Yr etholiad arweinyddol - record etholiadol Leanne Wood

Tra nad ydi llinellau’r frwydr am arweinyddiaeth Plaid Cymru yn gwbl glir eto, un o’r materion sy’n debygol o godi (a sydd yn wir wedi codi) ydi’r tebygrwydd o ennill llwyddiant etholiadol.  Wedi’r cwbl mae Llafur wedi arwain pob llywodraeth datganoledig Cymreig ers 1999 - ac wedi methu yn amlach na pheidio.  Mae Cymru’n barod am rhywbeth arall.  Mi fydda i’n edrych ar berfformiad etholiadol y Blaid ers i Leanne Wood ddechrau ei harwain yn y blogiad hwn, a byddaf yn edrych ar beth sy’n debygol o ddigwydd yn y dyfodol mewn blogiad dilynol.

Mae yna ganfyddiad ymysg rhai bod yna rhyw oes aur wedi bod yn y gorffennol pan roedd Plaid Cymru’n llwyddiannus yn etholiadol, ond bod yr oes aur honno bellach yn y gorffennol pell a bod y Blaid heddiw yn tan berfformio o gymharu a’r oes aur honno.  Y broblem efo’r canfyddiad yna ydi ei bod yn anodd dod o hyd dystiolaeth tros fodolaeth yr oes aur honno.  Ystyrier er enghraifft berfformiadau etholiadol y Blaid mewn etholiadau San Steffan ar hyd y blynyddoedd.  Etholiad 1970 oedd yr un cyntaf i’r Blaid gael mwy na 5% o’r bleidlais ar hyd Cymru - a wele’r hanes wedi hynny.

Blwyddyn	Canran
1970	11.5
1974 (Chwef)	10.8
1974 (Hyd)	10.8
1979	8.1
1983	7.8
1987	7.3
1992	8.8
1997	9.9
2001	14.3
2005	12.6
2010	11.3
2015	12.1
2017	10.4

Dim ond mewn wyth etholiad mae’r Blaid wedi ennill mwy na 10% o’r bleidlais - dair gwaith ar ddechrau’r saith degau o dan arweinyddiaeth Gwynfor Evans, dair gwaith yn y ganrif yma o dan arweinyddiaeth Ieuan Wyn Jones a dwy waith o dan arweinyddiaeth Leanne Wood.  Cychwynodd yr arweinyddiaeth hwnnw yn 2012.  Yn ychwanegol at hynny mae’r Blaid yn draddodiadol wedi ei chael yn llawer mwy anodd i ennill tir pan mae Llafur  yn rheoli yn San Steffan, na phan mae’r Toriaid mewn grym.  Dair gwaith yn unig mae’r Blaid wedi cael mwy na 10% o’r bleidlais pan bod y Toriaid mewn grym yn San Steffan - yn 2015 a 2017 o dan arweinyddiaeth Leanne Wood ac etholiad cyntaf 1974 o dan arweiniad Gwynfor Evans.

Er bod y ganran o’r bleidlais a enillwyd yn 2017 yn is na chanlyniad 2015 roedd yr etholiad yna yn un eithriadol yn yr ystyr bod mwy o bolareiddio rhwng pleidiau mawr na mewn unrhyw etholiad ers 1997.  Dioddefodd yr SNP, UKIP, y Gwyrddion, y Lib Dems a’r pleidiau llai yng Ngogledd Iwerddon.  Cynyddodd y Blaid ei nifer o aelodau seneddol.

Felly beth am y Cynulliad?  Roedd yna yn wir oes aur - neu yn hytrach 2 funud aur yn y fan honno - yn 1999.   Roedd yr etholiad y flwyddyn honno (o dan arweiniad Dafydd Wigley)  yn eithriad  a  llwyddodd y Blaid i gyrraedd lle nad yw wedi ei gyrraedd cynt na wedyn.  Fel arall mae’r canrannau wedi bod o fewn amrediad bach rhwng 17.9% a 21%.  

Ond roedd cael 20.5% yn 2016 gyda llywodraeth Doriaidd yn Llundain yn llawer anos na chael 21% yn 2007 pan roedd Tony Blair yn hynod amhoblogaidd ac ym misoedd olaf ei arweinyddiaeth o’r Blaid Lafur.  Enillodd Leanne yn y Rhondda, a daeth y Blaid yn agos i ennill yn Llanelli, Aberconwy, Gorllewin Caerdydd a Blaenau Gwent.  Ail enillwyd y statws o brif wrthblaid o flaen y Toriaid.

Blwyddyn	Canran
1999	30.5
2003	19.7
2007	21
2011	17.9
2016	20.5

Beth felly am etholiadau lleol?  Wel does yna ddim llawer o dystiolaeth o ddirywiad yma chwaith - i’r gwrthwyneb a dweud y gwir, mae’n debyg mai etholiadau 2017 oedd y rhai mwyaf llwyddiannus yn hanes y Blaid.  Roedd yr etholiadau lleol 2012 wedi eu cynnal llai na 2 fis ar ol i Leanne Wood ennill yr arweinyddiaeth.

