Sylwadau brysiog ar etholiad ddoe

1). Arfon.  Ychydig iawn o bleidleisiau gollodd y Blaid yn Arfon ond daethom yn agos iawn i golli'r sedd i ymgeisydd sy'n byw yn Llundain, na wnaeth fawr o ymdrech o gymharu a Sion Jones ac Alun Pugh, sydd ddim yn siarad Cymraeg a sy'n ystyried ei bod yn gwbl briodol ateb ymholiadau Cymraeg mewn Sbaeneg.  Daeth y bleidlais bron i gyd gan bobl sydd wedi cofrestru i bleidleisio yn ddiweddar neu oedd yn pleidleisio am y tro cyntaf.  Daeth yr hollt ieithyddol yn ol gyda llaw - rhywbeth oedd wedi lled ddiflanu yn yr etholaeth.  Roedd gwahaniaeth mawr rhwng y patrymau pleidleisio mewn cymunedau lle mae'r Gymraeg yn dominyddu a'r lleill - er bod rhai eithriadau o'r ddwy ochr.

2). Corbyn.  Mae perfformiad Llafur yn yr etholiad yma am ladd y ddadl mai'r canol ydi'r lle i fod yn wleidyddol am genhedlaeth.  Roedd y canlyniad bron yn gymaint o slap i'r traddodiad Blairaidd nag oedd i'r Toriaid.

3).  Mae'r Dib Lems mewn lle du iawn yng Nghymru - 62 o seddi cyngor enillwyd gan blaid fwyaf celwyddog yn y wlad, nid oes ganddynt yr un aelod seneddol am y tro cyntaf erioed i bob pwrpas a dim ond Kirsty Williams sydd ganddynt yn y Cynulliad, ac mae hithau yn fwy o aelod annibynnol na dim arall.

4). Yr Alban.  Mae'n bosibl bod pleidleisio tactegol i'r Toriaid gan Lafurwyr gwrth annibyniaeth wedi caniatau i May barhau fel Prif Weinidog.  Mae gwleidyddiaeth yr Alban hefyd wedi ei Ulstereiddio - yn bennaf diolch i'r Toriaid.  Mae'r math yma o wleidyddiaeth yn fwy ffyrnig, cynhenus, ac anymunol na gwleidyddiaeth gweddill y DU.  Toriaid Ruth Davidson sy'n gyfrifol am hyn i raddau helaeth.

5). Gogledd Iwerddon.  Y DUP ydi plaid mwyaf eithafol ac yn wir boncyrs y DU o ddigon.  Ar sawl cyfri maent ymhellach  i'r Dde nag UKIP.  Mae May am orfod dibynnu ar eu pleidleisiau nhw - ac mi fydd yna bris i'w dalu.  Gallai hynny beryglu elfennau o Gytundeb Dydd Gwener y Groglith, a hefyd mae yna oblygiadau i Brexit.  Gan y bydd y DUP yn mynnu na fydd Gogledd Iwerddon yn cael ei thrin yn wahanol i unrhyw ran arall o'r DU gallai hynny olygu y bydd rhaid i'r Toriaid anghofio am Brexit caled, neu gallai olygu Brexit caled ar ffin y Gogledd a'r Weriniaeth - rhywbeth fyddai'n arwain at y DU yn gadael yr UE heb gytundeb - rhywbeth fyddai'n arwain at anhrefn llwyr.  Gallai'r DUP hefyd orfodi'r Toriaid i beidio ag ad drefnu'r ffiniau etholaethol - byddai newidiadau yn gostus i'r DUP.  Yn y cyfamser mae'r canol gwleidyddol wedi ei sgubo o'r neilltu, ac mae'r etholaethau ar hyd y ffin bellach yn wyrdd tywyll, tywyll, tywyll.  Mae gwleidyddiaeth y dalaith wedi ei bolareiddio yn llwyr - ac mae Brexit a'r ffin wrth galon y polareiddio hynny.

6). Plaid Cymru.  Ag ystyried grym y llif i Lafur yng Nghymru mae cynyddu ein seddi yn erbyn y llanw wedi bod yn gryn gamp - er ein bod hefyd wedi bod yn lwcus iawn yn Arfon a Cheredigion ag ystyried maint y mwyafrifoedd.  Ar y llaw arall gwleidyddiaeth unigryw y Gymru Gymraeg sydd wedi caniatau i hyn ddigwydd, a rydym unwaith eto ymhell o dorri tir newydd yn y Gymru ddi Gymraeg.

7). Llafur Cymru.   Canlyniad da iawn iddyn nhw yng Nghymru - diolch i'r Blaid Lafur Brydeinig.  Ar ol pleidleisio i Lafur am ganrif a chael ein hunain ar waelod pob tabl economaidd rydan ni wedi pleidleisio i Lafur eto, ac wedi gwneud hynny mewn niferoedd sylweddol iawn - mwy felly nag ydym wedi ei wneud ers cyfnod maith.

8). Y Toriaid.  Ha, ha.

