Beth mae etholiadau'r San Steffan yn ei ddweud wrthym am etholiadau'r Cynulliad 2016?

Y peth cyntaf i'w ddweud ydi nad yw etholiad San Steffan o angenrhaid yn dylanwadu ar etholiad Cynulliad / Senedd datganoledig.  Ni pherfformiodd y Blaid yn arbennig o dda yn 1997 ond cafwyd canlyniad gwych yn 1999.  Cafodd yr SNP ganlyniad siomedig yn etholiad cyffredinol 2010, ond cafwyd canlyniad penigamp yn etholiadau Holyrood yn 2011.  Serch hynny yr etholiad diwethaf ydi'r un pwysicaf o safbwynt edrych ymlaen i'r dyfodol - ac mae'n rhwym o effeithio ar yr etholiad dilynol.

UKIP:  Mae cryn ddisgwyl wedi bod y bydd UKIP yn cael seddi rhanbarthol yn 2016 - ac mi fyddai perfformiad dydd Iau yn rhoi o leiaf pum sedd iddynt.  Serch hynny mae'r flwyddyn nesaf - a thu hwnt am fod yn anos iddynt.  Gan mai un aelod seneddol sydd ganddynt, byddant yn cael cryn dipyn yn llai o sylw cyfryngol na gafwyd tros y flwyddyn neu ddwy ddiwethaf.  Bydd diwedd y Glymblaid hefyd yn cymhlethu pethau - bydd yn caniatau i'r Toriaid symud i'r Dde, yn ogystal a chaniatau i'r Dib Lems ddechrau cyflwyno eu hunain fel plaid brotest unwaith eto.  Dylent gael ychydig o seddi rhanbarthol, ond byddant yn cael yn gyfforddus is na 10% o'r bleidlais.  Mae rhai o gydrannau eu cefnogaeth yn llai tebygol o fotio mewn etholiad Cynulliad na mewn un San Steffan.

Lib Dems:  Dydi'r gair Uffernol ddim yn ansoddiair digon cryf rhywsut i ddisgrifio pa mor wael oedd eu perfformiad ddydd Iau.  Roedd yn waeth na hynny.  Roedd eu canran o'r bleidlais ond hanner eu perfformiad siomedig yn etholiadau Cynulliad 2011.  Mae'r Lib Dems yn ddi eithriad yn gwneud yn salach mewn etholiadau Cynulliad nag yn yr etholiadau San Steffan blaenorol.  Oni bai eu bod yn gallu troi pethau yn sydyn, fydd yna ddim seddi rhanbarthol iddynt.  Serch hynny fyddwn i ddim yn betio gormod yn erbyn Kirsty Williams i ddal ei gafael ar Frycheiniog a Maesyfed.

Llafur:  Mewn trwbwl - mae'r etholiad yma wedi niweidio delwedd y blaid. Mae'r hen, hen batrwm yng ngwleidyddiaeth Cymru lle y gwelir Llafur yn adeiladu cefnogaeth yn gyflym pan mae'r Toriaid mewn grym yn San Steffan wedi ei dorri - maent yn wanach rwan nag oeddynt yn 2010.  Byddant yn amddiffyn record o fethiant tros 17 mlynedd, mae yna rannau o Gymru lle maent o dan fygythiad o gyfeiriad  y Toriaid, a rhannau eraill lle mae'r Blaid yn fygythiad.  Mae'n anodd llunio naratif i ymladd bygythiadau o'r Dde a'r Chwith ar yr un pryd.  Ar ben hynny mae llawer o'r amodau sydd wedi arwain at drychineb y Blaid Lafur Albanaidd yn wir yng Nghymru hefyd.

Y Toriaid:  Bydd y gwynt yn eu hwyliau, ond maent yn tan berfformio mewn etholiadau Cynulliad.  Byddant hefyd mewn llywodraeth yn San Steffan, a bydd y llywodraeth hwnnw yn cymryd eu penderfyniadau amhoblogaidd yn gynnar.  Gallant yn hawdd gymryd ambell i sedd ychwanegol (byddant yn edrych ar Frycheiniog a Maesyfed, Gwyr, Gogledd Caerdydd a Dyffryn Clwyd) - ond ni fyddai'n syndod chwaith petaent yn aros yn eu hunfan.