Blwyddyn	Canran
1995	12.5
1999	18.2
2004	16.4
2008	16.8
2012	15.7
2017	16.5

A daw hynny a ni at yr unig etholiad arall i gael ei chynnal yng nghyfnod Leanne Wood fel arweinydd y Blaid - etholiad Ewrop 2014 - mae’n debyg yr un lleiaf llwyddiannu yn ystod ei chyfnod fel arweinydd i’r graddau bod y ganran o’r bleidlas y gafodd y Blaid yn is nag oedd wedi bod ers 1989.  Ond roedd yr etholiad hwnnw yn un hynod anarferol os nad unigryw yng Nghymru a’r DU.  Roedd yn etholiad lle’r oedd pethau wedi polareiddio rhwng Llafur ac UKIP gyda phob plaid arall (ag eithrio’r SNP) yn colli tir - mae pedair blynedd yn amser maith mewn gwleidyddiaeth.

Blwyddyn	Canran
1979	11.7
1984	12.2
1989	12.9
1994	17.1
1999	29.6
2004	17.4
2009	18.5
2014	15.3

Rwan mae’n debyg gen i y bydd yna nifer o ystyriaethau yn wynebu aelodau’r Blaid ym mis Medi pan maent yn penderfynu pwy i bleidleisio drosto / drosti - a bydd pwy sydd fwyaf tebygol o arwain y Blaid at fuddugoliaeth yn 2021 yn un o’r rhai pwysig.  ‘Does yna ddim ym mherfformiad etholiadol y Blaid yn ystod y chwe mlynedd diwethaf i awgrymu na all y Blaid berfformio’n dda gyda Leanne Wood yn arweinydd arni. Mae ein perfformiadau wedi bod yn ddigon soled yn ystod y cyfnod.  Mae’n anarferol i arweinydd plaid golli’r arweinyddiaeth ar unrhyw sail ag eithrio diffyg llwyddiant etholiadol, ‘Does  yna ddim diffyg llwyddiant yn yr achos yma.  

Is etholiad Saron, Sir Gaerfyrddin a Chyngor Tref Pontardawe, Castell Nedd

Arweinyddiaeth y Blaid - llythyr agored at Leanne Wood

Wele lythyr agored at arweinydd y Blaid.  Os oes unrhyw gynghorydd sir arall eisiau arwyddo - a dwi’n siwr bod - cysylltwch. 

Annwyl Leanne

 

Rydym yn ysgrifennu atoch fel grŵp o gynghorwyr sir o pob rhan o Gymru i fynegi cefnogaeth i’ch ymgeisyddiaeth am arweinyddiaeth y Blaid.

 

Hoffwn i chi wybod ein bod yn gwerthfawrogi’r holl waith rydych wedi ei wneud yn teithio ar hyd a lled Cymru yn hyrwyddo cenhadaeth a gwerthoedd y Blaid.  Rydym yn arbennig o ddiolchgar i chi am eich ymgyrchu di flino yn ystod etholiadau’r cynghorau sir yn 2017.   Rydym hefyd yn nodi bod yr etholiad hwnnw ymysg yr etholiadau lleol mwyaf llwyddiannus yn hanes y Blaid.  Rydym yn nodi ymhellach bod etholiadau cyffredinol 2015 a 2017 yn rhai llwyddiannus, a bod eich gallu chi i fynegi negeseuon y Blaid yn glir ac effeithiol ymysg y prif resymau tros y llwyddiant hwnnw.

 

Rydym felly yn edrych ymlaen i weithio efo chi i ddatblygu strategaeth etholiadol effeithiol ar gyfer etholiadau’r Cynulliad yn 2021, i ymgyrchu efo chi ar gyfer yr etholiad hwnnw, a rydym yn hyderu y byddwch yn arwain y Blaid i lywodraeth yn 2021, ac yn sicrhau bod gwerthoedd ac amcanion y Blaid yn cael eu gwireddu – a hynny fel Prif Weinidog Cymru.

 

Yn gywir

Dear Leanne

We are writing to you as a group of Councillors from across Wales to express our support to your candidacy for the leadership of Plaid Cymru.

We’d like you to know that we appreciate all of the work that you have made travelling across the length and breadth of Wales promoting the mission and the values of Plaid Cymru. We are particularly grateful to you for your tireless campaigning during the local election campaigns in 2017. We also note that those elections were amongst the most successful in the history of plaid Cymru. We further note that the 2015 and 2017 General Elections were successful, and that your ability to articulate the party’s messages clearly and effectively was amongst the main reasons for those successes.

We therefore look forward to working with you to develop an effective election strategy for the 2021 Assembly Elections, to campaign with you for those elections, and we are confident that you will be leading Plaid Cymru to Government in 2021, ensuring that the values and aims of Plaid Cymru are realised – and that as Wales’ First Minister.