9). UKIP.  Ha, ha, ha, ha, ha _ _ _ 

Etholiadau'r cyngor - Powys

Show full header

Mae'n siwr nad oes yna lawer o flogiadau - na dim arall - lle mae'r geiriau Plaid Cymru a Powys yn ymddangos ar yr un pryd.  Serch hynny mae'n fwy na phosibl y bydd etholiadau cyngor 2017 yn torri tir newydd o safbwynt y Blaid. Yn hanesyddol cafwyd sawl grwp annibynnol ym Mhowys, gan gynnwys rhai oedd yn honni bod yn annibynnol o'r grwpiau annibynnol eraill - un ac oll.  Cafwyd hyd yn oed grwp annibynnol yn ardal Llanwddyn oedd yn datgan  ei fod annibynnol oddi wrth pawb arall, ond yn hapus i ddweud eu bod dan adain y Ceidwadwyr - beth bynnag mae hynny yn ei olygu.   Mewn geiriau eraill mae yna hanes o lanast - rhywbeth sy'n nodweddu cynghorau sy'n cael eu rheoli gan grwpiau annibynnol. Gallwn - fodd bynnag - fod yn siwr bod newid am fod y tro hwn.  Mae 14 cynghorydd yn ymddeol  ym Maldwyn yn unig.  Gallai hanner y cynghorwyr presenol yn hawdd ymddeol neu golli eu seddi ym mis Mai. Nod y Ceidawadwyr ydi bod yn brif blaid y cyngor - ac maent y. targedu pentrefi Dyffryn Hafren a De Powys gan geisio adeiladu ar eu llwyddiant yn  etholiadau San Steffan yn 2015.  Mae ganddynt gyfle rhesymol i wireddu hyn. O safbwynt Plaid Cymru, does ganddi ddim un aelod ar y cyngor presennol, yn wir dim ond un ymgeisydd oedd ym Maldwyn tro diwethaf a chwpl yn Ne Powys. Y tro hwn bydd o leiaf 12 yn sefyll yng Ngogledd y Sir yn arbennig felly yn ardal Dyffryn Dyfi, yr ardal o gwmpas Llanfair Caereinion a Llanfyllin, ardal y Drenewydd a rhai o bentrefi Dyffryn Hafren.  Gobaith y Blaid yn yr etholiadau yma ydi ethol cynghorwyr sir am tro cyntaf yn ogystal ag ethol pobl i gynghorau trefi Drenewydd, Llanidloes, Machynlleth a'r Trallwng. Yn hanesyddol ar lefel San Steffan mae Maldwyn wedi bod yn gadarnle Rhyddfrydol, tra bod Brycheiniog a Maesyfed wedi bod a hanes ychydig yn fwy cymhleth.  Ym Maldwyn mae'r Dib Lems wedi cael cweir gan y Toriaid yn ddiweddar tra bod y Toriaid hefyd wedi ennill tir ym Mrycheiniog a Maesyfed - lle nad Kirsty Williams ydi eu gwrthwynebwraig.  Mae yna bosibilrwydd y bydd gan y Blaid fwy o ymgeiswyr na'r Dib Lems ym mis Mai. Ar hyn o bryd mae gan y Dib Lems 3 chynghorydd ym Maldwyn, er bod un ohonynt yn ymddeol y tro hwn. Mae posibilrwydd y gall y Blaid ennill mwy o seddi na'r Dib Lems ym Maldwyn - a byddai hynny'n creu cyfle o lunio naratif mai'r Blaid ydi 'r prif wrthwynebwyr i'r Toriaid yn y rhan honno o'r sir - canfyddiad o'i wireddu fyddai'n ddigon ynddo"i hun i ennill pleidleisiau yn y dyfodol.   Byddai chwe sedd yn ganlyniad gwych - ond byddai un yn welliant sylweddol ar y sefyllfa sydd ohoni.   *Diolch i Elwyn Vaughan am wybodaeth.

O ble daw'r pres i achub yr Egin?

Wel - a barnu oddi wrth y trydariad yma mae yna ymdrech wedi ei gwneud i gael hyd i bres i achub yr Egin er mwyn caniatau i S4C symud i'r lle.

Felly mae yna ymgais yn cael ei gwneud i symud pres o'r gyllideb addysg - a gallwn gymryd yn ganiataol mai'r gyllideb addysg bellach ydi'r targed - byddai'n amhosibl cyfiawnhau cymryd pres o ysgolion a'i roi i Goleg y Drindod.  O ystyried mai'r gweinidog perthnasol ydi Kirsty Williams - bydd Ken Skates yn gorfod rhoi uffern o ffeit i gael ei ddwylo ar ddima goch.  

Felly beth sydd ar ol?  Wel, gellid mynd i'r arian sydd gan y llywodraeth wrth gefn wrth gwrs - ond mae yna wariant sylweddol wedi dod o'r fan honno yn ddiweddar iawn - i roi cymorth i'r Gwasanaeth Iechyd fynd i'r afael a phroblemau'r gaeaf.  Y lle amlwg arall ydi gwariant ar yr iaith Gymraeg - ond byddai dod o hyd i'r £6m llawn yn mynd a thua chwarter y gyllideb  flynyddol ar y Gymraeg.  Byddai hynny'n gwbl, gwbl anerbyniol - yn ol panel sydd wedi ei greu i gynghori'r llywodraeth does yna ddim budd ieithyddol, addysgol na chymdeithasegol ynghlwm a'r cynllun.  

Oni bai bod y peth mor ddifrifol byddai yna rhywbeth gogleisiol yn y syniad o wario lwmp o gyllideb y Gymraeg ar gynllun sydd o ddim budd i'r Gymraeg.

Mae'r holl sefyllfa yma'r tu hwnt i grediniaeth.  Ymddengys bod Llywodraeth Cymru yn chwilio am bres i roi grant i gorff sydd - yn ol tystiolaeth S4C i'r Pwyllgor Dethol Cymreig - efo'r adnoddau i lenwi'r bwlch ariannol beth bynnag.  Pwrpas grant ydi caniatau i rhywbeth llesol na fyddai'n digwydd heb gymorth ariannol fynd rhagddo.

Tros y dyddiau nesaf byddaf yn ysgrifennu dau lythyr - un i Archwilydd Cyffredinol Lloegr (mae'r rhan fwyaf o gyllid y sianel yn cael ei ddarparu rhwng y Bib) yn gofyn iddo edrych ar sut mae S4C wedi delio efo'r symudiad i Gaerfyrddin - ac yn arbennig felly'r blaendal o £3m mewn rhent, a'r llall i Archwilydd Cyffredinol Cymru yn gofyn iddo edrych sut mae'r Drindod wedi rhoi eu cais at ei gilydd, ac ymateb Llywodraeth Cymru  i'r cais am bres i lenwi bwlch ariannol  yng nghynllun y Drindod.