Plaid Cymru:  Y Blaid gafodd y canlyniadau mwyaf amrywiol, gyda rhai canlyniadau arbennig o dda (yng Nghanol De Cymru ac Arfon yn bennaf) a rhai siomedig.  Serch hynny y Blaid sydd a'r mwyaf o botensial i symud ymlaen yn sylweddol.  Mae ei harweinydd bellach yn fwy adnabyddus na'r un gwleidydd Cymreig arall, mae mewn gwell lle na neb arall i fanteisio ar wendid Llafur, mae etholiadau Cynulliad yn tanio ei chefnogwyr a'i hactifyddion - rhywbeth sydd ddim yn wir am y pleidiau eraill.  Mae gan y Blaid hefyd hanes o wneud cynnydd sylweddol mewn etholiad Cynulliad - yn ol yn 1999.  Does yna ddim byd yn sicr eto - ond mae yna bosibiliadau i'r Blaid nad ydynt ar gael i'r un blaid arall.

Arfon - hanes dwy ymgyrch

Mi gynhyrchais i flog yn ddiweddar oedd yn ymwneud ag ymgyrch Llafur yn Arfon yn syrthio yn ddarnau.  Erbyn y dydd Sadwrn olaf roedd eu hactifyddion yn rhedeg o gwmpas yr etholaeth wedi eu gwisgo fel anifeiliaid gwyllt.  Parhaodd hynny at ddiwrnod yr etholiad - roedd yna lwynog yn rhedeg o gwmpas Bangor Uchaf ar ddiwrnod yr etholiad ei hun yn ceisio argyhoeddi myfyrwyr y byddai pleidlais i Lafur yn amddiffyn ei fywyd.

Roedd ymgyrch Llafur yn lleol yn astudiaeth achos o sut i beidio a rhedeg ymgyrch etholiadol.  Yn sylfaenol craidd yr ymgyrch oedd adnabod gwahanol grwpiau lleiafrifol oddi mewn i'r boblogaeth a cheisio apelio atynt i bleidleisio i Lafur i bwrpas pontio'r bwlch o tua 1.4k rhwng Llafur a Phlaid Cymru.  Felly roedd gwahanol achosion cynllunio yn rhan o ymgyrch Llafur, roedd yna lwynogod a moch daear yn rhedeg o gwmpas yr etholaeth, roedd myfyrwyr o Loegr yn cael addewidion o £3k tuag at eu ffioedd, roedd cau Ysgol Carmel ar dudalen flaen pamffledi Llafur - er i'w cynghorwyr gefnogi cau'r ysgol, roedd gweithwyr cytundebau sero awr yn cael addewidion y byddai'r cytundebau hynny yn anghyfreithlon y diwrnod ar ol yr etholiad petai Alun Pugh yn cael ei ethol yn Arfon, ac ati, ac ati. 

Yn y cyfamser roedd y Blaid yn rhedeg ymgyrch hollol wahanol - doedd yna ddim apelio at grwpiau lleiafrifol.  Roedd yr ymgyrch wedi ei chanoli o gwmpas nifer gyfyng o negeseuon oedd wedi eu hanelu at bawb - negeseuon creiddiol y Blaid yn genedlaethol o wrthwynebu toriadau, cefnogi cyfartaledd rhwng Cymru a'r Alban a sefyll i fyny tros Gymru ochr yn ochr a negeseuon lleol - llais cryf i Arfon yn San Steffan  a record yr ymgeisydd.  Taflwyd adnoddau ariannol a dynol tuag at ail adrodd ac atgyfnerthu'r negeseuon hynny trosodd a throsodd.  Hefyd gwnaed defnydd o beirianwaith sylweddol y Blaid yn lleol  i adnabod cefnogwyr potensial a'u cael allan i bleidleisio.  Daethwyd o hyd i dros i 13k a llwyddwyd i gael 90% a mwy  o'r rheiny allan ar y diwrnod.  

A bod yn deg a Llafur mi gafodd eu hymgyrch ddarniog effaith - ond effaith darniog oedd hi.  Cododd eu pleidlais yn gyffredinol ac yn arbennig ymysg y sawl roeddynt yn eu dargedu - yn yr ardaloedd tlotaf un, ymysg myfyrwyr, yn un o'r ddau bentref lle'r oedd ysgol wedi cau (cawsant gweir yn y llall), mewn ardaloedd lle'r oedd yna ffraeo wedi bod ynglyn a chynllunio.  Ond mi gododd pleidlais y Blaid mwy o lawer, a chododd ym mwyafrif llethol y bocsus pleidleisio.  Cododd i'r fath raddau nes i'r Blaid gael mwy o bleidleisiau na Llafur mewn nifer o wardiau ardal Bangor am y tro cyntaf erioed mewn etholiad cyffredinol.

Yn ychwanegol at hynny roedd natur negyddol ymgyrch Llafur - ynghyd a'u hymdrechion cwbl fwriadol i gamarwain ac yn wir dweud celwydd noeth ar y stepan drws yn ennill rhai pleidleisiau iddynt - ond roedd hefyd cynddeiriogi pobl - ac yn eu gwneud yn fwy tebygol o fynd allan i bleidleisio yn erbyn Llafur.

