Unig lais y Lib Dems yng Nghymru _ _

_ _ bellach ydi un Mark Williams.

Rwan efo Kirsty Williams wedi ei thraflyncu gan y Blaid Lafur, Mark Williams ydi 'r unig Dib Lem sy'n wleidydd proffesiynol yng Nghymru sydd mewn sefyllfa i ddweud ei ddweud. Roedd cau ceg un o'i feirniaid llymaf a mwyaf effeithiol yn y ffordd yma yn un peth clyfar o leiaf mae Carwyn Jones wedi llwyddo i'w wneud.

Y tro diwethaf i ni fod mewn sefyllfa pan mai un Dib Lem yn unig oedd mewn sefyllfa i agor ei geg oedd cyn etholiad 97, pan mai Alex Carlile oedd unig aelod seneddol Cymreig ei blaid.  Roedd Alex Carlile - beth bynnag ei wendidau - yn llais effeithiol a phendant, a felly hefyd Kirsty Williams.  

Bydd Mark Williams yn - sut allwn ni roi hyn mewn ffordd gweddol gwrtais? - yn lais cyhoeddus llai pendant a llai effeithiol na Kirsty Williams, Alex Carlile - ac yn wir pob arweinydd arall y gallaf feddwl amdano mae'r Dib Lems wedu ei gael yng Nghymru.  

Mae'r ffaith bod Kirsty Williams wedi gadael y llong dyllog yn nwylo Mark Williams yn awgrymu ei bod hi o leiaf wedi rhoi'r ffidil chwedlonol yn y to o safbwynt adfer ei phlaid.  'Dydw i ddim yn gweld bai arni hi.

Kirsty Williams, y Lib Dems a'r BBC

Llongyfarchiadau i Kirsty Williams ar gael ei hethol yn arweinydd y Lib Dems yng Nghymru. Mae blogmenai wedi darogan hyn ers talwm wrth gwrs. Mae blogmenai yn gywir am pob dim, pob amser. Hon yn ddi amau ydi'r joban mwyaf heriol yng ngwleidyddiaeth Cymru. Ystyriwch hyn - gyda'r drefn etholiadol ryfedd sydd gennym yn y Cynulliad y lleiaf o seddi mae'n ymarferol bosibl i'r Lib Dems eu cael ydi pump (hy un ar pob rhestr ranbarthol). Chwe sedd mae'r Lib Dems wedi ei gael ym mhob etholiad Cynulliad hyd yn hyn - un yn fwy na'r lleiafswm posibl. Son am dan gyflawni.

Mae yna reswm amlwg tros y tan gyflawni epic yma wrth gwrs - sef nad oes yna fawr o bwrpas i'r Lib Dems yng nghyd destun gwleidyddiaeth Gymreig. Roedd Kirsty yn son heddiw am ail gynnau gwleidyddiaeth rhyddfrydig - ond dyna'r broblem, mae'r traddodiad rhyddfrydig yn bwysig iawn yng Nghymru, ac mae ei ddylanwad yn fawr ar y pleidiau mawr Cymreig eraill. Dydi bod yn ryddfrydig ddim ynddo'i hun yn rhoi'r hunaniaeth unigryw mae'n rhaid wrtho i lwyddo'n etholiadol. Mae'n anodd gen i weld pa dir gwleidyddol gwag sydd ar gael iddynt mewn gwleidyddiaeth Gymreig, ac felly mae'n anodd gweld Kirsty'n newid pethau.

Ar nodyn arall, roedd ymdriniaeth y BBC o'r gystadleuaeth yn ddigri. Yr ystrydebau oedd yn cael eu gwthio oedd bod Jenny yn 'brofiadol', tra bod Kirsty yn 'garismataidd'. Rwan 'dwi'n gallu meddwl am lawer o ansoddeiriau i ddisgrifio Kirsty - ond 'dydi hi'n sicr ddim yn garismataidd. Mae ei mynegiant llafar yn brenaidd os nad yn glogyrnaidd, 'dydi hi byth yn dweud unrhyw beth gwreiddiol na ffraeth. Ond mae hi'n gymharol ifanc, ac mae'n ddel. 'Fedar y Bib ddim ei disgrifio fel yr ymgeisydd 'del' (am resymau sy'n ymwneud a chywirdeb gwleidyddol a ballu) , felly maent yn defnyddio'r gair 'carismataidd'. Hyd yn oed Vaughan Roderick, wir Dduw.

Problem Kirsty a'r Democratiaid Rhyddfrydol

Kirsty Williams fydd yn ennill etholiad mewnol y Democratiaid Rhyddfrydol i ddewis arweinydd i'r blaid yn y Cynulliad. 'Dwi fy hun ddim yn ei hystyried yn wleidydd arbennig o dda, nac yn un dda iawn am gyfathrebu - ond mae'n berson gonest a dymunol, ac yn wyneb atyniadol, modern i'r blaid Gymreig.

Newydd ddod ar draws y cyfraniad hwn gan Vaughan Roderick.

Fel arfer gyda Vaughan, mae'n erthygl dreiddgar. Yr hyn mae'n ei ddadlau ydi ei bod yn anodd iawn i blaid Ryddfrydol fod a hunaniaeth unigryw mewn gwlad lle mae'r rhan fwyaf o bobl - a gwleidyddion yn ryddfrydig. Mae'n bwynt da iawn.

Mae hon yn broblem lled barhaol i'r Democratiaid Rhyddfrydol wrth gwrs. Hoffwn ychwanegu pwynt arall fodd bynnag - mae ganddyn nhw broblem benodol wrth edrych ymlaen i'r etholiad cyffredinol nesaf - a'r etholiad Cynulliad.

Planhigyn rhyfedd ydi'r un Rhyddfrydol - mae'n tyfu pan mae planhigion eraill yn gwywo, ac mae'n gwywo pan mae'r lleill yn tyfu. Er bod ganddynt bleidlais greiddiol eu hunain, mae cydadran cymharol fawr o'u pleidleiswyr yn bobl sydd wedi pechu efo pleidiau eraill pan mae'r rheiny yn amhoblogaidd - y piwis, y blin, y siomedig a'r hunan dosturiol.

'Rwan, os ydi tystiolaeth yr ychydig etholiadau diwethaf i'w gredu, mae dau blanhigyn gwleidyddol yng Nghymru yn tyfu, ac mae un arall yn gwywo, ac yn gwywo'n gyflym iawn ar hynny. Mae Plaid Cymru a'r Blaid Geidwadol yn gwneud yn dda, tra bod y Blaid Lafur - wel - ddim yn gwneud yn dda.

Y broblem i'r Democratiaid Rhyddfrydol ydi'r ffaith bod tair o'u pedair sedd yn y Canolbarth gwledig - etholaethau lle mae naill ai'r Toriaid neu Blaid Cymru yn gryf. Gallant yn hawdd golli Brycheiniog a Maesyfed, Trefaldwyn a Cheredigion.