Ceredigion - Thanet South Cymru?

Dydw i ddim yn gwybod os ydi'r honiadau bod y Toriaid wedi gor wario yn South Thanet yn Etholiad Cyffredinol 2015 mewn ymgais i sicrhau nad oedd Nigel Farage yn cael ei ethol yn wir, ond yr honiad ydi bod £200k wedi ei wario a bod y gwariant hwnnw wedi ei guddio yn y cyfrifon.  Os ydi hyn yn wir wedi digwydd rydym yn son am dor cyfraith eithaf difrifol.

Mae gan Gymru ei South Thanet ei hun, lle mae yna wariant enfawr wedi digwydd mewn un etholaeth am ddegawd a mwy - gwariant sydd o bosibl yn gyfreithlon  - ond os yw mae'n cymryd mantais o fwlch nad oedd neb wedi ei ragweld yn y gyfraith gwariant etholiadol.  Rydym wrth gwrs yn son am Geredigion.  

Mae'r stori rydym am edrych arni  yn mynd yn ol mewn gwirionedd i Etholiad Cyffredinol 1983.  Yn yr etholiad honno llwyddodd y gynghrair newydd SDP / Rhyddfrydwyr - mam a thad y Dib Lems presenol - i ennill chwarter y bleidlais, bron cymaint a Llafur Michael Foot, ond ennill 23 o seddi yn unig o gymharu a 209 Llafur.  Yr hyn oedd yn gyfrifol am yr anhegwch yma o ran canlyniad yr etholiad oedd bod cefnogaeth y gynghrair wedi ei rannu'n rhy gyfartal ar draws y DU.  Dydi'n system etholiadol ni ddim yn garedig i bleidiau sydd a'u cefnogaeth wedi ei ddosbarthu yn y ffordd yma.  Dyna pam cafodd UKIP un sedd y llynedd am bron i 4m o bleidleisiau, tra cafodd yr SDLP dair sedd am 99,000 o bleidleisiau.

Dysgodd y blaid a ddatblygodd o'r gynghrair - y Dib Lems yn weddol gyflym o'r profiad, a daethant yn dipyn o arbenigwyr ar ganolbwyntio ar seddi penodol, a mabysiadwyd nifer o dechnegau i hyrwyddo hyn - rhai yn fwy di egwyddol na 'i gilydd. 

Tros yr etholiadau dilynol syrthiodd eu canran o'r bleidlais tros y DU, ond tyfodd eu niferoedd o etholiadau seneddol.  Roedd y llwyddiant yma wedi ei seilio ar ddewis ymgeiswyr cryf, gwario llwyth o bres, adeiladu presenoldeb ar gynghorau lleol, ac ymladd yr etholiadau i raddau fel cyfres o etholiadau lleol gan ddatblygu naratifau penodol ar gyfer etholaethau unigol.

Problem y Dib Lems yng Ngheredigion - fel mewn aml i sedd darged arall, yn arbennig rhai gwledig iawn - ydi nad oes ganddynt y milwyr troed i fynd a'r mynyddoedd o ohebiaeth etholiadol maent yn ei ddosbarthu o ddrws i ddrws yn y  seddi maent yn canolbwyntio arnynt.  Mae ailadrodd naratif benodol, leol drosodd a throsodd a throsodd yn rhan o'u strategaeth graidd.  Felly mae'n rhaid defnyddio'r Post Brenhinol.  Mae gwneud hynny tros etholaeth gyfan yn uffernol o ddrud - ac yn bwysicach mae'n llawer rhy ddrud i'w wneud yn gyfreithlon oddi mewn i'r cyfyngiadau gwario etholaethol.

Ond mae datrysiad i'r broblem yma - gwneud defnydd o ohebiaeth sy'n cael ei dalu amdano gan y blaid yn 'genedlaethol'.  Mae'r hyn y gellir ei wario yn llawer uwch - ac mae'r gwariant yn cael ei gofnodi ar y cyfrifon 'cenedlaethol' yn hytrach na'r rhai lleol.  Mae pob plaid yn gwneud hyn wrth gwrs - ond fel rheol er mwyn hyrwyddo naratif cenedlaethol.  Yr hyn mae'r Dib Lems yn ei wneud ydi defnyddio gohebiaeth 'cenedlaethol' i hyrwyddo ymgyrchoedd lleol.  Dydi hyn ddim mor anodd a mae'n swnio.  

Fel rheol mae'n bosibl gosod etholaethau  tebyg i'w gilydd mewn grwpiau penodol.  Er enghraifft trefi prifysgol lle mae'r Dib Lems yn cystadlu efo Llafur, etholaethau gwledig anferth yn Ucheldiroedd yr Alban lle mae'r gystadleuaeth efo'r SNP neu'r etholaethau yn Ne Orllewin Lloegr lle mae'r gystadleuaeth efo'r Toriaid.  Gellir paratoi stwff gwahaniaethol i grwpiau o etholaethau.  Cyn belled a bod enw'r etholaeth a'r ymgeiswyr yn cael eu cadw oddi ar yr ohebiaeth gellir paratoi deunydd 'cenedlaethol' sy'n cefnogi naratif etholiadol Inverness & Nairn, Sheffield Hallam neu Redruth - mae gwahanol negeseuon 'cenedlaethol' yn cael eu dosbarthu mewn gwahanol grwpiau o etholaethau.  Mae hyn yn digwydd yng Ngheredigion - ond y gwahaniaeth efo Ceredigion ydi'r ffaith ei bod yn perthyn i grwp o 1 - sedd wledig sy'n ymylol rhwng Plaid Cymru a'r Dib Lems.  Mwy am hynny yn y man.