Sincerely

Nicola Roberts Canolbarth Mon Ynys Mon 

Elyn Stevens Ystrad Rh C T

Shelley Rees-Owen Pentre Rh C T

Sera Evans Treorchy       Rh C T 

Maureen Weaver Pentre Rh C T

Josh Davies Penygraig Rh C T

Darren Macey Ynyshir Rh C T 

Alun Cox Porth Rh C T

Julie Williams Porth Rh C T

Alison Chapman Treorchy Rh C T

Emyr Webster Treorchy Rh C T 

Karen Morgan Hirwaun Rh C T

Danny Grehan Tonyrefail East Rh C T 

John Cullwick Penygraig Rh C T

Geraint Davies Treherbert Rh C T 

Pauline Jarman Mountain Ash East Rh C T 

Larraine jones Ystrad RCT

Jamie Evans Neath South NPT 

Nigel Hunt Aberavon NPT 

Scott Bamsey Aberavon NPT 

Anthony Richards Pontardawe NPT

Jo Hale Bryncoch S NPT

Carolyn Edwards Blaengwrach NPT

Chris Williams Bryncoch S NPT

Linet Purcell Pontardawe NPT

Alun Williams Aberystwyth Ceredigion

Mark Strong Aberystwyth Ceredigion

John Roberts Cwm Aber / Aber Valley Caerffili 

Marc Jones Grosvenor Wrecsam 

Carrie Harper Queensway Wrecsam 

Gwenfair Jones Gwersyllt West Wrecsam 

Mabon ap Gwynfor Llandrillo Dinbych 

Glenn Swingler Upper Denbigh and Henllan Dinbych 

Rhys Thomas Lower Denbigh Dinbych

Huw Jones Corwen Dinbych

Dave Cowans Eirias Conwy

Ian Jenkins Gower Conwy

Sue Lloyd-Williams Llansannan Conwy 

Austin Roberts Eglwysbach Conwy

Aaron Wynne Crwst Conwy

Craig ab Iago Llanllyfni Gwynedd

Steve Collings Deiniol Gwynedd

Dafydd Meurig Arllechwedd Gwynedd

Catrin Wager Menai (Bangor) Gwynedd

Cai Larsen Seiont Gwynedd

Huw Wyn Jones Garth Gwynedd

Seimon Glyn Tudweiliog Gwynedd

Gruff Williams Nefyn Gwynedd

Gareth Griffith Y Felinheli Gwynedd

Rhys Sinnett Milford West Sir Benfro

Cris Tomos Crymych Sir Benfro 

Clive Davies Penparc Ceredigion 

Lynford Thomas Llanfihangel Ystrad Ceredigion 

Stephen Kent St Martins Caerffili

Tudalen flaen yr wythnos

Gadael yr UE - rhan 4

1. 17.  Fel mae’r negydu yn mynd rhagddo mae’n dod yn amlwg y bydd rhaid i’r DU ddewis rhwng gadael yr Undeb Tollau a chael masnach rydd efo’r UE.  Felly mae’r Cabinet yn dechrau ffraeo ynglyn a dau gynllun gwahanol.  Mae May eisiau gweithredu ar  gynllun sydd ddim yn cael ei ddefnyddio yn unrhyw le arall yn y Byd lle byddai’r DU yn hel tollau ar ran yr UE.  Mae Boris Johnson yn disgrifio’r cynllun fel un ‘gorffwyll’.  Yn y cyfamser daw’n amlwg bod y cynllun mae Boris yn ei ffafrio - creu ffin sy’n cael ei phlismona gan dechnoleg - am gostio £20bn y flwyddyn - os ydi hi’n bosibl creu’r system yn y lle cyntaf - ac mae hynny’n hynod amheus. Mae hyn yn llawer mwy o arian na mae’r DU yn ei wario ar aelodaeth y DU ar hyn o bryd ac mae’n gyfystyr a chael dau Ogledd Iwerddon newydd i’w hariannu.  Mae’r Cabinet yn mynd ati i dreulio wythnosau yn ffraeo pa un o’r ddau gynllun boncyrs maent yn ei ffafrio - sy’n wastraff amser braidd cyn bod yr UE wedi dweud o’r cychwyn nad ydi’r naill gynllun na’r llall yn dderbyniol iddyn nhw.
2. 18. Mae Cymru - neu ei llywodraeth - yn penderfynu ildio i ddymuniadau llywodraeth Doriaidd y DU a gadael iddyn nhw gadw’r pwerau ‘datganoledig’ sy’n cael eu ad ennill o Frwsel am gyfnod o flynyddoedd gan ddisgrifio eu llyfdra fel ‘cyd weithio’.  Unwaith eto mae llywodraeth genedlaetholgar yr Alban yn cymryd trywydd gwahanol ac yn gwrthod y math o ‘gyd weithredu’.  Maent yn cael cefnogaeth y gwrthbleidiau i gyd ag eithrio’r Toriaid a Jeremy Corbyn. Ac unwaith eto mae Cymru yn dangos nad oes rhaid i Lywodraeth San Steffan ei chymryd o ddifri.
3. 19. Mae May yn cael syniad newydd - cicio Brexit ymhell i’r dyfodol, ac i gyfnod pan na fydd hi yn Brif Weinidog a felly ddim yn gorfod poeni am yr holl smonach.  Mae’n dechrau son am ymestyn y cyfnod trawsnewidiol ymhellach - i 2023 y tro hwn.  Petai yr UE yn derbyn yr argymhelliad (a go brin y byddan nhw) byddai ymadawiad y DU a’r UE wedi cymryd saith blynedd - ac mi fyddai yna ddigon o sgop i wthio pethau ymhellach fyth i’r dyfodol.

A dyna lle ydan ni ddwy flynedd ar ol penderfynu y byddai’n syniad da gadael yr UE.  ‘Dydan ni ddim wedi diffinio beth ydym ei eisiau, mae pob fersiwn o Brexit yn sicr o achosi niwed economaidd i’r DU, mae’r cloc yn tician efo llai na blwyddyn i fynd cyn ein hymadawiad - a’r unig beth tebyg i strategaeth sydd gan y DU ydi ceisio symud y penderfyniad i’r dyfodol pell.

Gadael yr UE - rhan 3

13.  Trwy gydol y cyfnod yma daw’n amlwg bod pob math o broblemau na ragwelwyd yn dod i’r amlwg.  ‘Fedar y DU ddim deall pam bod yr UE yn cymryd ochr ei haelodau ei hun mewn anghytundebau tiriogaethol (Gibralta ac Iwerddon), daw’n amlwg y bydd rhaid i’r DU gael ei system GPS (hynod ddrud) ei hun, y bydd yn fwy anodd a chostus i unigolion deithio yn yr UE, na fydd yn cael dylanwadu ar gyfreithiau amddiffyn data, daw’n amlwg bod pob math o gytundebau rhyngwladol bydd rhaid eu ail negydu a daw’n amlwg bod pob fersiwn o Brexit am fod yn niweidiol i economi’r DU gyda’r fersiynau caletach yn fwy niweidiol na’r rhai meddalach.  