Byddant yn disgwyl elwa o chwalfa'r Blaid Lafur yn y dinasoedd - Wrecsam, Abertawe, Caerdydd a Chasnewydd - ond mae'n dra phosibl na fyddant yn gwneud yn ddigon da i ennill seddi o'r newydd.

Felly, y perygl i Kirsty Williams - ydi y bydd ei dwy etholiad cyntaf fel arweinydd yn drychinebus. Byddant yn gwneud yn wael yn etholiadau Ewrop 2009 - byddant pob amser yn tan berfformio mewn etholiadau Ewrop, a gallant yn hawdd golli tair o'u pedair sedd yn etholiad cyffredinol yn 2010.

Y tebygrwydd ydi y bydd Kirsty a'i phlaid yn mynd i etholiadau'r Cynulliad yn 2011 gyda record o fethiant y tu ol iddynt, ac yn ymddangos yn ymylol oherwydd y frwydr rhwng pleidiau'r llywodraeth - Plaid Cymru a Llafur, a'r blaid sy'n rheoli yn San Steffan.

Hwyrach na fydd Kirsty yn arwain am fwy na thair neu bedair blynedd.

Beth mae Kirsty Williams wedi ei wneud i Nick Clegg?

Ar ol y mor o sarhad a daflwyd i gyfeiriad Plaid Cymru pan newidiodd rheiny eu polisi parthed peidio a chael ffioedd myfyrwyr, ar ol yr holl hunan gyfiawnder, ar ol yr holl ystumio, ymddengys bod polisi'r Lib Dems a Phlaid Cymru bellach yn union yr un peth. Mae'r ddwy blaid yn erbyn ffioedd fel mater o egwyddor, ond yn sylweddoli nad oes ganddynt ddewis ond byw efo nhw o dan yr amgylchiadau cyllidol presennol.

Mae'r math yma o beth yn bwysig yn nwy o etholaethau seneddol y Lib Dems - Canol Caerdydd a Cheredigion. Go brin y gwnaiff wahaniaeth yn y cyntaf - mae mwyafrif sylweddol gan y Lib Dems. Nid felly'r ail. Os oedd ganddynt unrhyw obaith o ddal Ceredigion o'r blaen, mae'r gobaith hwnnw bellach wedi mynd.

Ac wedyn mae'r datblygiad enfawr yn St Athan yn cael cic trwy'r ffenest. 'Dydi hynny ddim yn debygol o effeithio'n uniongyrchol ar y Lib Dems - does ganddyn nhw ddim gobaith ym Mro Morgannwg - ond mae'r Fro yn gymharol agos at Gasnewydd a Chaerdydd - ardaloedd sydd yn gryf iddynt ar lefel llywodraeth leol o leiaf. Eto mae eu unig sedd yn y De - Canol Caerdydd yn agos, a byddant yn gobeithio gwneud argraff yn Nwyrain Casnewydd.

Hefyd mae'r son gan Clegg am savage cuts am fod tua mor boblogaidd yng Nghymru a cherddoriaeth Leonard Cohen mewn ysbyty sy'n arbenigo mewn trin pobl sy'n dioddef o iselder ysbryd. Mewn gwlad lle mae canran uchel o'r boblogaeth yn gweithio yn y sector cyhoeddus, fydd yna ddim llawer o bobl yn dawnsio ar y strydoedd pan mae Nick yn gwintyllu'r syniad o rewi cyflogau sector cyhoeddus.

Felly pedair sedd sydd ganddynt yng Nghymru ar hyn o bryd - 'doedd pethau ddim yn edrych yn arbennig o dda yng Ngheredigion beth bynnag, mae Lembit yn gwneud ei orau glas i roi Trefaldwyn i Glyn Davies (trydydd oedden nhw yno yn etholiadau Ewrop gydag UKIP o'u blaenau), ac roedd y Toriaid yn gyfforddus o'u blaenau yn yr etholiad Ewrop yng ngardd gefn Kirsty - Brycheiniog a Maesyfed. Tybed os mai Canol Caerdydd yn unig fydd ar ol ganddynt ar ol Mai 2010?

Fedra i ddim dychmygu mai Nick Clegg ydi hoff berson y Lib Dems Cymreig ar hyn o bryd - ac mae o'n gwestiwn diddorol pam ei fod yn gwneud y ffasiwn ddatganiadau mor agos at etholiad. Mae'r ateb yn weddol hawdd - mae Lloegr yn bwysicach o lawer yn etholiadol i'r Lib Dems nag ydi Cymru - ac mae'r tirwedd etholiadol yn dra gwahanol yno i'r Lib Dems nag ydi yng Nghymru.

Mae gan y Lib Dems ddau ffrynt etholiadol yn Lloegr - etholaethau dinesig a threfol lle maent yn ymladd yn erbyn Llafur a rhai mwy gwledig - ond mwy cyfoethog o lawer yn Ne Lloegr yn bennaf. Y Toriaid ydi'r gelyn yma. Oherwydd bod gogwydd sylweddol yn erbyn Llafur nid oes rhaid iddynt boeni am eu seddi dinesig - yn wir maent yn debygol o ennill mwy.

Ond oherwydd bod gogwydd sylweddol tuag at y Toriaid mae perygl mawr i'r seddi mwy gwledig a chyfoethog - ac mae yna fwy o lawer o'r rheiny. Os bydd y Lib Dems yn mynd i etholiadau San Steffan efo cynlluniau i wario'n drwm, bydd yn hawdd i'r Toriaid ddychryn etholwyr cyfoethog trwy ddarogan cynnydd anferth yn eu trethi - felly mae'n rhaid dangos eu bod am docio ar wariant - ond ceisio gwneud hynny mewn modd sydd ddim yn niweidiol yn etholiadol. 'Dydi Sain Athan ddim yn agos at nifer sylweddol o seddi ymylol Toriaidd / Lib Dem, gallant bechu myfyrwyr oherwydd nad oes ganddyn nhw gartref arall - yn Lloegr o leiaf. Cod ydi savage cuts am dim trethi uwch.

Felly 'dydi Kirsty druan na'r Lib Dems Cymreig ddim wedi pechu Nick Clegg o gwbl. Ond maen nhw'n anlwcus bod natur y tirwedd gwleidyddol Prydeinig yn gorfodi Clegg i wneud a dweud pethau sy'n niweidiol iddynt.

Newyddion drwg Kirsty mae gen i ofn

Felly mae Kirsty Williams bellach o blaid clymbleidio yn y Cynulliad ar ol chwarae rhan allweddol yn y digwyddiadau a sicrhaodd i'r Glymblaid Enfys farw yn y groth yn 2007.