Mi wnawn ni gael golwg ar ddeunydd etholiadol y Dib Lems mewn tair etholiad - San Steffan 2010 a 2015 a Cynulliad 2016.  Mae'r dair dudalen isod wedi eu cymryd o bapur 8 tudalen a ddosbarthwyd trwy'r post yn ystod ymgyrch San Steffan 2015. 

Mae cost cynhyrchu a dosbarthu papur 8 tudalen trwy'r  Post Brenhinol yn sylweddol.  Mae'n debyg y byddai'r gost o gwmpas £5,000 yng Ngheredigion  - £1,300 i 'r cwmni argraffu a £3,700 i Postman Pat, ei ffrindiau a'i gyfranddalwyr. Tua £12,000 ydi'r uchafswm y ceiir ei wario ar lefel etholaethol yn ystod mis diwethaf etholiad a £35,000 tros gyfnod o dri mis yn arwain at etholiad.

Rwan o edrych ar y papur un peth anarferol sy'n dod i'r amlwg ydi mai ar dudalen 1 a thudalen 1 yn unig mae enw Mark Williams ac etholaeth Ceredigion yn ymddangos.  Mae'r gweddill yn stwff cyffredinol - neu a bod yn gywirach, ymddangosiadol gyffredinol.  Os nad oes son am etholaeth benodol gellir rhoi'r costau yn erbyn gwariant cenedlaethol lle mae'r uchafswm gwariant yn anferth yn hytrach nag yn erbyn gwariant etholaethol lle mae'r uchafswm gwariant yn gymharol isel.

Felly i wneud i bethau weithio yng Ngheredigion mae'n rhaid i'r Dib Lems gyflwyno eu naratifau etholaethol gan gymryd arnynt eu bod yn naratifau cenedlaethol neu ranbarthol.  Byddai rhywun wedi meddwl y byddai gwneud hyn yn hynod anodd gan bod Ceredigion yn etholaeth unigryw.  Dyma'r unig etholaeth yng Nghymru lle mae'n ras rhwng Plaid Cymru a'r Dib Lems.  Ar wahan i Geredigion mae'n rheol etholiadol di feth bod y Dib Lems yn hynod wan lle mae Plaid Cymru yn gryf.

Ond dydi'r Dib Lems ddim yn gadael i bethau fel geirwiredd gyfyngu ar yr hyn sydd ganddynt i'w ddweud.  Sylwer ar y graff yn yr ail dudalen er enghraifft - mae'r Dib Lems yn hoff iawn o graffiau.  'Doedd y graff ddim yn cynrychioli'r darlun etholiadol ar gyfer unrhyw etholaeth na rhanbarth ar lefel San Steffan na hyd yn oed Cynulliad.  Mae'r ffigyrau yn gwbl ddychmygol.  Yn waeth na hynny maent yn berthnasol i strategaeth y Dib Lems yng Ngheredigion, ond ddim yn unrhyw le arall.  Dyna pam mai yng Ngheredigion, ac yng Ngheredigion yn unig ymddangosodd y graff - er bod y costau cynhyrchu a dosbarthu yn cael eu cwrdd yn 'genedlaethol'.  

Yn yr un modd mae ieithwedd yr holl bapur yn ffitio i naratif y Dib Lems yng Ngheredigion, ac yng Ngheredigion yn unig - ymosod ar Blaid Cymru, a Phlaid Cymru yn unig, vox pop o bobl o Geredigion, son am 'ymgyrchwyr lleol', 'canolbarth Cymru' ac ati.  

A felly dyna ni - dyfais bach eithaf syml o son yn benodol am Geredigion a Mark Williams mewn un tudalen yn unig, ond cyflwyno naratif sydd ond yn berthnasol i Geredigion a Cheredigion yn unig.  Mae hyn yn caniatau i'r Dib Lems roi chwarter y gwariant tuag at y cyfanswm etholaethol, a thri chwarter y gwariant tuag at y cyfanswm 'cenedlaethol'.

Neu ystyrier y canlynol - post uniongyrchol mewn amlen yn Etholiad Cyffredinol 2010:

Mae'n weddol gyffredin i bleidiau rannu costau rhwng ymgyrchoedd trwy roi mwy nag un pamffled mewn amlen.  Er enghraifft mewn sawl etholaeth yng Nghanolbarth a Gorllewin Cymru eleni anfonwyd un taflen Cynulliad ac un taflen Dafydd  Llywelyn (etholiad Comiwsiynydd yr Heddlu) efo'i gilydd yn yr un amlen. Felly roedd arian yn cael ei arbed, ac roedd y costau'n cael eu rhannu'n ddau ac yn ymddangos o dan dau bennawd yn y cyfrifon.  Mae pob plaid yn gwneud hyn, a does yna ddim problem efo'r arfer.

Ond mae'r Dim Lems yng Ngheredigion yn mynd gam ymhellach. Maent yn cynhyrchu  llenyddiaeth sy'n amlwg yn lleol o ran naratif ond yn geirio mewn modd sy'n osgoi costau etholaethol, ac yn cymysgu'r stwff efo deunydd sydd yn cyfeirio'n benodol at yr etholaeth.  Gwariwyd yn anhygoel yn gwneud hyn yn 2010. 

Mae'n bosibl mai  gwariant y Dib Lems yng Ngheredigion yn 2010 oedd y gwariant uchaf erioed mewn unrhyw etholaeth ar y pryd, record na gurwyd nes i'r Toriaid (yn honedig) wario £200k yn South Thanet y llynedd.  