14.Mae’r DU a’r UE yn cytuno i gyfnod ‘trawsnewidiol’ wedi i’r DU adael yr UE pan na fydd fawr ddim yn newid.  Bydd y cyfnod yn parhau am ddeunaw mis.

15. Dydi’r cyfnod o negydu go iawn ddim yn dechrau’n dda.  Mae May yn mynd ati i roi gwahanol linellau coch iddi hi ei hun - llinellau coch sydd yn croes ddweud ei gilydd a nad ydi hi’n bosibl cadw atynt oll.  Mae hi’n benderfynol na fydd y DU yn aros yn yr Undeb Tollau na’r Farchnad Sengl ond eisiau mynediad di lyfethair i’r UE.  Yn amlwg dydi hi ddim yn bosibl gwneud y tri pheth yma.

16. A daw hyn a ni yn ol at y ddadl a fethwyd ei hateb yn ystod yr ymgyrch Refferendwm ‘ Bydd yr UE yn siwr o ildio i’n gorchmynion i adael i ni fasnachu efo nhw am ddim tra’n tanseilio eu marchnadoedd eraill oherwydd eu bod eisiau gwerthu Prosecco i ni’.  

Mae hyn yn gamddealltwriaeth llwyr o’r hyn ydi’r UE.  Bloc masnachu oedd ar y cychwyn, a dyna yw o hyd yn annad dim arall.  Pwrpas bloc o’r fath ydi edrych ar ol buddiannau aelodau’r bloc ar draul gwledydd eraill, nid edrych ar ol buddiannau gwledydd sydd ddim yn aelodau o’r bloc ar draul aelodau’r bloc.  Mae’r DU yn gofyn i’r UE wneud yr ail - a byddai gwneud hynny’n tanseilio’r rheswm tros fodolaeth y bloc.  Byddai hefyd yn arwain at wledydd sydd eisoes wedi dod i gytundebau masnach efo’r UE yn ceisio ail negydu eu cytundebau fel eu bod hwythau hefyd yn cael eu trin yn well nag aelodau’r bloc.  Byddai hefyd yn groes i gyfraith yr UE.  

Mae yna ystyriaethau eraill hefyd. Mae ymhell tros 40% o allforion y DU yn mynd i’r UE, 8% o allforion yr UE sy’n mynd i’r DU.  Mae allforion i’r UE gyfwerth a thua 12% o economi’r DU tra bod allforion y ffordd arall yn gyfwerth a thua 3% o economi’r UE.  Ac mae yna fater bach arall hefyd - un mae’r UE yn rhy - ahem - gwrtais i son amdano.  Bydd Brexit yn cynnig cyfleoedd yn ogystal a heriau i’r UE.  Os na fydd Nissan yn gallu gwerthu ceir yn broffidiol ar dir mawr Ewrop, bydd hynny’n gadael bwlch yn y farchnad i Peugeot.  Os na fydd cwmniau allforio o Iwerddon eisiau mynd drwy’r rigmarol a’r gost anfon eu cynnyrch trwy ffin galed yng Nghaergybi a Plymouth, bydd cyfle i Rotterdam fanteisio ac os bydd ffatri Airbus yn cau ym Mrychdyn bydd yn adleoli i Limerick, neu Marsailles neu le bynnag arall oddi mewn i ffiniau’r UE.

Gadael yr UE - rhan 2

6. Yr ochr Gadael yn dehongli’r canlyniad agos fel y fuddugoliaeth fwyaf yn hanes gwleidyddiaeth y DU ac yn gyfiawnhad tros y Brexit caletaf bosibl.

7.  Cameron yn rhoi’r ffidil yn y to a May yn cael ei gorseddu yn ei le.  Negydu yn cychwyn - ond daw’n amlwg o’r cychwyn nad ydi ochr y DU wedi paratoi ac nad ydyn nhw’n hollol siwr beth maen nhw ei eisiau.  Mae’r lluniau teledu o’r cyfarfod cyntaf rhwng y ddau dim negydu lle mae ochr yr UE efo ffeiliau tew o’u blaenau tra nad oes darn o bapur rhwng tim negydu’r DU yn adrodd cyfrolau.

8.  Erthygl 50 yn cael ei gweithredu, a’r cloc ymadael yn cychwyn.

9.  May yn galw etholiad yn anisgwyl, yn colli ei mwyafrif ac yn cael ei hun yn ddibynol ar blaid adain dde eithafol y DUP i aros mewn llywodraeth.

10.  Trafodaethau efo Ewrop yn dechrau o ddifri - ond daw’n amlwg o’r ochr Ewropiaidd mai trafodaethau am sut gall y DU symud ymlaen i drafod a geir.  Mae’r UE yn ei gwneud yn glir bod rhaid i’r DU gytuno i dalu iawndal, sicrhau na fydd ffin yn Iwerddon a chytuno i ganiatau i ddinasyddion yr EU sy’n byw yn y DU barhau i fod o dan oruwchwyliaeth y Llys Cyfiawnder Ewrop wedi i’r DU adael yr UE.  Ceir cryn dipyn o wylofain, rhincian dannedd a bygwth gan y cyfryngau a gwleidyddion Ceidwadol cyn i’r DU dderbyn yr holl orchmynion ar y chwedlonol unfed awr ar ddeg.  Y dywydedig wleidyddion a’r cyfryngau yn mynd ati i ddathlu byddugoliaeth anferth a’n sicrhau bod Brexit ar y ffordd.