Mae'n fater o loes i mi orfod torri'r newyddion drwg iddi nad ydi hi'n debygol o fod mewn clymblaid o unrhyw fath wedi'r etholiad nesaf. Beth bynnag mae'r pleidiau yn dweud ar hyn o bryd am gadw eu opsiynau'n agored ac ati, mae'r tirewdd gwleidyddol wedi newid yn llwyr ers 2007.

Byddai clymbleidio efo'r Lib Dems yng Nghymru tra yn ymladd yn erbyn y toriadau y byddai'r blaid honno yn eu hanfon o San Steffan yn gymhlethdod na fydd Llafur Cymru yn debygol o'i chwenych. Mi fyddai hefyd yn anodd iawn i Blaid Cymru glymbleidio yn erbyn Llafur efo dwy blaid fyddai'n cael eu cysylltu'n agos a phroses o chwalu gwariant cyhoeddus yng Nghymru.

Neu i edrych ar y peth mewn ffordd ychydig yn wahanol, mae'r ffaith i Lib Dems Clegg neidio i'r gwely efo Toriaid Cameron yn dra thebygol o sicrhau mai gwely gwag fydd gan Lib Dems Kirsty am bedair blynedd arall. Mi fyddai'n wenwyn gwleidyddol i'r Blaid, neu i Lafur gysylltu eu hunain efo nhw, hheb son am rannu gwely.

Yr etholiad yn Arfon - ychydig o nodiadau

Mi fydda i'n ceisio peidio bod yn rhy blwyfol ar Flogmenai - ond cyn fy mod wedi treulio tipyn o amser yn ymgyrchu yn Arfon ar gyfer etholiad eleni, dwi'n siwr y bydd darllenwyr y blog sy'n byw y tu allan i'r etholaeth yn maddau i mi am gynhyrchu ychydig o nodiadau ar berfformiad y Blaid - a phleidiau eraill - yn yr etholaeth.

Mewn wyth etholaeth yn unig cafodd unrhyw blaid fwy na 50% o'r bleidlais.  Plaid Cymru enillodd dair o 'r rheiny, Llafur enillodd bedair a Kirsty Williams un.  Roedd canran y Blaid yn Arfon yn uwch nag yn unman arall ag eithrio Ogwr - sy'n golygu bod y ganran o'r bleidlais gafodd Sian Gwenllian yn uwch na'r ganran gafodd Carwyn Jones na'r un o'i aelodau cabinet neu weinidogion eraill.  Mae hyn yn gryn gamp i rhywun sy'n sefyll am y tro cyntaf, a sydd o ganlyniad heb gael y cyfle i adeiladu pleidlais bersonol ar hyd a lled yr etholaeth.

Mae gan Lafur bleidlais barchus yn Arfon - 34%.  O ganlyniad mae gwleidyddiaeth yr etholaeth wedi ei bolareiddio mwy nag yn unman arall yng Nghymru.  Pleidleisiodd 89% o'r etholwyr i'r Blaid neu i Lafur.  Dim ond yn y Rhondda ceir polareiddio tebyg - gydag 87% yn pleidleisio i'r ddwy blaid gyntaf.  

Tra bod y 3% y cafodd y Dib Lems yn yr etholaeth yn eithaf nodweddiadol o'u pleidlais tros y rhan fwyaf o Gymru, roedd y 6% y cafodd y Toriaid yn anarferol o isel.  Dim ond yn y Rhondda (2%) roedd eu pleidlais yn sylweddol is - roedd y ganran yn Arfon yn debyg i ganran Merthyr, Cwm Cynon ac Aberafon.  Mae'n eithaf sicr y byddant wedi colli eu hernes petai UKIP wedi trafferthu sefyll yn yr etholaeth.  Yn y Rhondda yn unig y collodd y Toriaid eu hernes y tro hwn.  Mae'n hawdd anghofio bod tua 40% o'r etholaeth (Ogwen a Bangor) yn cael eu cynrychioli gan Dori yn San Steffan hyd at 1997.  Y Dib Lems druan oedd eu prif wrthwynebwyr tan y flwyddyn honno - cawsant eu goddiweddyd gan Beti Williams (Llafur) y flwyddyn honno.  Cafodd Sian bump gwaith cymaint o bleidleisiau na'r Toriaid a'r Dib Lems efo'i gilydd.  

A son am Fangor, dwi'n credu mai Bangor ydi'r unig ddinas i gael ei chynrychioli erioed gan Blaid Cymru ar lefel Cynulliad neu San Steffan - ond roedd y Blaid ymhell ar y blaen yno, gan ennill 8 o'r 10 ward - rhai ohonynt gyda mwyafrifoedd anferth.  Roedd Bangor yn dipyn o gadarnle i'r Blaid yn 2016.  

Er bod Llafur (fel arfer) yn hynod hyderus o gipio'r sedd - ac wedi llusgo rhes di ddiwedd o weinidogion i'r etholaeth tros y misoedd diwethaf ni chawsant bleidlais arbennig o uchel. Cawsant ganran uwch mewn 28 etholaeth arall a phleidlais uwch mewn 31.  Deugain etholaeth sydd yng Nghymru i gyd.  

Yn anarferol roedd y gyfradd pleidleisio yn uwch yn Arfon nag oedd yn y rhan fwyaf o etholaethau tebyg.  Yn wir roedd yn uwch nag oedd yn unrhyw etholaeth yng Ngwynedd, Ynys Mon, Conwy, Fflint, Dinbych na Wrecsam.  

Llefarydd y Dib Lems ar ddim byd o gwbl

Hmm wele rhestr llefarwyr swyddogol y Dib Lems.  Oherwydd mai dim ond 8 aelod seneddol, mae'n ddealladwy bod Farron wedi gorfod troi pob carreg i ddod o hyd i lefarwyr.  Felly yn ogystal ag aelodau seneddol, mae'n llawn barwniaid, arglwyddi, cyn aelodau seneddol, Aelodau Senedd yr Alban, Aelodau Cynulliad, cynghorwyr ac yn wir maer.  

1. Leader: Tim Farron MP
2. Economics: Baroness Susan Kramer
3. Foreign Affairs/Chief Whip/Leader of the house: Tom Brake MP
4. Defence: Baroness Judith Jolly
5. Home Affairs: Alistair Carmichael MP
6. Health: Norman Lamb MP
7. Education: John Pugh MP
8. Work and Pensions: Baroness Zahida Manzoor
9. Business: Lorely Burt
10. Energy and Climate Change: Lynne Featherstone
11. Local Government: Mayor of Watford, Cllr Dorothy Thornhill
12. Transport: Baroness Jenny Randerson
13. Environment and Rural Affairs: Baroness Kate Parminter
14. International Development: Baroness Lindsay Northover
15. Culture Media and Sport: Baroness Jane Bonham-Carter
16. Equalities: Baroness Meral Hussein-Ece
17. Justice/Attorney General: Lord Jonathan Marks
18. Northern Ireland: Lord John Alderdice
19. Scotland: Willie Rennie MSP, Leader of the Scottish Liberal Democrats
20. Wales: Kirsty Williams AM, Leader of the Welsh Liberal Democrats
21. Campaigns Chair: Greg Mullholland MP
22. Grassroots Campaigns: Cllr Tim Pickstone, Chair of the Association of Liberal Democrat Councillors

Mae yna ddau o 'r wyth aelod seneddol yn absennol - Nick Clegg oherwydd iddo wrthod joban a hoff fab Sir Geredigion.  Ymddengys nad yw'r ail yn cael ei ystyried gan ei blaid yn addas i lefaru ar eu rhan am unrhyw fater o gwbl - hyd yn oed llefarydd tros faterion mewnol Lledrod.  Mae Mark yn lwcus nad ydi etholwyr Ceredigion mor ddethol a'r Dib Lems.