Mwyafrif o 219 yn unig roedd y Dib Lems yn ei amddiffyn bryd hynny, ac mi amddiffynwyd y sedd trwy wario'n lloerig a chofnodi'r gwariant trwy ddulliau - ahem - hyblyg a chreadigol.  Roedd gwariant mawr ar seddi targed ar hyd a lled y DU gan y blaid yn 2010, ond roedd y gwariant yn uwch yng Ngheredigion nag oedd mewn seddi targed eraill  oherwydd y cymhlethdod o orfod cynhyrchu deunydd dwyieithog, ac oherwydd bod y stwff 'cenedlaethol' yn unigryw i Geredigion oherwydd bod ei phroffeil etholiadol yn unigryw. Doedd yna ddim economy of scale sy'n dod o gynhyrchu cannoedd o filoedd o bamffledi ar gyfer grwp o etholaethau.  Cafodd miloedd lawer o bobl tua 5-6 amlen tros gyfnod o 3 mis. Byddai hyn wedi costio £40-50k, ar bostio uniongyrchol yn unig.

Mae'r daflen a'r llythyr wedi eu teilwra i naratif etholiadol y Dib Lems yng Ngheredigion a - fel sonwyd eisoes - Ceredigion yn unig.  Mae amodau etholiadol Ceredigion yn gwbl unigryw.  Ceir son am 'sawl ardal' - ond yn un ardal yn unig mae'r neges yn berthnasol, ac mewn un ardal yn unig y cafodd y stwff ei ddosbarthu.  Afraid dweud nad oedd rhaid cofnodi'r stwff yma fel gwariant etholaethol?

Dydi pethau ddim gwahanol mewn etholiadau Cynulliad.

Defnyddwyd y Post Brenhinol ddwywaith i ohebu efo holl etholwyr yr etholaeth ym mhethefnos olaf yr ymgyrch eleni. Byddai'r gost yn debygol o fod yn £10k i £12k - tua'r uchafswm gwariant ynddo'i hun.  Felly unwaith eto roedd rhaid dod o hyd i ffordd o guddio'r costau yn y cyfrifon cenedlaethol.  Mae'r delweddau isod o un o'r papurau newydd a anfonwyd at bawb.:

Dim ond 1 tudalen o'r 4  sy'n son am yr ymgeisydd - a hynny am resymau rydym bellach yn gyfarwydd a nhw.

Mae tudalen 1 yn llawn canmoliaeth i'r Lib Dems gan bobl o Aberteifi, Llanrhystud ac ati (gwragedd cynghorwyr LD yn bennaf) ond does dim son am yr ymgeisydd. Tybed os wnaeth rhywun anghofio bod Ceredigion yn nheitl y papur?   Mae dwy dudalen arall yn ymosod ar y Blaid mewn modd digon negyddol ac anonest. Ond sonnir am Kirsty Williams ac am 'ardal fel hon' ac ati yn hytrach na'r ymgeisydd a'r etholaeth.

Un o sgil effeithiau'r bwlch yma yn y rheolau costau etholiadol ydi creu mwy o wleidydda negyddol.  Os nad ydych yn son am eich hymgeisydd eich hun y demtasiwn ydi i ymosod ar y blaid sy'n cystadlu yn eich herbyn. 

A dyna chi, Thanet South Cymru - gwariant enfawr ar un etholaeth, a'r gwariant hwnnw wedi ei guddio yn y cyfrifon 'cenedlaethol '. Cyfreithlon? - digon posibl.  Unol a bwriad y gyfraith!  Yn sicr ddim.

Diolch _ _ _

_ _ i'r 89 aelod seneddol a bleidleisiodd yn erbyn amserlen Theresa May ar gyfer Brexit heno. 

Toriaid (1):

Ken Clarke 

Llafur (23):

Helen Hayes

Meg Hillier

Peter Kyle

David Lammy

Chris Leslie

Ian Murray

Barry Sheerman

Tulip Siddiq

Angela Smith

Catherine West

Daniel Zeichner

Rushanara Ali

Graham Allen

Ben Bradshaw

Ann Coffey

Neil Coyle

Stella Creasy

Geraint Davies

Louise Ellman

Jim Dowd

Chris Evans

Paul Farrelly

Mike Gapes  

 Dib Lems (5): 

Nick Clegg

Sarah Olney

Mark Williams

Alistair Carmichael

Tim Farron

SDLP (2)

Alasdair McDonnell

Mark Durkan 

Plaid Cymru (3)

Liz Saville Roberts

Hywel Williams

Jonathan Edwards

Gwyrdd (1):

Caroline Lucas

Annibynnol (2): 

Michelle Thomson

Natalie McGarry  

  

SNP (51):

Hendry, Drew.

Stewart Hosie

George Kerevan

Calum Kerr

Chris Law

Angus MacNeil John Mc Nally

Callum McCaig

Stuart McDonald

Ann =e McLaughlin

Carol Monaghan

Paul Monaghan

Roger Mullin

Gavin Newlands

John Nicolson

Brendan O'Hara

Kirsten Oswald

Steven Paterson

Margaret Ritchie

Angus Robertson

Alex Salmond

Tommy Sheppard

Chris Stephens

Alison Thewliss

Mike Weir

Catherine West

Eilidh Whiteford

Philippa Whitford

Corri Wilson

Pete Wishart

Tasmina Ahmed-Sheikh

Hannah Bardell

Mhairi Black

Ian Blackford

Kirsty Blackman

Philip Boswell

Deirdre Brock

Alan Brown

Lisa Cameron

Chapman. Douglas

Joanna Cherry

Ronnie Cowan

Angela Crawley

Martyn Day

Martin Docherty-Hughes

Stuart Blair Donaldson

Marrion Fellows

Margaret Ferrier

Stephen Gethins

Patricia Gibson

Patrick Grady

Peter Grant 

Yr etholiad yn Arfon - ychydig o nodiadau

Mi fydda i'n ceisio peidio bod yn rhy blwyfol ar Flogmenai - ond cyn fy mod wedi treulio tipyn o amser yn ymgyrchu yn Arfon ar gyfer etholiad eleni, dwi'n siwr y bydd darllenwyr y blog sy'n byw y tu allan i'r etholaeth yn maddau i mi am gynhyrchu ychydig o nodiadau ar berfformiad y Blaid - a phleidiau eraill - yn yr etholaeth.

