Papur trafod 'Torri a Chysoni' a Llywodraethiant Cymru

Yr ateb i'r cwis bach ydi y byddai pob un o'r etholaethau yn cael eu diddymu a'u canibaleiddio er mwyn galluogi i etholaethau cyfagos gyrraedd yn agos i 'r 77,000 o etholwyr mae'r Toriaid am eu gweld ym mhob etholaeth San Steffan erbyn yr etholiad nesaf. Neu o leiaf dyna fyddai'n digwydd petai llywodraeth San Steffan yn mabwysiadu'r model a argymhellir gan Gymdeithas Newid Etholiadol Cymru fis diwethaf.

'Dwi wedi gwneud ymarferiad tebyg yn y gorffennol, ond mae hwn yn well o lawer gan ei fod wedi cyfri'r etholwyr yn llawer mwy cysact na wnes i. Mae rhai o'r argymhellion yn ymddangos yn eithaf 'naturiol', tra bod eraill yn hynod o anaturiol. Er enghraifft ni fyddai rhoi'r Bari yn ol i Fro Morgannwg, rhannu Sir Gaerfyrddin i ddwy etholaeth (y naill yn drefol a'r llall yn fwy gwledig) neu leihau'r nifer o etholaethau yng Nghaerdydd yn creu rhyw endidau artiffisial. Ar y llaw arall byddai creu etholaeth o Geredigion a rhannau o Bowys a Phenfro yn llawer llai naturiol.

Ta waeth - mater i'r Comisiwn Ffiniau fydd penderfynu ar yr union ffiniau yn y pen draw, ond mae'n weddol amlwg y bydd rhaid creu nifer o etholaethau go ryfedd yr olwg er mwyn cadw i'r rheol 77,000. Mae'n anhebygol iawn y bydd gan y Comisiwn y disgresiwn i wyro mwy na 3.5% y naill ffordd neu'r llall oddi wrth y rhif targed. Oherwydd hynny, mae'n ddigon posibl y bydd llawer o awgrymiadau'r Gymdeithas Newid Etholiadol yn weddol agos at yr hyn fydd yn digwydd mewn gwirionedd.

Fel y byddai dyn yn disgwyl gan gorff sydd a'r geiriau newid etholiadol yn ei enw, mae yna awgrymiadau ar gyfer creu cyfundrefn gyfrannol ar gyfer etholiadau'r Cynulliad. Ceir nifer o awgrymiadau, ond yr un mwyaf diddorol ydi sefydlu trefn STV aml aelod gan ddefnyddio ardaloedd awdurdodau lleol fel etholaethau. Mae'r blog hwn wedi awgrymu trefn debyg iawn yn y gorffennol. Mae'r ffaith y bydd llawer o bobl yn cael eu hunain mewn etholaethau San Steffan nad yw'n hawdd uniaethu efo nhw yn cryfhau'r ddadl tros gael etholaethau ar lefel etholiadau Cynulliad y gall pobl uniaethu efo nhw'n weddol hawdd. Mae'n anodd meddwl am unedau sy'n fwy cyfarwydd i bobl na'r siroedd maent yn byw ynddynt.

*



*Mae pob un o'r delweddau uchod wedi eu ahem - benthyg - o Torri a Chysoni a Llywodraethiant Cymru. Gobeithio na fydd y Messrs Baston ac ap Gareth yn rhy flin - maen nhw'n cael y cyhoeddusrwydd yn rhad ac am ddim.

Diweddariad 25/6/10 -gweler yr erthygl yma o Syniadau.