A'r broblem fach efo araith Adam Price

Roeddwn i'n ddigon ffodus i fod yn y Galeri yn gwrando ar Adam Price yn traddodi araith benigamp ar ddiwrnod Glyndwr ddoe.  Er i Adam orffen ei araith trwy dynnu tair gwers i'r Mudiad Cenedlaethol o hanes Owain - yr angen am weledigaeth genedlaethol sy'n debygol o arwain at wahaniaeth materol i fywydau pobl, yr angen i gyngrheirio pan mae hynny'n briodol a phwysigrwydd arweinyddiaeth dorfol yn hytrach nag arweinyddiaeth unigol.

Er mai'r cyntaf a'r trydydd sydd mwyaf diddorol i mi, y busnes cyngrheirio gafodd sylw'r wasg - yn benodol y syniad o lywodraethu efo'r Lib Dems.  Dwi'n rhannu optimistaeth Adam am ragolygon y Blaid yn 2016, ac mae'n hawdd gweld apel llywodraethu efo'r Lib Dems yn hytrach na'r pleidiau unoliaethol eraill.  Ond y broblem ydi hyn - o dan yr amgylchiadau sydd ohonynt, dim ond un sedd y gellir rhagweld gydag hyder y byddai'r Lib Dems yn ei hennill yng Nghymru - un Kirsty Williams ym Mrycheiniog a Maesyfed.  Mae yna gryn le i gredu y byddai UKIP yn ennill mwy o bleidleisiau na'r Lib Dems ar lefel ranbarthol petai etholiad yn cael ei chynnal heddiw.  Dydi hi ddim yn hawdd i blaid sy'n bumed ennill sedd ranbarthol.  Bydd rhaid i'r tirwedd etholiadol symud cryn dipyn cyn y gellir darogan nifer barchus o seddi rhanbarthol.

Araith Kirsty Williams i'w phlaid

Faint ddywedwn ni dywedwch?   A diystyru pobl y wasg yn y tu blaen hanner cant efallai - chwe deg ar y gorau.

Sylwadau brysiog ar etholiad ddoe

1). Arfon.  Ychydig iawn o bleidleisiau gollodd y Blaid yn Arfon ond daethom yn agos iawn i golli'r sedd i ymgeisydd sy'n byw yn Llundain, na wnaeth fawr o ymdrech o gymharu a Sion Jones ac Alun Pugh, sydd ddim yn siarad Cymraeg a sy'n ystyried ei bod yn gwbl briodol ateb ymholiadau Cymraeg mewn Sbaeneg.  Daeth y bleidlais bron i gyd gan bobl sydd wedi cofrestru i bleidleisio yn ddiweddar neu oedd yn pleidleisio am y tro cyntaf.  Daeth yr hollt ieithyddol yn ol gyda llaw - rhywbeth oedd wedi lled ddiflanu yn yr etholaeth.  Roedd gwahaniaeth mawr rhwng y patrymau pleidleisio mewn cymunedau lle mae'r Gymraeg yn dominyddu a'r lleill - er bod rhai eithriadau o'r ddwy ochr.

2). Corbyn.  Mae perfformiad Llafur yn yr etholiad yma am ladd y ddadl mai'r canol ydi'r lle i fod yn wleidyddol am genhedlaeth.  Roedd y canlyniad bron yn gymaint o slap i'r traddodiad Blairaidd nag oedd i'r Toriaid.

3).  Mae'r Dib Lems mewn lle du iawn yng Nghymru - 62 o seddi cyngor enillwyd gan blaid fwyaf celwyddog yn y wlad, nid oes ganddynt yr un aelod seneddol am y tro cyntaf erioed i bob pwrpas a dim ond Kirsty Williams sydd ganddynt yn y Cynulliad, ac mae hithau yn fwy o aelod annibynnol na dim arall.

4). Yr Alban.  Mae'n bosibl bod pleidleisio tactegol i'r Toriaid gan Lafurwyr gwrth annibyniaeth wedi caniatau i May barhau fel Prif Weinidog.  Mae gwleidyddiaeth yr Alban hefyd wedi ei Ulstereiddio - yn bennaf diolch i'r Toriaid.  Mae'r math yma o wleidyddiaeth yn fwy ffyrnig, cynhenus, ac anymunol na gwleidyddiaeth gweddill y DU.  Toriaid Ruth Davidson sy'n gyfrifol am hyn i raddau helaeth.

5). Gogledd Iwerddon.  Y DUP ydi plaid mwyaf eithafol ac yn wir boncyrs y DU o ddigon.  Ar sawl cyfri maent ymhellach  i'r Dde nag UKIP.  Mae May am orfod dibynnu ar eu pleidleisiau nhw - ac mi fydd yna bris i'w dalu.  Gallai hynny beryglu elfennau o Gytundeb Dydd Gwener y Groglith, a hefyd mae yna oblygiadau i Brexit.  Gan y bydd y DUP yn mynnu na fydd Gogledd Iwerddon yn cael ei thrin yn wahanol i unrhyw ran arall o'r DU gallai hynny olygu y bydd rhaid i'r Toriaid anghofio am Brexit caled, neu gallai olygu Brexit caled ar ffin y Gogledd a'r Weriniaeth - rhywbeth fyddai'n arwain at y DU yn gadael yr UE heb gytundeb - rhywbeth fyddai'n arwain at anhrefn llwyr.  Gallai'r DUP hefyd orfodi'r Toriaid i beidio ag ad drefnu'r ffiniau etholaethol - byddai newidiadau yn gostus i'r DUP.  Yn y cyfamser mae'r canol gwleidyddol wedi ei sgubo o'r neilltu, ac mae'r etholaethau ar hyd y ffin bellach yn wyrdd tywyll, tywyll, tywyll.  Mae gwleidyddiaeth y dalaith wedi ei bolareiddio yn llwyr - ac mae Brexit a'r ffin wrth galon y polareiddio hynny.