11.  Tua’r amser yma daw’n amlwg nad oes gan May lawer o syniad beth mae ei eisiau o Brexit.  Mae’n siarad am ‘Red White & Blue’ Brexit a rydym yn clywed gan rai o’i dilynwyr am ‘The Great in Great Britain’.  Rydym hefyd yn deall bod May yn ceisio cael Merkel i wneud ‘cynnig’ iddi yn hytach na dweud wrth Merkel beth yn union roedd ei eisiau.

12. Daw buddugoliaeth enfawr arall - rydym am gael pasborts glas.  Mae’r dathlu cyfryngol lloerig yn parhau hyd y daw’n amlwg mai cwmni o’r Iseldiroedd yn hytrach nag un o’r DU sydd wedi cael y cytundeb i wneud y pasborts.  Daw i ben yn ddisymwth wedi i hynny ddod yn amlwg.

Y daith o’r UE - rhan 1

Cyn bod blogio wedi bod yn ysgafn, a chyn bod ymadawiad anhrefnus y DU o’r UE yn debygol o ddominyddu’r newyddion tros yr wythnosau nesaf, efallai y byddai’n syniad  gwirio lle’r ydan ni  trwy edrych ar sut mae pethau wedi mynd tros yr ychydig flynyddoedd diwethaf - fel ‘dwi’n eu cofio nhw beth bynnag.  Mae hi’n stori o dypdra, hunan dwyll, traha a chenedlaetholdeb cul ar ei fwyaf cibddall a hurt.  Mae hi hefyd yn stori eithaf maith - felly bydd yn cael ei hadrodd mewn pedwar blogiad tros y pedwar diwrnod nesaf.  ‘Does yna neb yn darllen blogiadau maith. 

1. Mae’r stori  yn cychwyn yn 2014 pan mae David Cameron yn penderfynu y byddai’n syniad da rhoi refferendwm ar ddyfodol y DU yn Ewrop ym maniffesto’r Toriaid ar gyfer yr Etholiad Cyffredinol oedd i’w gynnal y flwyddyn ganlynol.  ‘Doedd Cameron ddim yn credu am funud y byddai’n rhaid iddo weithredu ar yr addewid annoeth yma - roedd y polau ar y pryd yn awgrymu mai Llafur fyddai’n ennill yr etholiad ac mai’r gorau un y gallai’r Toriaid obeithio amdano fyddai gallu clymbleidio unwaith eto efo beth bynnag fyddai’n weddill o’r Dib Lems druan.  Fyddai yna ddim cwestiwn o refferendwm petai’r blaid honno o fewn miliwn o filltiroedd i lywodraeth.  Ffordd o gadw ei blaid yn unedig ac i chwystrellu‘r adain Rees-Mogaidd efo benzodiazepine dro dro oedd yr holl ymarferiad.  Ail pell i anghenion y Blaid Doriaidd oedd anghenion y DU - rhywbeth sydd wedi bod yn wir am ddegawdau pan mae’r Toriaid yn ystyried materion sy’n gysylltiedg a’r UE.
2. Y Blaid Doriaidd yn ennill etholiad 2015 ar ei phen ei hun o fwyafrif bach ond digonol i ffurfio llywodraeth - David Cameron ar ol dod tros y sioc - yn gorfod galw refferendwm y flwyddyn ganlynol ac effaith y benzodiazepine yn pylu a diflannu gyda chyflymder rhyfeddol.
3. Y refferendwm yn cael ei alw mewn amgylchiadau anodd i’r ochr aros.  Y rhan fwyaf o’r papurau newydd poblogaidd yn orffwyll o wrth Ewropiaidd ac wedi bod yn bychanu, dilorni neu ladd ar yr UE ers degawdau - yn aml iawn ar sail ‘ffeithiau’ cwbl ddychmygol. Ychydig iawn o bapurau sydd ar gael sydd o blaid yr UE - y Guardian a’r FT sydd ddim yn cael eu darllen gan fawr neb a’r Mirror sydd prin byth yn son am yr UE.  Mae’r cannoedd o filoedd o ffoaduriaid yn ffoi o Syria hefyd yn fyw iawn yn y cof.  Roedd y bobl anffodus yma wedi gyrru’r Sun, Express a’r Mail i uchelfanau cwbl newydd o gasineb a dicter tuag at dramorwyr.
4. Ymgyrch refferendwm anhrefnus ac hynod anymunol yn cael ei chynnal.  Yr ochr Aros yn cynnal ymgyrch hysteraidd sy’n  pwysleisio pob math o erchyllderau economaidd os mai’r ochr Gadael fyddai’n ennill.  Yr ochr Gadael yn canolbwyntio ar bethau ymddangosiadol mwy haniaethol - sofraniaeth a rheolaeth.  Ond symbolau am bethau eraill oeddynt mewn gwirionedd - y drwgdeimlad tuag at fewnfudwyr ymysg llawer yn y DU - drwgdeimlad oedd wedi ei gorddi yn y wasg am flynyddoedd -  a chanfyddiad (cwbl ffug) bod y DU yn wlad bwerus a nerthol sydd yn cael ei dal yn ol gan yr UE.  Fel rheol materion economaidd sy’n ennill yn y diwedd mewn etholiadau, a phetai’r ochr Aros wedi ffocysu ei dadl economaidd yn well byddai’r canlyniad wedi bod yn wahanol.  Y ddadl y byddai’r DU yn cael ei hollti oddi wrth ei phrif farchnadoedd gan wal dollau oedd ei phrif arf o’r cychwyn ond ni wnaethwyd digon o ddefnydd ohoni, ac ni wnaed ymdrech ddigonol i fynd i’r afael ac ymateb ar ochr Gadael i hynny.  Yr ymateb hwnnw oedd ‘Bydd yr UE eisiau gwerthu gwin a Volkswagens i ni o hyd - felly bydd marchnad rydd yn bodoli rhyngom ni a nhw o hyd’.  Fel cawn weld yn hwyrach nonsens llwyr oedd y ddadl yma, ac un sy’n dangos diffyg dealltwriaeth llwyr o’r hyn ydi’r UE - ond ni wnaed hynny’n glir yn ystod yr ymgyrch.  Daw’n amlwg yn hwyrach bod symiau enfawr o arian wedi eu sianelu i’r ymgyrch Gadael trwy ddulliau amheus - rhai ohonyn nhw yn ol pob tebyg yn anghyfreithlon. 
5. Y refferendwm yn cael ei gynnal a’r ochr Gadael yn ennill o tua 4% tros y DU.  Yr Alban yn pleidleisio’n drwm i aros a felly hefyd Llundain.  Gogledd Iwerddon yn pleidleisio i aros gyda phob etholaeth efo mwyafrif Pabyddol am aros a phedair o’r rhai efo mwyafrif Protestanaidd.  Cymru wrth reswm yn pleidleisio fel Lloegr gyda”r rhannau o’r boblogaeth oedd wedi elwa fwyaf o aelodaeth o’r UE fwyaf awyddus i adael.

