ymgeisydd Plaid Cymru yn fwy atyniadol o lawer na'r un Llafur. 'Dydw i ddim yn ei gweld yn dod i ail gyfri, er y gallai fod yn nes na'r tro blaen.

'Does yna ddim darogan am Geredigion, ond gallwn gymryd yn ganiataol y bydd Elin Jones yn dal ei gafael ar hon - y Lib Dems sy'n ail, a chymaint yw'r chwalfa maent yn ei wynebu, gallant yn hawdd fethu dod yn ail y tro hwn.

Mae'n darogan y bydd y Blaid yn colli Aberconwy, ond yn dweud y gallai'r naill brif blaid unoliaethol neu'r llall ei chymryd. 'Dwi'n anghytuno - mae'r Toriaid allan o'r ras bellach yn fy marn bach i, ac mae pethau rhwng y Blaid a Llafur bellach. Mae ymgyrchu lleol effeithiol wedi dangos ei werth yma.

Mae'n son hefyd am seddi targed y Blaid yng Ngorllewin Caerfyrddin / De Penfro, Caerffili, Gorllewin Clwyd, Castell Nedd, Preseli Penfro, Gwyr a De Clwyd - er nad yw'n darogan beth fydd yn digwydd yn yr un o'r seddi yma. Byddwn yn awgrymu bod gan y Blaid obaith rhesymol ym mhob un o'r bedair gyntaf, er byddai'n wyrthiol petai'n ennill mwy na dwy ohonynt. Mae yna gryn son bod Mabon yn perfformio'n dda yn Ne Clwyd, ac mae'r newidiadau ym mhrisiau'r bwcis yn cadarnhau hynny - er mi fyddai ennill yma'n ganlyniad cwbl rhyfeddol.

Newyddion drwg Kirsty mae gen i ofn

Felly mae Kirsty Williams bellach o blaid clymbleidio yn y Cynulliad ar ol chwarae rhan allweddol yn y digwyddiadau a sicrhaodd i'r Glymblaid Enfys farw yn y groth yn 2007.

Mae'n fater o loes i mi orfod torri'r newyddion drwg iddi nad ydi hi'n debygol o fod mewn clymblaid o unrhyw fath wedi'r etholiad nesaf. Beth bynnag mae'r pleidiau yn dweud ar hyn o bryd am gadw eu opsiynau'n agored ac ati, mae'r tirewdd gwleidyddol wedi newid yn llwyr ers 2007.

Byddai clymbleidio efo'r Lib Dems yng Nghymru tra yn ymladd yn erbyn y toriadau y byddai'r blaid honno yn eu hanfon o San Steffan yn gymhlethdod na fydd Llafur Cymru yn debygol o'i chwenych. Mi fyddai hefyd yn anodd iawn i Blaid Cymru glymbleidio yn erbyn Llafur efo dwy blaid fyddai'n cael eu cysylltu'n agos a phroses o chwalu gwariant cyhoeddus yng Nghymru.

Neu i edrych ar y peth mewn ffordd ychydig yn wahanol, mae'r ffaith i Lib Dems Clegg neidio i'r gwely efo Toriaid Cameron yn dra thebygol o sicrhau mai gwely gwag fydd gan Lib Dems Kirsty am bedair blynedd arall. Mi fyddai'n wenwyn gwleidyddol i'r Blaid, neu i Lafur gysylltu eu hunain efo nhw, hheb son am rannu gwely.