6). Plaid Cymru.  Ag ystyried grym y llif i Lafur yng Nghymru mae cynyddu ein seddi yn erbyn y llanw wedi bod yn gryn gamp - er ein bod hefyd wedi bod yn lwcus iawn yn Arfon a Cheredigion ag ystyried maint y mwyafrifoedd.  Ar y llaw arall gwleidyddiaeth unigryw y Gymru Gymraeg sydd wedi caniatau i hyn ddigwydd, a rydym unwaith eto ymhell o dorri tir newydd yn y Gymru ddi Gymraeg.

7). Llafur Cymru.   Canlyniad da iawn iddyn nhw yng Nghymru - diolch i'r Blaid Lafur Brydeinig.  Ar ol pleidleisio i Lafur am ganrif a chael ein hunain ar waelod pob tabl economaidd rydan ni wedi pleidleisio i Lafur eto, ac wedi gwneud hynny mewn niferoedd sylweddol iawn - mwy felly nag ydym wedi ei wneud ers cyfnod maith.

8). Y Toriaid.  Ha, ha.

9). UKIP.  Ha, ha, ha, ha, ha _ _ _ 

Dilynwyr trydarwyr gwleidyddol

Digwydd gweld ffigyrau dilynwyr trydar arweinwyr pleidiau yr Alban.  Maent fel a

J Lamont - Llafur - 4554
R Davidson - Tori - 4386
A Salmond - 39568

Rhag bod rhywun eisiau gwybod y ffigyrau Cymreig cyfatebol ydi:

Leanne Wood - 7911
Carwyn Jones - 7492
Kirsty Williams - 4100
Andrew RT Davies - 2071

Etholiadau'r cyngor - Powys

Show full header

Mae'n siwr nad oes yna lawer o flogiadau - na dim arall - lle mae'r geiriau Plaid Cymru a Powys yn ymddangos ar yr un pryd.  Serch hynny mae'n fwy na phosibl y bydd etholiadau cyngor 2017 yn torri tir newydd o safbwynt y Blaid. Yn hanesyddol cafwyd sawl grwp annibynnol ym Mhowys, gan gynnwys rhai oedd yn honni bod yn annibynnol o'r grwpiau annibynnol eraill - un ac oll.  Cafwyd hyd yn oed grwp annibynnol yn ardal Llanwddyn oedd yn datgan  ei fod annibynnol oddi wrth pawb arall, ond yn hapus i ddweud eu bod dan adain y Ceidwadwyr - beth bynnag mae hynny yn ei olygu.   Mewn geiriau eraill mae yna hanes o lanast - rhywbeth sy'n nodweddu cynghorau sy'n cael eu rheoli gan grwpiau annibynnol. Gallwn - fodd bynnag - fod yn siwr bod newid am fod y tro hwn.  Mae 14 cynghorydd yn ymddeol  ym Maldwyn yn unig.  Gallai hanner y cynghorwyr presenol yn hawdd ymddeol neu golli eu seddi ym mis Mai. Nod y Ceidawadwyr ydi bod yn brif blaid y cyngor - ac maent y. targedu pentrefi Dyffryn Hafren a De Powys gan geisio adeiladu ar eu llwyddiant yn  etholiadau San Steffan yn 2015.  Mae ganddynt gyfle rhesymol i wireddu hyn. O safbwynt Plaid Cymru, does ganddi ddim un aelod ar y cyngor presennol, yn wir dim ond un ymgeisydd oedd ym Maldwyn tro diwethaf a chwpl yn Ne Powys. Y tro hwn bydd o leiaf 12 yn sefyll yng Ngogledd y Sir yn arbennig felly yn ardal Dyffryn Dyfi, yr ardal o gwmpas Llanfair Caereinion a Llanfyllin, ardal y Drenewydd a rhai o bentrefi Dyffryn Hafren.  Gobaith y Blaid yn yr etholiadau yma ydi ethol cynghorwyr sir am tro cyntaf yn ogystal ag ethol pobl i gynghorau trefi Drenewydd, Llanidloes, Machynlleth a'r Trallwng. Yn hanesyddol ar lefel San Steffan mae Maldwyn wedi bod yn gadarnle Rhyddfrydol, tra bod Brycheiniog a Maesyfed wedi bod a hanes ychydig yn fwy cymhleth.  Ym Maldwyn mae'r Dib Lems wedi cael cweir gan y Toriaid yn ddiweddar tra bod y Toriaid hefyd wedi ennill tir ym Mrycheiniog a Maesyfed - lle nad Kirsty Williams ydi eu gwrthwynebwraig.  Mae yna bosibilrwydd y bydd gan y Blaid fwy o ymgeiswyr na'r Dib Lems ym mis Mai. Ar hyn o bryd mae gan y Dib Lems 3 chynghorydd ym Maldwyn, er bod un ohonynt yn ymddeol y tro hwn. Mae posibilrwydd y gall y Blaid ennill mwy o seddi na'r Dib Lems ym Maldwyn - a byddai hynny'n creu cyfle o lunio naratif mai'r Blaid ydi 'r prif wrthwynebwyr i'r Toriaid yn y rhan honno o'r sir - canfyddiad o'i wireddu fyddai'n ddigon ynddo"i hun i ennill pleidleisiau yn y dyfodol.   Byddai chwe sedd yn ganlyniad gwych - ond byddai un yn welliant sylweddol ar y sefyllfa sydd ohoni.   *Diolch i Elwyn Vaughan am wybodaeth.

Lluniau'r wythnos

Y dorf oedd yn gwrando ar araith Leanne heddiw ar y pen, a'r dyrfa oedd yn gwrando ar araith Kirsty Williams wythnos diwethaf ar y gwaelod.

Gair o gydymdeimlad i'r Lib Dems

Mi fydd darllenwyr cyson blogmenai yn gwybod bod gennyf barch mawr tuag at y Lib Dems.

Trist felly yw nodi bod eu dau wleidydd mwyaf adnabyddus yng Nghymru yn cael ffrae hyll yn gyhoeddus.

Nid dyma'r tro cyntaf i bethau fynd yn fler yng nghorlan y Lib Dems ers i Kirsty Williams gydio yn yr awenau. Gobeithio nad oes yna fwy o'r math yma o beth ar y ffordd.

Trist iawn, very sad.

Mwy am y Lib Dems

Mae'n ddiddorol bod Mike Priestly -  ymgeisydd y Lib Dems yn Aberconwy yn 2010 a chynghorydd poblogaidd ar Gyngor Conwy - wedi gadael y Lib Dems ac ymuno a'r Blaid Lafur.  Mae'n debyg bod hyn yn un adlewyrchiad arall o'r chwalfa yng nghefnogaeth plaid Kirsty Williams yng Nghymru.

Un o nodweddion trawiadol pol diweddaraf YouGov ydi cyn lleied o newid sydd yng nghefnogaeth y Toriaid a Phlaid Cymru o gymharu a 2010.  Yn wir does na ddim cynnydd mawr yng nghefnogaeth Llafur - llai na 5%.  Y newidiadau mawr ydi'r cwymp sylweddol yng nghefnogaeth y Lib Dems (colli tri chwarter eu pleidlais) a'r cynnydd mawr yng nghefnogaeth UKIP.