Siom i Lafur a buddugoliaeth i’r Blaid ar Gyngor Tref Rhydaman

Ond ‘tydi Brexit yn mynd yn dda dywedwch?

Celwydd yr wythnos 2 _ _ _

_ _ _ neu ‘Dim ond yng Ngwynedd’

Y Celwydd

A’r realiti:

Cafwyd cynnig yng nghyfarfod llawn Cyngor Gwynedd heddiw gan y Cynghorydd Alwyn Griffiths ynglyn a chynlluniau i ail fodelu gwasanaeth ieuenctid Gwynedd.  Wele’r cynnig.

Bod y Cyngor hwn yn gofyn i Gabinet y Cyngor ail-ystyried dyfodol Gwasanaeth Ieuenctid y Sir gan ragdybio o blaid cynnal clybiau ieuenctid a pharhau gyda’r cymorth ariannol traddodiadol i fudiadau gwirfoddol megis yr Urdd a Mudiad y Ffermwyr Ifanc.

Roedd cynnig Alwyn Griffiths yn un digon teilwng - ond roedd yna un gwendid amlwg.  O dderbyn y cynnig gallai  Cabinet Cyngor Gwynedd ail ystyried y bwriad i atal arian i gwahanol wasanaethau ieuenctid a dod i yn union yr un canlyniad - rhagdybiaeth neu beidio - yn wyneb y pwysau cyllidol anferth sydd ar y Cyngor o ganlyniad i doriadau Llafur a Thoriaidd.

Cynigwyd gwelliant i’r cynnig gan y Cynghorydd Menna Baines.  Wele hwnnw isod:

Gwelliant i gynnig Alwyn Gruffydd:

Bod y Cyngor hwn hefyd yn gofyn i Gabinet y Cyngor ailystyried elfennau penodol o’r model newydd ar gyfer Gwasanaeth Ieuenctid y Sir, a hynny oherwydd ein pryderon ar dri chyfrif:

1.  Y newid pwyslais o’r cymunedol i les unigolion
2.  Yr effaith ar ardaloedd mwyaf difreintiedig y sir
3.  Yr effaith ar yr iaith Gymraeg

Gofynnwn felly i’r Cabinet gynnal trafodaethau brys a manwl gyda phob un o’r cynghorau tref, cymuned a dinas ynghyd ag asiantaethau perthnasol eraill. Diben hyn fyddai edrych ar ffyrdd o gydweithredu er mwyn ariannu parhad cynifer â phosib o glybiau ieuenctid y sir - lle dymunir hynny -  ac er mwyn rhoi cymorth priodol i’r mudiadau ieuenctid gwirfoddol a fu’n derbyn nawdd tan yn ddiweddar. Gofynnwn hefyd i’r Cabinet gynnal asesiad ieithyddol o effaith yr ad-drefnu ac asesiad o’i effaith gymunedol ar ardaloedd mwyaf difreintiedig y sir.

I’r sawl sydd ddim yn gyfarwydd ag arferion cyngor, ychwanegiad at gynnig, nid rhywbeth yn ei le ydi gwelliant.  Felly mae cynnig Menna yn golygu bod y cynnig nid yn unig yn cyfarwyddo’r Cabinet  i ail ystyried eu penderfyniad, ond i droi pob carreg yn lleol i ddarganfod y cyllid i gadw sefydliadau yn agored pan mae dymuniad i wneud hynny yn lleol.  ‘Does gen i ddim pwt o amheuaeth bod y gwelliant yn ei gwneud yn fwy tebygol o lawer y bydd sefydliadau ieuenctid yn aros yn agored na’r cynnig ar ei ben ei hun.