Mewn wyth etholaeth yn unig cafodd unrhyw blaid fwy na 50% o'r bleidlais.  Plaid Cymru enillodd dair o 'r rheiny, Llafur enillodd bedair a Kirsty Williams un.  Roedd canran y Blaid yn Arfon yn uwch nag yn unman arall ag eithrio Ogwr - sy'n golygu bod y ganran o'r bleidlais gafodd Sian Gwenllian yn uwch na'r ganran gafodd Carwyn Jones na'r un o'i aelodau cabinet neu weinidogion eraill.  Mae hyn yn gryn gamp i rhywun sy'n sefyll am y tro cyntaf, a sydd o ganlyniad heb gael y cyfle i adeiladu pleidlais bersonol ar hyd a lled yr etholaeth.

Mae gan Lafur bleidlais barchus yn Arfon - 34%.  O ganlyniad mae gwleidyddiaeth yr etholaeth wedi ei bolareiddio mwy nag yn unman arall yng Nghymru.  Pleidleisiodd 89% o'r etholwyr i'r Blaid neu i Lafur.  Dim ond yn y Rhondda ceir polareiddio tebyg - gydag 87% yn pleidleisio i'r ddwy blaid gyntaf.  

Tra bod y 3% y cafodd y Dib Lems yn yr etholaeth yn eithaf nodweddiadol o'u pleidlais tros y rhan fwyaf o Gymru, roedd y 6% y cafodd y Toriaid yn anarferol o isel.  Dim ond yn y Rhondda (2%) roedd eu pleidlais yn sylweddol is - roedd y ganran yn Arfon yn debyg i ganran Merthyr, Cwm Cynon ac Aberafon.  Mae'n eithaf sicr y byddant wedi colli eu hernes petai UKIP wedi trafferthu sefyll yn yr etholaeth.  Yn y Rhondda yn unig y collodd y Toriaid eu hernes y tro hwn.  Mae'n hawdd anghofio bod tua 40% o'r etholaeth (Ogwen a Bangor) yn cael eu cynrychioli gan Dori yn San Steffan hyd at 1997.  Y Dib Lems druan oedd eu prif wrthwynebwyr tan y flwyddyn honno - cawsant eu goddiweddyd gan Beti Williams (Llafur) y flwyddyn honno.  Cafodd Sian bump gwaith cymaint o bleidleisiau na'r Toriaid a'r Dib Lems efo'i gilydd.  

A son am Fangor, dwi'n credu mai Bangor ydi'r unig ddinas i gael ei chynrychioli erioed gan Blaid Cymru ar lefel Cynulliad neu San Steffan - ond roedd y Blaid ymhell ar y blaen yno, gan ennill 8 o'r 10 ward - rhai ohonynt gyda mwyafrifoedd anferth.  Roedd Bangor yn dipyn o gadarnle i'r Blaid yn 2016.  

Er bod Llafur (fel arfer) yn hynod hyderus o gipio'r sedd - ac wedi llusgo rhes di ddiwedd o weinidogion i'r etholaeth tros y misoedd diwethaf ni chawsant bleidlais arbennig o uchel. Cawsant ganran uwch mewn 28 etholaeth arall a phleidlais uwch mewn 31.  Deugain etholaeth sydd yng Nghymru i gyd.  

Yn anarferol roedd y gyfradd pleidleisio yn uwch yn Arfon nag oedd yn y rhan fwyaf o etholaethau tebyg.  Yn wir roedd yn uwch nag oedd yn unrhyw etholaeth yng Ngwynedd, Ynys Mon, Conwy, Fflint, Dinbych na Wrecsam.  

Etholiad 2016 y Toriaid vs Plaid Cymru

Mae'n debyg gen i bod yna deimlad i Blaid Cymru wneud yn eithaf da yn etholiadau Mai 5 tra bod yToriaid wedi gwneud yn sal.  Ar un olwg mae hyn yn rhyfedd braidd gan bod nifer pleidleisiau a nifer seddi'r ddwy blaid yn debyg iawn.  Serch hynny dwi'n credu bod y canfyddiad yn un cywir - yn arbennig os ydym yn edrych tua'r dyfodol yn hytrach nag aros efo'r canlyniad ei hun.

Mae Vaughan wrth gwrs yn gwbl gywir i dynnu sylw at y ffaith bod y Toriaid yn y Cynulliad yn edrych yn griw digon llwyd o gymharu a'r pleidiau eraill - mae nifer o aelodau newydd wedi eu hethol i Lafur a Phlaid Cymru, mae holl aelodau UKIP (ag eithrio Nathan Gill o bosibl) yn wynebau newydd yn y cyd destun Cymreig, ac mae'r Lib Dems i bob pwrpas wedu eu llyncu gan y Blaid Lafur ar lefel Cynulliad.