Mae'n ymddangos felly bod y rhan fwyaf o ddigon o'r pleidleisiau fydd ar gael yn 2015 yn dod oddi wrth cyn gefnogwyr y Lib Dems.  Ar hyn o bryd mae'n ymddangos bod y rhan fwyaf o'r pleidleisiau yma'n mynd i Lafur ac UKIP.  Ond dydi hynny ddim yn gorfod digwydd.  Maen nhw trwy ddiffiniad yn bleidleisiau anwadal.

Beth am edrych am funud ar yr etholaeth roedd Mike Priestly yn sefyll ynddi yn 2010?  Petai'r Lib Dems yn colli cymaint o bleidleisiau na mae YouGov yn awgrymu yna byddai tua 4,400 o'r 5,786 pleidlais a gafodd Mike Priestly yn 2010 ar gael i rhywun neu'i gilydd.  Byddai hynny'n hen ddigon i roi Llafur o flaen y Toriaid, ac yn wir petai ymgeisydd y Blaid, Dafydd Meurig, yn dod ar draws naratif fyddai'n apelio at fwyafrif da o'r cyn Lib Dems mi fyddai Aberconwy yn fwyaf sydyn yn sedd ymylol dair ffordd.

Yn amlwg mae denu canran uchel o gyn bleidleiswyr plaid arall i un corlan yn beth hynod o anodd i'w wneud, ond cyn bleidleiswyr Lib Dems ydi'r garfan mwyaf niferus o bobl sydd ar gael.  Mae unrhyw un sydd eisiau gwneud yn dda yn etholiad 2010 angen strategaeth i apelio at y garfan sylweddol yma o bleidleiswyr.

UKIP i gael seddi ar Fai 5?

Y ffaith mwyaf diddorol i godi o'r pol YouGov diweddaraf, ag eithrio'r gwymp ym mhleidlais Llafur ydi'r twf ym mhleidlais UKIP yn y rhanbarthau - maent ar 7% - union ganran y Lib Dems.

Petai'r ffigwr hwnnw'n cael ei wireddu byddai'n sicr y byddai'r blaid wrth Gymreig, asgell dde yn ennill seddi. Yn wir, petai eu pleidlais wedi ei ddosbarthu y fwy cyson nag un y Lib Dems - ac mae yna beth lle i gredu y gallai hynny fod yn wir, yna gallent gael mwy o seddi na phlaid Kirsty Williams.

Beth mae etholiadau'r San Steffan yn ei ddweud wrthym am etholiadau'r Cynulliad 2016?

Y peth cyntaf i'w ddweud ydi nad yw etholiad San Steffan o angenrhaid yn dylanwadu ar etholiad Cynulliad / Senedd datganoledig.  Ni pherfformiodd y Blaid yn arbennig o dda yn 1997 ond cafwyd canlyniad gwych yn 1999.  Cafodd yr SNP ganlyniad siomedig yn etholiad cyffredinol 2010, ond cafwyd canlyniad penigamp yn etholiadau Holyrood yn 2011.  Serch hynny yr etholiad diwethaf ydi'r un pwysicaf o safbwynt edrych ymlaen i'r dyfodol - ac mae'n rhwym o effeithio ar yr etholiad dilynol.

UKIP:  Mae cryn ddisgwyl wedi bod y bydd UKIP yn cael seddi rhanbarthol yn 2016 - ac mi fyddai perfformiad dydd Iau yn rhoi o leiaf pum sedd iddynt.  Serch hynny mae'r flwyddyn nesaf - a thu hwnt am fod yn anos iddynt.  Gan mai un aelod seneddol sydd ganddynt, byddant yn cael cryn dipyn yn llai o sylw cyfryngol na gafwyd tros y flwyddyn neu ddwy ddiwethaf.  Bydd diwedd y Glymblaid hefyd yn cymhlethu pethau - bydd yn caniatau i'r Toriaid symud i'r Dde, yn ogystal a chaniatau i'r Dib Lems ddechrau cyflwyno eu hunain fel plaid brotest unwaith eto.  Dylent gael ychydig o seddi rhanbarthol, ond byddant yn cael yn gyfforddus is na 10% o'r bleidlais.  Mae rhai o gydrannau eu cefnogaeth yn llai tebygol o fotio mewn etholiad Cynulliad na mewn un San Steffan.

Lib Dems:  Dydi'r gair Uffernol ddim yn ansoddiair digon cryf rhywsut i ddisgrifio pa mor wael oedd eu perfformiad ddydd Iau.  Roedd yn waeth na hynny.  Roedd eu canran o'r bleidlais ond hanner eu perfformiad siomedig yn etholiadau Cynulliad 2011.  Mae'r Lib Dems yn ddi eithriad yn gwneud yn salach mewn etholiadau Cynulliad nag yn yr etholiadau San Steffan blaenorol.  Oni bai eu bod yn gallu troi pethau yn sydyn, fydd yna ddim seddi rhanbarthol iddynt.  Serch hynny fyddwn i ddim yn betio gormod yn erbyn Kirsty Williams i ddal ei gafael ar Frycheiniog a Maesyfed.

Llafur:  Mewn trwbwl - mae'r etholiad yma wedi niweidio delwedd y blaid. Mae'r hen, hen batrwm yng ngwleidyddiaeth Cymru lle y gwelir Llafur yn adeiladu cefnogaeth yn gyflym pan mae'r Toriaid mewn grym yn San Steffan wedi ei dorri - maent yn wanach rwan nag oeddynt yn 2010.  Byddant yn amddiffyn record o fethiant tros 17 mlynedd, mae yna rannau o Gymru lle maent o dan fygythiad o gyfeiriad  y Toriaid, a rhannau eraill lle mae'r Blaid yn fygythiad.  Mae'n anodd llunio naratif i ymladd bygythiadau o'r Dde a'r Chwith ar yr un pryd.  Ar ben hynny mae llawer o'r amodau sydd wedi arwain at drychineb y Blaid Lafur Albanaidd yn wir yng Nghymru hefyd.

Y Toriaid:  Bydd y gwynt yn eu hwyliau, ond maent yn tan berfformio mewn etholiadau Cynulliad.  Byddant hefyd mewn llywodraeth yn San Steffan, a bydd y llywodraeth hwnnw yn cymryd eu penderfyniadau amhoblogaidd yn gynnar.  Gallant yn hawdd gymryd ambell i sedd ychwanegol (byddant yn edrych ar Frycheiniog a Maesyfed, Gwyr, Gogledd Caerdydd a Dyffryn Clwyd) - ond ni fyddai'n syndod chwaith petaent yn aros yn eu hunfan.