Pleidleisiodd y Pleidwyr tros y gwelliant, pleidleisiodd y gwrthbleidiau i gyd ag eithrio un unigolyn yn erbyn y gwelliant.  Wedi i’r gwelliant gael ei dderbyn pleidleisiodd pawb (‘dwi’n meddwl) o blaid y cynnig  a’r gwelliant. 

Ond eto mae gwefan gweplyfr yng Ngwynedd yn honni bod y sawl oedd wedi cynnig y llwybr mwyaf tebygol o gadw sefydliadau yn agored wedi pleidleisio i’w cau,  tra bod y sawl bleidleisiodd tros gymryd llwybr fyddai’n llai tebygol o fod yn  effeithiol wedi pleidleisio i’w cadw’n agored.

Tybed os mai ond yng ngwleidyddiaeth lleol Gwynedd mae’n cael ei ystyried yn briodol i ddweud bod gwyn yn ddu a du yn wyn er mwyn pardduo gwrthwynebwyr?

Celwydd yr wythnos

Wnaeth plaid Lee ddim sicrhau unrhyw bwerau ychwanegol pan wnaethon nhw blygu glin i lywodraeth Doriaidd Llundain wythnos diwethaf.

Dawns y Deinasor - unwaith eto

Mae yna ormod o gwestiynau yng ngholofn Gwilym Owen (Gwarth Cyngor Gwynedd) i’w hateb nhw i gyd – mae yna 9 ohonyn cwestiwn yn ôl fy nghyfri i – a llawer llai o atebion wrth gwrs.  

Carwn fodd bynnag wneud sylw ar un neu ddau o’i sylwadau.

Mae Gwilym yn mynd ati i restru cyflogau cynghorwyr Cyngor Gwynedd fel petai cynghorwyr Gwynedd ydi’r unig rai yng Nghymru sy’n derbyn unrhyw gydnabyddiaeth ariannol – ond yr hyn mae’n ei restru mewn gwirionedd ydi  lwfansau cynghorwyr ym mhob un o’r 22 awdurdod lleol yng Nghymru.  Mae’r lwfansau wedi eu pennu gan gorff annibynnol, ac nid yw’r awdurdodau lleol yn cymryd rhan yn y penderfyniad hwnnw.  Felly hefyd y codiad o £200 y flwyddyn (neu 1.49% o gymharu a chyfradd chwyddiant o 2.5%) mae pob cynghorydd sir yng Nghymru yn derbyn y codiad, a chorff annibynnol sy’n gwneud y penderfyniad.  Mae’n gywir i ddweud bod y Pwyllgor Gwasanaethau Democrataidd wedi awgrymu codiad cyflog yn un o’r ychydig feysydd lle mae disgresiwn ganddo i wneud hynny (mewn perthynas a chadeirydd y Cyngor), ond bydd rhaid i’r Cyngor llawn dderbyn yr argymhelliad, ac mae hynny ymhell, bell o fod yn sicr.  

Ac mae hyn yn nodweddiadol o Gwilym wrth gwrs – trin Gwynedd fel petai yn blaned ar ei phen ei hun – ac anwybyddu’r ffaith bod yna gynghorau eraill – ac mae nifer dda o’r rheiny yn cael eu rheoli gan hoff blaid Gwilym wrth gwrs.  Yr hyn wnewch chi byth ei glywed gan Gwilym, na beirniaid y Blaid yng Ngwynedd ydi’r cyd destun ehangach i’r toriadau mewn gwasanaethau, sef polisi Toriaidd yn Llundain o barhau efo llymder – er ei bod yn amlwg bellach nad yw’n gweithio – a pholisi Llafur yng Nghaerdydd o beidio a throsglwyddo unrhyw gynnydd maent yn ei dderbyn o Lundain i’r cynghorau lleol.

Mae yna un peth arall sydd gen i.

Mae’r cyfeiriad at ‘ddosbarth canol elitaidd sy’n byw yn fras ar Gymreictod (trwy) odro’r pwrs cyhoeddus’ yn honiad mae Gwilym wedi ei wneud droeon yn y gorffennol ac mae’n nonsens sydd hefyd yn  niweidiol i’r Gymraeg.  Yr unig bobl ‘dwi’n gallu meddwl amdanynt sy’n ‘byw ar y Gymraeg’ ydi pobl sy’n gweithio i’r mentrau iaith, neu i Gomiwsiynydd y Gymraeg.  Mae yna bobl sy’n gweithio trwy gyfrwng y Gymraeg wrth gwrs – athrawon, gweithwyr llywodraeth leol (yng Nghwynedd o leiaf), pobl sy’n gweithio i gwmnïau teledu ac ati.  Ond dydyn nhw ddim yn ‘byw ar y Gymraeg’, ddim mwy nag ydi pobl sy’n gwneud union yr un swyddi trwy gyfrwng y Saesneg yn ‘byw ar y Saesneg’.  Yn wir mae’r honiad yn awgrymu cred waelodol ar ran Gwilym bod yna rhywbeth abnormal am weithio trwy gyfrwng y Gymraeg – ac mae’r canfyddiad hwnnw, a’r cyhuddiad sy’n dod yn ei sgil yn sylfaenol niweidiol i’r Gymraeg.  Dwi’n gwybod bod Gwilym yn dipyn o ddeinasor – ond mae gweithio trwy gyfrwng y Gymraeg yn rhywbeth sydd wedi ei hen sefydlu bellach - ac efallai y dylai Gwilym wneud rhyw fath o ymdrech i symud ymlaen efo hynny os dim arall.  