Ond mae yna broblemau pellach yn wynebu 'r Toriaid Cymreig hefyd.  Yn gyntaf mae ganddynt gystadleuaeth ar y Dde - rhywbeth nad oedd yn wir yn y gorffennol.  Bydd cystadleuaeth o'r Dde ynglyn a sut i feirniadu'r weinyddiaeth Lafur - bydd yn feirniadaeth mwy lliwgar, mwy popiwlistaidd - a mwy boncyrs nag unrhyw beth fydd gan y Toriaid i'w gynnig.  Bydd ymateb i hyn yn fater braidd yn anodd i'r blaid.  Ydi hi'n ceisio cystadlu efo UKIP? - rhywbeth fyddai yn ei llusgo i'r Dde ac oddi wrth tir canol gwleidyddiaeth yng Nghymru.  Ydi hi'n anwybyddu UKIP? - cwrs fyddai'n arwain ati'n cael ei thaflu i'r cysgod gan rethreg mwy lliwgar ei chyd blaid Adain Dde.

I raddau mae'r Toriaid wedi ffeirio lle efo'r Blaid yn yr ystyr yma - roedd y Blaid yn cystadlu efo'r Lib Dems, a Kirsty Williams yn arbennig yn y senedd diwethaf i feirniadu Llafur.  Mae'r llwyfan hwnnw yn gwbl glir i'r Blaid bellach - ac o farnu o berfformiad hynod ymosodol wythnos gyntaf y senedd newydd mae'n bwriadu cymryd llawn fantais o hynny.  

Ond mae yna fater arall hefyd - sef perfformiad etholiadol y Blaid Doriaidd.  Syrthiodd ei phleidlais y tro hwn wrth gwrs - a chollodd ei statws fel y prif wrthblaid.  Ond dydi'r  Blaid Doriaidd ddim yn gystadleuol mewn rhannau helaeth o Gymru - a dydyn nhw ddim yn dangos unrhyw arwyddion o wella ar hynny.  Cymerer y Gymru Gymraeg er enghraifft.  Ynys Mon - 12%, Arfon 8%, Dwyfor / Meirion 16%, Ceredigion 7%, Dwyrain Caerfyrddin / Dinefwr - 15%.  Mae eu perfformiad yng Nghymoedd y De yn llawer gwaeth.  Dydyn nhw ond yn llwyddo i gael mwy na 10% ar ymylon y Cymoedd - yn Nhorfaen, Pontypridd, Ogwr a Chastell Nedd.  Roedd eu pleidlais mewn digidau sengl yng ngweddill y Cymoedd - 2% oedd eu canran yn y Rhondda.  Mae eu cefnogaeth yn parhau i fod wedi ei wreiddio yn yr ardaloedd a arferid eu disgrifio fel 'y Gymru Seisnig'.  Does yna ddim tystiolaeth bod unrhyw strategaeth o gwbl ar gyfer newid hyn.

Eto mae yna gyferbyniad i'w gwneud  efo Plaid Cymru.  Gydag un eithriad nodedig nad oes angen ei henwi enilliodd ei seddi uniongyrchol ym mherferfedd diroedd traddodiadol yr iaith Gymraeg.  Ond dangosodd bod potensial iddi dyfu mewn rhannau eraill o Gymru.  Roedd canlyniad Gorllewin Caerdydd yn dangos y gall berfformio'n gryf mewn dinasoedd - rhywbeth nad ydi'r Blaid wedi llwyddo i'w wneud o'r blaen. Roedd y perfformiad rhanbarthol yng Ngorllewin De Cymru ac ym Mlaenau Gwent  ( a'r Rhondda wrth gwrs) yn dangos bod potensial gwirioneddol iddi yn y Gymru ol ddiwydiannol.  Roedd perfformiadau'r Blaid yn etholiadau'r heddlu yn dangos bod iddi hefyd gefnogaeth 'feddal' yn y llefydd mwyaf anisgwyl.  Dwi'n credu fy mod yn gywir i ddweud iddi ennill ar yr ail bleidlais ym mhob etholaeth yn y Canolbarth a'r Gorllewin a'r Gogledd.  

Gall un o'r ddwy blaid edrych ymlaen at 2021 gydag hyder - ac nid y Blaid Doriaidd ydi honno. 

Unig lais y Lib Dems yng Nghymru _ _

_ _ bellach ydi un Mark Williams.

Rwan efo Kirsty Williams wedi ei thraflyncu gan y Blaid Lafur, Mark Williams ydi 'r unig Dib Lem sy'n wleidydd proffesiynol yng Nghymru sydd mewn sefyllfa i ddweud ei ddweud. Roedd cau ceg un o'i feirniaid llymaf a mwyaf effeithiol yn y ffordd yma yn un peth clyfar o leiaf mae Carwyn Jones wedi llwyddo i'w wneud.

Y tro diwethaf i ni fod mewn sefyllfa pan mai un Dib Lem yn unig oedd mewn sefyllfa i agor ei geg oedd cyn etholiad 97, pan mai Alex Carlile oedd unig aelod seneddol Cymreig ei blaid.  Roedd Alex Carlile - beth bynnag ei wendidau - yn llais effeithiol a phendant, a felly hefyd Kirsty Williams.  

Bydd Mark Williams yn - sut allwn ni roi hyn mewn ffordd gweddol gwrtais? - yn lais cyhoeddus llai pendant a llai effeithiol na Kirsty Williams, Alex Carlile - ac yn wir pob arweinydd arall y gallaf feddwl amdano mae'r Dib Lems wedu ei gael yng Nghymru.  

Mae'r ffaith bod Kirsty Williams wedi gadael y llong dyllog yn nwylo Mark Williams yn awgrymu ei bod hi o leiaf wedi rhoi'r ffidil chwedlonol yn y to o safbwynt adfer ei phlaid.  'Dydw i ddim yn gweld bai arni hi.