Plaid Cymru:  Y Blaid gafodd y canlyniadau mwyaf amrywiol, gyda rhai canlyniadau arbennig o dda (yng Nghanol De Cymru ac Arfon yn bennaf) a rhai siomedig.  Serch hynny y Blaid sydd a'r mwyaf o botensial i symud ymlaen yn sylweddol.  Mae ei harweinydd bellach yn fwy adnabyddus na'r un gwleidydd Cymreig arall, mae mewn gwell lle na neb arall i fanteisio ar wendid Llafur, mae etholiadau Cynulliad yn tanio ei chefnogwyr a'i hactifyddion - rhywbeth sydd ddim yn wir am y pleidiau eraill.  Mae gan y Blaid hefyd hanes o wneud cynnydd sylweddol mewn etholiad Cynulliad - yn ol yn 1999.  Does yna ddim byd yn sicr eto - ond mae yna bosibiliadau i'r Blaid nad ydynt ar gael i'r un blaid arall.

O ble daw'r pres i achub yr Egin?

Wel - a barnu oddi wrth y trydariad yma mae yna ymdrech wedi ei gwneud i gael hyd i bres i achub yr Egin er mwyn caniatau i S4C symud i'r lle.

Felly mae yna ymgais yn cael ei gwneud i symud pres o'r gyllideb addysg - a gallwn gymryd yn ganiataol mai'r gyllideb addysg bellach ydi'r targed - byddai'n amhosibl cyfiawnhau cymryd pres o ysgolion a'i roi i Goleg y Drindod.  O ystyried mai'r gweinidog perthnasol ydi Kirsty Williams - bydd Ken Skates yn gorfod rhoi uffern o ffeit i gael ei ddwylo ar ddima goch.  

Felly beth sydd ar ol?  Wel, gellid mynd i'r arian sydd gan y llywodraeth wrth gefn wrth gwrs - ond mae yna wariant sylweddol wedi dod o'r fan honno yn ddiweddar iawn - i roi cymorth i'r Gwasanaeth Iechyd fynd i'r afael a phroblemau'r gaeaf.  Y lle amlwg arall ydi gwariant ar yr iaith Gymraeg - ond byddai dod o hyd i'r £6m llawn yn mynd a thua chwarter y gyllideb  flynyddol ar y Gymraeg.  Byddai hynny'n gwbl, gwbl anerbyniol - yn ol panel sydd wedi ei greu i gynghori'r llywodraeth does yna ddim budd ieithyddol, addysgol na chymdeithasegol ynghlwm a'r cynllun.  

Oni bai bod y peth mor ddifrifol byddai yna rhywbeth gogleisiol yn y syniad o wario lwmp o gyllideb y Gymraeg ar gynllun sydd o ddim budd i'r Gymraeg.

Mae'r holl sefyllfa yma'r tu hwnt i grediniaeth.  Ymddengys bod Llywodraeth Cymru yn chwilio am bres i roi grant i gorff sydd - yn ol tystiolaeth S4C i'r Pwyllgor Dethol Cymreig - efo'r adnoddau i lenwi'r bwlch ariannol beth bynnag.  Pwrpas grant ydi caniatau i rhywbeth llesol na fyddai'n digwydd heb gymorth ariannol fynd rhagddo.

Tros y dyddiau nesaf byddaf yn ysgrifennu dau lythyr - un i Archwilydd Cyffredinol Lloegr (mae'r rhan fwyaf o gyllid y sianel yn cael ei ddarparu rhwng y Bib) yn gofyn iddo edrych ar sut mae S4C wedi delio efo'r symudiad i Gaerfyrddin - ac yn arbennig felly'r blaendal o £3m mewn rhent, a'r llall i Archwilydd Cyffredinol Cymru yn gofyn iddo edrych sut mae'r Drindod wedi rhoi eu cais at ei gilydd, ac ymateb Llywodraeth Cymru  i'r cais am bres i lenwi bwlch ariannol  yng nghynllun y Drindod.

Pam bod cynlluniau Hunt yn farwol i ddarlledu cyfrwng Cymraeg

Oni bai am ddifrifoldeb y goblygiadau, byddai yna rhywbeth digri - mewn ffordd grotesg - am y syniad o S4C yn cael ei hwrjio o un aelwyd ddi groeso i un arall fel rhyw hen ewythr sydd wedi hen golli ei bwyll, ei ddannedd a phob rheolaeth ar ei bledren, yn cael ei hun yn rhan o rhyw anghydfod teuluol ynglyn ag etifeddiaeth. Yn arbennig ag ystyried yr holl drafferth mae'r sianel wedi mynd iddo i fod yn barchus, yn sefydliadol, i bihafio ac i beidio a chicio yn erbyn y tresi.

Ond mae'n rhaid rhoi hynny i un ochr oherwydd bod deilliannau posibl y fargen a drawyd echnos rhwng y llywodraeth a'r Bib yn ymylu ar fod yn farwol i S4C. Wna i ddim ail adrodd yr hyn sydd wedi ei ddweud heddiw gan John Walter Jones, Alun Ffred na Chymdeithas yr Iaith. Y pwynt yr hoffwn ei wneud fodd bynnag ydi bod honiad Cheryl Gillan ar Wales Today neithiwr bod y llywodraeth yn gosod darlledu cyfrwng Cymraeg ar sail cadarn naill ai'n gelwyddog, neu'n brydachu'r ffaith bod gan Cheryl holl allu ymenyddol dafad sydd wedi cael clec ar ei phen efo morthwyl. Mi egluraf pam - yn syml iawn, iawn fel y gall hyd yn oed Cheryl ddeall.

Roedd darlledu Cymraeg ar sail gadarn cyn i blaid Cheryl gael eu dwylo ar rym gwleidyddol yn San Steffan - o ganlyniad i'r ffaith iddynt ennill yr etholiad cyffredinol yn Lloegr. 'Dydi o ddim rwan. Mae dau brif reswm am hyn.

Yn gyntaf mi fydd cyllideb y sianel yn nwylo corff sy'n cystadlu yn uniongyrchol yn ei herbyn mewn amrediad eang o feysydd. Felly mi fydd pwysau sylweddol - oddi mewn ac o'r tu allan i strwythurau swyddogol - i S4C addasu yr hyn mae'n ei ddarparu er mantais i'r Bib, ac yn groes i fuddiannau'r sianel Gymraeg. Mae'n dra thebygol y bydd hyn yn arwain at golli mwy o wylwyr na fydd eisoes wedi eu colli o ganlyniad i'r £25m fydd eisoes wedi ei dorri, cyn i weddillion bydol S4C gael ei drosglwyddo i Portland Place.