Stori fyddwch chi ddim yn ei darllen yn Golwg, Golwg 360 na Newyddion BBC

Hwre - mwy o newyddion da yn dilyn ail enwi ail Bont Hafren

Gyda dim ond 300,000 o bobl ar hyd a lled y DU yn ddi gartref mae’n amserol iawn bod rhywbeth sy’n galw ei hun yn ‘Gorwel’ yn codi sefyllfa dreuenus y teulu Windsor ac yn awgrymu eu bod angen palas newydd, a hynny yma yng Nghymru.

Go brin y gallai neb wadu bod y teulu anffodus yma angen annedd arall, ac yn wir go brin y gallai unrhyw un wadu y byddai talu am balas bach o’r pwrs cyhoeddis yn symbol pwysig o ymroddiad Cymru i gyfiawnder cymdeithasol.  Meddyliwch am y peth am funud - ar hyn o bryd dim ond Buckingham Palace, Clarence House, Kensington, St James’, Castell Windsor, Hollyrood House, Hillsborough, Sandringham, Anmer Hill, Balmoral, Royal Lodge, Bagshot Park, Thatched House Lodge, Highgrove, Llwynywermod, Tamarisk,  Gatcombe Park, Craigavon Lodge a Delnamph Lodge sydd ar gael i’r teulu anffodus yma.  A pheidiwch a meddwl bod y tai yma’n fawr chwaith - 775 ystafell yn unig sydd yn Buckingham Palace.

Y cwestiwn mawr wrth gwrs ydi ble y dylid lleoli’r balas newydd?   Yn naturiol ddigon bydd rhaid ei roi yn y De - fel pob dim arall.  Fy awgrym i ydi rhywle rhwng Caerdydd ac Abertawe.  Petai Caerdydd ac Aston Villa yn cael dyrchafiad i’r uwch gynghrair, a phetai Abertawe yn aros i fyny - byddai rhywle fel Parc Margam yn leoliad ardderchog i’r Tywysog William aros pan mae  ei hoff dim pel droed yn chwarae yn erbyn un o’r dinasoedd Cymreig.  Mae rhywbeth hyfryd am yr hapusrwydd bachgenaidd mae’n ei arddangos yma pan gurodd y tim o Ganolbarth Lloegr dim prif ddinas Cymru yn ddiweddar.

Plaid Lafur Arfon - eto fyth

Mae’n debyg gen i y bydd darllenwyr Blogmenai sy’n byw yn Arfon yn falch o ddeall bod mae gan Mary Gwen Griffiths - ymgeisydd Llafur yn yr etholiad San Steffan nesaf yn yr etholaeth - gyfri trydar.

Tra nad ydi’r cyfri yn un arbennig o gynhyrchiol ar hyn o bryd mae’r hyn sydd i’w weld yn amlwg yn nhraddodiad ymgyrchu’r Blaid Lafur yn Arfon i’r graddau ei fod braidd yn - ahem - gynnil efo’r gwirionedd.

Er enghraifft ystyrier y trydariad yma.  Cyfeiriad ydyw wrth gwrs at gynlluniau Cyngor Gwynedd i dorri cyllid ac ail fodelu’r gwasanaeth ieuenctid yng Ngwynedd.  Rwan mae’n gwbl briodol i Mary beidio hoffi’r ail fodelu, ac mae hefyd yn briodol i wrthwynebu’r toriad cyllidol - cyn belled a bod ganddi ei syniadau ei hun am ble arall y dylid gwneud y toriad.  

Yr hyn sydd yn briodol fodd bynnag ydi awgrymu nad oes yna unrhyw ymgynghori wedi bod ynglyn a’r mater.  Mae yna lawer iawn o ymgynghori wedi bod - gormod o bosibl - fel mae’r ddelwedd isod yn amlygu.

A daw hyn a ni at y toriadau yn gyffredinol.  Mae yna doriadau ar y ffordd - ac mae’n bosibl y bydd rhaid i gynghorau megis Cyngor Gwynedd wneud toriadau sylweddol fydd o bosibl werth degau o filiynau.  Mae’r Blaid Lafur yn Llundain bellach yn erbyn toriadau mewn gwariant cyhoeddus wrth gwrs - ond datblygiad cymharol ddiweddar ydi hwnnw.  Yn wir yn 2015 roedd Llafur yn ddigon parod i fynd trwy’r lobiau efo’r Toriaid i bleidleisio tros doriadau - a’r toriadau hynny oedd yn gyfrifol am lawer o boen y blynyddoedd diwethaf.

Ond o ran plaid Mary Gwen yng Nghaerdydd, mae ganddynt gyfrifoldeb tros yr hyn sy’n digwydd yng Ngwynedd ac ym mhob cyngor arall yng Nghymru.  Er iddynt dderbyn 2.6% yn eu cyllid o San Steffan ar gyfer y flwyddyn ariannol gyfredol, 0.6% yn unig gafodd ei drosglwyddo i lywodraeth leol.  Mae hyn yn doriad sylweddol mewn termau real.

Dwi’n siwr y gallwn ddisgwyl llawer o dantro o’r cyfri’ ebost yma fel y bydd Cyngor Gwynedd yn gwneud toriadau tros y blynyddoedd nesaf - ond yr hyn na fyddem yn ei weld yno ydi’r bai yn cael ei briodoli’n onest - mae’n gorwedd yn sgwar ar ysgwyddau Llafur Cymru a’u cyd unoliaethwyr ym mhlaid Doriaidd y DU.