O'm rhan fy hun, roeddwn yn gwybod yn fy nghalon bod pleidlais y Blaid am gynyddu'n sylweddol am tua 8.30 ddydd Iau.  Roeddwn yn gyfrifol am gael cefnogwyr y Blaid allan i bleidleisio yn rhan o ardal Twthill yng ngogledd Caernarfon.  Mae cefnogaeth y Blaid yn yr ardal arbennig yma o Gaernarfon gyda'r uchaf yng Nghymru.  Roeddwn wedi gofyn hanner awr ynghynt faint oedd wedi pleidleisio - roedd yn 65%.  58% oedd wedi pleidleisio trwy gydol y dydd yn 2010.  Roedd y rhestr cefnogwyr yn yr ardal o fy mlaen, ac roedd enw pawb oedd wedi pleidleisio wedi eu croesi allan - mae hynny'n gannoedd o bobl.  Doedd gen i ddim byd mwy i'w wneud - roeddwn wedi ffonio neu guro drws pawb nad oedd wedi pleidleisio - doedd hynny erioed wedi digwydd i mi o'r blaen.  Roedd yr etholiad trosodd am 8.30.  Roedd yn amlwg bod cefnogwyr naturiol y Blaid wedi mynd allan i bleidleisio mewn niferoedd sylweddol iawn.

Noson ddrud i rhywun

Delwedd y diwrnod

Ynglyn ag etholiad dydd Iau

Argraffiadau brysiog am oblygiadau etholiad dydd Iau - mympwyol braidd ydi pethau

1). Mi fydd y map etholiadol yng Nghymru yn edrych yn gwbl wahanol erbyn 2020.  Yn hytrach na 40 o seddi Cymreig, 30 fydd yna bryd hynny.  Bydd goblygiadau pellach i hyn wrth gwrs - mi fydd pethau yn fwy anodd i Lafur nag ydyw ar hyn o bryd oherwydd y bydd mwy o'u seddi seddi yn mynd na rhai unrhyw blaid arall.

2).  Mae'r system etholiadol yn ddiogel - mae hi wedi rhoi mwyafrif o seddi i'r Toriaid efo 37% o'r bleidlais - ac mae hynny'n gret o safbwynt y Toriaid.  Yn etholiad dydd Iau cafodd yr SDLP tua 100,000 o bleidleisiau a thair sedd, a chafodd UKIP tua 4,000,000 ac un sedd.  Beth bynnag ydym yn ei feddwl o UKIP dydi'r sefyllfa lle nad ydi'r system etholiadol yn gallu rhoi cynrychiolaeth i gyfran sylweddol o etholwyr ddim yn un iach.  

3). Mae'r Alban wedi symud i'r Chwith tra bod gweddill y DU wedi symud i'r Dde.  Mae hyn am wthio'r gwahanol rannau o'r DU ymhellach oddi wrth ei gilydd.  Mewn un ystyr mae'r Undeb eisoes wedi marw - ar lefel emosiynol beth bynnag.  Mae'r llinynau emosiynol oedd yn cadw'r DU at ei gilydd wedi datglymu - does yna ddim parch na hyd yn oed cynhesrwydd bellach rhwng Lloegr a'r Alban.  Mae'r ffaith bod llywodraethau'r DU a'r Alban yn arddel gwerthoedd sylfaenol wahanol yn ei gwneud yn llawer mwy tebygol y bydd y realiti emosiynol hwnnw'n cael ei adlewyrchu yn gyfansoddiadol yn y dyfodol cymharol agos.

4). Mae'r glymblaid wedi dod yn agos at ladd y Lib Dems.  Arweiniodd y glymblaid at golli cyfadran o'r bleidlais adain Chwith y Lib Dem i Lafur.  Ond llusgwyd y Toriaid i'r Chwith hefyd gan y glymblaid - a gwnaeth hyn y Toriaid yn fwy atyniadol i Lib Dems adain Dde yng ngwres etholiad cyffredinol.

5). Mi fydd etholiad Cynulliad 2016 yn wahanol etholiad, ond mae posibilrwydd go iawn y bydd yn un di Lib Dem - mi fydd UKIP yn debygol o gymryd eu seddi rhanbarthol.  Canlyniad hyn yn ei dro fydd cyfyngu ar ddewis Llafur ( a Phlaid Cymru) o bartneriaid posibl yn y Cynulliad.

6). Mae Llafur wedi eu niweidio yn ddrwg yng Nghymru a thu hwnt - maen nhw'n wanach nag y buont ers y rhan orau o ganrif.  Mae llawer o wendidau Llafur yr Alban yn wir am Llafur Cymru hefyd - mae'r is seiledd sydd wedi cynnal eu hegonomi am genedlaethau wedi erydu i raddau helaeth.  Mi fydd etholiadau Cynulliad y flwyddyn nesaf yn gyfle go iawn i geisio ysgwyd yr is seiledd hwnnw.  