Yn ail mae'n anodd gweld sut na fydd rhaid i S4C orfod cystadlu am adnoddau gyda holl gydrannau eraill y Bib, ac mae'n anos fyth gweld sut goblyn mae'n bosibl iddynt gystadlu am yr adnoddau hynny. 'Dydi'r Bib heb ei ffurfio i amddiffyn darlledu cyfrwng Cymraeg, 'dydi cyflawni'r rol yna ddim am gario fawr o bwysau oddi mewn i'w chyfundrefn dyrannu cyllid. Neu i roi'r peth mewn ffordd arall 'dydi S4C gyda'i chynulleidfa fechan a'i chostau cynhyrchu uchel ddim yn gwneud fawr o synnwyr yn nhermau'r ffordd mae'r Bib yn edrych ar y Byd. Faint bynnag o adnoddau mae S4C yn ei gael - petai hynny ond yn £20m, mae'n mynd i ymddangos yn ddrud i benaethiaid y Bib. Cyn gynted a throsglwyddir S4C i grafangau'r Bib bydd yn cychwyn ar daith i lawr allt serth tuag at ddifancoll.

Byddai wedi bod yn llawer, llawer gwell trosglwyddo'r holl, job lot i'r Cynulliad - hyd yn oed os na fyddai yna lawer o adnoddau ariannol yn dod i'w ganlyn. Mae yna gefnogaeth wleidyddol i'r cysyniad o ddarlledu cyfrwng Cymraeg ym Mae Caerdydd - ar draws y pleidiau. 'Does yna ddim mewath o gefnogaeth i hynny yn Portland House. A hyd yn oed petai'r Cynulliad yn penderfynu na allai ariannu'r sianel ac yn ei chau, ein penderfyniad ni fyddai fo, mi fyddai'n rhan o'n gwleidyddiaeth ac mi fyddai'n rhaid i ni ddod o hyd i ffordd o fyw efo'n penderfyniad. Efo'r drefn yma mae pob dim allan o'n gafael, allan o'n rheolaeth, y tu allan i'n strwythurau a'n diwylliant gwleidyddol.

A thra ein bod mewn hwyliau chwerw, ydych chi'n cofio'r lluniau o David Cameron yn dod i Gaerdydd yn fuan wedi iddo gael ei godi'n brif weinidog (a'r het wirion Kirsty Williams yn rhedeg i estyn croeso iddo)? Dangos parch at y sefydliadau datganoledig oedd y syniad am wn i. Mae'r penderfyniad yma - sydd wedi ei gymryd heb ymgynghori efo S4C, nag efo'r Gweinidog Diwylliant a Threftadaeth yng Nghaerdydd, nag efo'r Bib yng Nghymru - nag o bosibl hyd yn oed efo'r Swyddfa Gymreig ei hun (heb son am fan bethau megis pobl Cymru wrth gwrs) - yn dangos hyd a lled y parch hwnnw. Zilch.

Arolwg YouGov o etholiad cyffredinol 2010 yng Nghymru

Mae YouGov ar ran Canolfan Llywodraethiant Cymru, Prifysgol Caerdydd a Sefydliad Gwleidyddiaeth Cymru, Prifysgol Aberystwyth wedi cynnal arolwg cynhwysfawr (sampl 1457) o'r sawl a bleidleisiodd yn yr etholiad diweddar. Cafodd y gwaith maes ei wneud wedi'r etholiad ond cyn ffurfio'r glymblaid.

Dyma rai o'r canfyddiadau:

• Roedd 40% wedi gwneud eu meddyliau i fyny ynglyn a phwy y byddant yn pleidleisio iddo ymhell, bell cyn yr etholiad. Penderfynodd 37% sut i bleidleisio yn ystod yr ymgyrch.
• Y Lib Dems ddioddefodd waethaf oherwydd pleidleisio tactegol gyda mwy o'u cefnogwyr yn pleidleisio i rhywun arall am resymau tactegol na'r un blaid arall (a 'dwi ddim yn tynnu coes).
  
• Carwyn Jones ydi'r arweinydd mwyaf poblogaidd yng Nghymru, wedyn Ieuan Wyn Jones, wedyn Kirsty Williams a dyn yr ystafell molchi sy'n olaf.
• Roedd 49.3% o'r sawl a holwyd yn dweud na fyddent byth yn pleidleisio i'r Toriaid o gymharu a 52.7% oedd yn dweud hynny am UKIP. Y ffigyrau ar gyfer y Lib Dems, Llafur a'r Blaid oedd 17.3%, 28.7% a 30.7% - yn y drefn yna.
  
• Plaid Cymru oedd a'r ganran uchaf o'i phleidlais yn dod o gategoriau cymdeithasol A,B ac C1. Llafur ac Eraill oedd a'r ganran isaf.
  
• Y Toriaid oedd yr olaf o'r bedair prif blaid ymysg y sawl oedd a hunaniaeth Gymreig, ond nhw oedd y cyntaf ymysg y sawl sy'n ystyried eu hunain yn Brydeinwyr.
• Bydd pleidlais Llafur a'r Lib Dems yn cynyddu yng nghydadran etholaethol etholiadau'r Cynulliad tra bydd pleidlais y Toriaid a Phlaid Cymru yn disgyn. Yn y cydadran rhanbarthol bydd pleidlais y Lib Dems yn cynyddu'n sylweddol iawn gyda phleidlais y pleidiau mawr eraill yn cwympo. Golyga hyn y bydd gan Llafur 28 o seddi, y Lib Dems 12 gyda Phlaid Cymru a'r Toriaid yn cael 10 yr un.
  
• Mae'r rhan fwyaf o bobl am weld mwy o bwerau i'r Cynulliad, ac mae mwyafrif clir o'r farn bod y wlad yn cael ei rheoli'n well ers dyfodiad y sefydliad.
• Mae mymryn tros hanner yn bwriadu pleidleisio 'Ia' gydag ychydig llai na thraean am roi croes wrth 'Na'. Yn bisar braidd mae mymryn mwy o blaid yr un pwerau a'r Alban na sydd o blaid yr argymhellion fydd yn cael eu hystyried yn ystod y refferendwm. Mae gan yr Alban fwy o bwerau o lawer na'r hyn a argymhellir ar gyfer Cymru wrth gwrs.

Mi fyddaf yn dod yn ol at un neu ddau o'r pwyntiau uchod yn ystod y dyddiau nesaf, ond gair bach o rybudd - cafodd yr ymarferiad ei gynnal yn dilyn cyfnod o wythnosau o Brydaineiddio gwleidyddiaeth Cymru gan y cyfryngau. Bydd ein gwleidyddiaeth yn raddol ddad Brydaineiddio tros y misoedd nesaf. Os bydd y Lib Dems yn ennill deuddeg sedd yn etholiadau'r Cynulliad mi fyddaf yn syrthio ar fy ngliniau wrth draed y cerflyn anghynnes o Lloyd George ar faes Caernarfon (yr un efo llwyth o faw adar ar ei ben) ac yn bwyta fy nhrons melyn gorau - yn gyhoeddus ar b'nawn Sadwrn.

Diolch i RWJ am y data.