Marwolaeth rhyfedd y Lib Dems Cymreig

Llyfr gan George Dangerfield yn egluro marwolaeth di symwth y Rhyddfrydwyr yn Lloegr yn y blynyddoedd wedi 1918 ydi The Strange Death of Liberal England.  Aeth y blaid o fod yn un a bron i 400 o seddi a bron i hanner y bleidlais yn 1906 i drydydd plaid yn y 20au i bolio llai na 10% (2.7% yn 1955 er enghraifft) ac ennill llond dwrn o seddau yn y 50au.  Roedd y prosesau a arweiniodd at gwymp y blaid yn gymhleth os hawdd eu hadnabod.  Wnaeth y Rhyddfrydwyr ddim dechrau ad ennill tir mewn gwirionedd am hanner canrif wedi 'r gwymp.

Mae'n debyg na fydd neb byth yn ysgrifennu llyfr am farwolaeth rhyfedd y Lib Dems yng Nghymru, a dydi'r blaid heb ddod yn agos at uchelfannau 1906 yng Nghymru mewn blynyddoedd diweddar, ond mae'r math o bleidlais y cafodd y Lib Dems mewn rhannau eang o Gymru eleni yn debyg i 'r hyn y byddant yn ei gael yn y 50au - os nad yn waeth.

Ac un o'r pethau rhyfeddol ydi fel mae bron i'r cwbl o bleidlais y blaid wedi ei chanoli ar rannau cyfyng iawn o Gymru erbyn hyn.  Ystyrier y sylwadau yma gan Jason Morgan er enghraifft:

Gadewch i ni ystyried tipyn yn fanylach.

40 etholaeth sydd yno i gyd - cafodd y Dib Lems lai na 1,000 o bleidleisiau mewn mwy na'i hanner - 21 sedd i gyd.  Os ydan ni'n adio sgor y 21 etholaeth at ei gilydd cawn gyfanswm o 13,617 - sy'n llai na'r bleidlais gafodd Kirsty Williams ym Mrycheiniog a Maesyfed.

Cafodd y Dib Lems tua 1% mewn pum etholaeth - Ynys Mon, Llanelli, Rhondda, Blaenau Gwent a Chaerffili.  Petaent wedi cael yr holl bleidleisiau yna mewn un etholaeth mae'n anhebygol y byddant wedi cadw eu hernes.

Mewn tair etholaeth yn unig y cafodd y blaid fwy na 30%, mewn pedair y cafwyd mwy nag 20% ac mewn 6 y cafwyd mwy na 10%.  Os ydych chi angen rhyw fath o gymhariaeth, cafodd y blaid 10%+ ym mhob etholaeth ag eithrio Ynys Mon yn Etholiad Cyffredinol 2010.

Oes yna wersi i 'w dysgu o'r hyn ddigwyddodd i Ryddfrydwyr Lloegr yn y gorffennol?  Oes mae'n debyg.  Y gyntaf ydi bod y ffordd yn ol yn un faith ac anodd ar ol trychineb etholiadol.  Bydd i ddigwyddiadau dechrau'r mis oblygiadau pell gyrhaeddol - gan gychwyn yn etholiadau lleol y flwyddyn nesaf.  Yr ail ydi ei bod yn bosibl goroesi am gyfnodau maith mewn ambell i ardal, hyd yn oed pan mae'r hwch wedi mynd trwy'r siop go iawn ym mhob man arall.  Parhaodd y Rhyddfrydwr i ennill seddau yn Nhrefaldwyn a Cheredigion hyd yn oed pan nad oeddynt yn gystadleuol yn yr unman arall yn y DU bron.   

Ond ar wahan i hynny mae'r Dib Lems bellach yn ymylol i wleidyddiaeth Cymru - ac yn debygol o aros felly am gyfnod maith.

A beth am hon?  

Llefarydd y Dib Lems ar ddim byd o gwbl

Hmm wele rhestr llefarwyr swyddogol y Dib Lems.  Oherwydd mai dim ond 8 aelod seneddol, mae'n ddealladwy bod Farron wedi gorfod troi pob carreg i ddod o hyd i lefarwyr.  Felly yn ogystal ag aelodau seneddol, mae'n llawn barwniaid, arglwyddi, cyn aelodau seneddol, Aelodau Senedd yr Alban, Aelodau Cynulliad, cynghorwyr ac yn wir maer.  

1. Leader: Tim Farron MP
2. Economics: Baroness Susan Kramer
3. Foreign Affairs/Chief Whip/Leader of the house: Tom Brake MP
4. Defence: Baroness Judith Jolly
5. Home Affairs: Alistair Carmichael MP
6. Health: Norman Lamb MP
7. Education: John Pugh MP
8. Work and Pensions: Baroness Zahida Manzoor
9. Business: Lorely Burt
10. Energy and Climate Change: Lynne Featherstone
11. Local Government: Mayor of Watford, Cllr Dorothy Thornhill
12. Transport: Baroness Jenny Randerson
13. Environment and Rural Affairs: Baroness Kate Parminter
14. International Development: Baroness Lindsay Northover
15. Culture Media and Sport: Baroness Jane Bonham-Carter
16. Equalities: Baroness Meral Hussein-Ece
17. Justice/Attorney General: Lord Jonathan Marks
18. Northern Ireland: Lord John Alderdice
19. Scotland: Willie Rennie MSP, Leader of the Scottish Liberal Democrats
20. Wales: Kirsty Williams AM, Leader of the Welsh Liberal Democrats
21. Campaigns Chair: Greg Mullholland MP
22. Grassroots Campaigns: Cllr Tim Pickstone, Chair of the Association of Liberal Democrat Councillors

Mae yna ddau o 'r wyth aelod seneddol yn absennol - Nick Clegg oherwydd iddo wrthod joban a hoff fab Sir Geredigion.  Ymddengys nad yw'r ail yn cael ei ystyried gan ei blaid yn addas i lefaru ar eu rhan am unrhyw fater o gwbl - hyd yn oed llefarydd tros faterion mewnol Lledrod.  Mae Mark yn lwcus nad ydi etholwyr Ceredigion mor ddethol a'r Dib Lems.