7). Mi wna i rhywbeth mwy o berfformiad y Blaid mewn blogiad arall, ond ambell i ambell i sylw.  Yn gyntaf os oedd 'na gwestiwn am yr arweinyddiaeth mae wedi diflanu bellach.  Roedd perfformiadau cyfryngol  yr arweinydd yn gryf, ac yn cryfhau fel aeth yr ymgyrch rhagddi.  Mae Leanne bellach yn llawer mwy adnabyddus nag arweinyddiaeth Llafur yng Nghymru.  Roedd y brwdfrydedd a pharodrwydd i ymweld a phob rhan o Gymru yn anhygoel.  Cadarnhawyd gafael y Blaid ar ei chadarnlewoedd, cafwyd canlyniadau addawol iawn mewn rhannau pwysig o Gymru, a chafwyd rhai siomedig mewn ambell i le.  Byddwn yn dod yn ol at rhai o'r materion yma - ond mae gennym pob rheswm i edrych ymlaen i 2016 gydag optimistiaeth.

8). Mi fydd yna refferendwm ar ddyfodol y DU yn Ewrop - ac mae yna pob math o oblygiadau etholiadol posibl i hynny - mwy am hyn eto.

Dyna fo am y tro.  Byddwn yn dod yn ol at yr etholiad tros y dyddiau a'r wythnosau nesaf.

O, a bu bron i mi ag anghofio - mae'r 'broblem Seisnig' am arwain at ddatganoli pwerau pellach i Gymru, gwaharddiad ar aelodau seneddol Cymreig rhag pleidleisio ar faterion Seisnig a gorfodaeth ar y Cynulliad i gymryd mwy o gyfrifoldeb am godi ei chyllid ei hun.

Sibrydion 4

Llafur yn debygol o gadw Mon

Sibrydion 3

Llafur yn ennill yn Llanelli

Sibrydion 2

Sibrydion yn unig ond Plaid Cymru i ddal Arfon yn weddol hawdd

Ac mae Llafur Dundee yn ddigon tebyg

Pethau'n mynd yn fler ym Mangor.

Dydi hi ddim yn bosibl blocio pobl yn y cigfyd, ond mae yna'r opsiwn o'u rhegi nhw.

Poster y diwrnod

Delweddau y dydd

Yn ol i Sgwar Caerfyrddin

Tudalen papur newydd y diwrnod

Fideo'r diwrnod

Delwedd y diwrnod

Criw Plaid Cymru yng Nghaernarfon heno

Beth petai'r Toriaid wedi ymgyrchu tros AV?

Dull o bleidleisio lle mae'r etholwyr yn mynegi dewis mewn trefn - 1, 2, 3 ac ati ydi AV.  Ar ol y rownd cyntaf mae'r ymgeisydd olaf yn cael  ei ddiystyru ac mae ei ail bleidleisiau yn cael eu dosbarthu rhwng yr ymgeiswyr sydd ar ol - cyn i'r broses fynd rhagddi eto - nes bod yr ymgeisydd sydd ar y brig yn cyrraedd 50%.  Cafwyd refferendwm ar y pwnc yn gynnar yn ystod bywyd y senedd diwethaf, ac fe'i gwrthodwyd.  Y Toriaid a'r Toriaid yn unig oedd yn daer yn erbyn.

 Petai AV wedi ei basio mi fyddai'r rhagolygon ar gyfer yr etholiad yma yn wahanol iawn i'r hyn ydynt ar hyn o bryd.  Mewn seddi lle mai'r Toriaid ac UKIP fyddai'n gyntaf ac ail, byddai pleidleisiau Llafur a'r Lib Dems yn mynd yn bennaf i'r Toriaid - a sicrhau eu bod yn cael eu hethol.  Lle byddai'r Toriaid a Llafur yn y ddau le cyntaf, byddai'r rhan fwyaf o bleidleisiau UKIP yn mynd i'r Toriaid - a byddai cyfran dda ohonynt yn cael eu hethol.  

Yn yr amgylchiadau sydd ohonynt y Toriaid fyddai wedi elwa o AV.  Cofiwch hynny pan fydd yna udo a wylofain o gyfeiriad y wasg Doriaidd a'r Blaid Doriaidd pan fyddant yn cael eu hunain efo mwy o bleidleisiau na Llafur ond allan o Stryd Downing ar ol dydd Iau.

Tudalen bapur newydd y diwrnod

O na, ddim eto

Am y stori lawn - os oes gennych y stumog - gweler yma.

Poster y diwrnod

Un rheol i Lafur a rheol arall i bawb arall